ଶନିରୁଵାଚ - ପୌରୁଷଂ ତଵ ରାଜେଂଦ୍ର ପରଂ ରିପୁଭଯଂକରମ୍ । ଦେଵାସୁରମନୁଷ୍ଯାଶ୍ଚ ସିଦ୍ଧଵିଦ୍ଯାଧରୋରଗାଃ
ଶନି କହିଲେ – ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ତୁମର ପ୍ରଭାବ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର। ଦେବତା, ଅସୁର, ମନୁଷ୍ୟ, ସିଦ୍ଧ, ବିଦ୍ୟାଧର ଓ ନାଗମାନେ—
ମଯା ଵିଲୋକିତା ରାଜନ୍ଭସ୍ମସାଚ୍ଚ ଭଵଂତିତେ । ତୁଷ୍ଟୋଽହଂ ତଵ ରାଜେଂଦ୍ର ତପସା ପୌରୁଷେଣ ଚ । ଵରଂ ବ୍ରୂହି ପ୍ରଦାସ୍ଯାମି ମନସା ଯତ୍କିମିଚ୍ଛସି
ମୁଁ ଏମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଛି ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଭସ୍ମ କରିଦେଇଛି, ରାଜନ୍। ତୁମର ତପସ୍ୟା ଓ ପ୍ରଭାବରେ ମୁଁ ଖୁସି। ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ମନରେ ଯାହା ଚାହଁଉଛ, ସେଇ ଭିକ୍ଷା ମାଗ; ମୁଁ ଦେଇଦେବି।
ଦଶରଥ ଉଵାଚ- ରୋହିଣୀଂ ଭେଦଯିତ୍ଵା ତୁ ନ ଗଂତଵ୍ଯଂ କଦାଚନ । ସରିତଃ ସାଗରା ଯାଵତ୍ଯାଵଚ୍ଚଂଦ୍ରାର୍କମେଦିନୀ
ଦଶରଥ କହିଲେ – ରୋହିଣୀ ନକ୍ଷତ୍ରକୁ କେବେ ଚିରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନଦୀ, ସମୁଦ୍ର, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ପୃଥିବୀ ଅଛି—
ଯାଚିତଂ ତୁ ମଯା ସୌରେ ନାନ୍ଯମିଚ୍ଛାମି ତେ ଵରମ୍ । ଏଵମସ୍ତୁ ଶନିଃ ପ୍ରାହ ଵରଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ତୁ ଶାଶ୍ଵତମ୍
ମୁଁ ତୁମଠାରୁ ଏହି ଭିକ୍ଷା ଚାହିଁଛି, ଶୌରି; ତୁମଠାରୁ ଆଉ କିଛି ଚାହିଁନି। 'ଏହିପରି ହେଉ,' ବୋଲି ଶନି ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଭିକ୍ଷା ଦେଲେ।
ପୁନରେଵାବ୍ରଵୀତ୍ତୁଷ୍ଟୋ ଵରଂ ଵରଯ ସୁଵ୍ରତ । ପ୍ରାର୍ଥଯାମାସ ହୃଷ୍ଟାତ୍ମା ଵରମନ୍ଯଂ ଶନେସ୍ତଦା
ପୁଣି ଖୁସି ହୋଇ ଶନି କହିଲେ, 'ଓ ଧୃଢ଼ବ୍ରତ, ଆଉ ଏକ ଭିକ୍ଷା ମାଗ।' ତେବେ ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ ଦଶରଥ ଶନିଠାରୁ ଆଉ ଏକ ଭିକ୍ଷା ଚାହିଲେ।
ନ ଭେତ୍ତଵ୍ଯଂ ହି ଶକଟଂ ତ୍ଵଯା ଭାସ୍କରନଂଦନ । ଦ୍ଵାଦଶାବ୍ଦଂ ତୁ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷଂ ନ କର୍ତଵ୍ଯଂ କଦାଚନ
