ବୃହସ୍ପତିମତଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଯେ ପଠଂତି ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ । ତେଷାଂ ଚତ୍ଵାରି ଵର୍ଦ୍ଧଂତେ ଆଯୁର୍ଵିଦ୍ଯାଯଶୋବଲମ୍
ଯେଉଁ ଦ୍ୱିଜ ମାନେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଧର୍ମ ଶିକ୍ଷା ପଢ଼ନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଆୟୁ, ଜ୍ଞାନ, ଯଶ ଓ ବଳ ଚାରିଟି ବଢ଼ିଯାଏ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଇତୀଂଦ୍ରାଯ ବୃହସ୍ପତିପ୍ରଣୀତଂ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରକମ୍ । ମହ୍ଯଂ ଭକ୍ତାଯ ସଂପ୍ରୋକ୍ତଂ ମହେଶେନାଖିଲଂ ନୃପ
ନାରଦ କହିଲେ— ହେ ରାଜା, ବୃହସ୍ପତି ଯେଉଁ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ରଚନା କରିଥିଲେ, ମହେଶ୍ୱର ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ମୋ ଭକ୍ତଙ୍କୁ କହିଥିଲେ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଶନିପୀଡା କଥଂ ଯାତି ତନ୍ମେ ଵଦ ସୁରୋତ୍ତମ । ତ୍ଵନ୍ମୁଖାଚ୍ଛ୍ରୂଯତେ ଯଦ୍ଵୈ ତେନ ଜଂତୁଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ନାରଦ କହିଲେ — ହେ ଦେବମାନ୍ୟ, ଶନିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହେଉଥିବା କଷ୍ଟ କିପରି ଦୂର ହୁଏ, ଏହି କଥା ମୋତେ କହନ୍ତୁ। ଆପଣଙ୍କ ମୁଖରୁ ଯାହା ଶୁଣାଯାଏ, ତାହା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଣୀମାନେ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି।
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ- ଦେଵର୍ଷେ ଶୃଣୁ ଵୃତ୍ତାଂତଂ ତେନ ମୁଚ୍ଯେତ ବଂଧନାତ୍ । ଗ୍ରହାଣାଂ ଗ୍ରହରାଜୋଽଯଂ ସୌରିଃ ସର୍ଵମହେଶ୍ଵରଃ
ମହାଦେବ କହିଲେ — ହେ ଦେବୃଷି, ଏହି ଘଟଣା ଶୁଣ, ଏହା ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଶନି ଗ୍ରହରାଜ ଓ ସମସ୍ତ ମହାଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ।
ଅଯଂ ତୁ ଦେଵୋ ଵିଖ୍ଯାତଃ କାଲରୂପୀ ମହାଗ୍ରହଃ । ଜଟିଲୋ ଵଜ୍ରରୋମା ଚ ଦାନଵାନାଂ ଭଯଂକରଃ
ଏହି ଦେବତା ସମୟର ଆକୃତି ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ବଡ଼ ଗ୍ରହ, ଜଟାଧାରୀ, ବଜ୍ର ପରି କଠିନ କେଶ ଓ ଦାନବମାନେ ଭୟ କରନ୍ତି ଏହାକୁ।
ତସ୍ଯାଖ୍ଯାନଂ ଚ ଲୋକେଽସ୍ମିନ୍ପ୍ରଥିତଂ ନାସ୍ତି ଵୈ ପ୍ରଭୋ । ମଯା ଗୁପ୍ତଂ ଵିଶେଷେଣ ନୋକ୍ତଂ ହି କସ୍ଯଚିତ୍କଦା
ତାଙ୍କର କଥା ଏହି ଲୋକରେ ବ୍ୟାପକ ଭାବେ ଜଣା ନାହିଁ, ହେ ପ୍ରଭୁ। ମୁଁ ଏହାକୁ ବିଶେଷ ଭାବେ ଗୁପ୍ତ ରଖିଛି, କେହିଁଠି ଏହା କହିନାହିଁ।
ରଘୁଵଂଶେଽତି ଵିଖ୍ଯାତୋ ରାଜା ଦଶରଥଃ ପୁରା । ଚକ୍ରଵର୍ତୀ ମହାଵୀରଃ ସପ୍ତଦ୍ଵୀପାଧିପୋଽଭଵତ୍
ରଘୁବଂଶରେ ପୂର୍ବେ ଦଶରଥ ନାମକ ଏକ ବିଶିଷ୍ଟ ରାଜା ଥିଲେ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୃଥିବୀର ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ, ବଡ଼ ବୀର ଓ ସପ୍ତଦ୍ୱୀପର ଅଧିପତି।
