ପୁଣ୍ଯଂ କୋଟିଗୁଣଂ ଵତ୍ସ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଜାଗରଣେ କୃତେ । ପିତୃପକ୍ଷେ ମାତୃପକ୍ଷେ ଭାର୍ଯାପକ୍ଷେ ତୁ ଵାଡଵ
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଜାଗରଣ କରିଲେ ଯେତେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ମୋ ପୁଆ, ଏହା କୋଟି ଗୁଣ ଅଧିକ। ପିତୃପକ୍ଷ, ମାତୃପକ୍ଷ କିମ୍ବା ଭାର୍ଯ୍ୟାପକ୍ଷ ପାଇଁ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଓ ବାଡ଼ବ।
କୁଲାନୁଦ୍ଧରତେ ଚୈତାନ୍କୃତ୍ଵା ଜାଗରଣଂ ହରେଃ । ଉପୋଷଣଦିନେ ଵିଦ୍ଧେ ଜାଗରଂ ପୂଜନଂ ହରେଃ
ହରିଙ୍କ ଜାଗରଣ କରିଲେ ଏହି କୁଳଗୁଡ଼ିକୁ ଉଦ୍ଧାର କରାଯାଏ। ଉପବାସ ଦିନରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଦିନରେ ଜାଗରଣ ଓ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଵୃଥାଦାନାଦିକଂ ସର୍ଵଂ କୃତଘ୍ନେଷୁ କୃତଂ ଯଥା । ଉପୋଷଣଦିନେ ଵିଦ୍ଧେ ପ୍ରାରବ୍ଧେ ଜାଗରେ ସ୍ଥିତିମ୍
ଅନୁଗ୍ରହ ନଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଅପରିଗ୍ରହୀଙ୍କ ପାଇଁ ଅପରିଣାମଦାୟୀ; ଉପବାସ ଦିନରେ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଜାଗରଣ କରାଯାଇନଥିଲେ ଏହା ଫଳହୀନ।
ଵିହାଯ ସ୍ଥାନଂ ତଦ୍ଵିଷ୍ଣୁଃ ଶାପଂ ଦତ୍ଵା ପ୍ରଗଚ୍ଛତି । ଅଵିଦ୍ଧେ ଵାସରେ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଯେ କୁର୍ଵଂତି ପ୍ରଜାଗରମ୍
ଏହି ଦିନରେ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଜାଗରଣ କରାଯାଇନଥିଲେ, ବିଷ୍ଣୁ ସେଠାରୁ ଚାଲିଯାନ୍ତି ଏବଂ ଶାପ ଦେଇ ଯାନ୍ତି।
ତେଷାଂ ମଧ୍ଯେ ତୁ ତୁଷ୍ଟଃ ସନ୍ନୃତ୍ଯଂ ତୁ କୁରୁତେ ହରିଃ । ଯାଵଦ୍ଦିନାନି କୁରୁତେ ଜାଗରଂ କେଶଵାଗ୍ରତଃ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେତେବେଳେ ହରି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଥାଏ, ସେ ନୃତ୍ୟ କରିଥାଏ। ଯେତେ ଦିନ ଜାଗରଣ କରାଯାଏ କେଶବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ।
ଯୁଗାନି ତାନି ତାଵଂତି ଵିଷ୍ଣୁଲୋକେ ମହୀଯତେ । ଯାଵଦ୍ଦିନାନି ଵସତେ ଵିନା ଜାଗରଣଂ ହରେଃ
ଯେତେ ଯୁଗ ଜାଗରଣ କରାଯାଏ, ସେତେ ଯୁଗ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇଥାଏ। ଯେତେ ଦିନ ହରିଙ୍କ ଜାଗରଣ ବିନା ବ୍ୟତୀତ କରାଯାଏ।
