ଯେନ ପୂଜାଵିଧାନେନ ତୁଷ୍ଟିଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ମାଧଵଃ । ଅଵ୍ରଣଂ ଜଲପୂର୍ଣଂ ଚ କୁଂଭଂ ଚଂଦନଚର୍ଚିତମ୍
ଯେଉଁ ବିଧିରେ ପୂଜା କରିଲେ ମାଧବ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି, ତାହା ପାଇଁ ଦୋଷରହିତ, ପାଣିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଟ, ଚନ୍ଦନ ଲେପିତ ହେବା ଦରକାର।
ପଂଚରତ୍ନସମାଯୁକ୍ତଂ ପୁଷ୍ପମାଲାଭିଵେଷ୍ଟିତମ୍ । ସ୍ଥାପ୍ଯଂ ତାମ୍ରମଯଂ ପାତ୍ରଂ ସଗୋଧୂମଂ ଘଟୋପରି
ଘଟକୁ ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ରତ୍ନ ଦେଇ ସଜାଇ, ଫୁଲର ମାଳା ଲଗାଇ ରଖିବା; ଏହାର ଉପରେ ତାମାର ପାତ୍ର ରଖିବା, ଯେଉଁଥିରେ ଗହମ ଦିଆଯିବ।
ସୌଵର୍ଣଂ କାରଯେଦ୍ଦେଵଂ ମାସସଂଜ୍ଞାଭିନାମକମ୍ । ପଂଚାମୃତେନ ଵିଧିନା ସ୍ନପନଂ ସୁମନୋରମମ୍
ଏକ ସୁନାର ଦେବତାଙ୍କର ମୂର୍ତ୍ତି ତିଆରି କରିବା, ମାସ ଅନୁସାରେ ନାମ ଦେଇ; ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ଅମୃତ ଦେଇ ନିୟମରେ ମନୋହର ଭାବରେ ସ୍ନାନ କରାଯିବ।
କାରଯେଦ୍ଦେଵଦେଵେଶଂ ଜଗନ୍ନାଥଂ ଜଗତ୍ପତିମ୍ । ଵିଲେପନଂ ତୁ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ କୁଂକୁମାଗରୁଚଂଦନୈଃ
ଦେବତାମାନଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ, ଜଗନ୍ନାଥ, ଜଗତର ରକ୍ଷକଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା; ଏହାକୁ କୁଙ୍କୁମ, ଅଗରୁ ଓ ଚନ୍ଦନ ଦେଇ ଲେପିବା।
ଵସ୍ତ୍ରଯୁଗ୍ମଂ ଚ ଦାତଵ୍ଯଂ ଛତ୍ରୋପାନହସଂଯୁତମ୍ । ପୂଜଯେଦ୍ଦେଵତାଧୀଶଂ କୁଂଭପାତ୍ରୋପରିସ୍ଥିତମ୍
ଏକ ଜୋଡ଼ା ପୋଷାକ, ଛତା ଓ ଜୁତା ସହିତ ଦେବା; ଘଟ ଓ ପାତ୍ରର ଉପରେ ବସିଥିବା ଦେବତାମାନଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା।
ପଦ୍ମନାଭାଯ ଵୈ ପାଦୌ ଜାନୁନୀ ଵିଶ୍ଵମୂର୍ତ୍ତଯେ । ଊରୂ ଵୈ ଜ୍ଞାନଗମ୍ଯାଯ କଟୀ ଦାନପ୍ରଦାଯ ଚ
ପଦ୍ମନାଭଙ୍କୁ ପାଦ, ବିଶ୍ୱମୂର୍ତ୍ତିଙ୍କୁ ଗୁଡ଼ି, ଜ୍ଞାନଗମ୍ୟଙ୍କୁ ଉରୁ, ଦାନପ୍ରଦାଙ୍କୁ କଟି ଦେବା।
ଉଦରଂ ଵିଶ୍ଵନାଥାଯ ହୃଦଯଂ ଶ୍ରୀଧରାଯ ଚ । କଂଠଂ କୌସ୍ତୁଭକଂଠାଯ ବାହୂ କ୍ଷତ୍ରାଂତକାରିଣେ
ବିଶ୍ୱନାଥଙ୍କୁ ଉଦର, ଶ୍ରୀଧରଙ୍କୁ ହୃଦୟ, କୌସ୍ତୁଭକଣ୍ଠଙ୍କୁ କଣ୍ଠ, କ୍ଷତ୍ରାନ୍ତକାରିଙ୍କୁ ବାହୁ ଦେବା।
ଲଲାଟଂ ଵ୍ଯୋମମୂର୍ଧ୍ନେ ତୁ ଶିରୋ ଵୈ ସର୍ଵରୂପିଣେ । ସ୍ଵନାମ୍ନା ଚୈଵ କମଲାଂ ସର୍ଵାଂଗୀଂ ଦିଵ୍ଯରୂପିଣୀମ୍
ଭ୍ୟୋମମୂର୍ଧନଙ୍କୁ ଲଳାଟ, ସର୍ବରୂପିଙ୍କୁ ମୁଣ୍ଡ, ଏବଂ କମଳାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ନାମରେ ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଦେବା।
ଏଵଂ ଵିଧିଵତ୍ସଂପୂଜ୍ଯ ତତୋଽର୍ଘଂ ଦାପଯେତ୍ସୁଧୀଃ । ନାଲିକେରେଣ ଶୁଭ୍ରେଣ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ଚକ୍ରିଣଃ
ଏଭଳି ନିୟମରେ ପୂଜା କରି ସୁଧୀଜନ ଶୁଭ୍ର ନାଲିକେର ଦେଇ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଚକ୍ରଧାରୀଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବା।
ଅନେନୈଵାର୍ଘଦାନେନ ସଂପୂର୍ଣଂ ଜାଯତେ ଵ୍ରତମ୍ । ସଂସାରାର୍ଣଵମଗ୍ନଂ ମାଂ ସମୁଦ୍ଧର ଜଗତ୍ପତେ
ଏହି ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବା ଦ୍ୱାରା ବ୍ରତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ; ହେ ଜଗତର ନାଥ, ମୁଁ ସଂସାରର ସମୁଦ୍ରରେ ଡୁବିଯାଇଛି, ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କର।
ତ୍ଵମୀଶଃ ସର୍ଵଲୋକାନାଂ ତ୍ଵଂ ସାକ୍ଷାଚ୍ଚ ଜଗତ୍ପତିଃ । ଗୃହାଣାର୍ଘଂ ମଯା ଦତ୍ତଂ ପଦ୍ମନାଭ ନମୋସ୍ତୁ ତେ
ତୁମେ ସମସ୍ତ ଲୋକର ଈଶ୍ୱର, ତୁମେ ନିଜେ ଜଗତର ପ୍ରଭୁ; ମୋ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଅର୍ଘ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କର, ପଦ୍ମନାଭ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।
ନୈଵେଦ୍ଯାନି ସୁହୃଦ୍ଯାନି ଷଡ୍ରସାନି ଵିଶେଷତଃ । ଦେଯାନି ତୁ ଵିଶେଷେଣ କେଶଵାଯ ସୁଭକ୍ତିତଃ
ଛଅ ରସର ଏବଂ ମନକୁ ଭଲ ଲାଗୁଥିବା ଭୋଜ୍ୟ ଦେବା, ବିଶେଷ ଭକ୍ତି ସହ କେଶବଙ୍କୁ ଦେବା।
ନାଗପତ୍ରଂ ସକର୍ପୂରଂ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଦେଵସ୍ଯ ଭକ୍ତିତଃ । ଘୃତେନ ଦୀପକଂ କୁର୍ଯାତ୍ତିଲତୈଲେନ ଵା ପୁନଃ
ଭକ୍ତି ସହ ଦେବତାଙ୍କୁ ନାଗପତ୍ର ଓ କର୍ପୁର ଦେବା; ଘିଅ କିମ୍ବା ତିଳ ତେଲ ଦେଇ ଦୀପ ତିଆରି କରିବା।
କୃତ୍ଵା ସମ୍ଯଗ୍ଵିଧାନେନ ଗୁରୋଃ ପୂଜାଂ ପ୍ରକାରଯେତ୍ । ଵସ୍ତ୍ରାଣି ଚୈଵ ଚୋଷ୍ଣୀଷଂ କଂଚୁକଂ ଚ ପ୍ରଦାପଯେତ୍
ଠିକ ନିୟମରେ ପୂଜା କରି ଗୁରୁଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା; ପୋଷାକ, ଉଷ୍ଣୀଷ ଓ କଞ୍ଚୁକ ଦେବା।
ଦକ୍ଷିଣାଂ ଚ ଯଥାଶକ୍ତ୍ଯା ଗୁରୁଵେ ସଂପ୍ରଦାପଯେତ୍ । ଭୋଜନଂ ଚୈଵ ତାଂବୂଲଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଚାର୍ଘଂ ପ୍ରଦାପଯେତ୍
ସମ୍ଭାବ୍ୟ ଅନୁସାରେ ଦକ୍ଷିଣା ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦେବା; ଭୋଜନ ଓ ତାମ୍ବୁଳ ଦେଇ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବା।
ସ୍ଵଵିତ୍ତସ୍ଯାନୁମାନେନ ଯଥାଶକ୍ତ୍ଯା ତୁ ନିର୍ଦ୍ଧନୈଃ । କାର୍ଯା ସମ୍ଯକ୍ପ୍ରଯତ୍ନେନ ଦ୍ଵାଦଶୀ ପକ୍ଷଵର୍ଦ୍ଧିନୀ
ନିଜ ଅର୍ଥ ଅନୁସାରେ, ଏବଂ ଦରିଦ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ସାହ ସହ କରି, ଦ୍ୱାଦଶୀ ବ୍ରତକୁ ଭଲ ଭାବରେ ପାଳନ କରିବା ଦରକାର, ଯାହା ପୁଣ୍ୟ ବଢ଼ାଏ।
ତତୋ ଜାଗରଣଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଗୀତନୃତ୍ଯସମନ୍ଵିତମ୍ । ପୁରାଣପାଠସହିତଂ ହାସ୍ଯାହ୍ଲାଦସମନ୍ଵିତମ୍