କୃତ୍ତିକାଂତେ ଶନିଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଦୈଵଜ୍ଞୈର୍ଜ୍ଞାପିତୋ ହି ସଃ । ରୋହିଣୀଂ ଭେଦଯିତ୍ଵା ଚ ଶନିର୍ଯାସ୍ଯତି ସାଂପ୍ରତମ୍
ଜ୍ୟୋତିଷୀମାନେ ଯେତେବେଳେ ଦଶରଥଙ୍କୁ କହିଲେ ଯେ, କୃତ୍ତିକା ଶେଷରେ ଶନି ଅଛନ୍ତି, ଏବେ ଶନି ରୋହିଣୀକୁ ଭେଦି ଆଗକୁ ବଢ଼ିବେ।
ଶାକଟଂ ଭେଦମତ୍ଯୁଗ୍ରଂ ସୁରାସୁରଭଯଂକରମ୍ । ଦ୍ଵାଦଶାବ୍ଦଂ ତୁ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ସୁଦାରୁଣମ୍
ଶାକଟ ଯୋଗ ଭଙ୍ଗ ହେବା ବହୁତ ଭୟଙ୍କର ଓ ଦେବ-ଦାନବମାନେ ଭୟ କରିବେ। ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଧରି ଭୟଙ୍କର ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ହେବ।
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତତୋ ଵାକ୍ଯଂ ମଂତ୍ରିଭିଃ ସହ ପାର୍ଥିଵଃ । ମଂତ୍ରଯାମାସ କିମିଦଂ ଭଯଂକରମୁପସ୍ଥିତମ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଆଲୋଚନା କଲେ — 'ଏହି ଭୟଙ୍କର ବିପଦ କଣ ଆସିଛି?'
ଆକୁଲଂ ଚ ଜଗଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୌରଜାନପଦାଦିକମ୍ । ବ୍ରୁଵଂତି ସର୍ଵତୋ ଲୋକାଃ କ୍ଷଯ ଏଷ ସମାଗତଃ
ସମସ୍ତ ଜଗତ ଅସ୍ଥିର ଦେଖି, ସହର ଓ ଗ୍ରାମର ଲୋକମାନେ ସବୁଠାରେ କହିଲେ — 'ଏହି ହେଉଛି ଶେଷ ସମୟ।'
ଦେଶାଃ ସନଗରା ଗ୍ରାମା ଭଯଭୀତାଃ ସମଂତତଃ । ପପ୍ରଚ୍ଛ ପ୍ରଯତୋ ରାଜା ଵସିଷ୍ଠପ୍ରମୁଖାନ୍ଦ୍ଵିଜାନ୍
ଦେଶ, ସହର ଓ ଗ୍ରାମମାନେ ସମସ୍ତେ ଭୟରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହେଲେ। ତାପରେ ଭକ୍ତିସହିତ ରାଜା ବସିଷ୍ଠ ଓ ଅନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।
ସଂଵିଧାନଂ କିମତ୍ରାସ୍ତି ବ୍ରୂତ ମାଂ ହି ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ସେ ପଚାରିଲେ — 'ଏହି ସମୟରେ କିଛି ଉପାୟ ଅଛି କି? ମୋତେ କହନ୍ତୁ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।'
ଵସିଷ୍ଠ ଉଵାଚ- ପ୍ରାଜାପତ୍ଯମୃକ୍ଷମିଦଂ ତସ୍ମିନ୍ଭିନ୍ନେ କୁତଃ ପ୍ରଜାଃ । ଅଯଂ ଯୋଗୋହ୍ଯସାଧ୍ଯସ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମଶକ୍ରାଦିଭିସ୍ତଥା
ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ — 'ଏହା ପ୍ରଜାପତି ନକ୍ଷତ୍ର। ଏହା ଭଙ୍ଗ ହେଲେ, ପ୍ରଜା କିପରି ରହିବେ? ଏହି ଯୋଗକୁ ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦିମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୂର କରିପାରିବେ ନାହାନ୍ତି।'
ଇତି ସଂଚିଂତ୍ଯ ମନସା ସାହସଂ ପରମଂ ମହତ୍ । ସମାଦାଯ ଧନୁର୍ଦିଵ୍ଯଂ ଦିଵ୍ଯାଯୁଧସମନ୍ଵିତମ୍
ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି, ସେ ବଡ଼ ସାହସିକ କାମ କଲେ — ଦିବ୍ୟ ଧନୁଷ ଓ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ନେଇଲେ।
ରଥମାରୁହ୍ଯ ଵେଗେନ ଗତୋ ନକ୍ଷତ୍ରମଂଡଲମ୍ । ସପାଦଂ ଯୋଜନଂ ଲକ୍ଷଂ ସୂର୍ଯସ୍ଯୋପରି ସଂସ୍ଥିତମ୍
ରଥରେ ଚଢ଼ି, ତୀବ୍ର ଗତିରେ ନକ୍ଷତ୍ରମଣ୍ଡଳକୁ ଗଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉପରେ ଏକ ଲକ୍ଷ ଏବଂ ଏକ ପାଦ ଯୋଜନ ଉପରେ।
ରୋହିଣୀପୃଷ୍ଠମାସ୍ଥାଯ ରାଜା ଦଶରଥଃ ପୁରା । ରଥେ ତୁ କାଂଚନେ ଦିଵ୍ଯେ ମଣିରତ୍ନଵିଭୂଷିତେ
ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ ରାଜା ଦଶରଥ ରୋହିଣୀ ପୃଷ୍ଠରେ ଦିବ୍ୟ ସୁନାର ରଥରେ ବସିଥିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ମଣି ଓ ରତ୍ନ ଲାଗିଥିଲା।
ହଂସଵର୍ଣହଯୈର୍ଯୁକ୍ତେ ମହାକେତୁସମୁଚ୍ଛ୍ରଯେ । ଦୀପ୍ଯମାନୋ ମହାରତ୍ନୈଃ କିରୀଟମୁକୁଟୋଜ୍ଜ୍ଵଲଃ
ହଂସ ରଙ୍ଗର ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଯୋଗ କରାଯାଇଥିବା, ବଡ଼ ପତାକା ଉଠାଇଥିବା, ମହାରତ୍ନର ଆଲୋକରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ମୁକୁଟ ଓ କିରିଟ ଚମକୁଥିଲା।
ବଭ୍ରାଜ ସ ତଦାକାଶେ ଦ୍ଵିତୀଯ ଇଵ ଭାସ୍କରଃ । ଆକର୍ଣପୂର୍ଣା ଚାପେ ତୁ ସଂହାରାସ୍ତ୍ରଂ ନ୍ଯଯୋଜଯତ୍
ସେ ଆକାଶରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିଲେ। ଧନୁଷକୁ କାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଟାଣି, ସେ ସଂହାରାସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କଲେ।
ସଂହାରାସ୍ତ୍ରଂ ଶନିର୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୁରାସୁରଭଯଂକରମ୍ । ହସିତ୍ଵା ତଦ୍ଭଯାତ୍ସୌରିରିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ଦେବ-ଦାନବମାନେ ଭୟ କରୁଥିବା ସଂହାରାସ୍ତ୍ର ଦେଖି, ଶନି ହସିଲେ ଓ ଭୟରୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଶନିରୁଵାଚ - ପୌରୁଷଂ ତଵ ରାଜେଂଦ୍ର ପରଂ ରିପୁଭଯଂକରମ୍ । ଦେଵାସୁରମନୁଷ୍ଯାଶ୍ଚ ସିଦ୍ଧଵିଦ୍ଯାଧରୋରଗାଃ
ଶନି କହିଲେ – ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ତୁମର ପ୍ରଭାବ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର। ଦେବତା, ଅସୁର, ମନୁଷ୍ୟ, ସିଦ୍ଧ, ବିଦ୍ୟାଧର ଓ ନାଗମାନେ—
ମଯା ଵିଲୋକିତା ରାଜନ୍ଭସ୍ମସାଚ୍ଚ ଭଵଂତିତେ । ତୁଷ୍ଟୋଽହଂ ତଵ ରାଜେଂଦ୍ର ତପସା ପୌରୁଷେଣ ଚ । ଵରଂ ବ୍ରୂହି ପ୍ରଦାସ୍ଯାମି ମନସା ଯତ୍କିମିଚ୍ଛସି
ମୁଁ ଏମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଛି ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଭସ୍ମ କରିଦେଇଛି, ରାଜନ୍। ତୁମର ତପସ୍ୟା ଓ ପ୍ରଭାବରେ ମୁଁ ଖୁସି। ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ମନରେ ଯାହା ଚାହଁଉଛ, ସେଇ ଭିକ୍ଷା ମାଗ; ମୁଁ ଦେଇଦେବି।
ଦଶରଥ ଉଵାଚ- ରୋହିଣୀଂ ଭେଦଯିତ୍ଵା ତୁ ନ ଗଂତଵ୍ଯଂ କଦାଚନ । ସରିତଃ ସାଗରା ଯାଵତ୍ଯାଵଚ୍ଚଂଦ୍ରାର୍କମେଦିନୀ
ଦଶରଥ କହିଲେ – ରୋହିଣୀ ନକ୍ଷତ୍ରକୁ କେବେ ଚିରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନଦୀ, ସମୁଦ୍ର, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ପୃଥିବୀ ଅଛି—
ଯାଚିତଂ ତୁ ମଯା ସୌରେ ନାନ୍ଯମିଚ୍ଛାମି ତେ ଵରମ୍ । ଏଵମସ୍ତୁ ଶନିଃ ପ୍ରାହ ଵରଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ତୁ ଶାଶ୍ଵତମ୍
ମୁଁ ତୁମଠାରୁ ଏହି ଭିକ୍ଷା ଚାହିଁଛି, ଶୌରି; ତୁମଠାରୁ ଆଉ କିଛି ଚାହିଁନି। 'ଏହିପରି ହେଉ,' ବୋଲି ଶନି ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଭିକ୍ଷା ଦେଲେ।
ପୁନରେଵାବ୍ରଵୀତ୍ତୁଷ୍ଟୋ ଵରଂ ଵରଯ ସୁଵ୍ରତ । ପ୍ରାର୍ଥଯାମାସ ହୃଷ୍ଟାତ୍ମା ଵରମନ୍ଯଂ ଶନେସ୍ତଦା
ପୁଣି ଖୁସି ହୋଇ ଶନି କହିଲେ, 'ଓ ଧୃଢ଼ବ୍ରତ, ଆଉ ଏକ ଭିକ୍ଷା ମାଗ।' ତେବେ ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ ଦଶରଥ ଶନିଠାରୁ ଆଉ ଏକ ଭିକ୍ଷା ଚାହିଲେ।
ନ ଭେତ୍ତଵ୍ଯଂ ହି ଶକଟଂ ତ୍ଵଯା ଭାସ୍କରନଂଦନ । ଦ୍ଵାଦଶାବ୍ଦଂ ତୁ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷଂ ନ କର୍ତଵ୍ଯଂ କଦାଚନ
'ଭାସ୍କରଙ୍କ ପୁଅ, ତୁମେ କେବେ ଶକଟ ନକ୍ଷତ୍ରକୁ ଭାଙ୍ଗିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏବଂ କେବେ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷର ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।'
ଶନିରୁଵାଚ- ଦ୍ଵାଦଶାବ୍ଦଂ ତୁ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷଂ ନ କଦାଚିଦ୍ଭଵିଷ୍ଯତି । କୀର୍ତିରେଷା ତ୍ଵଦୀଯା ଚ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ଵିଚରିଷ୍ଯତି
ଶନି କହିଲେ – 'ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷର ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ କେବେ ହେବ ନାହିଁ। ତୁମର କୀର୍ତ୍ତି ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସାରିତ ହେବ।'
ଵରଦ୍ଵଯଂ ତୁ ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ହୃଷ୍ଟରୋମା ଚ ପାର୍ଥିଵଃ । ରଥୋପରି ଧନୁର୍ମୁକ୍ତ୍ଵା ଭୂତ୍ଵା ଚୈଵ କୃତାଞ୍ଜଲି
ଏହି ଦୁଇଟି ଭିକ୍ଷା ପାଇ ରାଜାଙ୍କ ଗାଁ ରୋମାଞ୍ଚିତ ହେଲା, ସେ ରଥ ଉପରେ ଧନୁଷ୍ୟ ଛାଡ଼ି ହାତ ଯୋଡ଼ିଲେ—
ଧ୍ଯାତ୍ଵା ସରସ୍ଵତୀଂ ଦେଵୀଂ ଗଣନାଥଂ ଵିନାଯକମ୍ । ରାଜା ଦଶରଥଃ ସ୍ତୋତ୍ରଂ ସୌରେରିଦମଥାବ୍ରଵୀତ୍
ସେ ସରସ୍ୱତୀ ଦେବୀ ଓ ଗଣନାଥ ବିନାୟକଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ। ତାପରେ ରାଜା ଦଶରଥ ଶନିଙ୍କୁ ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର କହିଲେ।
ଦଶରଥ ଉଵାଚ- ନମଃ କୃଷ୍ଣାଯ ନୀଲାଯ ଶିତିକଂଠନିଭାଯ ଚ । ନମଃ କାଲାଗ୍ନିରୂପାଯ କୃତାଂତାଯ ଚ ଵୈ ନମଃ
ଦଶରଥ କହିଲେ – ଅନ୍ଧକାରୀ, ନୀଳବର୍ଣ୍ଣ, ଶିତିକଣ୍ଠ ସମାନ ଯିଏ, ସେଠାରେ ମୋର ନମସ୍କାର। କାଳାଗ୍ନି ରୂପୀ ଓ ମୃତ୍ୟୁଦେବତାଙ୍କୁ ମୋର ନମସ୍କାର।