ତାଵଦ୍ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ରୌରଵାନ୍ନ ନିଵର୍ତତେ । ଏକଦଶ୍ଯାଂ ଶଯାନସ୍ତୁ ଵିନା ଜାଗରଣଂ ହରେଃ
ସେତେ ହଜାର ବର୍ଷ ରୌରବ ନରକରୁ ଫେରି ଆସିବା ନୁହେଁ। ଏକାଦଶୀ ଦିନରେ ହରିଙ୍କ ଜାଗରଣ ବିନା ଶୁଇଥିଲେ।
ମୂକଵତ୍ତିଷ୍ଠତେ ଯୋ ଵୈ ଗାନଂ ପାଠଂ ନ ଵାଚରେତ୍ । ସପ୍ତଜନ୍ମାନି ମୂକତ୍ଵଂ ଜାଯତେଽଜାଗରେ ହରେଃ
ଯେଉଁଠି ମୁକ ଭଳି ବସି ରହେ, ଗୀତ ଓ ପାଠ କରେ ନାହିଁ, ହରିଙ୍କ ଜାଗରଣ ବିନା ସେ ସାତ ଜନ୍ମ ମୁକ ଭାବରେ ରହିଥାଏ।
ଯୋ ନ ନୃତ୍ଯତି ମୂଢାତ୍ମା ପୁରତୋ ଜାଗରେ ହରେଃ । ପଂଗୁତ୍ଵଂ ତସ୍ଯ ଜାନୀଯାତ୍ସପ୍ତଜନ୍ମାନି ଵାଡଵ
ଯେଉଁ ମନ ଭ୍ରମିତ ଲୋକ ହରିଙ୍କ ଜାଗରଣରେ ପୂର୍ବରେ ନୃତ୍ୟ କରେ ନାହିଁ, ବାଡ଼ବ, ସେ ସାତ ଜନ୍ମ ଅପାହାଙ୍ଗ ହୋଇଥାଏ।
ଯଃ ପୁନଃ କୁରୁତେ ଗୀତଂ ନୃତ୍ଯଂ ଜାଗରଣଂ ହରେଃ । ବ୍ରାହ୍ମଂ ପଦଂ ମଦୀଯଂ ଚ ସତ୍ଯଂ ଵୈ ତସ୍ଯ ଵୈଷ୍ଣଵମ୍
ଯେଉଁଠି ଗୀତ, ନୃତ୍ୟ ଓ ହରିଙ୍କ ଜାଗରଣ କରେ, ସେ ମୋର ବ୍ରହ୍ମ ପଦ ଓ ବୈଷ୍ଣବ ପଦକୁ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ପାଇଥାଏ।
ଯଃ ପ୍ରବୋଧଯତେ ଲୋକାନ୍ଵିଷ୍ଣୋର୍ଜାଗରଣେ ରତଃ । ଵସେଚ୍ଚିରଂ ତୁ ଵୈକୁଂଠେ ପିତୃଭିଃ ସହ ଵୈଷ୍ଣଵଃ
ଯେଉଁମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଜାଗରଣରେ ଲାଗିଥାନ୍ତି ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ଏହି ବିଷୟରେ ଜ୍ଞାନ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜ ପୂର୍ବଜମାନେ ସହିତ ବହୁଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବୈକୁଣ୍ଠରେ ବାସ କରନ୍ତି ।
ମତିଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛତେ ଯସ୍ତୁ ହରେର୍ଜାଗରଣଂ ପ୍ରତି । ଷଷ୍ଟିଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ଶ୍ଵେତଦ୍ଵୀପେ ଵସେନ୍ନରଃ
ଯିଏ ନିଜ ମନକୁ ହରିଙ୍କ ଜାଗରଣ ପାଇଁ ଦେଇଥାଏ, ସେ ଷଷ୍ଟି ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ୱେତଦ୍ୱୀପରେ ବାସ କରେ ।
ଯତ୍କିଂଚିତ୍କ୍ରିଯତେ ପାପଂ କୋଟିଜନ୍ମନି ମାନଵୈଃ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଜାଗରେ ସର୍ଵଂ ରାତ୍ରୌ ନଶ୍ଯତି ଵାଡଵ
ମଣିଷମାନେ ଦଶ କୋଟି ଜନ୍ମରେ ଯେତେକି ଅପରାଧ କରିଥାନ୍ତି, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜାଗରଣ ରାତିରେ ସେ ସମସ୍ତ ଅପରାଧ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ ।
ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲାଗ୍ରେ ଯେ କୁର୍ଵଂତି ପ୍ରତିଜାଗରମ୍ । ଯାମେଯାମେ ଫଲଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ କୋଟ୍ଯୈଂଦଵସମୁଦ୍ଭଵମ୍
ଯେଉଁମାନେ ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳା ପାଖରେ ରାତି ଜାଗରଣ କରନ୍ତି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯାମରେ ସେମାନେ ଦଶ କୋଟି ଇନ୍ଦ୍ରର ଆୟୁଷ୍ୟ ଦେଖିବା ପରି ଫଳ ପାଆନ୍ତି ।
ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ଵାସରେ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଯେ ନ କୁର୍ଵଂତି ଜାଗରମ୍ । ଵୃଥା ସ୍ଯାତ୍ତତ୍କୃତଂ ତେଷାଂ ଵୈଷ୍ଣଵାନାଂ ଚ ନିଂଦଯା
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦିନ ଆସିଲେ ଯେଉଁମାନେ ଜାଗରଣ କରନ୍ତିନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ବ୍ୟର୍ଥ ହୁଏ, ଏବଂ ବୈଷ୍ଣବମାନେଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କଲେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ହୁଏ ।
କାମାର୍ଥୌ ସଂପଦଃ ପୁତ୍ରାଃ କୀର୍ତିର୍ଲୋକାଶ୍ଚ ଶାଶ୍ଵତାଃ । ଯଜ୍ଞାଯୁତୈର୍ନ ଲଭ୍ଯଂତେ ଦ୍ଵାଦଶୀଜାଗରଂ ଵିନା
ଇଚ୍ଛା, ଧନ, ପୁଅ, କୀର୍ତ୍ତି ଏବଂ ଚିରକାଳର ଲୋକ—ହଜାର ହଜାର ଯଜ୍ଞ କଲେ ମଧ୍ୟ, ଦ୍ୱାଦଶୀ ଜାଗରଣ ଛାଡ଼ି ଏହା ମିଳେନାହିଁ ।
ମତିର୍ନ ଜାଯତେ ଯସ୍ଯ ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାଂ ଜାଗରଂ ପ୍ରତି । ନ ହି ତସ୍ଯାଧିକାରୋଽସ୍ତି ପୂଜନେ କେଶଵସ୍ଯ ହି
ଯାହାର ମନ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନ ଜାଗରଣ ପାଇଁ ଝୁକେନାହିଁ, ସେଠାରେ କେଶବଙ୍କ ପୂଜା କରିବାର ଅଧିକାର ନାହିଁ ।
ଯାଵତ୍ପଦାନି ଚଲତି କେଶଵାଯତନଂ ପ୍ରତି । ଅଶ୍ଵମେଧସମାନି ସ୍ଯୁଃ ଜାଗରାର୍ଥଂ ପ୍ରଗଚ୍ଛତଃ
ଯେଉଁଯେଉଁ ପଦକ୍ଷେପ କେଶବଙ୍କ ମନ୍ଦିରକୁ ଜାଗରଣ ପାଇଁ ନିଆଯାଏ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଦକ୍ଷେପ ଏକ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ସମାନ ଫଳ ଦେଇଥାଏ ।
ପାଦଯୋଃ ପତିତଂ ଯାଵଦ୍ଧରଣ୍ଯାଂ ପାଂଶୁ ଗଚ୍ଛତାମ୍ । ତାଵଦ୍ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ଜାଗରୋ ଵସତେ ଦିଵି 6.37.
ପାଦ ତଳର ଧୂଳି ଯେତେଦିନ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥାଏ, ସେତେ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜାଗରଣ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବାସ କରେ ।
ତସ୍ମାଦ୍ଗୃହାତ୍ପ୍ରଗଂତଵ୍ଯଂ ଜାଗରେ କେଶଵାଲଯେ । କଲୌ ମଲଵିନାଶାଯ ଦ୍ଵାଦଶୀଦ୍ଵାଦଶୀଷୁ ଚ
ସେହିପାଇଁ, କଳିଯୁଗରେ ମଳ ନାଶ ପାଇଁ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନ କେଶବଙ୍କ ମନ୍ଦିରରେ ଜାଗରଣ ପାଇଁ ଘରୁ ବାହାରିବା ଉଚିତ ।
ପରାପଵାଦସଂଯୁକ୍ତଂ ମନଃ ପ୍ରାସାଦ ଵର୍ଜିତମ୍ । ଶାସ୍ତ୍ରହୀନମଗାଂଧର୍ଵଂ ତଥା ଦୀପଵିଵର୍ଜିତମ୍
ଯେଉଁ ମନ ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିଥାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ମନ୍ଦିର ନାହିଁ, ଶାସ୍ତ୍ର ନାହିଁ, ସଙ୍ଗୀତ ନାହିଁ ଏବଂ ଦୀପ ନାହିଁ—
ଶକ୍ତ୍ଯୋପଚାରରହିତମୁଦାସୀନଂ ସନିଂଦନମ୍ । କଲିଯୁକ୍ତଂ ଵିଶେଷେଣ ଜାଗରଂ ନଵଧା ମତମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ଶକ୍ତି ସହିତ ଉପଚାର ନାହିଁ, ଅନାସକ୍ତ ଭାବ, ନିନ୍ଦା ସହିତ, ବିଶେଷକରି କଳିଯୁଗର ପ୍ରଭାବ ଥାଏ, ସେଉଁଠି ଜାଗରଣ ନବ ପ୍ରକାରର ମନାଯାଏ ।
ସଶାସ୍ତ୍ରଂ ଜାଗରଂ ଯଚ୍ଚ ନୃତ୍ଯଗାଂଧର୍ଵସଂଯୁତମ୍ । ସଵାଦ୍ଯଂ ତାଲାସଂଯୁକ୍ତଂ ସଦୀପଂ ମଧୁଭିର୍ଯୁତମ୍
ଯେଉଁ ଜାଗରଣ ଶାସ୍ତ୍ର, ନୃତ୍ୟ, ସଙ୍ଗୀତ, ବାଦ୍ୟ, ତାଳ, ଦୀପ ଏବଂ ମଧୁ ସହିତ ହୁଏ—
ଉଚ୍ଚାରୈସ୍ତୁ ସମାଯୁକ୍ତଂ ଯଥୋକ୍ତୈର୍ଭକ୍ତିଭାଵିତୈଃ । ପ୍ରସନ୍ନଂ ତୁଷ୍ଟିଜନନଂ ସଂମୂଢଂ ଲୋକରଂଜନମ୍
ଯଥାଯଥ ଉଚ୍ଚାରଣ, ଭକ୍ତିଭାବ, ମନୋହରତା, ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା, ଲୋକମାନେ ଆକୃଷ୍ଟ ହୁଏ—ଏପରି ଜାଗରଣ ହୁଏ ।
ଗୁଣୈର୍ଦ୍ଵାଦଶଭିର୍ଯୁକ୍ତଂ ଜାଗରଂ ମାଧଵପ୍ରିଯମ୍ । କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ତତ୍ପ୍ରଯତ୍ନେନ ପକ୍ଷଯୋଃ ଶୁକ୍ଲକୃଷ୍ଣଯୋଃ
ବାରଟି ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ଏହି ଜାଗରଣ ମାଧବଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଏହା ଶୁକ୍ଳ ଓ କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷ ଦୁଇଟିରେ ଉତ୍ସାହରେ କରିବା ଉଚିତ ।
କିଂ ଵ୍ରତୈର୍ବହୁଭିଶ୍ଚୀର୍ଣୈସ୍ତୀର୍ଥଵାସେନ ତସ୍ଯ କିମ୍ । ଦ୍ଵାଦଶୀଵାସରେ ପ୍ରାପ୍ତେ ନ କୁର୍ଯାଜ୍ଜାଗରଂ ହରେଃ
ଅନେକ ବ୍ରତ କିମ୍ବା ତୀର୍ଥବାସ କରିଲେ କଣ ଲାଭ, ଯଦି ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନ ଆସିଲେ ହରିଙ୍କ ପାଇଁ ଜାଗରଣ କରାଯାଏନାହିଁ?