ତାପରେ ରାତିରେ ଜାଗରଣ କରିବା ଉଚିତ, ଗୀତ ଓ ନୃତ୍ୟରେ ମିଶି, ପୁରାଣ ପଠା ଓ ହସି ହସି ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଥିବା ଏହି ଉପବାସ କରାଯିବା ଉଚିତ ।
ସ୍ତୁଵଂତି ଚ ପ୍ରଶଂସଂତି ଜାଗରଂ ଚକ୍ରପାଣିନଃ । ନିତ୍ଯୋତ୍ସଵୋ ଭଵେତ୍ତେଷାଂ ଗୃହେ ଵୈ ଦଶଜନ୍ମସୁ
ଚକ୍ରଧାରୀ ଭଗବାନଙ୍କ ଜାଗରଣକୁ ସମ୍ମାନ ଓ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି; ଏମାନଙ୍କ ଘରେ ଦଶ ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସଦା ଉତ୍ସବ ହେଉଥାଏ ।
ଅତୋ ଧନ୍ଯତମା ଚେଯଂ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯା ପକ୍ଷଵର୍ଦ୍ଧନୀ । କୃତ୍ଵା ତୁ ସକଲଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଫଲଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତ୍ଯସଂଶଯମ୍
ଏହି ସବୁଠୁ ଧନ୍ୟ ଉପବାସ, ଯାହା ପକ୍ଷକୁ ବଢ଼ାଏ, ନିଶ୍ଚୟ କରିବା ଉଚିତ; ଏହା କରିଲେ ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟର ଫଳ ନିଶ୍ଚିତ ମିଳିଥାଏ ।
ପକ୍ଷଵର୍ଦ୍ଧନୀ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଯେ ଶୃଣ୍ଵଂତି ମନୀଷିଣଃ । ତୈଃ କୃତଂ ସତ୍କୃତଂ ସର୍ଵଂ ଯାଵଦାଭୂତସଂପ୍ଲଵମ୍
ଯେଉଁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ପକ୍ଷବଢ଼ା ଉପବାସର ମହିମା ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଭଲ କାମ ଏ ଭୂମିର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମ୍ମାନିତ ଓ ସଫଳ ହୁଏ ।
ପଂଚାଗ୍ନିସାଧନେ ପୁଣ୍ଯଂ ଯଚ୍ଚ ସ୍ଯାତ୍ତୀର୍ଥସାଧନେ । ତତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ସମଵାପ୍ନୋତି ଵିଷ୍ଣୋର୍ଜାଗରକାରଣାତ୍
ପଞ୍ଚାଗ୍ନି ସାଧନ କିମ୍ବା ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରାରେ ଯେତେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଜାଗରଣ କରିଲେ ସେହି ପୁଣ୍ୟ ସମାନ ମିଳିଥାଏ ।
ପକ୍ଷଵର୍ଦ୍ଧନିକା ପୁଣ୍ଯା ପଵିତ୍ରା ପାପନାଶିନୀ । ଉପଵାସକୃତା ଵିପ୍ର ହତ୍ଯାକୋଟିଵିନାଶିନୀ
ପକ୍ଷବଢ଼ା ଉପବାସ ପବିତ୍ର, ପୁଣ୍ୟମୟ ଓ ପାପ ନାଶକ; ଏହାକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉପବାସ ସହ କରିଲେ, ଦଶ ମିଲିଅନ ହତ୍ୟାର ପାପ ମଧ୍ୟ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ ।
ଵସିଷ୍ଠେନ କୃତା ପୂର୍ଵଂ ଭାରଦ୍ଵାଜେନ ଵୈ ମୁନେ । ଧ୍ରୁଵେଣ ଚାଂବରୀଷେଣ କୃତେଯଂ ଵିଷ୍ଣୁଵଲ୍ଲଭା
ଏହି ବ୍ରତ, ଯାହା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ପୂର୍ବରୁ ବସିଷ୍ଠ, ଭାରଦ୍ୱାଜ, ଧ୍ରୁବ ଓ ଅମ୍ବରୀଷ କରିଥିଲେ ।
