ଅନ୍ଯାଂଶ୍ଚୈଵ ଦୁରାଚାରାନଗମ୍ଯାଗମନେରତାନ୍ । ପରଦ୍ରଵ୍ଯାପହାରାଂଶ୍ଚ ପରଦାରାଭିଗାମିନଃ
ଅନ୍ୟ ଖରାପ ଆଚରଣ କରୁଥିବା, ଅନୁଚିତ ସଂପର୍କରେ ଲାଗିଥିବା, ଅନ୍ୟଙ୍କର ସମ୍ପତ୍ତି ଚୋରାଇଥିବା ଓ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀଙ୍କୁ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦୂରେଇ ରହିବା ଉଚିତ।
କେଶଵଂ ପୂଜଯିତ୍ଵା ତୁ ନୈଵେଦ୍ଯଂ ତତ୍ର କାରଯେତ୍ । ଦୀପଂ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଗୃହେ ତତ୍ର ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତେନ ଚେତସା
କେଶବଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ସେଠାରେ ନୈବେଦ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ; ଘରେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଦୀପ ଦେବା ଉଚିତ।
ତଦ୍ଦିନେ ଵର୍ଜଯେତ୍ପାର୍ଥ ନିଦ୍ରାଂ ଚୈଵ ତୁ ମୈଥୁନମ୍ । ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରଵିନୋଦେନ ଦିନଂ ସର୍ଵଂ ନିଵାରଯେତ୍
ସେଇ ଦିନ, ହେ ପାର୍ଥ, ଘୁମ ଓ ମିଥୁନ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ; ସମସ୍ତ ଦିନ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର ପାଠରେ ମନ ଲଗାଇବା ଉଚିତ।
ରାତ୍ରୌ ଜାଗରଣଂ କୃତ୍ଵା ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତୋ ନୃପୋତ୍ତମ । ଵିପ୍ରେଭ୍ଯୋ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦଦ୍ଯାତ୍ପ୍ରଣିପତ୍ଯ କ୍ଷମାପଯେତ୍
ରାତିରେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଜାଗି ରହି, ହେ ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ, ପଦପତ୍ର କରି କ୍ଷମା ଚାହିଁବା ଉଚିତ।
ଯଥା କୃଷ୍ଣା ତଥା ଶୁକ୍ଲା ଵିଧିନୈଵଂ ପ୍ରକାରଯେତ୍ । ଏକାଦଶୀଂ ଦ୍ଵିଜଃ ପାର୍ଥ ଵିଭେଦଂ ନୈଵ କାରଯେତ୍
ଯେପରି ଅମାବାସ୍ୟା ପକ୍ଷରେ, ସେପରି ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ପକ୍ଷରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ନିୟମ ଅନୁସରିବା ଉଚିତ; ଦ୍ୱିଜମାନେ, ହେ ପାର୍ଥ, ଏକାଦଶୀରେ କୌଣସି ଭେଦ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଏଵଂ ହି କୁରୁତେ ଯସ୍ତୁ ଶୃଣୁ ତସ୍ଯ ହି ଯତ୍ଫଲମ୍ । ଶଂଖୋଦ୍ଧାରେ ନରଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵଂ ଗଦାଧରମ୍
ଏଭଳି କାର୍ଯ୍ୟ କିଏ କରେ, ତାହାର ଫଳ କଣ ହୁଏ ଶୁଣ; ଶଂଖୋଦ୍ଧାରରେ ସ୍ନାନ କରି, ଗଦାଧର ଦେବଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଏକାଦଶ୍ଯୁପଵାସସ୍ଯ କଲାଂ ନାର୍ହତି ଷୋଡଶୀମ୍ । ସଂକ୍ରାଂତିଷୁ ଚତୁର୍ଲକ୍ଷଂ ଯୋ ଦଦାତି ନୃପୋତ୍ତମ
ସଂକ୍ରାନ୍ତି ସମୟରେ ଚାରି ଲକ୍ଷ ଦେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏକାଦଶୀ ଉପବାସର ଏକ ଷୋଳାଂଶ ଫଳକୁ ମିଳିପାରିବ ନାହିଁ, ହେ ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଏକାଦଶ୍ଯୁପଵାସସ୍ଯ କଲାଂ ନାର୍ହତି ଷୋଡଶୀମ୍ । ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରେ ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ଗ୍ରହଣେ ଚଂଦ୍ର ସୂର୍ଯଯୋଃ
ପ୍ରଭାସ କ୍ଷେତ୍ରରେ କିମ୍ବା ଚନ୍ଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ ସମୟରେ ଯେତେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ଏକାଦଶୀ ଉପବାସର ଏକ ଷୋଳାଂଶ ଫଳକୁ ମଧ୍ୟ ସମାନ ହୁଏ ନାହିଁ।
ତତ୍ଫଲଂ ଜାଯତେ ନୂନମେକାଦଶ୍ଯୁପଵାସିନଃ । କେଦାରେ ଚୋଦକଂ ପୀତ୍ଵା ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଏହି ଫଳ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଏକାଦଶୀ ଉପବାସୀଙ୍କୁ ମିଳେ; କେଦାରରେ ପାଣି ପିଇଲେ, ପୁନର୍ଜନ୍ମ ହୁଏ ନାହିଁ।
ତଥା ଚୈକାଦଶୀ ପାର୍ଥ ଗର୍ଭଵାସକ୍ଷଯଂକରୀ । ଅଶ୍ଵମେଧସ୍ଯ ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଯତ୍ଫଲଂ ଲଭେତ୍
ଏହିପରି, ହେ ପାର୍ଥ, ଏକାଦଶୀ ଗର୍ଭବାସ ନାଶ କରେ; ପୃଥିବୀରେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଯେତେ ଫଳ ମିଳେ, ସେଠିକି ମିଳେ।
ତସ୍ମାଚ୍ଛତଗୁଣଂ ପୁଣ୍ଯମେକାଦଶ୍ଯୁପଵାସିନଃ । ତପସ୍ଵିନୋ ଗୃହେ ଯସ୍ଯ ଭୁଂଜତେ ଚ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ଏକାଦଶୀ ଉପବାସ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ଶତଗୁଣ ବେଶି, ଯେଉଁଠାରେ ତପସ୍ବୀଙ୍କ ଘରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଭୋଜନ କରନ୍ତି, ସେଠି ମିଳୁଥିବା ପୁଣ୍ୟଠାରୁ।
ତତ୍ଫଲଂ ଜାଯତେ ନୂନମେକାଦଶ୍ଯୁପଵାସିନଃ । ଗୋସହସ୍ରେଣ ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ଦତ୍ଵା ଵେଦାଂତପାରଗେ
ଏକାଦଶୀ ଉପବାସ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଯେପରିମାଣ ପୁଣ୍ୟ ପାଏ, ସେହି ପୁଣ୍ୟ ଏତେ, ଯେପରି ଏକ ହଜାର ଗାଈ ବେଦ ଜାଣିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ ମିଳେ।
ତସ୍ମାଚ୍ଛତଗୁଣଂ ପୁଣ୍ଯମେକାଦଶ୍ଯୁପଵାସିନଃ । ଯେଷାଂ ଦେହେ ତ୍ରଯୋ ଦେଵା ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁମହେଶ୍ଵରାଃ
ଏକାଦଶୀ ଉପବାସ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ଶତଗୁଣ ବେଶି, ଯେଉଁମାନଙ୍କ ଶରୀରରେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ମହେଶ୍ୱର—ଏଇ ତିନି ଦେବତା ବାସ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପୁଣ୍ୟଠାରୁ।
ଵସଂତି ତେଷାଂ ତେ ତୁଲ୍ଯା ଏକାଦଶ୍ଯୁପଵାସିନଃ । ତେ ନରାଃ ପୁଣ୍ଯକର୍ମାଣୋ ଯେ ଭକ୍ତା ହରିପୂଜକାଃ
ଏକାଦଶୀ ଉପବାସୀମାନେ ସେମାନଙ୍କ ସମାନ, ଯେଉଁମାନେ ନିତ୍ୟ ଭଲ କାମ କରନ୍ତି ଓ ହରିଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କରନ୍ତି।
ଏକାଦଶୀଵ୍ରତସ୍ଯାପି ପୁଣ୍ଯସଂଖ୍ଯା ନ ଵିଦ୍ଯତେ । ଏତତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ଭଵେତ୍ତସ୍ଯ ଯତ୍ସୁରୈରପି ଦୁର୍ଲ୍ଲଭମ୍
ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତର ପୁଣ୍ୟ କେତେ ଅଛି, ତାହା କେହି ଜାଣିପାରିବେ ନାହିଁ; ଏହି ପୁଣ୍ୟ ଏମିତି ଯାହା ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଲଭିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଏତସ୍ମାଦର୍ଦ୍ଧପୁଣ୍ଯଂ ତୁ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ନକ୍ତଭୋଜନାତ୍ । ନକ୍ତସ୍ଯାର୍ଦ୍ଧଂ ଭଵେତ୍ପୁଣ୍ଯମେକଭକ୍ତେନ ଦେହିନାମ୍
ଏହି ପୁଣ୍ୟର ଅର୍ଦ୍ଧ ରାତିରେ ମାତ୍ର ଭୋଜନ କଲେ ମିଳେ; ଏବଂ ଏକଥର ଭୋଜନ କଲେ, ତାହାର ଅର୍ଦ୍ଧ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ।
ତାଵଦ୍ଗର୍ଜଂତି ତୀର୍ଥାନି ଦାନାନି ନିଯମାନି ଚ । ଯାଵନ୍ନୋପୋଷଯେଜ୍ଜଂତୁର୍ଵାସରଂ ଵିଷ୍ଣୁଵଲ୍ଲଭମ୍
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଏହି ଦିନ ଉପବାସ ରଖୁନାହାନ୍ତି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୀର୍ଥ, ଦାନ ଓ ବ୍ରତମାନେ ଫଳ ଦେଇନାହାନ୍ତି।
ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ପାଂଡଵଶ୍ରେଷ୍ଠ ଵ୍ରତମେତତ୍ସମାଚର । ପୁଣ୍ଯସଂଖ୍ଯାଂ ନ ଜାନାମି ଯତ୍ତ୍ଵଂ ପୃଚ୍ଛସି ପାଂଡଵ
ଏହିପରି, ହେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଏହି ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କର; ଏହାର ପୁଣ୍ୟ କେତେ, ତୁମେ ପଚାରିଲେ, ମୁଁ କହିପାରିବି ନାହିଁ।
ଏତଦ୍ଧି କଥିତଂ ପାର୍ଥ ଯଦ୍ଗୋପ୍ଯଂ ଵ୍ରତମୁତ୍ତମମ୍ । ଏକାଦଶୀସମଂ ନାସ୍ତି କୃତ୍ଵା ଯଜ୍ଞସହସ୍ରକମ୍
ହେ ପାର୍ଥ, ଏହି ଉତ୍ତମ ବ୍ରତ ତୁମକୁ କହିଦେଲି; ଏକାଦଶୀ ସମାନ କିଛି ନାହିଁ, ଏହା ହଜାର ଯଜ୍ଞ କଲେ ମଧ୍ୟ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- ଉତ୍ପନ୍ନା ସା କଥଂ ଦେଵ ପୁଣ୍ଯା ଚୈକାଦଶୀ ତିଥିଃ । କଥଂ ପଵିତ୍ରା ଵିଶ୍ଵେଽସ୍ମିନ୍କଥଂ ଵୈ ଦେଵତାପ୍ରିଯା
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପଚାରିଲେ—ହେ ଦେବ, ଏହି ପୁଣ୍ୟମୟ ଏକାଦଶୀ ତିଥି କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା? ଏହା କିପରି ପବିତ୍ର ହେଲା ଏବଂ ଦେବତାମାନେ କିପରି ଏହାକୁ ପ୍ରିୟ କରିଲେ?
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ - ପୁରା କୃତଯୁଗେ ପାର୍ଥ ମୁରନାମେତି ଦାନଵଃ । ଅତ୍ଯଦ୍ଭୁତୋ ମହାରୌଦ୍ର ସର୍ଵଦେଵଭଯଂକରଃ 6.38.
ଭଗବାନ କହିଲେ—ପୁରୁଣା କୃତୟୁଗରେ, ହେ ପାର୍ଥ, ମୁର ନାମକ ଏକ ଦାନବ ଥିଲେ, ଯିଏ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଓ ଭୟଙ୍କର ଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଭୟର କାରଣ ହେଉଥିଲେ।
ଇଂଦ୍ରୋଽପି ନିର୍ଜିତସ୍ତେନ ସର୍ଵଦେଵାସ୍ତଥା ନୃପ । ମହାସୁରେଣ ତେନୈଵ ମୃତ୍ଯୁନା ଚ ଦୁରାତ୍ମନା
ସେ ଦାନବ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତା ହାରିଗଲେ, ହେ ରାଜା; ସେ ମହାଦାନବ ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟ ମନ୍ତାଳିର ମୃତ୍ୟୁ ସ୍ୱରୂପ ଥିଲେ।
ସ୍ଵର୍ଗାନ୍ନିରାକୃତାସ୍ତେନ ଵିଚରଂତି ମହୀତଲେ । ସଶଂକା ଭଯଭୀତାଶ୍ଚ ସର୍ଵେ ଗତ୍ଵା ମହେଶ୍ଵରମ୍
ସେ ଦାନବ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗରୁ ତାଳିଦିଆଯାଇ, ସମସ୍ତେ ଭୂମିରେ ଭୂଲୁଣ୍ଠି ହେଉଥିଲେ, ଭୟ ଓ ସନ୍ଦେହରେ ଥିଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
ଇଂଦ୍ରେଣ କଥିତଂ ସର୍ଵମୀଶ୍ଵରସ୍ଯାପି ଚାଗ୍ରତଃ । ସ୍ଵର୍ଗଲୋକପରିଭ୍ରଷ୍ଟା ଵିଚରଂତି ମହୀତଲେ
ଇନ୍ଦ୍ର ସମସ୍ତ କଥା ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ କହିଲେ; ସ୍ୱର୍ଗ ଛାଡ଼ି ଭୂମିରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ।
ମର୍ତ୍ଯେଷୁ ସଂସ୍ଥିତା ଦେଵା ନ ଶୋଭଂତେ ମହେଶ୍ଵର । ଉପାଯଂ ବ୍ରୂହି ମେ ଦେଵ ହ୍ଯମରା ଯାଂତି କାଂ ଗତିମ୍
ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବସିଥିବା ଦେବତାମାନେ ଅପରିଚୟ ହେଉଥିଲେ, ହେ ମହେଶ୍ୱର; ହେ ଦେବ, ଆମେ କିପରି ପୁନି ଅମର ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିପାରିବୁ, ଏହାର ଉପାୟ କହ।
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ- ଦେଵରାଜସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠଯତ୍ରାସ୍ତେଗରୁଡଧ୍ଵଜଃ । ଶରଣ୍ଯଶ୍ଚ ଜଗନ୍ନାଥଃ ପରିତ୍ରାତା ପରାଯଣଃ
ମହାଦେବ କହିଲେ—ଯେଉଁଠାରେ ଗରୁଡ଼ଧ୍ୱଜ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ, ଜଗତ୍ନାଥ, ରକ୍ଷାକାରୀ ଓ ପରମ ଗତି ଥିବେ, ହେ ଦେବତାମାନେ ଓ ଦାନବମାନେ, ସେଠାକୁ ଯାଅ।
ତତ୍ର ଗଚ୍ଛ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ ଵୋ ରକ୍ଷାଂ ଵିଧାସ୍ଯତି । ଈଶ୍ଵରସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦେଵରାଜୋ ମହାମତିଃ
ହେ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଠାକୁ ଯାଅ; ସେ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରିବେ। ଈଶ୍ୱରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ରାଜା, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ସେଠାକୁ ଯାଇଲେ।
ତ୍ରିଦଶୈଃ ସହିତୋ ଯତ୍ର ଗତସ୍ତତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର । ଜଲମଧ୍ଯେ ପ୍ରସୁପ୍ତଂ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵଂ ଗଦାଧରମ୍
ତିନିଦିଗର ଦେବତାମାନେ ସହିତ ସେଠାକୁ ଯାଇ, ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ପାଣିର ମଧ୍ୟରେ ଶୁଇଥିବା ଗଦାଧାରୀ ଦେବଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
କୃତାଂଜଲିପୁଟୋ ଭୂତ୍ଵା ଇଂଦ୍ରଃ ସ୍ତୋତ୍ରମୁଦୀରଯତ୍
ଇନ୍ଦ୍ର ଦେବ ଦୁଇହାତ ଜୋଡି ଭକ୍ତିଭାବରେ ଏକ ଶ୍ଲୋକ ପଢିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଇଂଦ୍ର ଉଵାଚ- ଓଁନମୋ ଦେଵଦେଵେଶ ଦେଵଦାନଵଵଂଦିତ । ଦୈତ୍ଯାରେ ପୁଂଡରୀକାକ୍ଷ ତ୍ରାହି ନୋ ମଧୁସୂଦନ
ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ— ଓଁ, ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ଯେଉଁଠି ପ୍ରଣାମ କରନ୍ତି, ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁ, ପଦ୍ମନୟନ, ମଧୁସୂଦନ, ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର।