ନ ନିଵେଦଯତେ ଯସ୍ତୁ ତମାହୁର୍ବ୍ରହ୍ମଘାତକମ୍ । ଉପସ୍ଥିତେ ଵିଵାହେ ଚ ଯଜ୍ଞେ ଦାନେ ଚ ଵାସଵ
ଏବଂ ସେଥିରେ ଅନ୍ୟମାନେ ଜଣାଇନଥିଲେ, ସେ 'ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା' କରିଥିବା ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ହେ ବାସବ, ବିବାହ, ଯଜ୍ଞ କିମ୍ବା ଦାନ ସମୟରେ—
ମୋହାଚ୍ଚରତି ଵିଘ୍ନଂ ଯଃ ସ ମୃତୋ ଜାଯତେ କୃମିଃ । ଧନଂ ଫଲତି ଦାନେନ ଜୀଵିତଂ ଜୀଵରକ୍ଷଣାତ୍
ଯେଉଁଠି ମୂଢ଼ତାରେ ବାଧା ଦେଉଛି, ସେ ମରିବା ପରେ କୀଟ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ। ଦାନ କଲେ ଧନ ବଢ଼େ, ଜୀବ ରକ୍ଷା କଲେ ଜୀବନ ମିଳେ—
ରୂପମୈଶ୍ଵର୍ଯମାରୋଗ୍ଯମହିଂସାଫଲମଶ୍ନୁତେ । ଫଲମୂଲାଶନାତ୍ପୂଜାଂ ସ୍ଵର୍ଗଃ ସତ୍ଯେନ ଲଭ୍ଯତେ
ଅହିଂସାର ଫଳରେ ରୂପ, ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ମିଳେ। ଫଳ ଓ ମୂଳ ଭୋଜନ କରି ପୂଜା, ସତ୍ୟରେ ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଭ ହୁଏ।
ପ୍ରାଯୋପଵେଶନାଦ୍ରାଜ୍ଯଂ ସର୍ଵତ୍ର ସୁଖମଶ୍ନୁତେ । ସୁଖାଟ୍ଯଃ ଶକ୍ରଦୀକ୍ଷାଯାଂ ସୁଗାମୀ ଚ ତୃଣାଶନଃ
ପ୍ରାୟୋପବେଶ କଲେ ସମସ୍ତଠାରେ ସୁଖ ମିଳେ। ଇନ୍ଦ୍ର ଦୀକ୍ଷା ନେଇ ତୃଣ ଭୋଜନ କରିଲେ ସହଜରେ ଗତି ମିଳେ।
ରୂପୀ ତ୍ରିଷଵଣସ୍ନାଯୀ ଵାଯୁଂ ପୀତ୍ଵା କ୍ରତୁଂ ଲଭେତ୍ । ନିତ୍ଯସ୍ନାଯୀ ଭଵେଦ୍ଦକ୍ଷଃ ସଂଧ୍ଯାଵେଦଜପାନ୍ଵିତଃ
ଦିନରେ ତିନିଥର ସ୍ନାନ କଲେ ରୂପ ମିଳେ, ବାୟୁ ଶ୍ୱାସ କରିଲେ ଯଜ୍ଞ ଲାଭ ହୁଏ। ନିତ୍ୟ ସ୍ନାନ କରୁଥିବା ଜଣେ ସାଧକ, ସନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଦନ ଜପ ସହିତ ଦକ୍ଷ ହୁଏ।
ଅହିଂସ୍ରୋ ଯାତି ଵୈରାଜ୍ଯଂ ନାକପୃଷ୍ଠମନାଶକମ୍ । ଅଗ୍ନିପ୍ରଵେଶୀ ନିଯତଂ ବ୍ରହ୍ମଲୋକେ ମହୀଯତେ
ଅହିଂସକ ଜଣେ ବୈରାଜ୍ୟ ଲୋକକୁ ଯାଏ, ଅମର ସ୍ୱର୍ଗ ଶିଖରକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଯେଉଁଠି ଅନୁଶାସନାନୁସାରେ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।
ରସାନାଂ ପ୍ରତିସଂହାରେ ପଶୂନ୍ପୁତ୍ରାଂଶ୍ଚ ଵିଂଦତି । ନାକେ ଚିରଂ ସ ଵସତି ଉପଵାସୀ ଚ ଯୋ ଭଵେତ୍
ରସ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କଲେ ଗୋ ଓ ପୁଅ ପାଏ। ଉପବାସ କରୁଥିବା ଲୋକ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହେ।
ସତତଂ ଭୂମିଶାଯୀ ଯଃ ସ ଲଭେଦୀପ୍ସିତାଂ ଗତିମ୍ । ଵୀରାସନଂ ଵୀରଶଯଂ ଵୀରସ୍ଥାନମୁପାସତଃ
ଯେଉଁଠି ସଦା ଭୂମିରେ ଶୋଇଥାଏ, ସେ ଆକାଂକ୍ଷିତ ଗତି ପାଏ। ବୀରାସନ, ବୀରଶୟନ ଓ ବୀରସ୍ଥାନ ଅଭ୍ୟାସ କଲେ—
ଅକ୍ଷଯାସ୍ତସ୍ଯଲୋକାଃ ସ୍ଯୁଃ ସର୍ଵକାମଗମାସ୍ତଥା । ଉପଵାସଂ ଚ ଦୀକ୍ଷାଂ ଚ ଅଭିଷେକଂ ଚ ଵାସଵ
ତାଙ୍କର ଲୋକ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ। ହେ ବାସବ, ଉପବାସ, ଦୀକ୍ଷା ଓ ଅଭିଷେକ କଲେ—
କୃତ୍ଵା ଦ୍ଵାଦଶଵର୍ଷାଣି ଵୀରସ୍ଥାନାଦ୍ଵିଶିଷ୍ଯତେ । ପାଵନଂ ଚରତେ ଧର୍ମଂ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ମହୀଯତେ
ବାରୋଟି ବର୍ଷ ଅଭ୍ୟାସ କଲେ, ସେ ବୀରସ୍ଥାନକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ। ପବିତ୍ର ଧର୍ମ ଚାଲିଲେ, ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।
ବୃହସ୍ପତିମତଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଯେ ପଠଂତି ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ । ତେଷାଂ ଚତ୍ଵାରି ଵର୍ଦ୍ଧଂତେ ଆଯୁର୍ଵିଦ୍ଯାଯଶୋବଲମ୍
ଯେଉଁ ଦ୍ୱିଜ ମାନେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଧର୍ମ ଶିକ୍ଷା ପଢ଼ନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଆୟୁ, ଜ୍ଞାନ, ଯଶ ଓ ବଳ ଚାରିଟି ବଢ଼ିଯାଏ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଇତୀଂଦ୍ରାଯ ବୃହସ୍ପତିପ୍ରଣୀତଂ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରକମ୍ । ମହ୍ଯଂ ଭକ୍ତାଯ ସଂପ୍ରୋକ୍ତଂ ମହେଶେନାଖିଲଂ ନୃପ
ନାରଦ କହିଲେ— ହେ ରାଜା, ବୃହସ୍ପତି ଯେଉଁ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ରଚନା କରିଥିଲେ, ମହେଶ୍ୱର ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ମୋ ଭକ୍ତଙ୍କୁ କହିଥିଲେ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଶନିପୀଡା କଥଂ ଯାତି ତନ୍ମେ ଵଦ ସୁରୋତ୍ତମ । ତ୍ଵନ୍ମୁଖାଚ୍ଛ୍ରୂଯତେ ଯଦ୍ଵୈ ତେନ ଜଂତୁଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ନାରଦ କହିଲେ — ହେ ଦେବମାନ୍ୟ, ଶନିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହେଉଥିବା କଷ୍ଟ କିପରି ଦୂର ହୁଏ, ଏହି କଥା ମୋତେ କହନ୍ତୁ। ଆପଣଙ୍କ ମୁଖରୁ ଯାହା ଶୁଣାଯାଏ, ତାହା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଣୀମାନେ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି।
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ- ଦେଵର୍ଷେ ଶୃଣୁ ଵୃତ୍ତାଂତଂ ତେନ ମୁଚ୍ଯେତ ବଂଧନାତ୍ । ଗ୍ରହାଣାଂ ଗ୍ରହରାଜୋଽଯଂ ସୌରିଃ ସର୍ଵମହେଶ୍ଵରଃ
ମହାଦେବ କହିଲେ — ହେ ଦେବୃଷି, ଏହି ଘଟଣା ଶୁଣ, ଏହା ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଶନି ଗ୍ରହରାଜ ଓ ସମସ୍ତ ମହାଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ।
ଅଯଂ ତୁ ଦେଵୋ ଵିଖ୍ଯାତଃ କାଲରୂପୀ ମହାଗ୍ରହଃ । ଜଟିଲୋ ଵଜ୍ରରୋମା ଚ ଦାନଵାନାଂ ଭଯଂକରଃ
ଏହି ଦେବତା ସମୟର ଆକୃତି ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ବଡ଼ ଗ୍ରହ, ଜଟାଧାରୀ, ବଜ୍ର ପରି କଠିନ କେଶ ଓ ଦାନବମାନେ ଭୟ କରନ୍ତି ଏହାକୁ।
ତସ୍ଯାଖ୍ଯାନଂ ଚ ଲୋକେଽସ୍ମିନ୍ପ୍ରଥିତଂ ନାସ୍ତି ଵୈ ପ୍ରଭୋ । ମଯା ଗୁପ୍ତଂ ଵିଶେଷେଣ ନୋକ୍ତଂ ହି କସ୍ଯଚିତ୍କଦା
ତାଙ୍କର କଥା ଏହି ଲୋକରେ ବ୍ୟାପକ ଭାବେ ଜଣା ନାହିଁ, ହେ ପ୍ରଭୁ। ମୁଁ ଏହାକୁ ବିଶେଷ ଭାବେ ଗୁପ୍ତ ରଖିଛି, କେହିଁଠି ଏହା କହିନାହିଁ।
ରଘୁଵଂଶେଽତି ଵିଖ୍ଯାତୋ ରାଜା ଦଶରଥଃ ପୁରା । ଚକ୍ରଵର୍ତୀ ମହାଵୀରଃ ସପ୍ତଦ୍ଵୀପାଧିପୋଽଭଵତ୍
ରଘୁବଂଶରେ ପୂର୍ବେ ଦଶରଥ ନାମକ ଏକ ବିଶିଷ୍ଟ ରାଜା ଥିଲେ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୃଥିବୀର ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ, ବଡ଼ ବୀର ଓ ସପ୍ତଦ୍ୱୀପର ଅଧିପତି।
କୃତ୍ତିକାଂତେ ଶନିଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଦୈଵଜ୍ଞୈର୍ଜ୍ଞାପିତୋ ହି ସଃ । ରୋହିଣୀଂ ଭେଦଯିତ୍ଵା ଚ ଶନିର୍ଯାସ୍ଯତି ସାଂପ୍ରତମ୍
ଜ୍ୟୋତିଷୀମାନେ ଯେତେବେଳେ ଦଶରଥଙ୍କୁ କହିଲେ ଯେ, କୃତ୍ତିକା ଶେଷରେ ଶନି ଅଛନ୍ତି, ଏବେ ଶନି ରୋହିଣୀକୁ ଭେଦି ଆଗକୁ ବଢ଼ିବେ।
ଶାକଟଂ ଭେଦମତ୍ଯୁଗ୍ରଂ ସୁରାସୁରଭଯଂକରମ୍ । ଦ୍ଵାଦଶାବ୍ଦଂ ତୁ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ସୁଦାରୁଣମ୍
ଶାକଟ ଯୋଗ ଭଙ୍ଗ ହେବା ବହୁତ ଭୟଙ୍କର ଓ ଦେବ-ଦାନବମାନେ ଭୟ କରିବେ। ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଧରି ଭୟଙ୍କର ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ହେବ।
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତତୋ ଵାକ୍ଯଂ ମଂତ୍ରିଭିଃ ସହ ପାର୍ଥିଵଃ । ମଂତ୍ରଯାମାସ କିମିଦଂ ଭଯଂକରମୁପସ୍ଥିତମ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଆଲୋଚନା କଲେ — 'ଏହି ଭୟଙ୍କର ବିପଦ କଣ ଆସିