ଯାତ୍ରାସୁ ପଶ୍ଯତି ଶୁଭାଂ ତୁଲସୀଂ ପଵିତ୍ରାଂ ଯୋ ଭକ୍ତିଭାଵସହିତୋ ମନୁଜୋ ହି ନୂନମ୍ । ଯାତ୍ରାଫଲଂ ସକଲମେଵ ହରିପ୍ରସାଦାତ୍ତସ୍ଯାଶୁ ସିଦ୍ଧ୍ଯତି ଵଚଃ ସୁଦୃଢଂ ମମୈତତ୍
ଯଦି କେହି ଯାତ୍ରାବେଳେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଶୁଭ ଓ ପବିତ୍ର ତୁଳସୀକୁ ଦେଖନ୍ତି, ତେବେ ହରିଙ୍କ କୃପାରେ ସେ ଯାତ୍ରାର ସମସ୍ତ ଫଳ ଶୀଘ୍ର ପାଇଥାନ୍ତି—ଏହି କଥା ମୋର ଦୃଢ଼ ଶବ୍ଦ।
ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସୁଗନ୍ଧିକୁସୁମଂ ଭୁଵନୈକନାଥୋ ମଂଦାରକୁନ୍ଦନଲିନାଦିକମପ୍ଯନଂତଃ । ଗୃହ୍ଣାତି ସଦ୍ଗୁଣମଯୀଂ ତୁଲସୀଂ ପ୍ରମୋଦୈଃ ଶୁଷ୍କାମପି ପ୍ରଚୁରପାପଵିନାଶରକ୍ଷାମ୍
ବିଶ୍ୱର ନାଥ, ମନ୍ଦାର, କୁନ୍ଦ, ପଦ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧିତ ଫୁଲ ଛାଡ଼ି, ଶୁଷ୍କ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଗୁଣମୟ ଓ ଅନେକ ପାପ ନଶ୍ଟ କରୁଥିବା ତୁଳସୀକୁ ଆନନ୍ଦରେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି।
ଉତ୍ପାଟ୍ଯ ଚୈଵ ତୁଲସୀଂ ଭୁଵି ନିକ୍ଷିପଂତି ପାପାଶଯାଽମୃତଲତାଭ ନିଦାନଭୂତାମ୍ । ଅଜ୍ଞାନତୋ ନରହରିସ୍ତୁଲସୀପ୍ରିଯୋଽସୌ ତେଷାଂ ଶ୍ରିଯଂ ହରତି ସଂତତମେଵ ସତ୍ଯମ୍
ଯେମାନେ ପାପ ଭାବନାରେ ଅମୃତ ଲତା ସଦୃଶ ଓ ଅମୃତର ମୂଳ ତୁଳସୀକୁ ଉପଡ଼ି ଭୂମିରେ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି, ତୁଳସୀପ୍ରିୟ ନରହରି ଅଜ୍ଞାନରେ ସେମାନଙ୍କର ଶ୍ରୀ ସଦା ସଦା ପାହାଡ଼ି ଦିଅନ୍ତି; ଏହି କଥା ସତ୍ୟ।
ମୂତ୍ରଂ ପୁରୀଷଂ ତୁଲସୀତଲେଷୁ କୁର୍ଵଂତି ଯେଽପି ଚ ମଲଂ ସତତଂ ମନୁଷ୍ଯାଃ । ଦେଵାଶ୍ରଯେ ସଂଚିତ ପାତକାନାଂ ତେଷାଂ ହରତ୍ଯାଶୁ ହରିର୍ଧନାନି
ଯେଉଁ ମଣିଷମାନେ ସଦା ତୁଳସୀ ଭୂମିରେ ପେଶାବ, ପଖାନ୍ଡ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ମଳ କରନ୍ତି, ଦେବତାଙ୍କ ଆଶ୍ରୟରେ ସଞ୍ଚିତ ପାପ ଥିବା ସେମାନଙ୍କର ଧନ-ସମ୍ପଦ ହରି ଶୀଘ୍ର ହରି ଦିଅନ୍ତି।
ନାରାଯଣସ୍ଯପୂଜାର୍ଥଂ ଚିନୋମି ତ୍ଵାଂ ନମୋସ୍ତୁତେ । କୁସୁମୈଃ ପାରିଜାତାଦ୍ଯୈର୍ଗଂଧାଦ୍ଯୈରପି କେଶଵଃ
ନାରାୟଣଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ ମୁଁ ତୁମକୁ ତୁଳସୀ ତୁଳିଅଛି—ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ପାରିଜାତ ଓ ଅନ୍ୟ ଫୁଲ, ଗନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ କେଶବଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ।
ତ୍ଵଯା ଵିନା ନୈତି ତୃପ୍ତିଂ ଚିନୋମି ତ୍ଵାମତଃ ଶୁଭେ । ତ୍ଵଯା ଵିନା ମହାଭାଗେ ସମସ୍ତଂ କର୍ମ ନିଷ୍ଫଲମ୍
ହେ ଶୁଭେ, ତୁମକୁ ଛାଡ଼ି ସନ୍ତୋଷ ମିଳେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ତୁଳିଅଛି। ହେ ମହାଭାଗେ, ତୁମକୁ ଛାଡ଼ି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଫଳହୀନ ହୁଏ।
ଅତସ୍ତୁ ତୁଲସୀ ଦେଵି ଚିନୋମି ଵରଦା ଭଵ । ଚଯନୋଦ୍ଭଵ ଦୁଃଖଂ ତେ ଯଦ୍ଦେଵି ହୃଦି ଜାଯତେ
ତେଣୁ ହେ ତୁଳସୀ ଦେବୀ, ମୁଁ ତୁମକୁ ତୁଳିଅଛି—ଦୟା କର। ତୁଳିବା ସମୟରେ ତୁମ ହୃଦୟରେ ଯେଉଁ ଦୁଃଖ ହୁଏ, ହେ ଦେବୀ—
ତତ୍କ୍ଷମସ୍ଵ ଜଗନ୍ନାଥେ ତୁଲସି ତ୍ଵାଂ ନମାମ୍ଯହମ୍ । କୃତାଞ୍ଜଲିରିମାନ୍ମନ୍ତ୍ରାନ୍ପଠିତ୍ଵା ଵୈଷ୍ଣଵୋ ଜନଃ
ହେ ତୁଳସୀ, ହେ ଜଗନ୍ନାଥ, ସେଇ ଦୁଃଖକୁ ମାନ୍ୟ କର। ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରୁଛି। ଯେଉଁ ବୈଷ୍ଣବ ଏହି ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ପଢ଼ି ହାତ ଜୋଡ଼ିଥାଏ—
କରତାଲଦ୍ଵଯଂ ଦତ୍ଵା ଚିନୋତି ତୁଲସୀଦଲମ୍ । ଯଥା ନ କଂପତେ ଶାଖା ତୁଲସ୍ଯା ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ
ଯଦିଏ ଦୁଇହାତ ମିଶାଇ ତୁଳସୀ ପତ୍ର ଚିନ୍ଦାଯାଏ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତେବେ ତୁଳସୀ ଶାଖା କେବେ ମଡ଼େ ନାହିଁ।
ପତ୍ରସ୍ଯ ଚଯନେ ଦେଵୀ ଭଗ୍ନଶାଖା ଯଦା ଭଵେତ୍ । ତଦା ହୃଦି ଵ୍ଯଥା ଵିଷ୍ଣୋର୍ଜ୍ଜାଯତେ ତୁଲସୀପତେଃ
ଯେତେବେଳେ ତୁଳସୀ ପତ୍ର ଚିନ୍ଦିବା ସମୟରେ ଶାଖା ଭାଙ୍ଗିଯାଏ, ସେତେବେଳେ ତୁଳସୀ ପତି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ହୁଏ।
ଶାଖାଗ୍ରାତ୍ପତିତଂ ଭୂମୌ ପତ୍ରଂ ପତ୍ରଂ ପୁରାତନମ୍ । ତେନାପି ପୂଜ୍ଯୋ ଗୋଵିନ୍ଦୋ ମଧୁକୈଟଭମର୍ଦ୍ଦନଃ
ତୁଳସୀ ଶାଖାର ଶିରା ଠାରୁ ଝରି ପଡ଼ିଥିବା ପୁରୁଣା ପତ୍ର ମଧ୍ୟ ଗୋବିନ୍ଦ, ମଧୁ ଓ କୈଟଭ ନାଶକଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ।
