ଏକତଃ କ୍ରତଵଃ ସର୍ଵେ ସମାପ୍ତଵରଦକ୍ଷିଣାଃ । ଏକତୋ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ଜାଗରଃ କୃଷ୍ଣଵଲ୍ଲଭଃ
ଏକପଟେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ, ଦାନ ଓ ଦକ୍ଷିଣା ସହିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଅନ୍ୟପଟେ ଦେବମାନଙ୍କ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଜାଗରଣ, କୃଷ୍ଣଙ୍କର ପ୍ରିୟ ।
ତତ୍ର କାଶୀ ପୁଷ୍କରଂ ଚ ପ୍ରଯାଗଂ ନୈମିଷଂ ଗଯା । ଶାଲଗ୍ରାମମହାକ୍ଷେତ୍ରମର୍ବୁଦାରଣ୍ଯମେଵ ଚ
ସେଠାରେ କାଶୀ, ପୁଷ୍କର, ପ୍ରୟାଗ, ନୈମିଷାରଣ୍ୟ, ଗୟା, ଶାଳଗ୍ରାମ ମହାକ୍ଷେତ୍ର ଓ ଅର୍ବୁଦ ଅରଣ୍ୟ ଅଛି ।
ପୌଷ୍କରଂ ମଥୁରା ତତ୍ର ସର୍ଵତୀର୍ଥାନି ଚୈଵ ହି । ଯଜ୍ଞା ଵେଦାଶ୍ଚ ଚତ୍ଵାରୋ ଵ୍ରଜଂତି ହରିଜାଗରମ୍
ସେଠାରେ ପୁଷ୍କର, ମଥୁରା ଓ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ, ଚାରିଟି ବେଦ ଓ ଯଜ୍ଞମାନେ ମଧ୍ୟ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଜାଗରଣକୁ ଯାଆନ୍ତି ।
ଗଂଗା ସରସ୍ଵତୀ ତାପୀ ଯମୁନା ଚ ଶତଦ୍ରୁକା । ଚଂଦ୍ରଭାଗା ଵିତସ୍ତା ଚ ନଦ୍ଯଃ ସର୍ଵାସ୍ତୁ ତତ୍ର ଵୈ
ଗଙ୍ଗା, ସରସ୍ୱତୀ, ତାପୀ, ଯମୁନା, ଶତଦ୍ରୁ, ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗା, ବିତସ୍ତା—ସମସ୍ତ ନଦୀ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି ।
ସରାଂସି ଚ ହ୍ରଦାଃ ସର୍ଵେ ସମୁଦ୍ରାଃ ସର୍ଵ ଏଵ ହି । ଏକାଦଶ୍ଯାଂ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗଚ୍ଛଂତି କୃଷ୍ଣଜାଗରମ୍
ସମସ୍ତ ଝିଲି, ପୋଖରୀ ଓ ସମୁଦ୍ରମାନେ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏକାଦଶୀରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଜାଗରଣକୁ ଯାଆନ୍ତି ।
ସ୍ପୃହଣୀଯା ହି ଦେଵାନାଂ ଯେ ନରାଃ କୃଷ୍ଣଜାଗରେ । ନୃତ୍ଯଂତି ଗୀତଂ କୁର୍ଵଂତି ଵୀଣାଵାଦ୍ଯପ୍ରହର୍ଷିତାଃ
ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଜାଗରଣରେ ନାଚନ୍ତି, ଗାନ କରନ୍ତି ଓ ବୀଣା ବାଜାନ୍ତି, ସେମାନେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଇର୍ଷ୍ୟା କରନ୍ତି ।
ଏଵଂ ଜାଗରଣଂ କୃତ୍ଵା ସଂପୂଜ୍ଯ ଚ ମହାହରିମ୍ । ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାଂ ପାରଣଂ କୃତ୍ଵା ସ୍ଵଶକ୍ତ୍ଯା ଵୈଷ୍ଣଵୈଃ ସହ
ଏଭଳି ଜାଗରଣ କରି, ମହାହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନେ ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁଯାୟୀ ବୈଷ୍ଣବମାନେ ସହିତ ଉପବାସ ଭଙ୍ଗ କରିବା ଉଚିତ।
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ- ଶୃଣୁ ବ୍ରହ୍ମନ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଦ୍ଵାଦଶୀମାହାତ୍ମ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍ । ଦ୍ଵାଦଶୀ ତୁ ସଦା ଜ୍ଞେଯା ପୁତ୍ରଦା ମୋକ୍ଷଦାଯିନୀ
ମହାଦେବ କହିଲେ— ଶୁଣ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ତୋତେ ଦ୍ୱାଦଶୀର ସର୍ବୋତ୍ତମ ମହିମା କହିବି; ଦ୍ୱାଦଶୀ ସଦା ସନ୍ତାନ ଦେଇଥିବା ଏବଂ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥିବା ବୋଲି ଜଣାଯିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରାତଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ହରିଂ ପୂଜ୍ଯ ଉପଵାସଂ ସମର୍ପଯେତ୍ । ଅଜ୍ଞାନତିମିରାଂଧସ୍ଯ ଵ୍ରତେନାନେନ କେଶଵ
ସକାଳେ ସ୍ନାନ କରି, ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଉପବାସ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ; ହେ କେଶବ, ଏହି ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା ଅଜ୍ଞାନର ଅନ୍ଧକାର ଦୂର ହୁଏ।
ପ୍ରସୀଦ ସୁମୁଖୋ ଭୂତ୍ଵା ଜ୍ଞାନଦୃଷ୍ଟିପ୍ରଦୋ ଭଵ । ପାରଣଂ ଚ ତତଃ କୁର୍ଯାଦ୍ଯଥାସଂଭଵମଗ୍ରତଃ
ହେ ସୁମୁଖ, ଦୟା କର, ଜ୍ଞାନର ଦୃଷ୍ଟି ଦେ; ତାପରେ ସମ୍ଭବ ଅନୁଯାୟୀ ଠିକ୍ ଭାବେ ପାରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ଅତ ଊର୍ଧ୍ଵଂ ଯଥେଷ୍ଟଂ ତୁ କାରଯେଚ୍ଚ ଯଥାଵିଧି । ଯଦା ତୁ ଦ୍ଵାଦଶୀ ସ୍ଵଲ୍ପା ପାରଣେନ ଭଵେଦ୍ଦିଵଜ
ତାପରେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାଅନୁଯାୟୀ ଏବଂ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ; କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଅତି କ୍ଷୁଦ୍ର ହୁଏ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେହିଅନୁଯାୟୀ ପାରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ତଦା ରାତ୍ରୌ ତୁ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ପାରଣଂ ମୁକ୍ତିମିଚ୍ଛତା । ତଦା ନ ରାତ୍ରିଦୋଷଃ ସ୍ଯାନ୍ନିଷିଦ୍ଧଂ ନ ଭଵେତ୍କ୍ଵଚିତ୍
ଯେଉଁମାନେ ମୋକ୍ଷ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ସେଇ ରାତିରେ ପାରଣ କରିବା ଉଚିତ; ସେ ସମୟରେ ରାତିର ଦୋଷ ନାହିଁ, କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ନିଷିଦ୍ଧ ନୁହେଁ।
ଯଦୁକ୍ତଂ ନିଶି ନ ସ୍ନାଯାନ୍ମହାନିଶି ନ ଭୋଜଯେତ୍ । ତତ୍ପୂର୍ଵପରଯାମାଭ୍ଯାଂ ଦିନଵତ୍କର୍ମ କାରଯେତ୍
ଯେଉଁଥିରେ କୁହାଯାଇଛି ଯେ, ରାତିରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଦେରିରାତିରେ ଭୋଜନ କରାଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ସେଗୁଡିକୁ ଦିନର ଦୁଇ ଯାମରେ ଦିନର କାର୍ଯ୍ୟ ପରି କରିବା ଉଚିତ।
ଯଦା ଭଵତି ସ୍ଵଲ୍ପା ତୁ ଦ୍ଵାଦଶୀ ପାରଣେ ଦିନେ । ଉଷଃକାଲେ ଦ୍ଵଯଂ କୁର୍ଯାତ୍ପ୍ରାତର୍ମଧ୍ଯାହ୍ନିକଂ ତଥା
ଯେତେବେଳେ ପାରଣ ଦିନ ଦ୍ୱାଦଶୀ କ୍ଷୁଦ୍ର ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ପ୍ରଭାତେ ସକାଳ ଏବଂ ମଧ୍ୟାହ୍ନର କାର୍ଯ୍ୟ ଉଭୟ କରିବା ଉଚିତ।
ଦ୍ଵାଦଶୀ ସାଧିତା ଯେନ ନରେଣ ଭୁଵି ସର୍ଵଦା । ତସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯମହଂ ଵକ୍ତୁଂ ନ ସମର୍ଥୋ ଵିଶେଷତଃ
ଏଠି ପୃଥିବୀରେ ଯିଏ ସଦା ଦ୍ୱାଦଶୀ ଉପବାସ କରେ, ସେଠି ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ କେତେ ଅଛି ମୁଁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହିପାରିବି ନାହିଁ।
ସାଧଯିତ୍ଵାଖିଲାନ୍କାମାନ୍ପ୍ରାପ୍ନୁଯୁଶ୍ଚ ମହାଜନାଃ । ଅଂବରୀଷାଦଯଃ ସର୍ଵେ ଯେ ଭକ୍ତା ଭୁଵି ଵିଶ୍ରୁତାଃ
ଅମ୍ବରୀଷ ଓ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଭକ୍ତମାନେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିଛନ୍ତି।
ଦ୍ଵାଦଶୀଂ ସାଧଯିତ୍ଵା ତୁ ତେ ଗତା ଵିଷ୍ଣୁସଦ୍ମନି । ସତ୍ଯଂ ସତ୍ଯଂ ପୁନଃ ସତ୍ଯଂ ଯଦୁକ୍ତଂ ତୁ ମଯା ତଵ
ଦ୍ୱାଦଶୀ ଉପବାସ କରି, ସେମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ନିବାସକୁ ଯାଇଛନ୍ତି; ମୁଁ ତୋତେ ଯାହା କହିଛି, ସେଠାରେ ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ, ପୁଣି ସତ୍ୟ।
ନାସ୍ତି ଵିଷ୍ଣୁସମୋ ଦେଵୋ ନ ତିଥିର୍ଦ୍ଵାଦଶୀସମା । ଅତ୍ର ଦତ୍ତଂ ଚ ଭୁକ୍ତଂ ଚ ତଥା ପୂଜାଦିକଂ ଚ ଯତ୍
ବିଷ୍ଣୁ ସମାନ କୌଣସି ଦେବତା ନାହିଁ, ଦ୍ୱାଦଶୀ ସମାନ କୌଣସି ତିଥି ନାହିଁ; ଏଠାରେ ଯାହା ଦିଆଯାଏ, ଭୋଗ କରାଯାଏ, ପୂଜା କରାଯାଏ, ସେସବୁ ପୂର୍ଣ୍ଣତାକୁ ପାଏ।
ତତ୍ସର୍ଵଂ ପୂର୍ଣତାଂ ଯାତି ପୂଜିତେ ମାଧଵେ ସତି । କିଂ ପୁନର୍ବହୁନୋକ୍ତେନ ଭକ୍ତାନାଂ ଵଲ୍ଲଭୋ ହରିଃ
ମାଧବଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହୁଏ; ଏଠି ଅଧିକ କିଛି କହିବା ଦରକାର ନାହିଁ, ହରି ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ।
ପ୍ରଦଦାତ୍ଯଖିଲାନ୍କାମାନ୍ଯାଵଦାଭୂତସଂପ୍ଲଵମ୍ । ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାଂ ଚୈଵ ଯଦ୍ଦତ୍ତଂ ତତ୍ସର୍ଵଂ ସଫଲଂ ଭଵେତ୍
ସେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଳୟ ନ ହୁଏ; ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନ ଯାହା ଦିଆଯାଏ, ସେସବୁ ସଫଳ ହୁଏ।
କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରେଷୁ ଯଦ୍ଦତ୍ତଂ ନିଷ୍ଫଲଂ ନୈଵ ଜାଯତେ । ତଦ୍ଵଚ୍ଚ ଦ୍ଵାଦଶୀଦତ୍ତଂ ଭଵେଦ୍ଦେଵର୍ଷିସତ୍ତମ
କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ ଯାହା ଦିଆଯାଏ, କେବେ ନିଷ୍ଫଳ ହୁଏ ନାହିଁ; ଏହିପରି ଦ୍ୱାଦଶୀରେ ଯାହା ଦିଆଯାଏ, ହେ ଦେବର୍ଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଠି ମଧ୍ୟ ଏମିତି ଫଳ ମିଳେ।
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ- ଏକସ୍ମିନ୍ସମଯେ ପୁତ୍ର ଗତୋଽହଂ ଵିଷ୍ଣୁସନ୍ନିଧୌ । ତତ୍ର ପୃଷ୍ଟଂ ମଯା ପୂର୍ଵଂ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଦ୍ଵାଦଶୀଭଵମ୍
ମହାଦେବ କହିଲେ— ଏକ ସମୟରେ, ହେ ପୁଅ, ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଗଲିଥିଲି; ସେଠି ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଦ୍ୱାଦଶୀର ଉତ୍ପତ୍ତିର ମହିମା ପଚାରିଥିଲି।
ନାରଦ ଉଵାଚ କୀଦୃଶୀ ସ୍ଯାନ୍ମହାଦେଵ ମହାଦ୍ଵାଦଶିକା ପରା । ତସ୍ଯା ଵ୍ରତେ ଫଲଂ କୀଦୃଗ୍ଵଦ ସର୍ଵେଶ୍ଵର ପ୍ରଭୋ
ନାରଦ କହିଲେ— ହେ ମହାଦେବ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମହାଦ୍ୱାଦଶୀ କେମିତି ଅଟୁଟ ଅଛି? ଏହାର ବ୍ରତର ଫଳ କଣ, ହେ ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ, ମୋତେ କହ।
ଶିଵ ଉଵାଚ- ଇଯମେକାଦଶୀ ବ୍ରହ୍ମନ୍ମହାପୁଣ୍ଯଫଲପ୍ରଦା । ଋକ୍ଷଯୋଗୈଶ୍ଚ ସଂଯୁକ୍ତା କର୍ତ୍ତଵ୍ଯା ମୁନିସତ୍ତମୈଃ
ଶିବ କହିଲେ— ଏହି ଏକାଦଶୀ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ଫଳ ଦେଇଥାଏ; ଏହା ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ଯୋଗ ସହିତ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ କରିବା ଉଚିତ।
ଜଯା ଚ ଵିଜଯା ଚୈଵ ଜଯଂତୀ ପାପନାଶିନୀ । ସର୍ଵପାପହରାଶ୍ଚୈତାଃ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯାଃ ଫଲକାଂକ୍ଷିଭିଃ
ଜୟା, ଵିଜୟା ଏବଂ ଜୟନ୍ତୀ — ଏହି ତିନି ଦିନ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନାଶ କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ଫଳ ଆଶା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହାକୁ ନିଶ୍ଚୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଏକାଦଶ୍ଯାଂ ଯଦା ଋକ୍ଷଂ ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷେ ପୁନର୍ଵସୁଃ । ନାମ୍ନା ସା ଚ ଜଯା ଖ୍ଯାତା ତିଥୀନାମୁତ୍ତମା ତିଥିଃ
ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଏକାଦଶୀ ତିଥିରେ, ଯେତେବେଳେ ଚନ୍ଦ୍ର ପୁନର୍ବସୁ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଥାଏ, ସେହି ଦିନକୁ 'ଜୟା' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହା ସମସ୍ତ ତିଥିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ।
ତାମୁପୋଷ୍ଯ ନରଃ ପାପାନ୍ମୁଚ୍ଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । ଯଦା ଚ ଶୁକ୍ଲଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାଂ ନକ୍ଷତ୍ରଂ ଶ୍ରଵଣଂ ଭଵେତ୍
ସେହି ଦିନ ଉପବାସ କଲେ ମଣିଷ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ — ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଦ୍ୱାଦଶୀ ତିଥିରେ ଶ୍ରବଣ ନକ୍ଷତ୍ର ଥାଏ,
ଵିଜଯା ସା ସମାଖ୍ଯାତା ତିଥୀନାମୁତ୍ତମା ତିଥିଃ । ସହସ୍ରଗୁଣିତଂ ଦାନଂ ଯସ୍ଯାଂ ଵୈ ଵିପ୍ର ଭୋଜନମ୍
ସେହି ଦିନକୁ 'ବିଜୟା' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହା ତିଥିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ। ଏହି ଦିନ ଦାନ କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଭୋଜନ କରାଇଲେ ହଜାରଗୁଣ ଫଳ ମିଳେ।
ହୋମସ୍ତଥୋପଵାସଶ୍ଚ ସହସ୍ରାଧିଫଲପ୍ରଦଃ । ଯଦା ଚ ଶୁକ୍ଲଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାଂ ପ୍ରାଜାପତ୍ଯଂ ହି ଜାଯତେ
ଏହି ଦିନ ହୋମ କିମ୍ବା ଉପବାସ କଲେ ମଧ୍ୟ ହଜାରଗୁଣ ଫଳ ମିଳେ। ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ଦ୍ୱାଦଶୀ ତିଥିରେ ପ୍ରଜାପତି ନକ୍ଷତ୍ର ଥାଏ,
ଜଯଂତୀ ନାମ ସା ପ୍ରୋକ୍ତା ସର୍ଵପାପହରା ତିଥିଃ । ସପ୍ତଜନ୍ମକୃତଂ ପାପଂ ସ୍ଵଲ୍ପଂ ଵା ଯଦି ଵା ବହୁ
ସେହି ଦିନକୁ 'ଜୟନ୍ତୀ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହା ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କରିଥାଏ। ସାତଜନ୍ମର ହେଉ କି, ଅଳ୍ପ କିମ୍ବା ବହୁ — ଯେପରି ପାପ ହେଉ,