'ଭାସ୍କରଙ୍କ ପୁଅ, ତୁମେ କେବେ ଶକଟ ନକ୍ଷତ୍ରକୁ ଭାଙ୍ଗିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏବଂ କେବେ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷର ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।'
ଶନିରୁଵାଚ- ଦ୍ଵାଦଶାବ୍ଦଂ ତୁ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷଂ ନ କଦାଚିଦ୍ଭଵିଷ୍ଯତି । କୀର୍ତିରେଷା ତ୍ଵଦୀଯା ଚ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ଵିଚରିଷ୍ଯତି
ଶନି କହିଲେ – 'ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷର ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ କେବେ ହେବ ନାହିଁ। ତୁମର କୀର୍ତ୍ତି ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସାରିତ ହେବ।'
ଵରଦ୍ଵଯଂ ତୁ ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ହୃଷ୍ଟରୋମା ଚ ପାର୍ଥିଵଃ । ରଥୋପରି ଧନୁର୍ମୁକ୍ତ୍ଵା ଭୂତ୍ଵା ଚୈଵ କୃତାଞ୍ଜଲି
ଏହି ଦୁଇଟି ଭିକ୍ଷା ପାଇ ରାଜାଙ୍କ ଗାଁ ରୋମାଞ୍ଚିତ ହେଲା, ସେ ରଥ ଉପରେ ଧନୁଷ୍ୟ ଛାଡ଼ି ହାତ ଯୋଡ଼ିଲେ—
ଧ୍ଯାତ୍ଵା ସରସ୍ଵତୀଂ ଦେଵୀଂ ଗଣନାଥଂ ଵିନାଯକମ୍ । ରାଜା ଦଶରଥଃ ସ୍ତୋତ୍ରଂ ସୌରେରିଦମଥାବ୍ରଵୀତ୍
ସେ ସରସ୍ୱତୀ ଦେବୀ ଓ ଗଣନାଥ ବିନାୟକଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ। ତାପରେ ରାଜା ଦଶରଥ ଶନିଙ୍କୁ ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର କହିଲେ।
ଦଶରଥ ଉଵାଚ- ନମଃ କୃଷ୍ଣାଯ ନୀଲାଯ ଶିତିକଂଠନିଭାଯ ଚ । ନମଃ କାଲାଗ୍ନିରୂପାଯ କୃତାଂତାଯ ଚ ଵୈ ନମଃ
ଦଶରଥ କହିଲେ – ଅନ୍ଧକାରୀ, ନୀଳବର୍ଣ୍ଣ, ଶିତିକଣ୍ଠ ସମାନ ଯିଏ, ସେଠାରେ ମୋର ନମସ୍କାର। କାଳାଗ୍ନି ରୂପୀ ଓ ମୃତ୍ୟୁଦେବତାଙ୍କୁ ମୋର ନମସ୍କାର।
ନମୋ ନିର୍ମାଂସଦେହାଯ ଦୀର୍ଘଶ୍ମଶ୍ରୁଜଟାଯ ଚ । ନମୋ ଵିଶାଲନେତ୍ରାଯ ଶୁଷ୍କୋଦରଭଯାକୃତେ
ମାଂସ ନଥିବା ଦେହ, ଦୀର୍ଘ ଦାଢି ଓ ଜଟା ଥିବା, ବିସ୍ତୃତ ଚକ୍ଷୁ ଓ ଶୁଖିଲା ପେଟ ଦେଖି ଭୟ ଲାଗେ—ସେଠିକୁ ମୋର ନମସ୍କାର।
ନମଃ ପୁଷ୍କଲଗାତ୍ରାଯ ସ୍ଥୂଲରୋମ୍ଣେଽଥ ଵୈ ନମଃ । ନମୋ ଦୀର୍ଘାଯ ଶୁଷ୍କାଯ କାଲଦଂଷ୍ଟ୍ର ନମୋସ୍ତୁ ତେ
