ଵିଷ୍ଣୁଜାଗରଣେ ପ୍ରାପ୍ତେ ଉପହାସଂ କରୋତି ଯଃ । ଷଷ୍ଟିଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ଵିଷ୍ଠାଯାଂ ଜାଯତେ କୃମିଃ
ଯେଉଁ ଲୋକ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଜାଗରଣକୁ ଉପହାସ କରେ, ସେ ଷଷ୍ଟି ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଳରେ କୀଟ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
ଵେଦଵିଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଯସ୍ତୁ ନର୍ତ୍ତନେନ ଵିଶେଷତଃ । ଉପହାସପରଃ ପ୍ରାପ୍ତଃ ସ ଵୈ ଚାଂଡାଲ ଉଚ୍ଯତେ
ଯେଉଁ ବେଦଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବିଶେଷ କରି ନୃତ୍ୟ କରି ଉପହାସ କରେ, ସେ ଚାଣ୍ଡାଳ ଭାବେ ଗଣାଯାଏ।
ନିମିଷଂ ନିମିଷାର୍ଦ୍ଧଂ ଵା ଯଃ କରୋତି ପ୍ରଜାଗରମ୍ । ଧର୍ମାର୍ଥକାମମୋକ୍ଷାଣାଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ପଦମଵ୍ଯଯମ୍
ଯେଉଁଠି ମନେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ କିମ୍ବା ଅର୍ଧ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ଜାଗି ରହେ, ସେ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷର ଅବିନାଶୀ ପଦକୁ ପାଇଥାଏ।
ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରରତୋ ନିତ୍ଯଂ ନିତ୍ଯଂ ଵୈ ଯଜ୍ଞଯାଜକଃ । ରାତ୍ରୌ ଜାଗରଣେ ପ୍ରାପ୍ତେ ନିଂଦାଂ କୁର୍ଵନ୍ଵ୍ରଜତ୍ଯଧଃ
ଯେଉଁଠି ନିତ୍ୟ ଭାବେ ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଲଗିଥାଏ, ନିତ୍ୟ ଯଜ୍ଞ କରିଥାଏ, ତଥାପି ରାତିରେ ଜାଗିବା ସମୟରେ ଅପବାଦ କରେ, ସେ ଅଧୋଗତିକୁ ପାଇଥାଏ।
ମମ ପୂଜାଂ ପ୍ରକୁର୍ଵାଣୋ ଵିଷ୍ଣୁନିଂଦାସୁ ତତ୍ପରଃ । ଏକଵିଂଶତ୍କୁଲେନୈଵ ନରକଂ ପ୍ରତିପଦ୍ଯତେ
ମୋର ପୂଜା କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅପବାଦ କରିଥାଏ, ସେ ଏକୋଇଶ ପିଢି ସହିତ ନରକକୁ ଯାଏ।
ଵିଷ୍ଣୁଃ ଶିଵଃ ଶିଵୋ ଵିଷ୍ଣୁରେକମୂର୍ତିର୍ଦ୍ଵିଧା ସ୍ଥିତାଃ । ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରକାରେଣ ନୈଵ ନିଂଦାଂ ପ୍ରକାରଯେତ୍ । ଦଷ୍ଟାଃ କଲିଭୁଜଂଗେନ ସ୍ଵପଂତି ମଧୁହାହନି
ବିଷ୍ଣୁ ହେଉଛନ୍ତି ଶିବ, ଶିବ ହେଉଛନ୍ତି ବିଷ୍ଣୁ; ଏକ ଆକାର ଦୁଇ ରୂପରେ ଅଛି। ଏହିପରି ଏକାଉଁ ଭାବରେ କେବେ ବି ଅପବାଦ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। କଳି ଯୁଗର ସାପ ଦ୍ୱାରା ଦଷ୍ଟ ଲୋକ ମଧୁହା ଉତ୍ସବରେ ଶୁଇ ରହନ୍ତି।
କୁର୍ଵଂତି ଜାଗରଂ ନୈଵ ମାଯଯା ତେ ଚ ମୋହିତାଃ । ପ୍ରାପ୍ତା ଏକାଦଶୀ ଯେଷାଂ କଲୌ ଜାଗରଣଂ ଵିନା
ଯେଉଁମାନେ ଜାଗି ରହନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ମାୟାରେ ମୁହିଯାନ୍ତି; କଳିଯୁଗରେ ଏକାଦଶୀ ଆସିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁମାନେ ଜାଗି ରହନ୍ତି ନାହିଁ।
ତେ ଵିନଷ୍ଟା ନ ସଂଦେହୋ ଯସ୍ମାଜ୍ଜୀଵିତମଧ୍ରୁଵମ୍ । ଉଦ୍ଧୃତଂ ନେତ୍ରଯୁଗ୍ମଂ ତୁ ଦତ୍ତ୍ଵା ଵୈ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ପଦମ୍
ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି, କାରଣ ଜୀବନ ଅସ୍ଥିର। ଯେଉଁମାନେ ନେତ୍ର ଖୋଲି ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ବୈଷ୍ଣବ ପଦକୁ ପାଇଥାଏ।
କୃତଂ ଯେ ନୈଵ ପଶ୍ଯଂତି ପାପିନୋ ହରିଜାଗରମ୍ । ଅଭାଵେ ଵାଚକସ୍ଯାଥ ଗୀତଂ ନୃତ୍ଯଂ ତୁ କାରଯେତ୍
ଯେଉଁ ପାପୀ ହରିଙ୍କ ଜାଗରଣ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ, ଉଚ୍ଚାରଣକାରୀ ନଥିଲେ ସେମାନେ ଗୀତ ଓ ନୃତ୍ୟର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଉଚିତ।
ଵାଚକେ ସତି ଦେଵର୍ଷେ ପୁରାଣଂ ପ୍ରଥମଂ ପଠେତ୍ । ଅଶ୍ଵମେଧସହସ୍ରସ୍ଯ ଵାଜପେଯାଯୁତସ୍ଯ ଚ
ଯଦି ଉଚ୍ଚାରଣକାରୀ ଅଛନ୍ତି, ଦେବ ଋଷି, ପ୍ରଥମେ ପୁରାଣ ପଢିବା ଉଚିତ। ଏହା ଏକ ହଜାର ଅଶ୍ୱମେଧ ଓ ଦଶ ହଜାର ବାଜପେୟ ଯଜ୍ଞ ସମାନ।
ପୁଣ୍ଯଂ କୋଟିଗୁଣଂ ଵତ୍ସ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଜାଗରଣେ କୃତେ । ପିତୃପକ୍ଷେ ମାତୃପକ୍ଷେ ଭାର୍ଯାପକ୍ଷେ ତୁ ଵାଡଵ
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଜାଗରଣ କରିଲେ ଯେତେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ମୋ ପୁଆ, ଏହା କୋଟି ଗୁଣ ଅଧିକ। ପିତୃପକ୍ଷ, ମାତୃପକ୍ଷ କିମ୍ବା ଭାର୍ଯ୍ୟାପକ୍ଷ ପାଇଁ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଓ ବାଡ଼ବ।
କୁଲାନୁଦ୍ଧରତେ ଚୈତାନ୍କୃତ୍ଵା ଜାଗରଣଂ ହରେଃ । ଉପୋଷଣଦିନେ ଵିଦ୍ଧେ ଜାଗରଂ ପୂଜନଂ ହରେଃ
ହରିଙ୍କ ଜାଗରଣ କରିଲେ ଏହି କୁଳଗୁଡ଼ିକୁ ଉଦ୍ଧାର କରାଯାଏ। ଉପବାସ ଦିନରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଦିନରେ ଜାଗରଣ ଓ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଵୃଥାଦାନାଦିକଂ ସର୍ଵଂ କୃତଘ୍ନେଷୁ କୃତଂ ଯଥା । ଉପୋଷଣଦିନେ ଵିଦ୍ଧେ ପ୍ରାରବ୍ଧେ ଜାଗରେ ସ୍ଥିତିମ୍
ଅନୁଗ୍ରହ ନଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଅପରିଗ୍ରହୀଙ୍କ ପାଇଁ ଅପରିଣାମଦାୟୀ; ଉପବାସ ଦିନରେ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଜାଗରଣ କରାଯାଇନଥିଲେ ଏହା ଫଳହୀନ।
ଵିହାଯ ସ୍ଥାନଂ ତଦ୍ଵିଷ୍ଣୁଃ ଶାପଂ ଦତ୍ଵା ପ୍ରଗଚ୍ଛତି । ଅଵିଦ୍ଧେ ଵାସରେ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଯେ କୁର୍ଵଂତି ପ୍ରଜାଗରମ୍
ଏହି ଦିନରେ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଜାଗରଣ କରାଯାଇନଥିଲେ, ବିଷ୍ଣୁ ସେଠାରୁ ଚାଲିଯାନ୍ତି ଏବଂ ଶାପ ଦେଇ ଯାନ୍ତି।
ତେଷାଂ ମଧ୍ଯେ ତୁ ତୁଷ୍ଟଃ ସନ୍ନୃତ୍ଯଂ ତୁ କୁରୁତେ ହରିଃ । ଯାଵଦ୍ଦିନାନି କୁରୁତେ ଜାଗରଂ କେଶଵାଗ୍ରତଃ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେତେବେଳେ ହରି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଥାଏ, ସେ ନୃତ୍ୟ କରିଥାଏ। ଯେତେ ଦିନ ଜାଗରଣ କରାଯାଏ କେଶବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ।
ଯୁଗାନି ତାନି ତାଵଂତି ଵିଷ୍ଣୁଲୋକେ ମହୀଯତେ । ଯାଵଦ୍ଦିନାନି ଵସତେ ଵିନା ଜାଗରଣଂ ହରେଃ
ଯେତେ ଯୁଗ ଜାଗରଣ କରାଯାଏ, ସେତେ ଯୁଗ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇଥାଏ। ଯେତେ ଦିନ ହରିଙ୍କ ଜାଗରଣ ବିନା ବ୍ୟତୀତ କରାଯାଏ।
ତାଵଦ୍ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ରୌରଵାନ୍ନ ନିଵର୍ତତେ । ଏକଦଶ୍ଯାଂ ଶଯାନସ୍ତୁ ଵିନା ଜାଗରଣଂ ହରେଃ
ସେତେ ହଜାର ବର୍ଷ ରୌରବ ନରକରୁ ଫେରି ଆସିବା ନୁହେଁ। ଏକାଦଶୀ ଦିନରେ ହରିଙ୍କ ଜାଗରଣ ବିନା ଶୁଇଥିଲେ।
ମୂକଵତ୍ତିଷ୍ଠତେ ଯୋ ଵୈ ଗାନଂ ପାଠଂ ନ ଵାଚରେତ୍ । ସପ୍ତଜନ୍ମାନି ମୂକତ୍ଵଂ ଜାଯତେଽଜାଗରେ ହରେଃ
ଯେଉଁଠି ମୁକ ଭଳି ବସି ରହେ, ଗୀତ ଓ ପାଠ କରେ ନାହିଁ, ହରିଙ୍କ ଜାଗରଣ ବିନା ସେ ସାତ ଜନ୍ମ ମୁକ ଭାବରେ ରହିଥାଏ।
ଯୋ ନ ନୃତ୍ଯତି ମୂଢାତ୍ମା ପୁରତୋ ଜାଗରେ ହରେଃ । ପଂଗୁତ୍ଵଂ ତସ୍ଯ ଜାନୀଯାତ୍ସପ୍ତଜନ୍ମାନି ଵାଡଵ
ଯେଉଁ ମନ ଭ୍ରମିତ ଲୋକ ହରିଙ୍କ ଜାଗରଣରେ ପୂର୍ବରେ ନୃତ୍ୟ କରେ ନାହିଁ, ବାଡ଼ବ, ସେ ସାତ ଜନ୍ମ ଅପାହାଙ୍ଗ ହୋଇଥାଏ।
ଯଃ ପୁନଃ କୁରୁତେ ଗୀତଂ ନୃତ୍ଯଂ ଜାଗରଣଂ ହରେଃ । ବ୍ରାହ୍ମଂ ପଦଂ ମଦୀଯଂ ଚ ସତ୍ଯଂ ଵୈ ତସ୍ଯ ଵୈଷ୍ଣଵମ୍
ଯେଉଁଠି ଗୀତ, ନୃତ୍ୟ ଓ ହରିଙ୍କ ଜାଗରଣ କରେ, ସେ ମୋର ବ୍ରହ୍ମ ପଦ ଓ ବୈଷ୍ଣବ ପଦକୁ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ପାଇଥାଏ।
ଯଃ ପ୍ରବୋଧଯତେ ଲୋକାନ୍ଵିଷ୍ଣୋର୍ଜାଗରଣେ ରତଃ । ଵସେଚ୍ଚିରଂ ତୁ ଵୈକୁଂଠେ ପିତୃଭିଃ ସହ ଵୈଷ୍ଣଵଃ
ଯେଉଁମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଜାଗରଣରେ ଲାଗିଥାନ୍ତି ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ଏହି ବିଷୟରେ ଜ୍ଞାନ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜ ପୂର୍ବଜମାନେ ସହିତ ବହୁଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବୈକୁଣ୍ଠରେ ବାସ କରନ୍ତି ।
ମତିଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛତେ ଯସ୍ତୁ ହରେର୍ଜାଗରଣଂ ପ୍ରତି । ଷଷ୍ଟିଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ଶ୍ଵେତଦ୍ଵୀପେ ଵସେନ୍ନରଃ
ଯିଏ ନିଜ ମନକୁ ହରିଙ୍କ ଜାଗରଣ ପାଇଁ ଦେଇଥାଏ, ସେ ଷଷ୍ଟି ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ୱେତଦ୍ୱୀପରେ ବାସ କରେ ।
ଯତ୍କିଂଚିତ୍କ୍ରିଯତେ ପାପଂ କୋଟିଜନ୍ମନି ମାନଵୈଃ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଜାଗରେ ସର୍ଵଂ ରାତ୍ରୌ ନଶ୍ଯତି ଵାଡଵ
ମଣିଷମାନେ ଦଶ କୋଟି ଜନ୍ମରେ ଯେତେକି ଅପରାଧ କରିଥାନ୍ତି, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜାଗରଣ ରାତିରେ ସେ ସମସ୍ତ ଅପରାଧ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ ।
ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲାଗ୍ରେ ଯେ କୁର୍ଵଂତି ପ୍ରତିଜାଗରମ୍ । ଯାମେଯାମେ ଫଲଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ କୋଟ୍ଯୈଂଦଵସମୁଦ୍ଭଵମ୍
ଯେଉଁମାନେ ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳା ପାଖରେ ରାତି ଜାଗରଣ କରନ୍ତି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯାମରେ ସେମାନେ ଦଶ କୋଟି ଇନ୍ଦ୍ରର ଆୟୁଷ୍ୟ ଦେଖିବା ପରି ଫଳ ପାଆନ୍ତି ।
ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ଵାସରେ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଯେ ନ କୁର୍ଵଂତି ଜାଗରମ୍ । ଵୃଥା ସ୍ଯାତ୍ତତ୍କୃତଂ ତେଷାଂ ଵୈଷ୍ଣଵାନାଂ ଚ ନିଂଦଯା
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦିନ ଆସିଲେ ଯେଉଁମାନେ ଜାଗରଣ କରନ୍ତିନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ବ୍ୟର୍ଥ ହୁଏ, ଏବଂ ବୈଷ୍ଣବମାନେଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କଲେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ହୁଏ ।
କାମାର୍ଥୌ ସଂପଦଃ ପୁତ୍ରାଃ କୀର୍ତିର୍ଲୋକାଶ୍ଚ ଶାଶ୍ଵତାଃ । ଯଜ୍ଞାଯୁତୈର୍ନ ଲଭ୍ଯଂତେ ଦ୍ଵାଦଶୀଜାଗରଂ ଵିନା
ଇଚ୍ଛା, ଧନ, ପୁଅ, କୀର୍ତ୍ତି ଏବଂ ଚିରକାଳର ଲୋକ—ହଜାର ହଜାର ଯଜ୍ଞ କଲେ ମଧ୍ୟ, ଦ୍ୱାଦଶୀ ଜାଗରଣ ଛାଡ଼ି ଏହା ମିଳେନାହିଁ ।
ମତିର୍ନ ଜାଯତେ ଯସ୍ଯ ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାଂ ଜାଗରଂ ପ୍ରତି । ନ ହି ତସ୍ଯାଧିକାରୋଽସ୍ତି ପୂଜନେ କେଶଵସ୍ଯ ହି
ଯାହାର ମନ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନ ଜାଗରଣ ପାଇଁ ଝୁକେନାହିଁ, ସେଠାରେ କେଶବଙ୍କ ପୂଜା କରିବାର ଅଧିକାର ନାହିଁ ।
ଯାଵତ୍ପଦାନି ଚଲତି କେଶଵାଯତନଂ ପ୍ରତି । ଅଶ୍ଵମେଧସମାନି ସ୍ଯୁଃ ଜାଗରାର୍ଥଂ ପ୍ରଗଚ୍ଛତଃ
ଯେଉଁଯେଉଁ ପଦକ୍ଷେପ କେଶବଙ୍କ ମନ୍ଦିରକୁ ଜାଗରଣ ପାଇଁ ନିଆଯାଏ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଦକ୍ଷେପ ଏକ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ସମାନ ଫଳ ଦେଇଥାଏ ।
ପାଦଯୋଃ ପତିତଂ ଯାଵଦ୍ଧରଣ୍ଯାଂ ପାଂଶୁ ଗଚ୍ଛତାମ୍ । ତାଵଦ୍ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ଜାଗରୋ ଵସତେ ଦିଵି 6.37.
ପାଦ ତଳର ଧୂଳି ଯେତେଦିନ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥାଏ, ସେତେ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜାଗରଣ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବାସ କରେ ।
ତସ୍ମାଦ୍ଗୃହାତ୍ପ୍ରଗଂତଵ୍ଯଂ ଜାଗରେ କେଶଵାଲଯେ । କଲୌ ମଲଵିନାଶାଯ ଦ୍ଵାଦଶୀଦ୍ଵାଦଶୀଷୁ ଚ
ସେହିପାଇଁ, କଳିଯୁଗରେ ମଳ ନାଶ ପାଇଁ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନ କେଶବଙ୍କ ମନ୍ଦିରରେ ଜାଗରଣ ପାଇଁ ଘରୁ ବାହାରିବା ଉଚିତ ।