କୋମଲୈସ୍ତୁଲସୀପତ୍ରୈର୍ଯୋଽର୍ଚଯେଦଚ୍ଯୁତଂ ପ୍ରଭୁମ୍ । ସର୍ଵଂ ସ ଲଭତେ ଶୀଘ୍ରଂ ଯଦ୍ଯଦିଚ୍ଛତି ଚେତସା
ଯିଏ ନରମ ତୁଳସୀ ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅଚ୍ୟୁତ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ମନରେ ଯାହା ଚାହେଁ ସେ ସବୁ ଶୀଘ୍ର ପାଇଯାଏ।
ଜୈମିନିରୁଵାଚ- ତୁଲସୀଵୃକ୍ଷସଦୃଶଃ କୋଵୃକ୍ଷୋଽସ୍ତି ଦ୍ଵିଜର୍ଷଭ । ତମହଂ ଜ୍ଞାତୁମିଚ୍ଛାମି ବ୍ରୂହି ସତ୍ଯଵତୀସୁତ
ଯୈମିନି କହିଲେ: ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁଳସୀ ଗଛ ସମାନ କିଛି ଅନ୍ୟ ଗଛ ଅଛି କି? ମୁଁ ଏହା ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ହେ ସତ୍ୟବତୀପୁତ୍ର, ଆପଣ କୃପାକରି କହନ୍ତୁ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ- ଯଥା ପ୍ରିଯତମା ଵିଷ୍ଣୋସ୍ତୁଲସୀ ସତତଂ ଦ୍ଵିଜ । ତଥା ପ୍ରିଯତମା ଧାତ୍ରୀ ସର୍ଵପାପପ୍ରଣାଶିନୀ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ: ଯେପରି ତୁଳସୀ ସଦା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ସେପରି ଆମଳକୀ ମଧ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶ କରେ।
ତୁଲସୀଵୃକ୍ଷମାସାଦ୍ଯ ଯା ଯାସ୍ତିଷ୍ଠଂତି ଦେଵତାଃ । ଆମଲକ୍ଯାସ୍ତଲେ ତାସ୍ତା ନିଵସଂତି ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁଳସୀ ଗଛ ପାଖରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଦେବତା ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ଆମଳକୀ ତଳେ ମଧ୍ୟ ବସନ୍ତି।
ଗଂଗାଦୀନି ଚ ତୀର୍ଥାନି ତତ୍ରୈଵ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ । ଵିଷ୍ଣୁପ୍ରିଯତମା ଧାତ୍ରୀ ପଵିତ୍ରା ଯତ୍ର ତିଷ୍ଠତି
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେଉଁଠାରେ ପବିତ୍ର ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଆମଳକୀ ରହେ, ସେଠି ଗଙ୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ ସମସ୍ତ ଥାଏ।
ଅଶୁଭଂ ଵାଶୁଭଂ ଵାପି ଯତ୍କର୍ମାମଲକୀତଲେ । କ୍ରିଯତେ ମାନଵୈର୍ଵିଂପ୍ର ଭଵେତ୍ତତ୍ସତ୍ଯମକ୍ଷଯମ୍ ୫୦ 7.24.
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆମଳକୀ ତଳେ ମଣିଷମାନେ ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ, ସେସବୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ସତ୍ୟ ଓ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ।
ପଵିତ୍ରୈର୍ନୂତନେଃ ପତ୍ରୈର୍ଧାତ୍ର୍ଯା ଯଃ ପୂଜଯେଦ୍ଧରିମ୍ । ସ ମୁକ୍ତଃ ପାପଜାଲେନ ସାଯୁଜ୍ଯଂ ଲଭତେ ହରେଃ
ଯିଏ ପବିତ୍ର ଏବଂ ତାଜା ଆମଳକୀ ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ପାପର ଜାଳରୁ ମୁକ୍ତି ଲଭେ ଓ ହରିଙ୍କ ସାମୀପ୍ୟ ପାଏ।
ଧାତ୍ରୀ ଚ ତୁଲସୀଦେଵୀ ନ ତିଷ୍ଠେଦ୍ଯତ୍ର ଜୈମିନେ । ସ୍ଥାନଂ ତଦପଵିତ୍ରଂ ସ୍ଯାନ୍ନ ଚ କ୍ରିଯାଫଲଂ ଲଭେତ୍
ହେ ଯୈମିନି, ଯେଉଁଠାରେ ଆମଳକୀ ଓ ତୁଳସୀ ଦେବୀ ନାହାନ୍ତି, ସେଠି ସ୍ଥାନ ଅପବିତ୍ର ଓ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ମିଳେ ନାହିଁ।
ନ ତିଷ୍ଠତ୍ଯାଶ୍ରମେ ଯସ୍ଯ ଧାତ୍ରୀ ଚ ତୁଲସୀ ଶୁଭା । ତେନ କର୍ମ କୃତଂ ସର୍ଵଂ ନୂନଂ ଗଚ୍ଛତି ନିଷ୍ଫଲମ୍
ଯେଉଁ ଆଶ୍ରମରେ ଶୁଭ ଆମଳକୀ ଓ ତୁଳସୀ ନାହାନ୍ତି, ସେଠି କରାଯାଇଥିବା ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଫଳହୀନ ହୁଏ।
ଧାତ୍ର୍ଯା ତୁଲସ୍ଯା ହୀନଂ ଚ ନିଲଯଂ ଯସ୍ଯ ଭୂସୁର । ଅଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ପାତକଂ ସର୍ଵଂ କଲିଶ୍ଚ ତେନ ତୋଷିତଃ
ହେ ଭୂସୁର, ଯେଉଁ ଘରେ ଆମଳକୀ ଓ ତୁଳସୀ ନାହାନ୍ତି, ସେଠି ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ, ସମସ୍ତ ପାପ ଓ କଳି ରହିଥାଏ।
ସ୍ଥାନେ ତସ୍ମିନ୍ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ନ ଧାତ୍ରୀ ତୁଲସୀ ନ ଚ । ଶ୍ମଶାନତୁଲ୍ଯଂ ସ୍ଥାନଂ ତଦ୍ଵିଜ୍ଞେଯଂ ତତ୍ଵଦର୍ଶିଭିଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ଆମଳକୀ ଓ ତୁଳସୀ ନାହାନ୍ତି, ତାହାକୁ ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞମାନେ ଶ୍ମଶାନ ସମାନ ବୋଲି ବୁଝନ୍ତି।
ଧାତ୍ରୀ ଚ ତୁଲସୀ ଯତ୍ର ତିଷ୍ଠେତ୍ତତ୍ରାଖିଲାଃ ସୁରାଃ । ନ ଧାତ୍ରୀ ତୁଲସୀ ପତ୍ରଂ ତତ୍ରୈଵାଖିଲପାତକମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ଆମଳକୀ ଓ ତୁଳସୀ ରହନ୍ତି, ସେଠି ସମସ୍ତ ଦେବତା ବସନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁଠାରେ ଆମଳକୀ ବା ତୁଳସୀ ପତ୍ର ନାହିଁ, ସେଠି ସମସ୍ତ ପାପ ରହିଥାଏ।
ଧାତ୍ରୀଫଲସ୍ରଜଂ ଯସ୍ତୁ ପାପହର୍ତ୍ରୀଂ ଵହେଦ୍ବୁଧଃ । ତସ୍ଯାଶ୍ରିତ୍ଯ ତନୁଂ ଵିଷ୍ଣୁଃ ସଦା ତିଷ୍ଠେଚ୍ଛ୍ରିଯା ସହ
ଯିଏ ପାପ ନାଶକ ଆମଳକୀ ଫଳର ମାଳା ପିନ୍ଧେ, ତାଙ୍କ ଦେହରେ ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶ୍ରୀ ସଦା ବସିଥାନ୍ତି।
