ସହସ୍ରବାହଵେ ବାହୂ ଚକ୍ଷୁଷୀ ଯୋଗରୂପିଣେ । ସଂପୂଜ୍ଯ ଵିଧିଵଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ଦଦ୍ଯାଦର୍ଘଂ ଵିଧାନତଃ
ସହସ୍ରବାହୁଙ୍କୁ ବାହୁ, ଯୋଗ ରୂପୀଙ୍କୁ ଚକ୍ଷୁ ଦେବା ଉଚିତ। ନିୟମ ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କରି, ବିଧି ଅନୁଯାୟୀ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବା ଦରକାର।
ଶୁଭ୍ରେଣ ନାଲିକେରେଣ ଶଂଖୋପରି ସ୍ଥିତେନ ହି । ସୂତ୍ରୈରାଵେଷ୍ଟିତେନୈଵ ହସ୍ତଯୋରୁଭଯୋରପି
ଏକ ଶୁଭ୍ର ନାଡ଼ିଆକୁ ଶଂଖ ଉପରେ ରଖି, ସୂତାରେ ବେନ୍ଧି, ଦୁଇ ହାତରେ ଧରି ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।
ସ୍ମୃତୋ ହରସି ପାପାନି ଯଦି ନିତ୍ଯଂ ଜନାର୍ଦନ । ଦୁଃସ୍ଵପ୍ନଂ ଦୁର୍ନିମିତ୍ତାନି ମନସା ଦୁର୍ଵିଚିନ୍ଵିତା
ହେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ, ତୁମକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ ପାପ, ଖରାପ ସ୍ୱପ୍ନ, ଅଶୁଭ ସଙ୍କେତ ଓ ମନର ଦୁଃଖଦାୟକ ଚିନ୍ତା ଦୂର ହୁଏ।
ନାରକଂ ତୁ ଭଯଂ ଦେଵ ଭଯଦୁର୍ଗତିସଂଭଵମ୍ । ଯନ୍ମମ ସ୍ଯାନ୍ମହାଦେଵ ଐହିକଂ ପାରଲୌକିକମ୍
ହେ ଦେବ, ନରକ ଭୟ ଓ ଅଶୁଭ ଦୁର୍ଗତି ଏହାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ମୋ ପାଇଁ ଯେଉଁଠି ଭୟ କିମ୍ବା ଦୁଃଖ ଆସିପାରେ, ଏହି ଲୋକରେ କିମ୍ବା ପରଲୋକରେ—
ତେନ ଦେଵେଶ ମାଂ ରକ୍ଷ ଗୃହାଣାର୍ଘଂ ନମୋସ୍ତୁ ତେ । କୃପାଦୃଷ୍ଟିଃ ସଦୈଵାସ୍ତୁ ଦାମୋଦର ମମୋପରି
ସେଥିପାଇଁ, ହେ ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କର ପ୍ରଭୁ, ମୋତେ ରକ୍ଷା କର; ଏହି ଅର୍ଘ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କର। ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଦାମୋଦର, ତୁମର କୃପାଦୃଷ୍ଟି ସଦା ମୋ ଉପରେ ରହୁ।
ଧୂପଂ ଦୀପଂ ଚ ନୈଵେଦ୍ଯଂ କୁର୍ଯାନ୍ନୀରାଜନଂ ତତଃ । ଶୀର୍ଷୋପରି ସରିଚ୍ଛ୍ରେଷ୍ଠେ ଭ୍ରାମଯେଦ୍ଵାରିଜଂ ହରେଃ
ଧୂପ, ଦୀପ ଓ ନୈବେଦ୍ୟ ଦେଇ, ପରେ ନୀରାଜନ କରିବା ଉଚିତ। ହେ ସରିତାମଣି, ହରିଙ୍କର ପଦ୍ମ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଘୁଞ୍ଚାଇବା ଦରକାର।
କୃତ୍ଵା ଵିଧାନମେତଦ୍ଧି ପୂଜଯେତ୍ସ୍ଵଗୁରୁଂ ତତଃ । ଦଦ୍ଯାତ୍ସୁଵର୍ଣଂ ଵସ୍ତ୍ରାଣି ସୋଷ୍ଣୀଷଂ ଚୈଵ କଂଚୁକମ୍
ଏହି ବିଧି କରି ସ୍ୱଗୁରୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ସୁନା, ଉତ୍ତମ ବସ୍ତ୍ର, ପାଗଡ଼ି ଓ କଞ୍ଚୁକ ଦେବା ଦରକାର।
ଉପାନହୋଽପି ଛତ୍ରଂ ଚ ମୁଦ୍ରିକାଂ ଚ କମଂଡଲୁମ୍ । ଭୋଜନଂ ଚୈଵ ତାଂବୂଲଂ ସପ୍ତଧାନ୍ଯଂ ଚ ଦକ୍ଷିଣାମ୍
ଉପାନହ, ଛତା, ମୁଦ୍ରିକା, କମଣ୍ଡଳୁ, ଭୋଜନ, ତାମ୍ବୁଳ, ସାତ ପ୍ରକାର ଧାନ୍ୟ ଓ ଦକ୍ଷିଣା ମଧ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ।
ଗୁରୁଂ ସଂପୂଜ୍ଯ ଦେଵେଶଂ କୁର୍ଯାଜ୍ଜାଗରଣଂ ହରେଃ । ଗୀତନୃତ୍ଯସମାଯୁକ୍ତଂ ତଥା ଶାସ୍ତ୍ରସମନ୍ଵିତମ୍
ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ପୂଜା କରି, ହରିଙ୍କ ପାଇଁ ରାତି ଜାଗିବା ଉଚିତ୍, ଯେଉଁଠାରେ ଗୀତ, ନୃତ୍ୟ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ପାଠ ମିଶିଥାଏ।
ନିଶାଂତେ ଚୈଵ ଦେଵାଯ ଦତ୍ଵା ଚାର୍ଘଂ ଵିଧାନତଃ । ସ୍ନାନାଦିକାଂ କ୍ରିଯାଂ କୃତ୍ଵା ଭୁଂଜୀଯାଦ୍ଵାଡଵୈଃ ସହ
ରାତି ଶେଷରେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ, ସ୍ନାନ ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ରିୟା କରି, ଘରବାଳାଙ୍କ ସହିତ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଶିଵ ଉଵାଚ- ଦ୍ଵିଜୈତତ୍ତ୍ରିସ୍ପୃଶାଖ୍ଯାନମଦ୍ଭୁତଂ ରୋମହର୍ଷଣମ୍ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ଲଭତେ ପୁଣ୍ଯଂ ଗଂଗାଂ ସ୍ନାନସମୁଦ୍ଭଵମ୍
ଶିବ କହିଲେ — ହେ ଦ୍ୱିଜ, ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଚମତ୍କାର ତ୍ରିସ୍ପୃଶା କଥା ଯେଉଁମାନେ ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଗଙ୍ଗାସ୍ନାନ ସମାନ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତି।
ଅଶ୍ଵମେଧସହସ୍ରାଣି ଵାଜପେଯଶତାନି ଚ । ତତ୍ଫଲଂ ସମଵାପ୍ନୋତି ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ସମୁପୋଷଣାତ୍
ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ବ୍ରତ ପାଳନ କରିଲେ, ହଜାର ଅଶ୍ୱମେଧ ଓ ଶତ ଭାରି ବାଜପେୟ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ।
ପିତୃପକ୍ଷୋ ମାତୃପକ୍ଷସ୍ତଥା ଚୈଵାତ୍ମପକ୍ଷକଃ । ତୈଃ ସର୍ଵୈଃ ସହ ସଂମୁକ୍ତୋ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକେ ମହୀଯତେ
ପିତୃ, ମାତୃ ଓ ନିଜ ବଂଶଧରା ସହିତ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ପାଉଛନ୍ତି।
ତୀର୍ଥକୋଟିଷୁ ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ କ୍ଷେତ୍ରକୋଟିଷୁ ଯତ୍ଫଲମ୍ । ତତ୍ଫଲଂ ସମଵାପ୍ନୋତି ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ସମୁପୋଷଣାତ୍
ଯେତେ ତୀର୍ଥରେ ପୁଣ୍ୟ ଓ ଯେତେ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଫଳ ଅଛି, ସେ ସବୁ ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ବ୍ରତ ପାଳନ କରିଲେ ମିଳେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣା ଯେଽପି କୁର୍ଵଂତି କ୍ଷତ୍ରିଯାଃ କୃଷ୍ଣମାନସାଃ । ଵୈଶ୍ଯା ଵା ଶୂଦ୍ରଜନ୍ମାନୋ ଯେ ତଥା ଚାନ୍ଯଜାତଯଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଶୁଦ୍ଧ ମନ ଥିବା କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଜାତିର ଲୋକ—
ତେ ସର୍ଵେ ମୁକ୍ତିମାଯାଂତି ଭୁଵଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ । ମଂତ୍ରାଣାଂ ମଂତ୍ରରାଜୋଽଥ ଯଥା ସ୍ଯାଦ୍ଦ୍ଵାଦଶାକ୍ଷରଃ
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଏଇ ପୃଥିବୀ ଛାଡ଼ି ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ। ଯେପରି ଦ୍ୱାଦଶାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଵ୍ରତାନାଂ ଚ ଯଥା ଚୈଷା ଯେନ ଵୈ ତ୍ରିସ୍ପୃଶା କୃତା । ବ୍ରହ୍ମଣା ଚ କୃତା ପୂର୍ଵଂ ପଶ୍ଚାଦ୍ରାଜର୍ଷିଭିଃ କୃତା
ଏହି ବ୍ରତ ମଧ୍ୟରେ ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ବ୍ରତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯାହା ପ୍ରଥମେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ପରେ ରାଜା ଋଷିମାନେ କରିଥିଲେ।
ଅନ୍ଯେଷାଂ କା କଥା ଵତ୍ସ ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ମୁକ୍ତିଦାଯିନୀ । ଅନେନ ଵିଧିନା ବ୍ରହ୍ମଂସ୍ତ୍ରିସ୍ପୃଶାସଂଭଵଂ ଵ୍ରତମ୍
ଅନ୍ୟ ବ୍ରତର କଥା କଣ କହିବି, ବତ୍ସ? ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ। ଏହି ପ୍ରକାରେ, ହେ ବ୍ରହ୍ମଣ, ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ବ୍ରତ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।
ଯଃ କରୋତି ନରୋ ଭକ୍ତ୍ଯା ଶୃଣୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତତ୍ଫଲମ୍ । ଗଂଗାଵଗାହନେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ତୁ ଯତ୍ଫଲମ୍
ଯେ କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତି ଭକ୍ତି ସହିତ ଏହି ବ୍ରତ କରେ, ତାହାର ଫଳ କଣ ହୁଏ, ଶୁଣ: ବାରାଣସୀରେ ଗଙ୍ଗାସ୍ନାନର ଫଳ ମିଳେ।
ମନ୍ଵଂତରସହସ୍ରୈସ୍ତୁ ତ୍ରିସ୍ପୃଶାକାରକୋ ହି ତତ୍ । ପ୍ରାଚୀ ଚ ଯମୁନା ସ୍ନାନେ ଵର୍ଷୈର୍ଯତ୍କୋଟିଭିଃ ଫଲମ୍
ହଜାର ମନ୍ବନ୍ତର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତ୍ରିସ୍ପୃଶା କରିଲେ, ପୂର୍ବ ଯମୁନାରେ କୋଟି ବର୍ଷ ସ୍ନାନ କରିବା ସମାନ ଫଳ ମିଳେ।
ତତ୍ଫଲଂ ସମଵାପ୍ନୋତି ତ୍ରିସ୍ପୃଶାଵ୍ରତକୃନ୍ନରଃ । ତତ୍ଫଲଂ ତୁ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରେ ସୂର୍ଯଗ୍ରହଣକୋଟିଭିଃ
ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ବ୍ରତ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସେଇ ଫଳ ପାଏ; ଏହି ଫଳ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରେ କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟଗ୍ରହଣ ସମୟର ଫଳ ସମାନ।
ହେମଭାରଶତୈର୍ଦାନୈସ୍ତ୍ରିସ୍ପୃଶାକରଣେନ ତତ୍ । ପାପକୋଟିସହସ୍ରାଣି ହତ୍ଯାକୋଟିଶତାନି ଚ
ଶତ ମାପ ହେମ ଦାନ କଲେ ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ତ୍ରିସ୍ପୃଶା କରିଲେ ତାହା ମିଳେ; ଏହା ଦ୍ୱାରା ହଜାର କୋଟି ପାପ ଓ ଶତ କୋଟି ହତ୍ୟା ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
ଏକେନୈଵୋପଵାସେନ କ୍ରିଯତେ ଭସ୍ମସାଦ୍ଦ୍ରୁତମ୍ । ତ୍ରିସ୍ପୃଶାଯା ଵ୍ରତଂ ଯତ୍ତୁ ଅଗତୀନାଂ ଗତିପ୍ରଦମ୍
ମାତ୍ର ଏକ ଉପବାସ କଲେ, ସମସ୍ତ ପାପ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଭସ୍ମ ହୁଏ; ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ବ୍ରତ ଗତି ନଥିବାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମାର୍ଗ ଦେଇଥାଏ।
ଗତିମିଚ୍ଛଂତି ଵିପ୍ରର୍ଷେ ମହତ୍ପାପଶତାନି ଚ । ସ୍ଵଯଂ କୃଷ୍ଣେନ କଥିତଂ ପାରାଶର୍ଯସ୍ଯ ଚାଗ୍ରତଃ
ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷି, ଯେମାନେ ମାର୍ଗ ଚାହାନ୍ତି, କିମ୍ବା ଶତ ଶତ ମହାପାପ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ—ଏହି କଥା କୃଷ୍ଣ ନିଜେ ବ୍ୟାସଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ କହିଥିଲେ।
ପ୍ରକାଶଯତି ଯଶ୍ଚେଦଂ ଲିଖିତ୍ଵା ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଦ୍ଵିଜେ । ପାପୋଘୈର୍ଗ୍ରଥିତସ୍ଯାପି ତସ୍ଯ ମୁକ୍ତିର୍ଭଵିଷ୍ଯତି
ଯେଉଁଠି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଏହି ବୈଷ୍ଣବ ବ୍ରତ ଲେଖି ଓ ପ୍ରକାଶ କରେ, ସେ ଯେତେ ପାପରେ ବନ୍ଧା ହେଉନାହିଁ, ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରିବ।
ପୁଣ୍ଯୈରଵାପ୍ଯତେ ଵିଦ୍ଵନ୍ମନ୍ଵଂତରଶତୈରପି । ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ଦୁର୍ଲଭା ଲୋକେ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ନୈଵ ମାନଵୈଃ
ହେ ପଣ୍ଡିତ, ଶତ ଶତ ମନ୍ବନ୍ତର ପରେ ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଏହା ଲାଭ ହୁଏ; ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ଏହି ଲୋକରେ ଦୁର୍ଲଭ, ସାଧାରଣ ଲୋକ ପାଇଁ ଏହା ସହଜ ନୁହେଁ।
କଲୌ ଯେ ତ୍ରିସ୍ପୃଶାଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ନ କୁର୍ଵଂତି ନରାଧମାଃ । ତେଷାଂ ଜନ୍ମଫଲଂ ଚୈଵ ଜୀଵିତଂ ଵିଫଲଂ ଭଵେତ୍
କଳିଯୁଗରେ ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ତିନିପ୍ରକାର ନିୟମ ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ କୃତ୍ୟ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କର ଜନ୍ମ ଓ ଜୀବନ ଦୁହିଁ ବ୍ୟର୍ଥ ହୋଇଯାଏ।
ପ୍ରେତତ୍ଵଂ ତୈଃ ସମୁତ୍ତୀର୍ଣଂ ଵିନା ଶ୍ରାଦ୍ଧୈର୍ଵିନା ସୁତୈଃ । କୃତା ଯୈସ୍ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ଵିଦ୍ଵନ୍ସକୃତ୍ପ୍ରାପ୍ଯ କଲୌ ଯୁଗେ
ଏହି ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କିମ୍ବା ସନ୍ତାନ ବିନା ପିତୃ ଦେହରୁ ମୁକ୍ତି ପାଉନ୍ତି ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ କଳିଯୁଗରେ ଯେଉଁମାନେ ଏହି ତିନିପ୍ରକାର କୃତ୍ୟ କମ୍ବେ ଏକଥର ମଧ୍ୟ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି।
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ- ଅତସ୍ତ୍ଵାଂ ସଂପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଉନ୍ମୀଲନୀମନୁତ୍ତମାମ୍ । ଯସ୍ଯାଃ ଶ୍ରଵଣମାତ୍ରେଣ ଜନ୍ମସଂସାରବଂଧନାତ୍
ମହାଦେବ କହିଲେ— ଏହିଠାରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଜାଗ୍ରତିର ବିଧି କହିବି, ଯାହାକୁ କେବଳ ଶୁଣିଲେ ମାନେ ଜନ୍ମ ଓ ସଂସାର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ପାପାତ୍ମା ମୁଚ୍ଯତେ ପାପୈଃ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ମହୀଯତେ । ଦେଵତାଃ ପିତରଶ୍ଚୈଵ ତସ୍ଯା ଗତିମଵାପ୍ନୁଯୁଃ
ପାପୀ ଆତ୍ମା ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ ଓ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ; ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।