ସରସ୍ଵତ୍ଯଧିକା ଯା ଚ ତୀର୍ଥକୋଟିଶତାଧିକା । ମଖକୋଟ୍ଯଧିକା ଵାପି ଵ୍ରତଦାନାଧିକା ଚ ଯା
ଯାହା ସରସ୍ୱତୀଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ଅନେକ କୋଟି ତୀର୍ଥଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ଅନେକ କୋଟି ଯଜ୍ଞଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ଓ ବ୍ରତ ଦାନଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ—
ଜପହୋମାଧିକା ଯା ଚ ଚତୁର୍ଵର୍ଗଫଲପ୍ରଦା । ସାଂଖ୍ଯଯୋଗାଧିକା ଯା ଚ ତ୍ରିସ୍ପୃଶା କ୍ରିଯତାଂ ଶୁଭା
ଯାହା ଜପ ଓ ହୋମଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ଚାରିପ୍ରକାର ଫଳ ଦେଇଥାଏ, ସାଂଖ୍ୟ ଓ ଯୋଗଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ— ସେହି ଶୁଭ 'ତିନିପ୍ରକାର ସ୍ପର୍ଶ' କରାଯାଉ।
ଯସ୍ମିନ୍ମାସେ ସମାଯାତି ସିତା ଚ ଯଦି ଵାସିତା । କର୍ତଵ୍ଯା ସା ସରିଚ୍ଛ୍ରେଷ୍ଠେ କୃତେ ପାପାତ୍ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ଯେଉଁ ମାସରେ ଏହା ଆସେ, ଯଦି ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଥାଏ, ସେଥିରେ ମହାନଦୀରେ ଏହା ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହା କରିଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ଜାହ୍ନଵ୍ଯୁଵାଚ-। କୀଦୃଶୀ ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ଦେଵ ମମାଖ୍ଯାହି ସୁମାଧଵ । ଈଦୃଶୋ ମହିମା ଯସ୍ଯାସ୍ତ୍ଵଯା ପ୍ରୋକ୍ତୋ ମମାଧୁନା
ଜାହ୍ନବୀ ପଚାରିଲେ— ହେ ଦେବ, ମୋତେ କହ, ଏହି 'ତ୍ରିସ୍ପୃଶା' କଣ ପ୍ରକାରର? ଯାହାର ମହିମା ଆପଣ ଏମିତି କହିଲେ।
ଦଶମ୍ଯେକାଦଶୀଭଦ୍ରା ଦିନୈକସ୍ମିନ୍ଯଦା ଭଵେତ୍ । ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ସା ଭଵେଦ୍ଦେଵ ଵାନ୍ଯଥା ଵଦ ମେ ପ୍ରଭୋ
ଯେଉଁ ଦିନ ଦଶମୀ ଓ ଏକାଦଶୀ ଏକାଠି ହୁଏ, ସେହି ଦିନକୁ 'ତ୍ରିସ୍ପୃଶା' କୁହାଯାଏ, ହେ ପ୍ରଭୁ। ନାହିଁ ହେଲେ, ଆଉ କିଛି ଥିଲେ ମୋତେ କହ।
କୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ-। ଆସୁରୀ ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ଦେଵୀ ଯା ତ୍ଵଯା ପରିକୀର୍ତିତା । ଵର୍ଜନୀଯା ପ୍ରଯତ୍ନେନ ଵୃତ୍ତିହୀନୋ ଯଥା ପତିଃ
କୃଷ୍ଣ କହିଲେ— ହେ ଦେବୀ, ତୁମେ ଯେଉଁ 'ଆସୁରୀ ତ୍ରିସ୍ପୃଶା' କଥା କହିଲ, ଏହାକୁ ସତର୍କତାର ସହିତ ଏଡ଼ାଇବା ଉଚିତ, ଯେପରି ଗୁଣହୀନ ପତିକୁ ଏଡ଼ାଇଯିବ।
ଅସୁରାଣାଂ ତୁ ସା ପ୍ରୋକ୍ତା ଆଯୁର୍ବଲଵିନାଶିନୀ । ଵର୍ଜନୀଯା ପ୍ରଯତ୍ନେନ ଯଥା ନାରୀ ରଜସ୍ଵଲା
ଏହା ଅସୁରମାନଙ୍କର ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହା ଆୟୁଷ୍ୟ ଓ ଶକ୍ତି କମାଏ। ଏହାକୁ ସତର୍କତାରେ ଏଡ଼ାଇବା ଉଚିତ, ଯେପରି ରଜସ୍ୱଳା ଜଣେ ଜନାନୀକୁ ଏଡ଼ାଇଯିବ।
ସ୍ଵଜାତିଂ ଚ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଯା ଗତାଧମଜାତିଷୁ । ସୈଵ ତ୍ଯାଜ୍ଯଂ ଵିଶେଷେଣ ଦଶମୀଯୁକ୍ତଂ ହି ମଦ୍ଦିନମ୍
ଯେଉଁ ଦିନ ନିଜ ଜାତିକୁ ଛାଡ଼ି ଅତି ନିମ୍ନ ଜାତିକୁ ଯାଏ, ସେହି ଦିନ ବିଶେଷକରି ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ଦଶମୀ ସହିତ ମୋର ଦିନ ଏମିତି।
ଯଥା ରଜସ୍ଵଲାସଂଗାଦ୍ଦୂଷ୍ଯଂତେ ଜ୍ଞାନଵର୍ଜିତାଃ । ତଥୈଵ ଦଶମୀଯୁକ୍ତଂ ମଦ୍ଦିନଂ ଦୂଷିତଂ ନୃଣାମ୍
ଯେପରି ରଜସ୍ୱଳା ସହିତ ସଂଯୋଗରେ ଥିଲେ ଜ୍ଞାନ ହରାଯାଏ, ସେପରି ଦଶମୀ ଯୋଗ ଥିବା ମୋର ଦିନ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।
ହତ୍ଯାଯୁତଶତଂ ହଂତି ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ସମୁପୋଷିତା । ଏକାଦଶୀ ଦ୍ଵାଦଶୀ ଚ ରାତ୍ରିଶେଷେ ତ୍ରଯୋଦଶୀ
'ତ୍ରିସ୍ପୃଶା' ବ୍ରତ ପାଳନ କଲେ ଦଶ ହଜାର ହତ୍ୟାର ପାପ ନାଶ ହୁଏ। ଯେତେବେଳେ ଏକାଦଶୀ, ଦ୍ୱାଦଶୀ ଓ ତ୍ରୟୋଦଶୀ ରାତିର ଶେଷରେ ଥାଏ।
ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ସା ତୁ ଵିଜ୍ଞେଯା ଦଶମୀସହିତା ନ ହି । କୃତ୍ଵାପରାଧଂ ମୁଚ୍ଯେତ ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତେ କୃତେ ନରଃ
କିନ୍ତୁ ଦଶମୀ ସହିତ ଯୋଗ ଥିବା 'ତ୍ରିସ୍ପୃଶା' ଏପରି ନୁହେଁ। ଯଦି କିଛି ଅପରାଧ ହୁଏ, ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ଦଶମୀଵେଧଜଂ ଦୋଷଂ ନ କ୍ଷମାମି ସୁରାପଗେ । ଭୁକ୍ତଂ ହାଲାହଲଂ ତେନ ଵିଷସ୍ଯ ଭକ୍ଷଣଂ କୃତମ୍
ହେ ସୁରନଦୀ, ଦଶମୀ ଯୋଗର ଦୋଷକୁ ମୁଁ କ୍ଷମା କରେନି। ଏହା ଭୋଗ କଲେ, ମନେ ହେଉଛି ବିଷ ଖାଇଲା ପରି।
ଦଶମୀମିଶ୍ରିତଂ ଯେନ କୃତମେକାଦଶୀଵ୍ରତମ୍ । ଇତି ମତ୍ଵା ନ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ମଦ୍ଦିନଂ ଦଶମୀଯୁତମ୍ 6.34.
ଯିଏ ଦଶମୀ ମିଶିଥିବା ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତ କରେ, ସେଠାରେ ଏଭଳି ଭାବି ମୋର ଦିନ ଦଶମୀ ସହିତ କେବେ ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଜନ୍ମକୋଟିକୃତଂପୁଣ୍ଯଂ ସଂତାନଂ ଯାତି ସଂକ୍ଷଯମ୍ । ପାତଯେତ୍ସ୍ଵକୁଲଂ ସ୍ଵର୍ଗାନ୍ନଯତେ ରୌରଵାଦିକମ୍
କୋଟି କୋଟି ଜନ୍ମର ସଞ୍ଚିତ ପୁଣ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ନିଜ ପରିବାରକୁ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଫେଲାଇ ନରକକୁ ନେଇଯାଏ।
ସ୍ଵଦେହଂ ଶୋଧଯିତ୍ଵା ତୁ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯୋ ମମ ଵାସରଃ । ଵୃଦ୍ଧୌ ତ୍ଯାଜ୍ଯା ଵିନା ଵେଧାଚ୍ଛ୍ରଵଣାଦିଷୁ ସଂଯୁତା
ନିଜ ଶରୀରକୁ ପବିତ୍ର କରି ମୋର ଦିନ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ। ବୟସ୍କ ହେଲେ ଏହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ, କିନ୍ତୁ ବେଧ, ଶ୍ରବଣ ଓ ଏହିପରି ଯୋଗ ଥିଲେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ।
ଜନ୍ମପୁଣ୍ଯଂ କ୍ଷଯଂ ଯାତି ଏକାଦଶ୍ଯୁପଵାସିନାମ୍ । ସଂଵୃଦ୍ଧୌ ତୁ ଵିଶେଷେଣ ସଂଦେହେ ସମୁପସ୍ଥିତେ
ଏକାଦଶୀ ଉପବାସ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଜନ୍ମର ପୁଣ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ବିଶେଷକରି ବୃଦ୍ଧି ଓ ସନ୍ଦେହ ଦେଖାଦେଲେ।
ମମାଜ୍ଞଯା ଚ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯା ଦ୍ଵାଦଶୀଵଲ୍ଲଭା ମମ
ମୋର ଆଜ୍ଞାରେ, ମୋତେ ପ୍ରିୟ ଦ୍ୱାଦଶୀକୁ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ।
ଜାହ୍ନଵ୍ଯୁଵାଚ- କରିଷ୍ଯେଽହଂ ଜଗନ୍ନାଥ ତ୍ରିସ୍ପୃଶାଂ ଵଚନାତ୍ତଵ । ସର୍ଵପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତା ଭଵିଷ୍ଯାମି ତଵାଜ୍ଞଯା
ଜାହ୍ନବୀ କହିଲେ— ହେ ଜଗନ୍ନାଥ, ଆପଣଙ୍କ କଥା ଅନୁଯାୟୀ ମୁଁ 'ତ୍ରିସ୍ପୃଶା' ପାଳନ କରିବି। ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ମୁଁ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେବି।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ- ସ୍ଵସ୍ଥାନଂ ଗଚ୍ଛ ଭଦ୍ରଂ ତେ ନ ଭୀଃ କାର୍ଯା କଦାଚନ । ତଵ ଦେଵି ସରିଚ୍ଛ୍ରେଷ୍ଠେ ନ ପାପଂ ସଂକ୍ରମିଷ୍ଯତି
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ— ତୁମେ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଅ, ଭଲ ରୁହ। ମୁଁ କହୁଁଛି, ଦେବୀ, ମହାନଦୀ, କେବେ ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ, କାରଣ କୌଣସି ପାପ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିପାରିବ ନାହିଁ।
ସ୍ନାତ୍ଵା ସରସ୍ଵତୀତୋଯେ ଯେଽର୍ଚଯିତ୍ଵା ଚ ମାଧଵମ୍ । ପ୍ରଣମଂତି ଜଗନ୍ନାଥଂ ତେ ଯାଂତି ପରମାଂ ଗତିମ୍
ଯେମାନେ ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରି, ମାଧବଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପରମ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
ଜାହ୍ନଵ୍ଯୁଵାଚ-। ଵିଧାନଂ ବ୍ରୂହି ମେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ସର୍ଵସ୍ଵେନ କରୋମ୍ଯହମ୍ । ପ୍ରସାଦଯାମି ଦେଵେଶଂ ଦାମୋଦରମନାମଯମ୍
ଜାହ୍ନବୀ କହିଲେ: ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋତେ ଏହାର ବିଧି କହ। ମୁଁ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ସହିତ ଏହା କରିବି। ମୁଁ ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ ଦାମୋଦରଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛି।
ପ୍ରାଚୀମାଧଵ ଉଵାଚ-। ଶୃଣୁ ଦେଵି ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତ୍ରିସ୍ପୃଶାଯା ଵିଧାନକମ୍ । ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵାପି ସରିଚ୍ଛ୍ରେଷ୍ଠେ ମୁଚ୍ଯତେ ପାତକୈର୍ନରଃ