ଧାତ୍ରୀକାଷ୍ଠସ୍ଯ ମାଲାଂ ଚ ଯୋ ଵହେନ୍ମତିମାନ୍ନରଃ । ତସ୍ଯ ଦେହଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ତିଷ୍ଠଂତି ସର୍ଵଦେଵତାଃ
ଯିଏ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଆମଳକୀ କାଠିର ମାଳା ପିନ୍ଧେ, ତାଙ୍କ ଶରୀରରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ବସିଥାନ୍ତି।
ଧାତ୍ରୀଫଲସ୍ରଜଂ ଗୃହ୍ଣନ୍ଯତ୍କର୍ମ କୁରୁତେ ନରଃ । ତତ୍ସର୍ଵମକ୍ଷଯଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଶୁଭଂ ଵା ଯଦି ଵାଶୁଭମ୍
ଯେଉଁ ଲୋକ ଆମଳକୀ ଫଳର ମାଳା ଧରି କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଶୁଭ କିମ୍ବା ଅଶୁଭ ଯେହେଉଁନାହେଉ, ସବୁ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ।
ଯସ୍ତୁ ଧାତ୍ରୀଫଲଂ ଭୁଂକ୍ତେ ମାନଵୋଽଖିଲତତ୍ଵଵିତ୍ । ତଦ୍ଦେହାଭ୍ଯଂତରସ୍ଥାଯି ସର୍ଵଂ ପାପଂ ଵିନଶ୍ଯତି
ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟ ଧାତ୍ରୀ ଫଳ ଖାଏ ଏବଂ ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣିଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ଶରୀର ଭିତରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ୱର ହୋଇଯାଏ।
ଧାତ୍ରୀଫଲମଯୀଂ ମାଲାଂ ଯୋ ଵହେଦ୍ଦିଵଜସତ୍ତମ । ବ୍ରଵୀମି ଶୃଣୁ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ସର୍ଵପାପହରଂ ପରମ୍
ଯେଉଁଠି ମଣିଷ ଧାତ୍ରୀ ଫଳର ମାଳା ପିନ୍ଧନ୍ତି, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋ ଠାରୁ ଏହାର ମହିମା ଶୁଣ; ଏହି ମାଳା ସର୍ବପ୍ରକାର ପାପକୁ ଦୂର କରେ, ଏହା ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଶ୍ମଶାନେଽପି ଯଦା ମୃତ୍ଯୁସ୍ତସ୍ଯ ସ୍ଯାଦ୍ଦୈଵଯୋଗତଃ । ଗଙ୍ଗାମରଣଜଂ ପୁଣ୍ଯଂ ସଂପ୍ରାପ୍ନୋତି ନ ସଂଶଯଃ
ଯଦି ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଶ୍ମଶାନରେ ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ, ତେବେ ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଗଙ୍ଗା ତୀରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେବାର ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପାପିନଃ ସର୍ଵେ ପାପଜାଲୈଃ ସୁଦାରୁଣୈଃ । ସଦ୍ଯ ଏଵ ପ୍ରମୁଚ୍ଯଂତେ ଜନ୍ମକୋଟିଶତୈରପି
ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ସମସ୍ତ ପାପୀମାନେ ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ପାପର ଜାଳରୁ ସାଥିକ୍ଷଣରେ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଶତ କୋଟି ଜନ୍ମରୁ ଆସୁଥିବା ପାପରେ ବନ୍ଧିତ।