ଦ୍ଵିଜାନାଂ ଦୁର୍ଵିଦଂ ସାଂଖ୍ଯଂ କଲିକାଲେ ଵିଶେଷତଃ । ଅନିଗ୍ରହଶ୍ଚେଂଦ୍ରିଯାଣାଂ ସ୍ଥିରତ୍ଵଂ ମନସୋ ନହି
କଳିଯୁଗରେ ବିଶେଷକରି ଦ୍ୱିଜମାନେ ପାଇଁ ଜ୍ଞାନ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ; ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ନାହିଁ, ମନ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତ ରହେନାହିଁ।
ଵିଷଯୈର୍ଵିପ୍ରଯୁକ୍ତାନାଂ ଧ୍ଯାନଧାରଣଵର୍ଜିନାମ୍ । କାମଭୋଗପ୍ରସକ୍ତାନାଂ ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ମୋକ୍ଷଦାଯିନୀ
ଯେମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗରୁ ବଞ୍ଚିତ, ଧ୍ୟାନ ଓ ଧାରଣା ରହିତ, ଭୋଗ ଓ ଇଚ୍ଛାରେ ଲଗିଥିବେ, ସେମାନେ ପାଇଁ ତିନିଥର ନାମ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ।
ମହ୍ଯଂ ଚୈଵ ପୁରା ପ୍ରୋକ୍ତା ଚତୁର୍ଵକ୍ତ୍ରସ୍ଯ ସାଗରେ । କ୍ଷୀରୋଦେ ପ୍ରଣତାନାଂ ତୁ ମତ୍ସ୍ଯରୂପେଣ ଚକ୍ରିଣା
ପୁରୁଣା ଦିନରେ, ସାଗରରେ ଚାରିମୁହଁ ବ୍ରହ୍ମା ମୋତେ କହିଥିଲେ; କ୍ଷୀରସାଗରରେ, ଯେଉଁମାନେ ଶରଣ ନେଇଥିଲେ, ଚକ୍ରଧାରୀ ମତ୍ସ୍ୟ ରୂପେ ଏହି ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ।
ତ୍ରିସ୍ପୃଶାଂ ଯେ କରିଷ୍ଯଂତି ଵିଷଯୈରପି ସଂଯୁତାଃ । ତେଷାମପି ମଯା ଦତ୍ତୋ ମୋକ୍ଷଃ ସାଂଖ୍ଯଵିଵର୍ଜିନାମ୍
ଯେମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗ ମଧ୍ୟରେ ରହି ତିନିଥର ନାମ କରନ୍ତି, ମୁଁ ସେମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ଦେଉଛି।
କାମଭୋଗପ୍ରସକ୍ତାନାଂ ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ମୋକ୍ଷଦାଯିନୀ । ବହୁଭିର୍ମୁନିସଂଘୈଶ୍ଚ କୃତେଯଂ ଚ ମହାମୁନେ
ଯେମାନେ ଭୋଗ ଓ ଇଚ୍ଛାରେ ଲଗିଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ପାଇଁ ତିନିଥର ନାମ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ; ଏହାକୁ ବହୁ ମୁନିମାନେ କରିଛନ୍ତି, ମହାମୁନି।
କାର୍ତ୍ତିକେ ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷେ ତୁ ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ଜାଯତେ ଯଦି । ସୋମେନ ସୋମଜେନାପି ପାପକୋଟିଵିନାଶିନୀ
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ଯଦି ତିନିଥର ନାମ ହୁଏ, ତେବେ ସୋମ କିମ୍ବା ସୋମର ସନ୍ତାନ ସହିତ ଏହା କୋଟି କୋଟି ପାପ ନଶ୍ଟ କରେ।
ଯସ୍ଯା ଉପୋଷଣକୃତୋ ହତ୍ଯାଯୁକ୍ତ ମହେଶିତୁଃ । ହସ୍ତାଦ୍ବ୍ରହ୍ମକପାଲଂ ତୁ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ପତିତଂ ଭୁଵି
ଯାହା ପାଇଁ ଉପବାସ କରାଯାଏ, ଯଦି ହତ୍ୟା ସହିତ ମଧ୍ୟ ଯୁକ୍ତ ଥାଏ, ତେବେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ହାତରୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କପାଳ ତୁରନ୍ତ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଯାଏ।
କଲିକଲ୍ମଷକୋଟ୍ଯୌଘୈର୍ମୁକ୍ତା ଦେଵୀ ତ୍ରିମାର୍ଗଗା । ଉପଦେଶାନ୍ମାଧଵସ୍ଯ ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ସମୁପୋଷଣାତ୍
କଳିଯୁଗର ଅନେକ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ତିନି ମାର୍ଗ ଚାଲୁଥିବା ଦେବୀ, ମାଧବଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ତିନିଥର ନାମ ଉପବାସ କରିଛନ୍ତି।
ହତ୍ଯାଷ୍ଟୌ ବାହୁଵୀର୍ଯସ୍ଯ ପୂର୍ଵଜାତା ମହାମୁନେ । ଗତା ଭୃଗୂପଦେଶେନ ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ସମୁପୋଷଣାତ୍
ମହାବଳୀଙ୍କ ପୂର୍ବଜନ୍ମର ଆଠଟି ହତ୍ୟା, ମହାମୁନି, ଭୃଗୁଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ତିନିଥର ନାମ ଉପବାସ କରି ଦୂରିଯାଇଥିଲା।
ଶତାଯୁଧେନ ଵିପ୍ରେଂଦ୍ର ନିହତୋ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଵନେ । ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଵିନିର୍ମୁକ୍ତଃ ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ସମୁପୋଷଣାତ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶତାୟୁଧ ଦ୍ୱାରା ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତିନିଥର ନାମ ଉପବାସ କରି ସେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଥିଲେ।
ଜୀଵୋପଦେଶାଚ୍ଛକ୍ରସ୍ଯ ହତ୍ଯା ନମୁଚିସଂଭଵା । ଵିନଷ୍ଟା ମୁନିମୁଖ୍ଯେନ୍ଦ୍ର ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ସମୁପୋଷଣାତ୍
ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶକ୍ରଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ନମୁଚି ଦ୍ୱାରା ହତ୍ୟା ଦୂରିଯାଇଥିଲା, ତିନିଥର ନାମ ଉପବାସ କରି।
ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦି ପାପାନି ତ୍ରିସ୍ପୃଶାସମୁପୋଷଣାତ୍ । ଵିଲଯଂ ଯାଂତି ଵିପ୍ରେଂଦ୍ର ପାପେଷ୍ଵନ୍ଯେଷୁ କା କଥା
ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ଭଳି ପାପ ମଧ୍ୟ ତିନିଥର ନାମ ଉପବାସ କରି ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଅନ୍ୟ ପାପ ତ ଏଠାରେ କହିବା ଦରକାର ନାହିଁ।
ନ ପ୍ରଯାଗେ ନ କାଶ୍ଯାଂ ତୁ ଗୋମତ୍ଯାଂ କୃଷ୍ଣସଂନିଧୌ । ମୋକ୍ଷୋ ଭଵତି ଵିପ୍ରେଂଦ୍ର ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ଯଦି ନୋ କୃତା
ପ୍ରୟାଗ, କାଶୀ କିମ୍ବା ଗୋମତୀରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସମ୍ନିଧାନରେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ତିନିଥର ନାମ କରାଯାଏନାହିଁ, ତେବେ ମୁକ୍ତି ମିଳେନାହିଁ, ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ମରଣାଚ୍ଚ ପ୍ରଯାଗେ ତୁ ଗୋମତ୍ଯାଂ କୃଷ୍ଣସନ୍ନିଧୌ । ସ୍ନାନମାତ୍ରେଣ ଗୋମତ୍ଯାଂ ମୁକ୍ତିର୍ଭଵତି ଶାଶ୍ଵତୀ
ପ୍ରୟାଗରେ ମୃତ୍ୟୁ, କିମ୍ବା ଗୋମତୀରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସମ୍ନିଧାନରେ, କିମ୍ବା କେବଳ ଗୋମତୀରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ଚିରସ୍ଥାୟୀ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ଗୃହେପି ଜାଯତେ ମୁକ୍ତିସ୍ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ସମୁପୋଷଣାତ୍ । ଵିଷଯେ ଵର୍ତ୍ତମାନସ୍ଯ କାମଭୋଗାନ୍ଵିତସ୍ଯ ଚ
ଘରେ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ, ତିନିପ୍ରକାର ସ୍ପର୍ଶ ପାଳନ କଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ଯେଉଁମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖ ଓ ଭୋଗରେ ଲିନ୍ନ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ପାଇପାରନ୍ତି।
ନିଵୃତ୍ତଵିଷଯସ୍ଯାପି ମୁକ୍ତିଃ ସାଂଖ୍ଯେନ ଦୁର୍ଲ୍ଲଭା । ତସ୍ମାତ୍କୁରୁଷ୍ଵ ଵିପ୍ରେଂଦ୍ର ତ୍ରିସ୍ପୃଶାଂ ମୋକ୍ଷଦାଯିନୀମ୍
ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଭୋଗ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ, ସାଂଖ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତି ଦୁର୍ଲଭ। ତେଣୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଏହି ମୁକ୍ତିଦାୟିନୀ ତିନିପ୍ରକାର ସ୍ପର୍ଶ କର।
ନାରଦ ଉଵାଚ- କୀଦୃଶଂ ତତ୍ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ ତ୍ରିସ୍ପୃଶାଖ୍ଯଂ ମହାଵ୍ରତମ୍ । ମୁକ୍ତିଦଂ ଯଦ୍ ଦ୍ଵିଜାତୀନାଂ ତ୍ଵଯା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ମମାଧୁନା
ନାରଦ କହିଲେ— ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ମହାବ୍ରତ 'ତିନିପ୍ରକାର ସ୍ପର୍ଶ' କଣ, ଯାହାକୁ ଆପଣ ଏବେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ପାଇଁ ମୁକ୍ତିଦାୟକ ବୋଲି କହିଲେ?
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ- ଜାହ୍ନଵ୍ଯୈ ସା ପୁରା ଵିପ୍ର ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ମାଧଵେନ ତୁ । ପ୍ରାଚୀ ସରସ୍ଵତୀ ତୀରେ କଥିତା ତ୍ଵନୁକଂପଯା
ମହାଦେବ କହିଲେ— ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପୂର୍ବେ ମାଧବ ଦୟାକରି ଜାହ୍ନବୀଙ୍କୁ ଏହି 'ତିନିପ୍ରକାର ସ୍ପର୍ଶ' ପ୍ରାଚୀ ସରସ୍ୱତୀ ତଟରେ କହିଥିଲେ।
ଜାହ୍ନଵ୍ଯୁଵାଚ- କଲିକଲ୍ମଷ କୋଟ୍ଯୌଘୈର୍ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦିକୈର୍ଯୁତାଃ । କଲିକାଲେ ହୃଷୀକେଶ ସ୍ନାନଂ କୁର୍ଵଂତି ମଜ୍ଜଲେ
ଜାହ୍ନବୀ କହିଲେ— କଳିଯୁଗରେ, କୋଟିକୋଟି କଳିଦୋଷ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟା ଆଦି ପାପରେ ଭରିଥିବା ଲୋକମାନେ ମୋ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି।
ତେଷାଂ ପାପଶତୈର୍ଦୋଷୈର୍ଦେହୋ ମେ କଲୁଷୀ କୃତଃ । କଥଂ ଯାସ୍ଯତି ମେ ଦେଵ ପାତକଂ ଗରୁଡଧ୍ଵଜ
ସେମାନଙ୍କର ଶତଶତ ପାପ ଦ୍ୱାରା ମୋ ଦେହ ଅଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଯାଇଛି; ହେ ଗରୁଡ଼ଧ୍ୱଜ, ଏହି ପାପ କିପରି ଦୂର ହେବ?
ପ୍ରାଚୀମାଧଵ ଉଵାଚ-। କଥଯାମି ନ ସଂଦେହୋ ମା ପୁତ୍ରି ରୋଦନଂକୁରୁ । ଶ୍ଯାମୋଵଟସ୍ତୁ ମେ ସ୍ଥାନଂ ପ୍ରାଚୀଦେଵୀ ମମାଗ୍ରତଃ
ପୂର୍ବମାଧବ କହିଲେ— ମୁଁ କହିଦେଉଛି, ସନ୍ଦେହ କରନି, ମୋ ଝିଅ, ଦୁଃଖ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ। ମୋର ବାସସ୍ଥାନ ହେଉଛି ଶ୍ୟାମୋବଟରେ, ଏଠାରେ ପ୍ରାଚୀଦେବୀ ମୋ ସାମ୍ନାରେ ଅଛନ୍ତି।
ଵହତେ ବ୍ରହ୍ମତନଯା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଗ୍ରେ ଚ ସୁରେଶ୍ଵରୀମ୍ । ସ୍ନାନଂ କୁରୁଷ୍ଵ ନିତ୍ଯଂ ତ୍ଵଂ ତ୍ଵତ୍ର ପୂତା ଭଵିଷ୍ଯସି
ଏଠାରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଝିଅ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଛନ୍ତି, ଏବଂ ସୁରମଣ୍ଡଳୀର ରାଣୀ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି; ତୁମେ ଏଠାରେ ପ୍ରତିଦିନ ସ୍ନାନ କର, ତେବେ ପବିତ୍ର ହେବ।
ଯତ୍ର ବ୍ରହ୍ମସୁତା ପ୍ରାଚୀ ତତ୍ରାହଂ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । ତୀର୍ଥକୋଟିଶତୈର୍ଯୁକ୍ତଃ ସୁରୈଃ ସହ ଵସାମ୍ଯହମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରାଚୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଝିଅ ଅଛନ୍ତି, ସେଠି ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଅଛି— ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ମୁଁ ସେଠି ଅନେକ କୋଟି ତୀର୍ଥ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ ବସୁଛି।
ପଵିତ୍ରଂ ମତ୍ପ୍ରିଯଂ ସ୍ଥାନଂ ହତ୍ଯାକୋଟିଵିନାଶନମ୍ । ସଂତୁଷ୍ଟେନ ମଯା ଦତ୍ତଂ ଯସ୍ମାତ୍ପ୍ରାଣାଧିକାସି ମେ
ଏହି ସ୍ଥାନଟି ମୋତେ ବହୁତ ପ୍ରିୟ, ପବିତ୍ର ଓ କୋଟିକୋଟି ହତ୍ୟା ନାଶକ। ମୁଁ ଖୁସି ହୋଇ ଏହା ଦେଇଛି, କାରଣ ତୁମେ ମୋ ପାଇଁ ପ୍ରାଣଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ।
ତୀର୍ଥକୋଟିସହସ୍ରାଣି ନିତ୍ଯଂ ତିଷ୍ଠଂତି ଜାହ୍ନଵି । ପ୍ରାଚୀସରସ୍ଵତୀ ତୋଯେ ସର୍ଵଦୈଵ ମମାଜ୍ଞଯା
ହେ ଜାହ୍ନବୀ, ପ୍ରାଚୀ ସରସ୍ୱତୀ ଜଳରେ, ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ, ହଜାର-ହଜାର ତୀର୍ଥ ସଦା ବିଦ୍ୟମାନ ଅଛି।
ବ୍ରହ୍ମଵଧାତ୍ସୁରାପାନାତ୍ଗୋଧଵାଦ୍ଵୃଷଲୀଵଧାତ୍ । ବ୍ରହ୍ମସ୍ଵହରଣାଦେଵ ମାତାପିତ୍ରୋସ୍ତ୍ଵପୂଜନାତ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟା, ମଦପାନ, ଗାଈ ହତ୍ୟା, ନିମ୍ନଜାତି ମହିଳା ହତ୍ୟା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ସମ୍ପତ୍ତି ଚୋରାଇବା, ଓ ମାତାପିତାଙ୍କୁ ପୂଜା ନକରିବା—
ଚକ୍ରିଯାନାଦ୍ଗୁରୁଦ୍ରୋହାଦଭକ୍ଷ୍ଯସ୍ଯ ଚ ଭକ୍ଷଣାତ୍ । ସର୍ଵପାପସ୍ଯ କରଣାତ୍ପ୍ରାଚୀ ବ୍ରହ୍ମସୁତା ସୁତେ
ନିଷିଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା, ଗୁରୁଙ୍କୁ ଧୋକା ଦେବା, ଅଖାଦ୍ୟ ଖାଇବା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରର ପାପ କରିବା— ହେ ଝିଅ, ପ୍ରାଚୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଝିଅ—
ଵ୍ଯପୋହଯତି ପାପାନି ସକୃତ୍ସ୍ନାନେନ ମେଽଗ୍ରତଃ । କୁରୁ ସ୍ନାନଂ ସରିଚ୍ଛ୍ରେଷ୍ଠେ ଵିପାପା ତ୍ଵଂ ଭଵିଷ୍ଯସି
ମୋ ସାମ୍ନାରେ ଏକଥର ସ୍ନାନ କଲେ ସେମାନଙ୍କର ପାପ ଦୂର ହୋଇଯାଏ। ତୁମେ ଏହି ସରିତ୍ସ୍ରେଷ୍ଠରେ ସ୍ନାନ କର, ତେବେ ପାପମୁକ୍ତ ହେବ।
ଜାହ୍ନଵ୍ଯୁଵାଚ- ନାହଂ ଶକ୍ନୋମି ଦେଵେଶ ଆଗଂତୁଂ ନିତ୍ଯମେଵ ହି । କଥଂ ନଶ୍ଯଂତି ପାପାନି କଥଯସ୍ଵେହ ମାଧଵ
ଜାହ୍ନବୀ କହିଲେ— ହେ ଦେବେଶ, ମୁଁ ସଦା ଏଠାକୁ ଆସିପାରିବି ନାହିଁ; ହେ ମାଧବ, ଏଠାରେ ପାପ କିପରି ନାଶ ହୁଏ, ମୋତେ କହ।
ପ୍ରାଚୀମାଧଵ ଉଵାଚ- ନ ଶକ୍ନୋଷି ଯଦାଗଂତୁଂ ନିତ୍ଯମେଵ ହି ଜାହ୍ନଵି । ତଦାନ୍ଯତ୍ସଂପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯସ୍ମାନ୍ମତ୍ପାଦସଂଭଵା
ପୂର୍ବମାଧବ କହିଲେ— ହେ ଜାହ୍ନବୀ, ତୁମେ ଯଦି ସଦା ଏଠାକୁ ଆସିପାରିବ ନାହିଁ, ତେବେ ମୁଁ ଆଉ ଏକ ଉପାୟ କହିବି, କାରଣ ତୁମେ ମୋର ପାଦରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।