ଇଯଂ କାଶୀସମା ପୁଣ୍ଯା ଇଯଂ ଵୈ ଦ୍ଵାରକା ସମା । ଉପୋଷିତା ଚ ଭକ୍ତେନ ଵାଂଛିତଂ ଚ ଦଦାତ୍ଯସୌ
ଏହି ବ୍ରତ କାଶୀ ଭଳି ପୁଣ୍ୟମୟ, ଦ୍ୱାରକା ସମାନ; ଭକ୍ତି ସହ କରିଲେ, ଚାହିଁଥିବା ସବୁ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ ।
ଇଯଂ ଧନ୍ଯା ଧନ୍ଯତମା ହତ୍ଯାଯୁତଵିନାଶିନୀ । କର୍ତ୍ତଵ୍ଯା ତୁ ଵିଶେଷେଣ ଵୈଷ୍ଣଵୈର୍ଜ୍ଞାନତତ୍ପରୈଃ
ଏହି ବ୍ରତ ଧନ୍ୟ, ସବୁଠୁ ଧନ୍ୟ, ଦଶ ହଜାର ହତ୍ୟାର ପାପ ନଶ୍ଟ କରେ; ଏହାକୁ ବିଶେଷ କରି ଜ୍ଞାନରେ ଲିନ ଭାଇଷ୍ଣବମାନେ କରିବା ଉଚିତ ।
ଅହୋ ସର୍ଵେଶ୍ଵରୋ ଦେଵଃ ସଂସେଵ୍ଯୋ ଵ୍ରତତତ୍ପରୈଃ । କିମନ୍ଯଦ୍ବହୁନୋକ୍ତେନ କର୍ତଵ୍ଯଂ ଵ୍ରତମୁତ୍ତମମ୍
ଦେଖ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭଗବାନକୁ ବ୍ରତରେ ଲିନ ଲୋକମାନେ ସେବା କରିବା ଉଚିତ; ଅଧିକ କିଛି କହିବା ଆବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ, ଏହି ସର୍ବୋତ୍ତମ ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ ।
ଯଥା ଚ ଵର୍ଦ୍ଧତେ ଚଂଦ୍ରଃ ସିତେ ପକ୍ଷେ ଵିଶେଷତଃ । ତଥା ଵୈ ଵର୍ଦ୍ଧତେ ଭକ୍ତ କାରଣାତ୍ପକ୍ଷଵର୍ଦ୍ଧିନୀ
ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷରେ ବଢ଼ିଥାଏ, ସେପରି ଭକ୍ତ ଉପବାସ କରିଲେ ପକ୍ଷବଢ଼ା ବ୍ରତର ଫଳ ବଢ଼ିଯାଏ ।
ସୂର୍ଯୋଦଯେ ଯଥା ଧ୍ଵାଂତଂ ନଶ୍ଯତେ ତତ୍କ୍ଷଣାଦପି । ତଥାଘଂ ନାଶମାପ୍ନୋତି କରଣାତ୍ପକ୍ଷଵର୍ଦ୍ଧିନୀ
ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲେ ଅନ୍ଧାର ତୁରନ୍ତ ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ସେପରି ପକ୍ଷବଢ଼ା ବ୍ରତ କରିଲେ ପାପ ମଧ୍ୟ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ପଂଚପଂଚାଶତ୍ସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାମୁତ୍ତରଖଂଡେ ଉମାପତିନାରଦସଂଵାଦେ ପକ୍ଷଵର୍ଦ୍ଧନୀ ଏକାଦଶୀମାହାତ୍ମ୍ଯଂନାମ ଷଟ୍ତ୍ରିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ମହାପୁରାଣର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡରେ, ଉମାପତି ଓ ନାରଦଙ୍କ ସଂବାଦରେ, ପକ୍ଷବଢ଼ା ଏକାଦଶୀର ମହିମା ନାମକ ଛତ୍ତିଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା ।
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ- ଶୃଣୁ ନାରଦ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଜାଗରସ୍ଯ ଚ । ଯଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ମୁକ୍ତିମାପ୍ନୋତି ମହାପାପୀ ନ ସଂଶଯଃ
ମହାଦେବ କହିଲେ— ନାରଦ, ଶୁଣ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଜାଗରଣର ମହିମା କହିବି; ଏହି ଶୁଣିଲେ, ବଡ଼ ପାପୀ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ ।