ଯେ କୁର୍ଵଂତି ନରାଃ ପ୍ରାଜ୍ଞ ଜାଗରେ ଵିଷ୍ଣୁସଂଜ୍ଞକେ । ଜାଗରଂ କୃଷ୍ଣଭାଵେନ ନ ସ୍ଵପଂତି କଦାଚନ
ଯେଉଁ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ ଲୋକେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନାମରେ ଜାଗରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ କ୍ରୁଷ୍ଣ ଭାବରେ ମନ ଲଗାଇ ଏକାଦଶୀ ରାତିରେ କେବେ ଶୁଇନାହାନ୍ତି।
କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ନାମ ମନସା ଵଦଂତି ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ । ତେ ତୁ ଧନ୍ଯତମା ଜ୍ଞେଯା ଅସ୍ଯାଂ ରାତ୍ରୌ ଵିଶେଷତଃ
ଯେମାନେ ମନରେ ପୁନିପୁନି କ୍ରୁଷ୍ଣଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବିଶେଷ ଏହି ରାତିରେ ସବୁଠୁ ଧନ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟ ଭାବରେ ଜଣାଯିବେ।
କ୍ଷଣେକ୍ଷଣେ ତୁ ଗୋଦାନଂ ଘଟ୍ଯାଂ ଚୈଵ ଚତୁର୍ଗୁଣମ୍ । ପ୍ରହରେ କୋଟିଗୁଣିତଂ ଚତୁର୍ଯାମେଷ୍ଵସଂଖ୍ଯକମ୍
ପ୍ରତି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଗୋଦାନ ଚାରିଗୁଣ ଫଳ ଦେଇଥାଏ, ପ୍ରତି ଘଣ୍ଟାରେ କୋଟିଗୁଣ ଫଳ ମିଳେ, ଚାରି ଯାମରେ ତାହାର ଫଳ ଅସଙ୍ଖ୍ୟ ହୋଇଯାଏ।
ଜାଗରେ ନିମିଷାର୍ଦ୍ଧେ ତୁ କେଶଵାଗ୍ରେ ଵିଶେଷତଃ । ତତ୍ଫଲଂ କୋଟିଗୁଣିତଂ ତସ୍ଯ ସଂଖ୍ଯା ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଜାଗରଣରେ କେଶବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଅର୍ଦ୍ଧ ନିମିଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାହାର ଫଳ କୋଟିଗୁଣ ହୋଇଯାଏ; ଏହାର ଗଣନା କରିପାରିବା ନାହିଁ।
ନର୍ତ୍ତନଂ କୁରୁତେ ଯସ୍ତୁ କେଶଵାଗ୍ରେ ନରୋତ୍ତମଃ । ନ ଫଲଂ ହୀଯତେ ତସ୍ଯ ଆଜନ୍ମମରଣାଂତିକମ୍
ଯେଉଁ ଉତ୍ତମ ମନୁଷ୍ୟ କେଶବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଜାଗରଣ ସମୟରେ ନୃତ୍ୟ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଫଳ ଜନ୍ମରୁ ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କେବେ କମି ନାହିଁ।
ସାଶ୍ଚର୍ଯଂ ଚୈଵ ସୋତ୍ସାହଂ ପାପାଲାପାଦିଵର୍ଜିତମ୍ । ପ୍ରଦକ୍ଷିଣସମାଯୁକ୍ତଂ ନମସ୍କାରପୁରଃସରମ୍
ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଉତ୍ସାହ ସହିତ, ପାପ ଭାବ ଓ ଦୁଷ୍ଟ କଥା ଛାଡି, ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି ଏବଂ ପ୍ରଣାମ ପୂର୍ବକ—
ନୀରାଜନସମାଯୁକ୍ତମନିର୍ଵିଣ୍ଣେନ ଚେତସା । ଯାମେଯାମେ ମହାଭାଗ କୁର୍ଯାଦାରାର୍ତିକଂ ହରେଃ
ନୀରାଜନ ସହିତ ଏବଂ ନିରାଶ ମନ ନ ରଖି, ମହାଭାଗ୍ୟବାନ, ପ୍ରତି ଯାମରେ ହରିଙ୍କୁ ଆରତି କରିବା ଉଚିତ।
ଷଡ୍ଵିଂଶଗୁଣସଂଯୁକ୍ତମେକାଦଶ୍ଯାଂ ଚ ଜାଗରମ୍ । ଯଃ କରୋତି ନରୋ ଭକ୍ତ୍ଯା ନ ପୁନର୍ଜାଯତେ ଭୁଵି
ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟ ଭକ୍ତିସହିତ ଏକାଦଶୀ ଦିନରେ ଜାଗରଣ କରେ, ଯାହା ଶଢ଼ବିଂଶ ଗୁଣ ଫଳ ଦେଇଥାଏ, ସେ ପୃଥିବୀରେ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଇନାହାନ୍ତି।
ଯ ଏଵଂ କୁରୁତେ ଭକ୍ତ୍ଯା ଵିତ୍ତଶାଠ୍ଯଵିଵର୍ଜିତଃ । ଜାଗରଂ ଵାସରେ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଲୀଯତେ ପରମାତ୍ମନି
ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟ ଭକ୍ତିସହିତ ଏବଂ ଧନ ନେଇ ଚତୁର୍ୟ ନ ରଖି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦିନରେ ଜାଗରଣ କରେ, ସେ ପରମାତ୍ମାରେ ଲୟ ହୋଇଯାଏ।
ଧନଵାନ୍ଵିତ୍ତଶାଠ୍ଯେନ ଯଃ କରୋତି ପ୍ରଜାଗରମ୍ । ତେନାତ୍ମାହାରିତୋ ନୂନଂ କିତଵେନ ଦୁରାତ୍ମନା
ଯେଉଁ ଧନୀ ଲୋକ ଧନ ନେଇ ଚତୁର୍ୟ କରି ଜାଗରଣ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଦୁଷ୍ଟ ଚିତ୍ତ ଗମ୍ବଲର ଭଳି ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ କ୍ଷତି କରେ।
ଵିଷ୍ଣୁଜାଗରଣେ ପ୍ରାପ୍ତେ ଉପହାସଂ କରୋତି ଯଃ । ଷଷ୍ଟିଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ଵିଷ୍ଠାଯାଂ ଜାଯତେ କୃମିଃ
ଯେଉଁ ଲୋକ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଜାଗରଣକୁ ଉପହାସ କରେ, ସେ ଷଷ୍ଟି ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଳରେ କୀଟ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
ଵେଦଵିଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଯସ୍ତୁ ନର୍ତ୍ତନେନ ଵିଶେଷତଃ । ଉପହାସପରଃ ପ୍ରାପ୍ତଃ ସ ଵୈ ଚାଂଡାଲ ଉଚ୍ଯତେ
ଯେଉଁ ବେଦଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବିଶେଷ କରି ନୃତ୍ୟ କରି ଉପହାସ କରେ, ସେ ଚାଣ୍ଡାଳ ଭାବେ ଗଣାଯାଏ।
ନିମିଷଂ ନିମିଷାର୍ଦ୍ଧଂ ଵା ଯଃ କରୋତି ପ୍ରଜାଗରମ୍ । ଧର୍ମାର୍ଥକାମମୋକ୍ଷାଣାଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ପଦମଵ୍ଯଯମ୍
ଯେଉଁଠି ମନେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ କିମ୍ବା ଅର୍ଧ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ଜାଗି ରହେ, ସେ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷର ଅବିନାଶୀ ପଦକୁ ପାଇଥାଏ।
ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରରତୋ ନିତ୍ଯଂ ନିତ୍ଯଂ ଵୈ ଯଜ୍ଞଯାଜକଃ । ରାତ୍ରୌ ଜାଗରଣେ ପ୍ରାପ୍ତେ ନିଂଦାଂ କୁର୍ଵନ୍ଵ୍ରଜତ୍ଯଧଃ
ଯେଉଁଠି ନିତ୍ୟ ଭାବେ ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଲଗିଥାଏ, ନିତ୍ୟ ଯଜ୍ଞ କରିଥାଏ, ତଥାପି ରାତିରେ ଜାଗିବା ସମୟରେ ଅପବାଦ କରେ, ସେ ଅଧୋଗତିକୁ ପାଇଥାଏ।
