ତସ୍ମାଚ୍ଛତଗୁଣଂ ପୁଣ୍ଯମେକାଦଶ୍ଯୁପଵାସିନଃ । ତପସ୍ଵିନୋ ଗୃହେ ଯସ୍ଯ ଭୁଂଜତେ ଚ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ଏକାଦଶୀ ଉପବାସ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ଶତଗୁଣ ବେଶି, ଯେଉଁଠାରେ ତପସ୍ବୀଙ୍କ ଘରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଭୋଜନ କରନ୍ତି, ସେଠି ମିଳୁଥିବା ପୁଣ୍ୟଠାରୁ।
ତତ୍ଫଲଂ ଜାଯତେ ନୂନମେକାଦଶ୍ଯୁପଵାସିନଃ । ଗୋସହସ୍ରେଣ ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ଦତ୍ଵା ଵେଦାଂତପାରଗେ
ଏକାଦଶୀ ଉପବାସ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଯେପରିମାଣ ପୁଣ୍ୟ ପାଏ, ସେହି ପୁଣ୍ୟ ଏତେ, ଯେପରି ଏକ ହଜାର ଗାଈ ବେଦ ଜାଣିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ ମିଳେ।
ତସ୍ମାଚ୍ଛତଗୁଣଂ ପୁଣ୍ଯମେକାଦଶ୍ଯୁପଵାସିନଃ । ଯେଷାଂ ଦେହେ ତ୍ରଯୋ ଦେଵା ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁମହେଶ୍ଵରାଃ
ଏକାଦଶୀ ଉପବାସ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ଶତଗୁଣ ବେଶି, ଯେଉଁମାନଙ୍କ ଶରୀରରେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ୍ୱର—ଏଇ ତିନି ଦେବତା ବାସ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପୁଣ୍ୟଠାରୁ।
ଵସଂତି ତେଷାଂ ତେ ତୁଲ୍ଯା ଏକାଦଶ୍ଯୁପଵାସିନଃ । ତେ ନରାଃ ପୁଣ୍ଯକର୍ମାଣୋ ଯେ ଭକ୍ତା ହରିପୂଜକାଃ
ଏକାଦଶୀ ଉପବାସୀମାନେ ସେମାନଙ୍କ ସମାନ, ଯେଉଁମାନେ ନିତ୍ୟ ଭଲ କାମ କରନ୍ତି ଓ ହରିଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କରନ୍ତି।
ଏକାଦଶୀଵ୍ରତସ୍ଯାପି ପୁଣ୍ଯସଂଖ୍ଯା ନ ଵିଦ୍ଯତେ । ଏତତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ଭଵେତ୍ତସ୍ଯ ଯତ୍ସୁରୈରପି ଦୁର୍ଲ୍ଲଭମ୍
ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତର ପୁଣ୍ୟ କେତେ ଅଛି, ତାହା କେହି ଜାଣିପାରିବେ ନାହିଁ; ଏହି ପୁଣ୍ୟ ଏମିତି ଯାହା ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଲଭିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଏତସ୍ମାଦର୍ଦ୍ଧପୁଣ୍ଯଂ ତୁ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ନକ୍ତଭୋଜନାତ୍ । ନକ୍ତସ୍ଯାର୍ଦ୍ଧଂ ଭଵେତ୍ପୁଣ୍ଯମେକଭକ୍ତେନ ଦେହିନାମ୍
ଏହି ପୁଣ୍ୟର ଅର୍ଦ୍ଧ ରାତିରେ ମାତ୍ର ଭୋଜନ କଲେ ମିଳେ; ଏବଂ ଏକଥର ଭୋଜନ କଲେ, ତାହାର ଅର୍ଦ୍ଧ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ।
ତାଵଦ୍ଗର୍ଜଂତି ତୀର୍ଥାନି ଦାନାନି ନିଯମାନି ଚ । ଯାଵନ୍ନୋପୋଷଯେଜ୍ଜଂତୁର୍ଵାସରଂ ଵିଷ୍ଣୁଵଲ୍ଲଭମ୍
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଏହି ଦିନ ଉପବାସ ରଖୁନାହାନ୍ତି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୀର୍ଥ, ଦାନ ଓ ବ୍ରତମାନେ ଫଳ ଦେଇନାହାନ୍ତି।
ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ପାଂଡଵଶ୍ରେଷ୍ଠ ଵ୍ରତମେତତ୍ସମାଚର । ପୁଣ୍ଯସଂଖ୍ଯାଂ ନ ଜାନାମି ଯତ୍ତ୍ଵଂ ପୃଚ୍ଛସି ପାଂଡଵ
ଏହିପରି, ହେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଏହି ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କର; ଏହାର ପୁଣ୍ୟ କେତେ, ତୁମେ ପଚାରିଲେ, ମୁଁ କହିପାରିବି ନାହିଁ।
ଏତଦ୍ଧି କଥିତଂ ପାର୍ଥ ଯଦ୍ଗୋପ୍ଯଂ ଵ୍ରତମୁତ୍ତମମ୍ । ଏକାଦଶୀସମଂ ନାସ୍ତି କୃତ୍ଵା ଯଜ୍ଞସହସ୍ରକମ୍
ହେ ପାର୍ଥ, ଏହି ଉତ୍ତମ ବ୍ରତ ତୁମକୁ କହିଦେଲି; ଏକାଦଶୀ ସମାନ କିଛି ନାହିଁ, ଏହା ହଜାର ଯଜ୍ଞ କଲେ ମଧ୍ୟ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- ଉତ୍ପନ୍ନା ସା କଥଂ ଦେଵ ପୁଣ୍ଯା ଚୈକାଦଶୀ ତିଥିଃ । କଥଂ ପଵିତ୍ରା ଵିଶ୍ଵେଽସ୍ମିନ୍କଥଂ ଵୈ ଦେଵତାପ୍ରିଯା
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପଚାରିଲେ—ହେ ଦେବ, ଏହି ପୁଣ୍ୟମୟ ଏକାଦଶୀ ତିଥି କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା? ଏହା କିପରି ପବିତ୍ର ହେଲା ଏବଂ ଦେବତାମାନେ କିପରି ଏହାକୁ ପ୍ରିୟ କରିଲେ?
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ - ପୁରା କୃତଯୁଗେ ପାର୍ଥ ମୁରନାମେତି ଦାନଵଃ । ଅତ୍ଯଦ୍ଭୁତୋ ମହାରୌଦ୍ର ସର୍ଵଦେଵଭଯଂକରଃ 6.38.
ଭଗବାନ କହିଲେ—ପୁରୁଣା କୃତୟୁଗରେ, ହେ ପାର୍ଥ, ମୁର ନାମକ ଏକ ଦାନବ ଥିଲେ, ଯିଏ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଓ ଭୟଙ୍କର ଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଭୟର କାରଣ ହେଉଥିଲେ।
ଇଂଦ୍ରୋଽପି ନିର୍ଜିତସ୍ତେନ ସର୍ଵଦେଵାସ୍ତଥା ନୃପ । ମହାସୁରେଣ ତେନୈଵ ମୃତ୍ଯୁନା ଚ ଦୁରାତ୍ମନା
ସେ ଦାନବ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତା ହାରିଗଲେ, ହେ ରାଜା; ସେ ମହାଦାନବ ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟ ମନ୍ତାଳିର ମୃତ୍ୟୁ ସ୍ୱରୂପ ଥିଲେ।
ସ୍ଵର୍ଗାନ୍ନିରାକୃତାସ୍ତେନ ଵିଚରଂତି ମହୀତଲେ । ସଶଂକା ଭଯଭୀତାଶ୍ଚ ସର୍ଵେ ଗତ୍ଵା ମହେଶ୍ଵରମ୍
ସେ ଦାନବ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗରୁ ତାଳିଦିଆଯାଇ, ସମସ୍ତେ ଭୂମିରେ ଭୂଲୁଣ୍ଠି ହେଉଥିଲେ, ଭୟ ଓ ସନ୍ଦେହରେ ଥିଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
ଇଂଦ୍ରେଣ କଥିତଂ ସର୍ଵମୀଶ୍ଵରସ୍ଯାପି ଚାଗ୍ରତଃ । ସ୍ଵର୍ଗଲୋକପରିଭ୍ରଷ୍ଟା ଵିଚରଂତି ମହୀତଲେ
ଇନ୍ଦ୍ର ସମସ୍ତ କଥା ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ କହିଲେ; ସ୍ୱର୍ଗ ଛାଡ଼ି ଭୂମିରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ।
ମର୍ତ୍ଯେଷୁ ସଂସ୍ଥିତା ଦେଵା ନ ଶୋଭଂତେ ମହେଶ୍ଵର । ଉପାଯଂ ବ୍ରୂହି ମେ ଦେଵ ହ୍ଯମରା ଯାଂତି କାଂ ଗତିମ୍
ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବସିଥିବା ଦେବତାମାନେ ଅପରିଚୟ ହେଉଥିଲେ, ହେ ମହେଶ୍ୱର; ହେ ଦେବ, ଆମେ କିପରି ପୁନି ଅମର ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିପାରିବୁ, ଏହାର ଉପାୟ କହ।
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ- ଦେଵରାଜସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠଯତ୍ରାସ୍ତେଗରୁଡଧ୍ଵଜଃ । ଶରଣ୍ଯଶ୍ଚ ଜଗନ୍ନାଥଃ ପରିତ୍ରାତା ପରାଯଣଃ
ମହାଦେବ କହିଲେ—ଯେଉଁଠାରେ ଗରୁଡ଼ଧ୍ୱଜ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ, ଜଗତ୍ନାଥ, ରକ୍ଷାକାରୀ ଓ ପରମ ଗତି ଥିବେ, ହେ ଦେବତାମାନେ ଓ ଦାନବମାନେ, ସେଠାକୁ ଯାଅ।
ତତ୍ର ଗଚ୍ଛ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ ଵୋ ରକ୍ଷାଂ ଵିଧାସ୍ଯତି । ଈଶ୍ଵରସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦେଵରାଜୋ ମହାମତିଃ
ହେ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଠାକୁ ଯାଅ; ସେ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରିବେ। ଈଶ୍ୱରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ରାଜା, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ସେଠାକୁ ଯାଇଲେ।
ତ୍ରିଦଶୈଃ ସହିତୋ ଯତ୍ର ଗତସ୍ତତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର । ଜଲମଧ୍ଯେ ପ୍ରସୁପ୍ତଂ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵଂ ଗଦାଧରମ୍
ତିନିଦିଗର ଦେବତାମାନେ ସହିତ ସେଠାକୁ ଯାଇ, ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ପାଣିର ମଧ୍ୟରେ ଶୁଇଥିବା ଗଦାଧାରୀ ଦେବଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
କୃତାଂଜଲିପୁଟୋ ଭୂତ୍ଵା ଇଂଦ୍ରଃ ସ୍ତୋତ୍ରମୁଦୀରଯତ୍
ଇନ୍ଦ୍ର ଦେବ ଦୁଇହାତ ଜୋଡି ଭକ୍ତିଭାବରେ ଏକ ଶ୍ଲୋକ ପଢିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଇଂଦ୍ର ଉଵାଚ- ଓଁନମୋ ଦେଵଦେଵେଶ ଦେଵଦାନଵଵଂଦିତ । ଦୈତ୍ଯାରେ ପୁଂଡରୀକାକ୍ଷ ତ୍ରାହି ନୋ ମଧୁସୂଦନ
ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ— ଓଁ, ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ଯେଉଁଠି ପ୍ରଣାମ କରନ୍ତି, ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁ, ପଦ୍ମନୟନ, ମଧୁସୂଦନ, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର।
ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ସମାଯାତା ଭଯଭୀତାଶ୍ଚ ଦାନଵାତ୍ । ଶରଣଂ ତ୍ଵାଂ ଜଗନ୍ନାଥ ତ୍ରାହି ମାଂ ଭକ୍ତଵତ୍ସଲ
ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏକଠା ହୋଇଛନ୍ତି, ଦାନବଙ୍କ ଭୟରେ ଭୀତ ହୋଇ। ହେ ଜଗନ୍ନାଥ, ଆମେ ତୁମ ପାଖରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛୁ— ଭକ୍ତବତ୍ସଳ, ମୋତେ ରକ୍ଷା କର।
ତ୍ରାହି ନୋ ଦେଵଦେଵେଶ ତ୍ରାହି ତ୍ରାହି ଜନାର୍ଦନ । ତ୍ରାହି ଵୈ ପୁଂଡରୀକାକ୍ଷ ଦାନଵାନାଂ ଵିନାଶକ
ହେ ଦେବଦେବେଶ, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର; ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର, ରକ୍ଷା କର; ପଦ୍ମନୟନ, ଦାନବମାନଙ୍କ ନାଶକ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର।
ତ୍ଵତ୍ସମୀପଂ ଗତାଃ ସର୍ଵେ ତ୍ଵମେଵ ଶରଣଂ ପ୍ରଭୋ । ଚଶରଣାଗତାନାଂ ଦେଵାନାଂ ସହାଯଂ କୁରୁ ଵୈ ପ୍ରଭୋ
ସମସ୍ତେ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛନ୍ତି; ହେ ପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ହିଁ ଆମର ଆଶ୍ରୟ। ଶରଣ ନେଇଥିବା ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ସହାଯ୍ୟ କର, ହେ ପ୍ରଭୁ।
ତ୍ଵଂ ପତିସ୍ତ୍ଵଂ ମତିର୍ଦେଵ ତ୍ଵଂ କର୍ତା ତ୍ଵଂ ଚ କାରଣମ୍ । ତ୍ଵଂ ମାତା ସର୍ଵଲୋକାନାଂ ତ୍ଵମେଵ ଜଗତଃ ପିତା
ତୁମେ ପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ଆମର ମନ, ତୁମେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ତୁମେ ହିଁ ସବୁ କାରଣ। ସମସ୍ତ ଜଗତର ମାଆ ତୁମେ, ଏହି ସୃଷ୍ଟିର ପିତା ମଧ୍ୟ ତୁମେ।
ଭଗଵନ୍ଦେଵଦେଵେଶ ଶରଣାଗତଵତ୍ସଲ । ଶରଣଂ ତଵ ଚାଯାତା ଭଯଭୀତାଶ୍ଚ ଦେଵତାଃ
ହେ ଭଗବାନ, ଦେବଦେବେଶ, ଶରଣାଗତଙ୍କୁ ସ୍ନେହ କରୁଥିବା, ଭୟଭୀତ ଦେବତାମାନେ ତୁମ ଆଶ୍ରୟକୁ ଆସିଛନ୍ତି।
ଦେଵତା ନିର୍ଜିତାଃ ସର୍ଵାଃ ସ୍ଵର୍ଗଭ୍ରଷ୍ଟାଃ କୃତାଃ ପ୍ରଭୋ । ଅତ୍ଯୁଗ୍ରେଣ ହି ଦୈତ୍ଯେନ ମୁରନାମ୍ନା ମହୌଜସା । ଇଂଦ୍ରସ୍ଯ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵିଷ୍ଣୁର୍ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ସମସ୍ତ ଦେବତା ହାରିଛନ୍ତି, ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଖସିପଡ଼ିଛନ୍ତି, ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୁରା ନାମକ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଦୈତ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଏହି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାକୁ ଆଣିଛି। ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ।
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ- କୀଦୃଶୋ ଦାନଵଃ ଶକ୍ର କିଂ ରୂପଂ କୀଦୃଶଂ ବଲମ୍ । କ୍ଵ ସ୍ଥାନଂ ତସ୍ଯ ଦୁଷ୍ଟସ୍ଯ କିଂ ଵୀର୍ଯଂ କଃ ପରାକ୍ରମଃ । କିଂ ଵରଂ ତସ୍ଯ ଦୁଷ୍ଟସ୍ଯ ମମାଖ୍ଯାହି ମହାମତେ
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ— ଶକ୍ର, ସେ ଦାନବ କେମିତି? ତାଙ୍କର ଆକୃତି କେମିତି, ଶକ୍ତି କେତେ? ସେ ଦୁଷ୍ଟର ନିବାସ କେଉଁଠି? ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାବ, ପ୍ରାକ୍ରମ କେତେ? ସେ ଦୁଷ୍ଟ କୌଣସି ବର ପାଇଛି କି? ବୁଦ୍ଧିମାନ, ମୋତେ କୁହ।
ଇଂଦ୍ର ଉଵାଚ- ପୂର୍ଵଂ ବଭୂଵ ଦେଵେଶ ବ୍ରହ୍ମଵଂଶସମୁଦ୍ଭଵଃ । ତାଲଜଂଘସ୍ତୁ ନାମ୍ନା ଚ ଅତ୍ଯୁଗ୍ରୋଽପି ମହାସୁରଃ
ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ— ପୂର୍ବେ, ହେ ଦେବେଶ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବଂଶରୁ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଦୈତ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ତାଳଜଂଘ।
ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ହି ଵିଖ୍ଯାତୋ ମୁରନାମେତି ଦାନଵଃ । ଅତ୍ଯୁତ୍କଟୋ ମହାଵୀର୍ଯୋ ଦେଵତାନାଂ ଭଯଂକରଃ
ତାଙ୍କର ପୁଅ ମୁରା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏକ ଦୈତ୍ୟ, ସେ ବହୁତ ଭୟଙ୍କର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭୟର କାରଣ।
ପୁରୀ ଚଂଦ୍ରାଵତୀ ନାମ୍ନା ତତ୍ର ସ୍ଥାନେ ଵସତ୍ଯସୌ । ନିର୍ଜିତା ଦେଵତାଃ ସର୍ଵା ସ୍ଵର୍ଗାତ୍ତେନ ଵିଵାସିତାଃ
ସେ ଚନ୍ଦ୍ରାବତୀ ନାମକ ଏକ ସହରରେ ବସିଥାଏ; ସେଠି ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ହରାଇ ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ତାଡ଼ିଦେଇଛି।