ପ୍ରାଚୀମାଧଵ ଉଵାଚ-। କଥଯାମି ନ ସଂଦେହୋ ମା ପୁତ୍ରି ରୋଦନଂକୁରୁ । ଶ୍ଯାମୋଵଟସ୍ତୁ ମେ ସ୍ଥାନଂ ପ୍ରାଚୀଦେଵୀ ମମାଗ୍ରତଃ
ପୂର୍ବମାଧବ କହିଲେ— ମୁଁ କହିଦେଉଛି, ସନ୍ଦେହ କରନି, ମୋ ଝିଅ, ଦୁଃଖ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ। ମୋର ବାସସ୍ଥାନ ହେଉଛି ଶ୍ୟାମୋବଟରେ, ଏଠାରେ ପ୍ରାଚୀଦେବୀ ମୋ ସାମ୍ନାରେ ଅଛନ୍ତି।
ଵହତେ ବ୍ରହ୍ମତନଯା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଗ୍ରେ ଚ ସୁରେଶ୍ଵରୀମ୍ । ସ୍ନାନଂ କୁରୁଷ୍ଵ ନିତ୍ଯଂ ତ୍ଵଂ ତ୍ଵତ୍ର ପୂତା ଭଵିଷ୍ଯସି
ଏଠାରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଝିଅ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଛନ୍ତି, ଏବଂ ସୁରମଣ୍ଡଳୀର ରାଣୀ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି; ତୁମେ ଏଠାରେ ପ୍ରତିଦିନ ସ୍ନାନ କର, ତେବେ ପବିତ୍ର ହେବ।
ଯତ୍ର ବ୍ରହ୍ମସୁତା ପ୍ରାଚୀ ତତ୍ରାହଂ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । ତୀର୍ଥକୋଟିଶତୈର୍ଯୁକ୍ତଃ ସୁରୈଃ ସହ ଵସାମ୍ଯହମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରାଚୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଝିଅ ଅଛନ୍ତି, ସେଠି ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଅଛି— ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ମୁଁ ସେଠି ଅନେକ କୋଟି ତୀର୍ଥ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ ବସୁଛି।
ପଵିତ୍ରଂ ମତ୍ପ୍ରିଯଂ ସ୍ଥାନଂ ହତ୍ଯାକୋଟିଵିନାଶନମ୍ । ସଂତୁଷ୍ଟେନ ମଯା ଦତ୍ତଂ ଯସ୍ମାତ୍ପ୍ରାଣାଧିକାସି ମେ
ଏହି ସ୍ଥାନଟି ମୋତେ ବହୁତ ପ୍ରିୟ, ପବିତ୍ର ଓ କୋଟିକୋଟି ହତ୍ୟା ନାଶକ। ମୁଁ ଖୁସି ହୋଇ ଏହା ଦେଇଛି, କାରଣ ତୁମେ ମୋ ପାଇଁ ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ।
ତୀର୍ଥକୋଟିସହସ୍ରାଣି ନିତ୍ଯଂ ତିଷ୍ଠଂତି ଜାହ୍ନଵି । ପ୍ରାଚୀସରସ୍ଵତୀ ତୋଯେ ସର୍ଵଦୈଵ ମମାଜ୍ଞଯା
ହେ ଜାହ୍ନବୀ, ପ୍ରାଚୀ ସରସ୍ୱତୀ ଜଳରେ, ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ, ହଜାର-ହଜାର ତୀର୍ଥ ସଦା ବିଦ୍ୟମାନ ଅଛି।
ବ୍ରହ୍ମଵଧାତ୍ସୁରାପାନାତ୍ଗୋଧଵାଦ୍ଵୃଷଲୀଵଧାତ୍ । ବ୍ରହ୍ମସ୍ଵହରଣାଦେଵ ମାତାପିତ୍ରୋସ୍ତ୍ଵପୂଜନାତ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟା, ମଦପାନ, ଗାଈ ହତ୍ୟା, ନିମ୍ନଜାତି ମହିଳା ହତ୍ୟା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ସମ୍ପତ୍ତି ଚୋରାଇବା, ଓ ମାତାପିତାଙ୍କୁ ପୂଜା ନକରିବା—
ଚକ୍ରିଯାନାଦ୍ଗୁରୁଦ୍ରୋହାଦଭକ୍ଷ୍ଯସ୍ଯ ଚ ଭକ୍ଷଣାତ୍ । ସର୍ଵପାପସ୍ଯ କରଣାତ୍ପ୍ରାଚୀ ବ୍ରହ୍ମସୁତା ସୁତେ
ନିଷିଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା, ଗୁରୁଙ୍କୁ ଧୋକା ଦେବା, ଅଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରର ପାପ କରିବା— ହେ ଝିଅ, ପ୍ରାଚୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଝିଅ—