ପ୍ରଵାସେନ ତ୍ଯଜେଦ୍ଯସ୍ତୁ ପଥିସ୍ଵିନ୍ନୋଽପି ଵାଡଵ । ଜାଗରଂ ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାଂ ତୁ ସମେ ପ୍ରିଯଃ
ଯିଏ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନ ବାସୁଦେବଙ୍କ ଜାଗରଣ ଛାଡ଼ିଦିଏ, ସେ ଯେଉଁଠି ଥାଉନାହିଁ କିମ୍ବା ଯାତ୍ରାରେ ଥାଉ, ସେ ମୋ ପ୍ରିୟ ଅଟୁଟ ରହେ ।
ମଦ୍ଭକ୍ତୋ ନ ହରେଃ କୁର୍ଯାଜ୍ଜାଗରଂ ପାପମୋହିତଃ । ଵ୍ଯର୍ଥଂ ମତ୍ପୂଜନଂ ତସ୍ଯ ମତ୍ପୂଜ୍ଯଂ ଯୋ ନ ପୂଜଯେତ୍
ମୋର ଭକ୍ତ ଯଦି ପାପରେ ମୁହଁ ଦେଇ ହରିଙ୍କ ଜାଗରଣ କରେନାହିଁ, ତାଙ୍କର ମୋ ପୂଜା ବ୍ୟର୍ଥ ହୁଏ, କାରଣ ସେ ଯାହାକୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ, ତାହାକୁ ପୂଜା କରେନାହିଁ ।
ନ ଶୈଵୋ ନ ଚ ସୌରୋଽସୌ ନ ଶାକ୍ତୋ ଗଣସେଵକଃ । ଯୋ ଭୁଂକ୍ତେ ଵାସରେ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଜ୍ଞେଯଃ ପଶ୍ଵଧିକୋ ହି ସଃ
ଯେଉଁମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଦିନରେ ଖାଆନ୍ତି, ସେମାନେ ନ ଶିବଭକ୍ତ, ନ ସୂର୍ଯ୍ୟଭକ୍ତ, ନ ଶକ୍ତିଭକ୍ତ, ନ ଗଣେଶଙ୍କର ପୂଜାରି । ଏହା ଜାଣ, ସେମାନେ ପଶୁଠାରୁ ମଧ୍ୟ ନିମ୍ନ ।
ଵିପ୍ରିଯଂ ଚ କୃତଂ ତେନ ଦୁଷ୍ଟେନୈଵ ଚ ପାପିନା । ମଦ୍ଭକ୍ତିବଲମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଯୋ ଭୁଂକ୍ତେ ଵୈ ହରେର୍ଦିନେ
ଯେଉଁ ଦୁଷ୍ଟ ଏବଂ ପାପୀ ବ୍ୟକ୍ତି, ମୋର ଭକ୍ତିର ଶକ୍ତିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ହରିଙ୍କର ଦିନରେ ଖାଏ, ସେ ଯେଉଁ ଅପକାର କରେ, ସେ ସବୁ ଅପକାର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅପ୍ରିୟ ।