ମଜବୁତ ଅଙ୍ଗ, ଘନ ଲୋମ ଥିବା, ଦୀର୍ଘ ଦେହ ଓ ଶୁଖିଲା ଯିଏ, କାଳଦଂଷ୍ଟ୍ର ଥିବା ତୁମକୁ ମୋର ନମସ୍କାର।
ନମସ୍ତେ କୋଟରାକ୍ଷାଯ ଦୁର୍ନିରୀକ୍ଷ୍ଯାଯ ଵୈ ନମଃ । ନମୋ ଘୋରାଯ ରୌଦ୍ରାଯ ଭୀଷଣାଯ କପାଲିନେ
ଗଭୀର ଆଖି, ଦେଖିବାକୁ ଦୁର୍ଲଭ, ଭୟଙ୍କର, ରୌଦ୍ର, ଭୀଷଣ ଓ ଖପର ଧାରଣ କରୁଥିବା—ତୁମକୁ ମୋର ନମସ୍କାର।
ନମସ୍ତେ ସର୍ଵଭକ୍ଷାଯ ଵଲୀମୁଖ ନମୋସ୍ତୁ ତେ । ସୂର୍ଯପୁତ୍ର ନମସ୍ତେସ୍ତୁ ଭାସ୍କରେ ଭଯଦାଯ ଚ
ସବୁକିଛି ଖାଇଯିବା, ଭାଙ୍ଗି ମୁହଁ ଥିବା, ସୂର୍ଯ୍ୟପୁତ୍ର ଓ ଭୟ ଦେଇଥିବା ଭାସ୍କରଙ୍କୁ ମୋର ନମସ୍କାର।
ଅଧୋଦୃଷ୍ଟେ ନମସ୍ତେସ୍ତୁ ସଂଵର୍ତକ ନମୋସ୍ତୁ ତେ । ନମୋ ମଂଦଗତେ ତୁଭ୍ଯଂ ନିସ୍ତ୍ରିଂଶାଯ ନମୋସ୍ତୁ ତେ
ନିମ୍ନଦୃଷ୍ଟି, ସଂହାରକ, ଧୀରେ ଚଳିଥିବା, ତ୍ରିଧାର ତଳୱାର ଧାରଣ କରୁଥିବା—ତୁମକୁ ମୋର ନମସ୍କାର।
ତପସା ଦଗ୍ଧଦେହାଯ ନିତ୍ଯଂ ଯୋଗରତାଯ ଚ । ନମୋ ନିତ୍ଯଂ କ୍ଷୁଧାର୍ତାଯ ଅତୃପ୍ତାଯ ଚ ଵୈ ନମଃ
ତପସ୍ୟାରେ ଦେହ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିବା, ସଦା ଯୋଗରେ ଲିନ, ସଦା ଭୁଖା ଓ କେବେ ତୃପ୍ତି ନହେଉଥିବା—ତୁମକୁ ମୋର ନମସ୍କାର।
ଜ୍ଞାନଚକ୍ଷୁର୍ନମସ୍ତେସ୍ତୁ କଶ୍ଯପାତ୍ମଜସୂନଵେ । ତୁଷ୍ଟୋ ଦଦାସି ଵୈ ରାଜ୍ଯଂ ରୁଷ୍ଟୋ ହରସି ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍
ଜ୍ଞାନ ହେଉଛି ତୁମର ଚକ୍ଷୁ, କଶ୍ୟପଙ୍କ ପରମ୍ପରାରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା; ଖୁସି ହେଲେ ରାଜ୍ୟ ଦେଉଛ, କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେଲେ ତୁରନ୍ତ ନେଇଯାଉଛ।
ଦେଵାସୁରମନୁଷ୍ଯାଶ୍ଚ ସିଦ୍ଧଵିଦ୍ଯାଧରୋରଗାଃ । ତ୍ଵଯା ଵିଲୋକିତାଃ ସର୍ଵେ ନାଶଂ ଯାଂତି ସମୂଲତଃ
ଦେବତା, ଅସୁର, ମନୁଷ୍ୟ, ସିଦ୍ଧ, ବିଦ୍ୟାଧର ଓ ନାଗମାନେ—ତୁମେ ଯାହାକୁ ଦେଖ, ସେମାନେ ମୂଳ ସହିତ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଆନ୍ତି।
ପ୍ରସାଦଂ କୁରୁ ମେ ଦେଵ ଵରାର୍ହୋଽହମୁପାଗତଃ । ଏଵଂ ସ୍ତୁତସ୍ତଦା ସୌରିର୍ଗ୍ରହରାଜୋ ମହାବଲଃ
ହେ ଦେବତା, ମୋତେ ଦୟା କର। ମୁଁ ଯୋଗ୍ୟ ହୋଇ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି। ଏଭଳି ସ୍ତୁତି ଶୁଣି, ସମୟରେ ଗ୍ରହମାନଙ୍କର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସ୍ୱାମୀ ସୌରି ଖୁସି ହେଲେ।
ଅବ୍ରଵୀଚ୍ଚ ପୁନର୍ଵାକ୍ଯଂ ହୃଷ୍ଟରୋମା ତୁ ଭାସ୍କରିଃ । ତୁଷ୍ଟୋଽହଂ ତଵ ରାଜେଂଦ୍ର ସ୍ତଵେନାନେନ ସୁଵ୍ରତ । ଵରଂ ବ୍ରୂହି ପ୍ରଦାସ୍ଯାମି ସ୍ଵେଚ୍ଛଯା ରଘୁନଂଦନ
ତାପରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ହୃଦୟରେ ଆନନ୍ଦରେ ରୋମାଞ୍ଚିତ ହୋଇ, ଏଭଳି କହିଲେ: 'ହେ ରାଜା, ତୁମେ ଏହି ଶ୍ରଦ୍ଧାଭରା ସ୍ତୁତି କରିଛ, ତେଣୁ ମୁଁ ଖୁସି। ଯେଉଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହଁ, ମୁଁ ତୁମ ଇଚ୍ଛାଅନୁସାରେ ଦେବି, ହେ ରଘୁବଂଶୀ।'
ଦଶରଥ ଉଵାଚ- ଅଦ୍ଯପ୍ରଭୃତି ତେ ସୌରେ ପୀଡା କାର୍ଯା ନ କସ୍ଯଚିତ୍ । ଦେଵାସୁରମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ପଶୁପକ୍ଷିସରୀସୃପାମ୍
ଦଶରଥ କହିଲେ: 'ଆଜିଠାରୁ, ହେ ସୌରି, ଦେବ, ଅସୁର, ମନୁଷ୍ୟ, ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ, ସରୀସୃପ—କାହାକୁ ମଧ୍ୟ ତୁମେ କଷ୍ଟ ଦିଅନାହାଁ।'
ଶନିରୁଵାଚ- ଗୃହ୍ଣଂତୀତି ଗ୍ରହାଃ ସର୍ଵେ ଗ୍ରହାଃ ପୀଡାକରାଃ ସ୍ମୃତାଃ । ଅଦେଯଂ ଯାଚିତଂ ରାଜନ୍କିଂଚିଦ୍ଯୁକ୍ତଂ ଵଦାମ୍ଯହମ୍
ଶନି କହିଲେ: 'ସମସ୍ତ ଗ୍ରହକୁ 'ଧରିବା' ବୋଲି କୁହାଯାଏ ଏବଂ ସେମାନେ କଷ୍ଟ ଦେବାକୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ହେ ରାଜା, ତୁମେ ଯାହା ଚାହିଲ, ସେଠାରେ ମୁଁ ଦେଇପାରିବିନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଯାହା ଉଚିତ, ମୁଁ କହିବି।'
ତ୍ଵଯା ପ୍ରୋକ୍ତମିଦଂ ସ୍ତୋତ୍ରଂ ଯଃ ପଠିଷ୍ଯତି ମାନଵଃ । ଏକକାଲଂ ଦ୍ଵିକାଲଂ ଵା ପୀଡାମୁକ୍ତୋ ଭଵେତ୍କ୍ଷଣାତ୍
ଯେ କୌଣସି ମଣିଷ ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ପଢ଼ିବ, ଦିନକୁ ଏକଥର କିମ୍ବା ଦୁଇଥର, ସେ ତୁରନ୍ତ କଷ୍ଟରୁ ମୁକ୍ତ ହେବ।
ଦେଵାସୁରମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ସିଦ୍ଧଵିଦ୍ଯାଧ୍ରରକ୍ଷସାମ୍ । ମୃତ୍ଯୁଂ ମୃତ୍ଯୁଗତୋ ଦଦ୍ଯାଂ ଜନ୍ମନ୍ଯଂତେ ଚତୁର୍ଥକେ
ଦେବ, ଅସୁର, ମନୁଷ୍ୟ, ସିଦ୍ଧ, ବିଦ୍ୟାଧର ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ, ଚତୁର୍ଥ ଜନ୍ମର ଶେଷରେ, ଯେଉଁଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଛି, ମୁଁ ସେଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ ଦେଇପାରିବି।
ଯଃ ପୁନଃ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ଯୁକ୍ତଃ ଶୁଚିର୍ଭୂତ୍ଵା ସମାହିତଃ । ଶମୀପତ୍ରୈଃ ସମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ପ୍ରତିମାଂ ଲୋହଜାଂ ମମ
ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ପବିତ୍ରତା ସହିତ, ମନ ଏକାଗ୍ର କରି, ମୋର କାଉଁସା ପ୍ରତିମାକୁ ଶମୀପତ୍ର ଦେଇ ପୂଜା କରିବେ,
ମାଷୌଦନତିଲୈର୍ମିଶ୍ରଂ ଦଦ୍ଯାଲ୍ଲୋହଂ ଚ ଦକ୍ଷିଣାମ୍ । କୃଷ୍ଣାଂ ଗାଂ ଵୃଷଭଂ ଵାପି ଯୋ ଵୈ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଦିଵଜାତଯେ
ଏବଂ ମାଷ ଭାତ, ତିଳ ଓ କାଉଁସା ମିଶାଇ ଦାନ କରିବେ, କିମ୍ବା କଳା ଗାଈ କିମ୍ବା ବୃଷ ଯୋଗ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଦେଇବେ,
ମଦ୍ଦିନେ ତୁ ଵିଶେଷେଣ ସ୍ତୋତ୍ରେଣାନେନ ପୂଜଯେତ୍ । ପୂଜଯିତ୍ଵା ଜପେତ୍ସ୍ତୋତ୍ରଂ ଭୂତ୍ଵା ଚୈଵ କୃତାଂଜଲି
ମୋର ବିଶେଷ ଦିନରେ ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରି, ପୂଜା ସେଶେ ହାତ ମିଳାଇ ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ପଢ଼ିବେ,
ତସ୍ଯ ପୀଡା ନ ଚୈଵାହଂ କରିଷ୍ଯାମି କଦାଚନ । ଗୋଚରେ ଜନ୍ମଲଗ୍ନେ ଵା ଦଶାସ୍ଵଂତର୍ଦଶାସୁ ଚ
ତାଙ୍କୁ ମୁଁ କେବେ ମଧ୍ୟ କଷ୍ଟ ଦେବିନାହିଁ, ମୋର ଗତିବିଧି, ଜନ୍ମ ସମୟ କିମ୍ବା ଦଶା ଓ ଅନ୍ତର୍ଦଶାରେ ମଧ୍ୟ।
ରକ୍ଷାମି ସତତଂ ତସ୍ଯ ପୀଡାଂ ଚାପି ଗ୍ରହସ୍ଯ ଚ । ଅନେନୈଵ ଵିଧାନେନ ପୀଡାମୁକ୍ତଂ ଜଗଦ୍ଭଵେତ୍
ମୁଁ ସେଉଁଠି ଲୋକଙ୍କୁ ସଦା କଷ୍ଟ ଓ ଗ୍ରହର ଦୁଃଖରୁ ରକ୍ଷା କରିଥାଏ। ଏହି ପ୍ରକାର ପଦ୍ଧତିରେ ସମସ୍ତ ଜଗତ କଷ୍ଟରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
ଏଵଂ ଯୁକ୍ତ୍ଯା ମଯା ଦତ୍ତୋ ଵରସ୍ତେ ରଘୁନଂଦନ । ଵରତ୍ରଯଂ ତୁ ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ରାଜା ଦଶରଥସ୍ତଦା
ଏଭଳି ଉପାୟରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲି, ହେ ରଘୁନନ୍ଦନ। ଏହି ତିନିଟି ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇ, ତାପରେ ରାଜା ଦଶରଥ