ଵ୍ଯପୋହଯତି ପାପାନି ସକୃତ୍ସ୍ନାନେନ ମେଽଗ୍ରତଃ । କୁରୁ ସ୍ନାନଂ ସରିଚ୍ଛ୍ରେଷ୍ଠେ ଵିପାପା ତ୍ଵଂ ଭଵିଷ୍ଯସି
ମୋ ସାମ୍ନାରେ ଏକଥର ସ୍ନାନ କଲେ ସେମାନଙ୍କର ପାପ ଦୂର ହୋଇଯାଏ। ତୁମେ ଏହି ସରିତ୍ସ୍ରେଷ୍ଠରେ ସ୍ନାନ କର, ତେବେ ପାପମୁକ୍ତ ହେବ।
ଜାହ୍ନଵ୍ଯୁଵାଚ- ନାହଂ ଶକ୍ନୋମି ଦେଵେଶ ଆଗଂତୁଂ ନିତ୍ଯମେଵ ହି । କଥଂ ନଶ୍ଯଂତି ପାପାନି କଥଯସ୍ଵେହ ମାଧଵ
ଜାହ୍ନବୀ କହିଲେ— ହେ ଦେବେଶ, ମୁଁ ସଦା ଏଠାକୁ ଆସିପାରିବି ନାହିଁ; ହେ ମାଧବ, ଏଠାରେ ପାପ କିପରି ନାଶ ହୁଏ, ମୋତେ କହ।
ପ୍ରାଚୀମାଧଵ ଉଵାଚ- ନ ଶକ୍ନୋଷି ଯଦାଗଂତୁଂ ନିତ୍ଯମେଵ ହି ଜାହ୍ନଵି । ତଦାନ୍ଯତ୍ସଂପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯସ୍ମାନ୍ମତ୍ପାଦସଂଭଵା
ପୂର୍ବମାଧବ କହିଲେ— ହେ ଜାହ୍ନବୀ, ତୁମେ ଯଦି ସଦା ଏଠାକୁ ଆସିପାରିବ ନାହିଁ, ତେବେ ମୁଁ ଆଉ ଏକ ଉପାୟ କହିବି, କାରଣ ତୁମେ ମୋର ପାଦରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।
ସରସ୍ଵତ୍ଯଧିକା ଯା ଚ ତୀର୍ଥକୋଟିଶତାଧିକା । ମଖକୋଟ୍ଯଧିକା ଵାପି ଵ୍ରତଦାନାଧିକା ଚ ଯା
ଯାହା ସରସ୍ୱତୀଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ଅନେକ କୋଟି ତୀର୍ଥଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ଅନେକ କୋଟି ଯଜ୍ଞଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ଓ ବ୍ରତ ଦାନଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ—
ଜପହୋମାଧିକା ଯା ଚ ଚତୁର୍ଵର୍ଗଫଲପ୍ରଦା । ସାଂଖ୍ଯଯୋଗାଧିକା ଯା ଚ ତ୍ରିସ୍ପୃଶା କ୍ରିଯତାଂ ଶୁଭା
ଯାହା ଜପ ଓ ହୋମଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ଚାରିପ୍ରକାର ଫଳ ଦେଇଥାଏ, ସାଂଖ୍ୟ ଓ ଯୋଗଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ— ସେହି ଶୁଭ 'ତିନିପ୍ରକାର ସ୍ପର୍ଶ' କରାଯାଉ।
ଯସ୍ମିନ୍ମାସେ ସମାଯାତି ସିତା ଚ ଯଦି ଵାସିତା । କର୍ତଵ୍ଯା ସା ସରିଚ୍ଛ୍ରେଷ୍ଠେ କୃତେ ପାପାତ୍ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ଯେଉଁ ମାସରେ ଏହା ଆସେ, ଯଦି ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଥାଏ, ସେଥିରେ ମହାନଦୀରେ ଏହା ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହା କରିଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ଜାହ୍ନଵ୍ଯୁଵାଚ-। କୀଦୃଶୀ ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ଦେଵ ମମାଖ୍ଯାହି ସୁମାଧଵ । ଈଦୃଶୋ ମହିମା ଯସ୍ଯାସ୍ତ୍ଵଯା ପ୍ରୋକ୍ତୋ ମମାଧୁନା
ଜାହ୍ନବୀ ପଚାରିଲେ— ହେ ଦେବ, ମୋତେ କହ, ଏହି 'ତ୍ରିସ୍ପୃଶା' କଣ ପ୍ରକାରର? ଯାହାର ମହିମା ଆପଣ ଏମିତି କହିଲେ।