ମମ ପୂଜାଂ ପ୍ରକୁର୍ଵାଣୋ ଵିଷ୍ଣୁନିଂଦାସୁ ତତ୍ପରଃ । ଏକଵିଂଶତ୍କୁଲେନୈଵ ନରକଂ ପ୍ରତିପଦ୍ଯତେ
ମୋର ପୂଜା କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅପବାଦ କରିଥାଏ, ସେ ଏକୋଇଶ ପିଢି ସହିତ ନରକକୁ ଯାଏ।
ଵିଷ୍ଣୁଃ ଶିଵଃ ଶିଵୋ ଵିଷ୍ଣୁରେକମୂର୍ତିର୍ଦ୍ଵିଧା ସ୍ଥିତାଃ । ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରକାରେଣ ନୈଵ ନିଂଦାଂ ପ୍ରକାରଯେତ୍ । ଦଷ୍ଟାଃ କଲିଭୁଜଂଗେନ ସ୍ଵପଂତି ମଧୁହାହନି
ବିଷ୍ଣୁ ହେଉଛନ୍ତି ଶିବ, ଶିବ ହେଉଛନ୍ତି ବିଷ୍ଣୁ; ଏକ ଆକାର ଦୁଇ ରୂପରେ ଅଛି। ଏହିପରି ଏକାଉଁ ଭାବରେ କେବେ ବି ଅପବାଦ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। କଳି ଯୁଗର ସାପ ଦ୍ୱାରା ଦଷ୍ଟ ଲୋକ ମଧୁହା ଉତ୍ସବରେ ଶୁଇ ରହନ୍ତି।
କୁର୍ଵଂତି ଜାଗରଂ ନୈଵ ମାଯଯା ତେ ଚ ମୋହିତାଃ । ପ୍ରାପ୍ତା ଏକାଦଶୀ ଯେଷାଂ କଲୌ ଜାଗରଣଂ ଵିନା
ଯେଉଁମାନେ ଜାଗି ରହନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ମାୟାରେ ମୁହିଯାନ୍ତି; କଳିଯୁଗରେ ଏକାଦଶୀ ଆସିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁମାନେ ଜାଗି ରହନ୍ତି ନାହିଁ।
ତେ ଵିନଷ୍ଟା ନ ସଂଦେହୋ ଯସ୍ମାଜ୍ଜୀଵିତମଧ୍ରୁଵମ୍ । ଉଦ୍ଧୃତଂ ନେତ୍ରଯୁଗ୍ମଂ ତୁ ଦତ୍ତ୍ଵା ଵୈ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ପଦମ୍
ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି, କାରଣ ଜୀବନ ଅସ୍ଥିର। ଯେଉଁମାନେ ନେତ୍ର ଖୋଲି ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ବୈଷ୍ଣବ ପଦକୁ ପାଇଥାଏ।
କୃତଂ ଯେ ନୈଵ ପଶ୍ଯଂତି ପାପିନୋ ହରିଜାଗରମ୍ । ଅଭାଵେ ଵାଚକସ୍ଯାଥ ଗୀତଂ ନୃତ୍ଯଂ ତୁ କାରଯେତ୍
ଯେଉଁ ପାପୀ ହରିଙ୍କ ଜାଗରଣ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ, ଉଚ୍ଚାରଣକାରୀ ନଥିଲେ ସେମାନେ ଗୀତ ଓ ନୃତ୍ୟର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଉଚିତ।
ଵାଚକେ ସତି ଦେଵର୍ଷେ ପୁରାଣଂ ପ୍ରଥମଂ ପଠେତ୍ । ଅଶ୍ଵମେଧସହସ୍ରସ୍ଯ ଵାଜପେଯାଯୁତସ୍ଯ ଚ
ଯଦି ଉଚ୍ଚାରଣକାରୀ ଅଛନ୍ତି, ଦେବ ଋଷି, ପ୍ରଥମେ ପୁରାଣ ପଢିବା ଉଚିତ। ଏହା ଏକ ହଜାର ଅଶ୍ୱମେଧ ଓ ଦଶ ହଜାର ବାଜପେୟ ଯଜ୍ଞ ସମାନ।
ପୁଣ୍ଯଂ କୋଟିଗୁଣଂ ଵତ୍ସ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଜାଗରଣେ କୃତେ । ପିତୃପକ୍ଷେ ମାତୃପକ୍ଷେ ଭାର୍ଯାପକ୍ଷେ ତୁ ଵାଡଵ
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଜାଗରଣ କରିଲେ ଯେତେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ମୋ ପୁଆ, ଏହା କୋଟି ଗୁଣ ଅଧିକ। ପିତୃପକ୍ଷ, ମାତୃପକ୍ଷ କିମ୍ବା ଭାର୍ଯ୍ୟାପକ୍ଷ ପାଇଁ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଓ ବାଡ଼ବ।
କୁଲାନୁଦ୍ଧରତେ ଚୈତାନ୍କୃତ୍ଵା ଜାଗରଣଂ ହରେଃ । ଉପୋଷଣଦିନେ ଵିଦ୍ଧେ ଜାଗରଂ ପୂଜନଂ ହରେଃ