ପ୍ରାଚୀମାଧବ କହିଲେ: ହେ ଦେବୀ, ଶୁଣ, ମୁଁ ତୁମକୁ ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ବିଧି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି। ଏହା ଶୁଣିଲେ ମାତ୍ର, ହେ ସରିତାମଣି, ମଣିଷ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ।
ପଲେନ ଚ ପଲାର୍ଧେନ ତଦର୍ଦ୍ଧେନାପି ଵାପଗେ । ପ୍ରତିମା ମମ ସୌଵର୍ଣା କାର୍ଯା ଵିଭଵସାରତଃ
ଏକ ପଳ, ଅର୍ଧ ପଳ କିମ୍ବା ତାହାର ଅର୍ଧ ମାତ୍ର ସୁନା ଦ୍ୱାରା, ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ମୋର ସୁନାର ପ୍ରତିମା ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ।
ପାତ୍ରଂ ତାମ୍ରମଯଂ କାର୍ଯଂ ତିଲୈସ୍ତୁ ପରିପୂରିତମ୍ । ସଜଲଂ ତୁ ଘଟଂ ଶୁଭ୍ରଂ ପଂଚରତ୍ନସମନ୍ଵିତମ୍
ତାମ୍ବାର ପାତ୍ର ତିଆରି କରି, ସେଥିରେ ତିଳ ପୂରଣ କରିବା ଦରକାର। ଏକ ଶୁଭ୍ର ଘଟ ଜଳ ସହିତ, ପାଞ୍ଚ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଲଗାଇ ରଖିବା ଉଚିତ।
ଵେଷ୍ଟିତଂ ପୁଷ୍ପମାଲାଭିଃ କର୍ପୂରାଗୁରୁଵାସିତମ୍ । ନ୍ଯସେଦ୍ଦାମୋଦରଂ ପଶ୍ଚାତ୍ସ୍ନାପଯିତ୍ଵା ଵିଲିପ୍ଯ ଚ
ଏହାକୁ ଫୁଲର ମାଳାରେ ବେନ୍ଧି, କପୂର ଓ ଅଗୁରୁର ସୁଗନ୍ଧ ଦେଇ, ପ୍ରଥମେ ଦାମୋଦରଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇ ଓ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇ, ପଛେ ପଛେ ବସାଇବା ଉଚିତ।
ପରିଧାନଂ ତତଃ କାର୍ଯଂ ଵସ୍ତ୍ରଯୁଗ୍ମେନ ଚାନ୍ଵିତମ୍ । ମଂତ୍ରୈସ୍ତୁ ପୂଜନଂ କାର୍ଯଂ ପୁରାଣୈଃ ସମୁଦୀରିତୈଃ । ପୁଷ୍ପୈଃ କାଲୋଦ୍ଭଵୈଃ ଶୁଭ୍ରୈସ୍ତୁଲସୀପତ୍ରୈଶ୍ଚ କୋମଲୈଃ
ତାପରେ ଦୁଇଟି ବସ୍ତ୍ର ଦେଇ ପରିଧାନ କରାଯିବା ଦରକାର। ପୁରାଣରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା, ଏବଂ ଏହି ସମୟର ଶୁଭ୍ର ଫୁଲ ଓ କମଳିଆ ତୁଳସୀ ପତ୍ର ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଛତ୍ରଂ ତୁ ଵିଷ୍ଣଵେ ଦଦ୍ଯାତ୍ପାଦୁକାଭ୍ଯାଂ ସୁସଂଯୁତମ୍ । ନିଵେଦ୍ଯାନି ମନୋଜ୍ଞାନି ଫଲାନି ସୁବହୂନ୍ଯପି
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଏକ ଛତା ଓ ଦୁଇଟି ପାଦୁକା ଦେବା ଉଚିତ। ଅନେକ ସୁସ୍ୱାଦୁ ଫଳ ମଧ୍ୟ ନିବେଦନ କରିବା ଦରକାର।
ଉପଵୀତଂ ତୁ ଦାତଵ୍ଯଂ ସୋତ୍ତରୀଯଂ ନଵଂ ଦୃଢମ୍ । ଵୈଣଵଂ ଦାପଯେଦ୍ଦଂଡଂ ସୁରୂପଂ ସୋନ୍ନତଂ ଦୃଢମ୍
ଏକ ନୂତନ ଓ ଦୃଢ଼ ଉତ୍ତରୀୟ ସହିତ ପବିତ୍ର ଉପବୀତ ଦେବା ଉଚିତ। ଏକ ଶୋଭାପୂର୍ଣ୍ଣ, ଉଚ୍ଚ ଓ ଦୃଢ଼ ବୈଷ୍ଣବ ଦଣ୍ଡ ମଧ୍ୟ ଦେବା ଦରକାର।
ଦାମୋଦରାଯ ଵୈ ପାଦୌ ଜାନୁନୀ ମାଧଵାଯ ଚ । ଗୁହ୍ଯଂ କାମପ୍ରଦାଯେତି କଟିଂ ଵାମନମୂର୍ତଯେ
ଦାମୋଦରଙ୍କୁ ପାଦ, ମାଧବଙ୍କୁ ଜାଙ୍ଘ, କାମ ପ୍ରଦାତାଙ୍କୁ ଗୁପ୍ତ ଅଂଶ ଓ ବାମନ ରୂପକୁ କଟି ଦେବା ଉଚିତ।
ପଦ୍ମନାଭାଯ ନାଭିଂ ତୁ ଜଠରଂ ଵିଶ୍ଵଯୋନଯେ । ହୃଦଯଂ ଜ୍ଞାନଗମ୍ଯାଯ କଂଠଂ ଵୈକୁଂଠଗାମିନେ
ପଦ୍ମନାଭଙ୍କୁ ନାଭି, ବିଶ୍ୱଯୋନିଙ୍କୁ ଜଠର, ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ୟଙ୍କୁ ହୃଦୟ ଓ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଯିବାକୁ ଗଳ ଦେବା ଦରକାର।