ଦଶମ୍ଯେକାଦଶୀଭଦ୍ରା ଦିନୈକସ୍ମିନ୍ଯଦା ଭଵେତ୍ । ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ସା ଭଵେଦ୍ଦେଵ ଵାନ୍ଯଥା ଵଦ ମେ ପ୍ରଭୋ
ଯେଉଁ ଦିନ ଦଶମୀ ଓ ଏକାଦଶୀ ଏକାଠି ହୁଏ, ସେହି ଦିନକୁ 'ତ୍ରିସ୍ପୃଶା' କୁହାଯାଏ, ହେ ପ୍ରଭୁ। ନାହିଁ ହେଲେ, ଆଉ କିଛି ଥିଲେ ମୋତେ କହ।
କୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ-। ଆସୁରୀ ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ଦେଵୀ ଯା ତ୍ଵଯା ପରିକୀର୍ତିତା । ଵର୍ଜନୀଯା ପ୍ରଯତ୍ନେନ ଵୃତ୍ତିହୀନୋ ଯଥା ପତିଃ
କୃଷ୍ଣ କହିଲେ— ହେ ଦେବୀ, ତୁମେ ଯେଉଁ 'ଆସୁରୀ ତ୍ରିସ୍ପୃଶା' କଥା କହିଲ, ଏହାକୁ ସତର୍କତାର ସହିତ ଏଡ଼ାଇବା ଉଚିତ, ଯେପରି ଗୁଣହୀନ ପତିକୁ ଏଡ଼ାଇଯିବ।
ଅସୁରାଣାଂ ତୁ ସା ପ୍ରୋକ୍ତା ଆଯୁର୍ବଲଵିନାଶିନୀ । ଵର୍ଜନୀଯା ପ୍ରଯତ୍ନେନ ଯଥା ନାରୀ ରଜସ୍ଵଲା
ଏହା ଅସୁରମାନଙ୍କର ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହା ଆୟୁଷ୍ୟ ଓ ଶକ୍ତି କମାଏ। ଏହାକୁ ସତର୍କତାରେ ଏଡ଼ାଇବା ଉଚିତ, ଯେପରି ରଜସ୍ୱଳା ଜଣେ ଜନାନୀକୁ ଏଡ଼ାଇଯିବ।
ସ୍ଵଜାତିଂ ଚ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଯା ଗତାଧମଜାତିଷୁ । ସୈଵ ତ୍ଯାଜ୍ଯଂ ଵିଶେଷେଣ ଦଶମୀଯୁକ୍ତଂ ହି ମଦ୍ଦିନମ୍
ଯେଉଁ ଦିନ ନିଜ ଜାତିକୁ ଛାଡ଼ି ଅତି ନିମ୍ନ ଜାତିକୁ ଯାଏ, ସେହି ଦିନ ବିଶେଷକରି ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ଦଶମୀ ସହିତ ମୋର ଦିନ ଏମିତି।
ଯଥା ରଜସ୍ଵଲାସଂଗାଦ୍ଦୂଷ୍ଯଂତେ ଜ୍ଞାନଵର୍ଜିତାଃ । ତଥୈଵ ଦଶମୀଯୁକ୍ତଂ ମଦ୍ଦିନଂ ଦୂଷିତଂ ନୃଣାମ୍
ଯେପରି ରଜସ୍ୱଳା ସହିତ ସଂଯୋଗରେ ଥିଲେ ଜ୍ଞାନ ହରାଯାଏ, ସେପରି ଦଶମୀ ଯୋଗ ଥିବା ମୋର ଦିନ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।
ହତ୍ଯାଯୁତଶତଂ ହଂତି ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ସମୁପୋଷିତା । ଏକାଦଶୀ ଦ୍ଵାଦଶୀ ଚ ରାତ୍ରିଶେଷେ ତ୍ରଯୋଦଶୀ
'ତ୍ରିସ୍ପୃଶା' ବ୍ରତ ପାଳନ କଲେ ଦଶ ହଜାର ହତ୍ୟାର ପାପ ନାଶ ହୁଏ। ଯେତେବେଳେ ଏକାଦଶୀ, ଦ୍ୱାଦଶୀ ଓ ତ୍ରୟୋଦଶୀ ରାତିର ଶେଷରେ ଥାଏ।
ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ସା ତୁ ଵିଜ୍ଞେଯା ଦଶମୀସହିତା ନ ହି । କୃତ୍ଵାପରାଧଂ ମୁଚ୍ଯେତ ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତେ କୃତେ ନରଃ
କିନ୍ତୁ ଦଶମୀ ସହିତ ଯୋଗ ଥିବା 'ତ୍ରିସ୍ପୃଶା' ଏପରି ନୁହେଁ। ଯଦି କିଛି ଅପରାଧ ହୁଏ, ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ଦଶମୀଵେଧଜଂ ଦୋଷଂ ନ କ୍ଷମାମି ସୁରାପଗେ । ଭୁକ୍ତଂ ହାଲାହଲଂ ତେନ ଵିଷସ୍ଯ ଭକ୍ଷଣଂ କୃତମ୍
ହେ ସୁରନଦୀ, ଦଶମୀ ଯୋଗର ଦୋଷକୁ ମୁଁ କ୍ଷମା କରେନି। ଏହା ଭୋଗ କଲେ, ମନେ ହେଉଛି ବିଷ ଖାଇଲା ପରି।
ଦଶମୀମିଶ୍ରିତଂ ଯେନ କୃତମେକାଦଶୀଵ୍ରତମ୍ । ଇତି ମତ୍ଵା ନ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ମଦ୍ଦିନଂ ଦଶମୀଯୁତମ୍ 6.34.
ଯିଏ ଦଶମୀ ମିଶିଥିବା ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତ କରେ, ସେଠାରେ ଏଭଳି ଭାବି ମୋର ଦିନ ଦଶମୀ ସହିତ କେବେ ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଜନ୍ମକୋଟିକୃତଂପୁଣ୍ଯଂ ସଂତାନଂ ଯାତି ସଂକ୍ଷଯମ୍ । ପାତଯେତ୍ସ୍ଵକୁଲଂ ସ୍ଵର୍ଗାନ୍ନଯତେ ରୌରଵାଦିକମ୍
କୋଟି କୋଟି ଜନ୍ମର ସଞ୍ଚିତ ପୁଣ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ନିଜ ପରିବାରକୁ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଫେଲାଇ ନରକକୁ ନେଇଯାଏ।
ସ୍ଵଦେହଂ ଶୋଧଯିତ୍ଵା ତୁ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯୋ ମମ ଵାସରଃ । ଵୃଦ୍ଧୌ ତ୍ଯାଜ୍ଯା ଵିନା ଵେଧାଚ୍ଛ୍ରଵଣାଦିଷୁ ସଂଯୁତା
ନିଜ ଶରୀରକୁ ପବିତ୍ର କରି ମୋର ଦିନ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ। ବୟସ୍କ ହେଲେ ଏହାକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ, କିନ୍ତୁ ବେଧ, ଶ୍ରବଣ ଓ ଏହିପରି ଯୋଗ ଥିଲେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ।
ଜନ୍ମପୁଣ୍ଯଂ କ୍ଷଯଂ ଯାତି ଏକାଦଶ୍ଯୁପଵାସିନାମ୍ । ସଂଵୃଦ୍ଧୌ ତୁ ଵିଶେଷେଣ ସଂଦେହେ ସମୁପସ୍ଥିତେ
ଏକାଦଶୀ ଉପବାସ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଜନ୍ମର ପୁଣ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ବିଶେଷକରି ବୃଦ୍ଧି ଓ ସନ୍ଦେହ ଦେଖାଦେଲେ।
ମମାଜ୍ଞଯା ଚ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯା ଦ୍ଵାଦଶୀଵଲ୍ଲଭା ମମ
ମୋର ଆଜ୍ଞାରେ, ମୋତେ ପ୍ରିୟ ଦ୍ୱାଦଶୀକୁ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ।
ଜାହ୍ନଵ୍ଯୁଵାଚ- କରିଷ୍ଯେଽହଂ ଜଗନ୍ନାଥ ତ୍ରିସ୍ପୃଶାଂ ଵଚନାତ୍ତଵ । ସର୍ଵପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତା ଭଵିଷ୍ଯାମି ତଵାଜ୍ଞଯା
ଜାହ୍ନବୀ କହିଲେ— ହେ ଜଗନ୍ନାଥ, ଆପଣଙ୍କ କଥା ଅନୁଯାୟୀ ମୁଁ 'ତ୍ରିସ୍ପୃଶା' ପାଳନ କରିବି। ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ମୁଁ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେବି।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ- ସ୍ଵସ୍ଥାନଂ ଗଚ୍ଛ ଭଦ୍ରଂ ତେ ନ ଭୀଃ କାର୍ଯା କଦାଚନ । ତଵ ଦେଵି ସରିଚ୍ଛ୍ରେଷ୍ଠେ ନ ପାପଂ ସଂକ୍ରମିଷ୍ଯତି
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ— ତୁମେ ନିଜ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଅ, ଭଲ ରୁହ। ମୁଁ କହୁଁଛି, ଦେବୀ, ମହାନଦୀ, କେବେ ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ, କାରଣ କୌଣସି ପାପ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିପାରିବ ନାହିଁ।
ସ୍ନାତ୍ଵା ସରସ୍ଵତୀତୋଯେ ଯେଽର୍ଚଯିତ୍ଵା ଚ ମାଧଵମ୍ । ପ୍ରଣମଂତି ଜଗନ୍ନାଥଂ ତେ ଯାଂତି ପରମାଂ ଗତିମ୍
ଯେମାନେ ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରି, ମାଧବଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପରମ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।