ହରିଙ୍କ ଜାଗରଣ କରିଲେ ଏହି କୁଳଗୁଡ଼ିକୁ ଉଦ୍ଧାର କରାଯାଏ। ଉପବାସ ଦିନରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଦିନରେ ଜାଗରଣ ଓ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଵୃଥାଦାନାଦିକଂ ସର୍ଵଂ କୃତଘ୍ନେଷୁ କୃତଂ ଯଥା । ଉପୋଷଣଦିନେ ଵିଦ୍ଧେ ପ୍ରାରବ୍ଧେ ଜାଗରେ ସ୍ଥିତିମ୍
ଅନୁଗ୍ରହ ନଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଅପରିଗ୍ରହୀଙ୍କ ପାଇଁ ଅପରିଣାମଦାୟୀ; ଉପବାସ ଦିନରେ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଜାଗରଣ କରାଯାଇନଥିଲେ ଏହା ଫଳହୀନ।
ଵିହାଯ ସ୍ଥାନଂ ତଦ୍ଵିଷ୍ଣୁଃ ଶାପଂ ଦତ୍ଵା ପ୍ରଗଚ୍ଛତି । ଅଵିଦ୍ଧେ ଵାସରେ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଯେ କୁର୍ଵଂତି ପ୍ରଜାଗରମ୍
ଏହି ଦିନରେ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଜାଗରଣ କରାଯାଇନଥିଲେ, ବିଷ୍ଣୁ ସେଠାରୁ ଚାଲିଯାନ୍ତି ଏବଂ ଶାପ ଦେଇ ଯାନ୍ତି।
ତେଷାଂ ମଧ୍ଯେ ତୁ ତୁଷ୍ଟଃ ସନ୍ନୃତ୍ଯଂ ତୁ କୁରୁତେ ହରିଃ । ଯାଵଦ୍ଦିନାନି କୁରୁତେ ଜାଗରଂ କେଶଵାଗ୍ରତଃ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେତେବେଳେ ହରି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଥାଏ, ସେ ନୃତ୍ୟ କରିଥାଏ। ଯେତେ ଦିନ ଜାଗରଣ କରାଯାଏ କେଶବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ।
ଯୁଗାନି ତାନି ତାଵଂତି ଵିଷ୍ଣୁଲୋକେ ମହୀଯତେ । ଯାଵଦ୍ଦିନାନି ଵସତେ ଵିନା ଜାଗରଣଂ ହରେଃ
ଯେତେ ଯୁଗ ଜାଗରଣ କରାଯାଏ, ସେତେ ଯୁଗ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇଥାଏ। ଯେତେ ଦିନ ହରିଙ୍କ ଜାଗରଣ ବିନା ବ୍ୟତୀତ କରାଯାଏ।
ତାଵଦ୍ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ରୌରଵାନ୍ନ ନିଵର୍ତତେ । ଏକଦଶ୍ଯାଂ ଶଯାନସ୍ତୁ ଵିନା ଜାଗରଣଂ ହରେଃ
ସେତେ ହଜାର ବର୍ଷ ରୌରବ ନରକରୁ ଫେରି ଆସିବା ନୁହେଁ। ଏକାଦଶୀ ଦିନରେ ହରିଙ୍କ ଜାଗରଣ ବିନା ଶୁଇଥିଲେ।
ମୂକଵତ୍ତିଷ୍ଠତେ ଯୋ ଵୈ ଗାନଂ ପାଠଂ ନ ଵାଚରେତ୍ । ସପ୍ତଜନ୍ମାନି ମୂକତ୍ଵଂ ଜାଯତେଽଜାଗରେ ହରେଃ
ଯେଉଁଠି ମୁକ ଭଳି ବସି ରହେ, ଗୀତ ଓ ପାଠ କରେ ନାହିଁ, ହରିଙ୍କ ଜାଗରଣ ବିନା ସେ ସାତ ଜନ୍ମ ମୁକ ଭାବରେ ରହିଥାଏ।
ଯୋ ନ ନୃତ୍ଯତି ମୂଢାତ୍ମା ପୁରତୋ ଜାଗରେ ହରେଃ । ପଂଗୁତ୍ଵଂ ତସ୍ଯ ଜାନୀଯାତ୍ସପ୍ତଜନ୍ମାନି ଵାଡଵ
ଯେଉଁ ମନ ଭ୍ରମିତ ଲୋକ ହରିଙ୍କ ଜାଗରଣରେ ପୂର୍ବରେ ନୃତ୍ୟ କରେ ନାହିଁ, ବାଡ଼ବ, ସେ ସାତ ଜନ୍ମ ଅପାହାଙ୍ଗ ହୋଇଥାଏ।
ଯଃ ପୁନଃ କୁରୁତେ ଗୀତଂ ନୃତ୍ଯଂ ଜାଗରଣଂ ହରେଃ । ବ୍ରାହ୍ମଂ ପଦଂ ମଦୀଯଂ ଚ ସତ୍ଯଂ ଵୈ ତସ୍ଯ ଵୈଷ୍ଣଵମ୍
ଯେଉଁଠି ଗୀତ, ନୃତ୍ୟ ଓ ହରିଙ୍କ ଜାଗରଣ କରେ, ସେ ମୋର ବ୍ରହ୍ମ ପଦ ଓ ବୈଷ୍ଣବ ପଦକୁ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ପାଇଥାଏ।