ଅତ ଊର୍ଧ୍ଵଂ ଯଥେଷ୍ଟଂ ତୁ କାରଯେଚ୍ଚ ଯଥାଵିଧି । ଯଦା ତୁ ଦ୍ଵାଦଶୀ ସ୍ଵଲ୍ପା ପାରଣେନ ଭଵେଦ୍ଦିଵଜ
ତାପରେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାଅନୁଯାୟୀ ଏବଂ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ; କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଅତି କ୍ଷୁଦ୍ର ହୁଏ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେହିଅନୁଯାୟୀ ପାରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ତଦା ରାତ୍ରୌ ତୁ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ପାରଣଂ ମୁକ୍ତିମିଚ୍ଛତା । ତଦା ନ ରାତ୍ରିଦୋଷଃ ସ୍ଯାନ୍ନିଷିଦ୍ଧଂ ନ ଭଵେତ୍କ୍ଵଚିତ୍
ଯେଉଁମାନେ ମୋକ୍ଷ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ସେଇ ରାତିରେ ପାରଣ କରିବା ଉଚିତ; ସେ ସମୟରେ ରାତିର ଦୋଷ ନାହିଁ, କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ନିଷିଦ୍ଧ ନୁହେଁ।
ଯଦୁକ୍ତଂ ନିଶି ନ ସ୍ନାଯାନ୍ମହାନିଶି ନ ଭୋଜଯେତ୍ । ତତ୍ପୂର୍ଵପରଯାମାଭ୍ଯାଂ ଦିନଵତ୍କର୍ମ କାରଯେତ୍
ଯେଉଁଥିରେ କୁହାଯାଇଛି ଯେ, ରାତିରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଦେରିରାତିରେ ଭୋଜନ କରାଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ସେଗୁଡିକୁ ଦିନର ଦୁଇ ଯାମରେ ଦିନର କାର୍ଯ୍ୟ ପରି କରିବା ଉଚିତ।
ଯଦା ଭଵତି ସ୍ଵଲ୍ପା ତୁ ଦ୍ଵାଦଶୀ ପାରଣେ ଦିନେ । ଉଷଃକାଲେ ଦ୍ଵଯଂ କୁର୍ଯାତ୍ପ୍ରାତର୍ମଧ୍ଯାହ୍ନିକଂ ତଥା
ଯେତେବେଳେ ପାରଣ ଦିନ ଦ୍ୱାଦଶୀ କ୍ଷୁଦ୍ର ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ପ୍ରଭାତେ ସକାଳ ଏବଂ ମଧ୍ୟାହ୍ନର କାର୍ଯ୍ୟ ଉଭୟ କରିବା ଉଚିତ।
ଦ୍ଵାଦଶୀ ସାଧିତା ଯେନ ନରେଣ ଭୁଵି ସର୍ଵଦା । ତସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯମହଂ ଵକ୍ତୁଂ ନ ସମର୍ଥୋ ଵିଶେଷତଃ
ଏଠି ପୃଥିବୀରେ ଯିଏ ସଦା ଦ୍ୱାଦଶୀ ଉପବାସ କରେ, ସେଠି ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ କେତେ ଅଛି ମୁଁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହିପାରିବି ନାହିଁ।
ସାଧଯିତ୍ଵାଖିଲାନ୍କାମାନ୍ପ୍ରାପ୍ନୁଯୁଶ୍ଚ ମହାଜନାଃ । ଅଂବରୀଷାଦଯଃ ସର୍ଵେ ଯେ ଭକ୍ତା ଭୁଵି ଵିଶ୍ରୁତାଃ
ଅମ୍ବରୀଷ ଓ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଭକ୍ତମାନେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିଛନ୍ତି।
ଦ୍ଵାଦଶୀଂ ସାଧଯିତ୍ଵା ତୁ ତେ ଗତା ଵିଷ୍ଣୁସଦ୍ମନି । ସତ୍ଯଂ ସତ୍ଯଂ ପୁନଃ ସତ୍ଯଂ ଯଦୁକ୍ତଂ ତୁ ମଯା ତଵ
ଦ୍ୱାଦଶୀ ଉପବାସ କରି, ସେମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ନିବାସକୁ ଯାଇଛନ୍ତି; ମୁଁ ତୋତେ ଯାହା କହିଛି, ସେଠାରେ ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ, ପୁଣି ସତ୍ୟ।
ନାସ୍ତି ଵିଷ୍ଣୁସମୋ ଦେଵୋ ନ ତିଥିର୍ଦ୍ଵାଦଶୀସମା । ଅତ୍ର ଦତ୍ତଂ ଚ ଭୁକ୍ତଂ ଚ ତଥା ପୂଜାଦିକଂ ଚ ଯତ୍
ବିଷ୍ଣୁ ସମାନ କୌଣସି ଦେବତା ନାହିଁ, ଦ୍ୱାଦଶୀ ସମାନ କୌଣସି ତିଥି ନାହିଁ; ଏଠାରେ ଯାହା ଦିଆଯାଏ, ଭୋଗ କରାଯାଏ, ପୂଜା କରାଯାଏ, ସେସବୁ ପୂର୍ଣ୍ଣତାକୁ ପାଏ।
ତତ୍ସର୍ଵଂ ପୂର୍ଣତାଂ ଯାତି ପୂଜିତେ ମାଧଵେ ସତି । କିଂ ପୁନର୍ବହୁନୋକ୍ତେନ ଭକ୍ତାନାଂ ଵଲ୍ଲଭୋ ହରିଃ
ମାଧବଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହୁଏ; ଏଠି ଅଧିକ କିଛି କହିବା ଦରକାର ନାହିଁ, ହରି ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ।
ପ୍ରଦଦାତ୍ଯଖିଲାନ୍କାମାନ୍ଯାଵଦାଭୂତସଂପ୍ଲଵମ୍ । ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାଂ ଚୈଵ ଯଦ୍ଦତ୍ତଂ ତତ୍ସର୍ଵଂ ସଫଲଂ ଭଵେତ୍
ସେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଳୟ ନ ହୁଏ; ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନ ଯାହା ଦିଆଯାଏ, ସେସବୁ ସଫଳ ହୁଏ।
କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରେଷୁ ଯଦ୍ଦତ୍ତଂ ନିଷ୍ଫଲଂ ନୈଵ ଜାଯତେ । ତଦ୍ଵଚ୍ଚ ଦ୍ଵାଦଶୀଦତ୍ତଂ ଭଵେଦ୍ଦେଵର୍ଷିସତ୍ତମ
କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ଯାହା ଦିଆଯାଏ, କେବେ ନିଷ୍ଫଳ ହୁଏ ନାହିଁ; ଏହିପରି ଦ୍ୱାଦଶୀରେ ଯାହା ଦିଆଯାଏ, ହେ ଦେବର୍ଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଠି ମଧ୍ୟ ଏମିତି ଫଳ ମିଳେ।
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ- ଏକସ୍ମିନ୍ସମଯେ ପୁତ୍ର ଗତୋଽହଂ ଵିଷ୍ଣୁସନ୍ନିଧୌ । ତତ୍ର ପୃଷ୍ଟଂ ମଯା ପୂର୍ଵଂ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଦ୍ଵାଦଶୀଭଵମ୍
ମହାଦେବ କହିଲେ— ଏକ ସମୟରେ, ହେ ପୁଅ, ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଗଲିଥିଲି; ସେଠି ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଦ୍ୱାଦଶୀର ଉତ୍ପତ୍ତିର ମହିମା ପଚାରିଥିଲି।
ନାରଦ ଉଵାଚ କୀଦୃଶୀ ସ୍ଯାନ୍ମହାଦେଵ ମହାଦ୍ଵାଦଶିକା ପରା । ତସ୍ଯା ଵ୍ରତେ ଫଲଂ କୀଦୃଗ୍ଵଦ ସର୍ଵେଶ୍ଵର ପ୍ରଭୋ
ନାରଦ କହିଲେ— ହେ ମହାଦେବ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମହାଦ୍ୱାଦଶୀ କେମିତି ଅଟୁଟ ଅଛି? ଏହାର ବ୍ରତର ଫଳ କଣ, ହେ ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ, ମୋତେ କହ।
ଶିଵ ଉଵାଚ- ଇଯମେକାଦଶୀ ବ୍ରହ୍ମନ୍ମହାପୁଣ୍ଯଫଲପ୍ରଦା । ଋକ୍ଷଯୋଗୈଶ୍ଚ ସଂଯୁକ୍ତା କର୍ତ୍ତଵ୍ଯା ମୁନିସତ୍ତମୈଃ
ଶିବ କହିଲେ— ଏହି ଏକାଦଶୀ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ଫଳ ଦେଇଥାଏ; ଏହା ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ଯୋଗ ସହିତ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ କରିବା ଉଚିତ।
ଜଯା ଚ ଵିଜଯା ଚୈଵ ଜଯଂତୀ ପାପନାଶିନୀ । ସର୍ଵପାପହରାଶ୍ଚୈତାଃ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯାଃ ଫଲକାଂକ୍ଷିଭିଃ
ଜୟା, ଵିଜୟା ଏବଂ ଜୟନ୍ତୀ — ଏହି ତିନି ଦିନ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନାଶ କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଫଳ ଆଶା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହାକୁ ନିଶ୍ଚୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଏକାଦଶ୍ଯାଂ ଯଦା ଋକ୍ଷଂ ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷେ ପୁନର୍ଵସୁଃ । ନାମ୍ନା ସା ଚ ଜଯା ଖ୍ଯାତା ତିଥୀନାମୁତ୍ତମା ତିଥିଃ
ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଏକାଦଶୀ ତିଥିରେ, ଯେତେବେଳେ ଚନ୍ଦ୍ର ପୁନର୍ବସୁ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଥାଏ, ସେହି ଦିନକୁ 'ଜୟା' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହା ସମସ୍ତ ତିଥିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ।
ତାମୁପୋଷ୍ଯ ନରଃ ପାପାନ୍ମୁଚ୍ଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । ଯଦା ଚ ଶୁକ୍ଲଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାଂ ନକ୍ଷତ୍ରଂ ଶ୍ରଵଣଂ ଭଵେତ୍
ସେହି ଦିନ ଉପବାସ କଲେ ମଣିଷ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ — ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଦ୍ୱାଦଶୀ ତିଥିରେ ଶ୍ରବଣ ନକ୍ଷତ୍ର ଥାଏ,
ଵିଜଯା ସା ସମାଖ୍ଯାତା ତିଥୀନାମୁତ୍ତମା ତିଥିଃ । ସହସ୍ରଗୁଣିତଂ ଦାନଂ ଯସ୍ଯାଂ ଵୈ ଵିପ୍ର ଭୋଜନମ୍
ସେହି ଦିନକୁ 'ବିଜୟା' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହା ତିଥିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ। ଏହି ଦିନ ଦାନ କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଭୋଜନ କରାଇଲେ ହଜାରଗୁଣ ଫଳ ମିଳେ।
ହୋମସ୍ତଥୋପଵାସଶ୍ଚ ସହସ୍ରାଧିଫଲପ୍ରଦଃ । ଯଦା ଚ ଶୁକ୍ଲଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାଂ ପ୍ରାଜାପତ୍ଯଂ ହି ଜାଯତେ
ଏହି ଦିନ ହୋମ କିମ୍ବା ଉପବାସ କଲେ ମଧ୍ୟ ହଜାରଗୁଣ ଫଳ ମିଳେ। ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଦ୍ୱାଦଶୀ ତିଥିରେ ପ୍ରଜାପତି ନକ୍ଷତ୍ର ଥାଏ,
ଜଯଂତୀ ନାମ ସା ପ୍ରୋକ୍ତା ସର୍ଵପାପହରା ତିଥିଃ । ସପ୍ତଜନ୍ମକୃତଂ ପାପଂ ସ୍ଵଲ୍ପଂ ଵା ଯଦି ଵା ବହୁ
ସେହି ଦିନକୁ 'ଜୟନ୍ତୀ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହା ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କରିଥାଏ। ସାତଜନ୍ମର ହେଉ କି, ଅଳ୍ପ କିମ୍ବା ବହୁ — ଯେପରି ପାପ ହେଉ,
ପ୍ରକ୍ଷାଲଯତି ଗୋଵିଂଦସ୍ତସ୍ଯାମଭ୍ଯର୍ଚିତୋ ଧ୍ରୁଵମ୍ । ଯଦା ଵୈ ଶୁକ୍ଲଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାଂ ପୁଷ୍ଯଂ ଭଵତି କର୍ହିଚିତ୍
ସେହି ଦିନ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ, ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ ନିଶ୍ଚୟ ଦୂର ହୁଏ। ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଦ୍ୱାଦଶୀ ତିଥିରେ ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ର ଥାଏ,
ତଦା ତୁ ସା ମହାପୁଣ୍ଯା ଭଵିତା ପାପନାଶିନୀ । ଯୋ ଦଦାତି ତିଲପ୍ରସ୍ଥଂ ନିତ୍ଯଂ ସଂଵତ୍ସରଂ ପ୍ରତି
ସେହି ଦିନ ବହୁତ ପୁଣ୍ୟମୟ ଏବଂ ପାପନାଶିନୀ ହୁଏ। ଯିଏ ପ୍ରତିଦିନ ବର୍ଷଭର ତିଳ ଦାନ କରେ,
ଉପଵାସଂ ଚ ଯସ୍ତସ୍ଯାଂ କରୋତ୍ଯେତତ୍ସମଂ ସ୍ମୃତମ୍ । ତସ୍ଯାଂ ଜଗତ୍ପତିର୍ଦେଵସ୍ତୁଷ୍ଟଃ ସର୍ଵେଶ୍ଵରୋ ହରିଃ
କିମ୍ବା ଯିଏ ସେହି ଦିନ ଉପବାସ କରେ — ଏହି ଦୁଇଟି କାର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ଫଳଦାୟକ। ସେହି ଦିନ ଜଗତ୍ପତି ହରି ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି।
ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷତାଂ ପ୍ରଯାତ୍ଯେଵ ତତ୍ରାନଂତଫଲଂ ସ୍ମୃତମ୍ । ସଗରେଣ କକୁତ୍ସ୍ଥେନ ନହୁଷେଣ ଚ ସାଧିତଃ
ସେ ଦିନ ଭକ୍ତଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ଏହାର ଫଳ ଅନନ୍ତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସାଗର, କକୁତ୍ସ୍ଥ ଏବଂ ନହୁଷ ଏହା ଦ୍ୱାରା ସିଦ୍ଧି ପାଇଥିଲେ।
ତସ୍ଯାମାରାଧିତଃ କୃଷ୍ଣୋ ଦତ୍ତଵାନଖିଲଂ ଭୁଵି । ଵାଚିକାନ୍ମାନସାଦ୍ଵାପି କାଯଜାଚ୍ଚ ଵିଶେଷତଃ
ସେହି ଦିନ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ, ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଦାନ କରିଥିଲେ। କଥାରେ, ମନରେ କିମ୍ବା ଶରୀରର କାର୍ଯ୍ୟରେ ବିଶେଷ କରି,
ସପ୍ତଜନ୍ମକୃତାତ୍ପାପାନ୍ମୁଚ୍ଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । ତାମେକାଂ ସମୁପୋଷ୍ଯାଥ ପୁଣ୍ଯନକ୍ଷତ୍ରସଂଯୁତାମ୍
ସାତଜନ୍ମର ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ — ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ସେହି ଦିନ ଏକ ଉପବାସ କଲେ, ଯଦି ଶୁଭ ନକ୍ଷତ୍ର ଯୋଗ ଥାଏ,
ଏକାଦଶୀସହସ୍ରସ୍ଯ ଫଲଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ମାନଵଃ । ସ୍ନାନଂ ଦାନଂ ଜପୋ ହୋମଃ ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯୋ ଦେଵତାର୍ଚନମ୍
ମଣିଷ ଏକ ଉପବାସରେ ହଜାର ଏକାଦଶୀର ଫଳ ପାଏ। ସେହି ଦିନ ସ୍ନାନ, ଦାନ, ଜପ, ହୋମ, ଅଧ୍ୟୟନ, ଦେବତା ପୂଜା —
ଯତ୍ତସ୍ଯାଂ କ୍ରିଯତେ କିଂଚିତ୍ତଦକ୍ଷଯଫଲଂ ସ୍ମୃତମ୍ । ତସ୍ମାଦେଷା ପ୍ରକର୍ତଵ୍ଯା ଯତ୍ନେନ ଫଲକାଂକ୍ଷିଭିଃ
ଯେଉଁ କାମ କରାଯାଏ, ସେସବୁ ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ତେଣୁ ଯେଉଁମାନେ ଫଳ ଆଶା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହାକୁ ଯଥାଯଥ ଭାବେ କରିବା ଉଚିତ।
ପଂଚମେନାଶ୍ଵମେଧେନ ଯଦି ସ୍ନାତୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ । ପର୍ଯପୃଚ୍ଛତ ଧର୍ମାତ୍ମା କୃଷ୍ଣଂ ଯଦୁକୁଲୋଦ୍ଵହମ୍
ପଞ୍ଚମ ଅଶ୍ୱମେଧ ବିଧିପୂର୍ବକ ସ୍ନାନ କରି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଯୁଧିଷ୍ଠିର କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ — ଯଦୁବଂଶୀ — ପଚାରିଲେ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- ଉପଵାସସ୍ଯ ନକ୍ତସ୍ଯ ତ୍ଵେକଭୁକ୍ତସ୍ଯ ମେ ପ୍ରଭୋ । କିଂ ପୁଣ୍ଯଂ କିଂ ଫଲଂ ତସ୍ଯ ବ୍ରୂହି ସର୍ଵଂ ଜନାର୍ଦନ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ — ମୋ ପ୍ରଭୁ, ଉପବାସ, ରାତିରେ ଖାଇବା, କିମ୍ବା ଦିନକୁ ଏକଥର ଖାଇବା — ଏହାର କଣ ପୁଣ୍ୟ ଏବଂ କଣ ଫଳ? ସବୁ କଥା କହନ୍ତୁ, ଜନାର୍ଦନ।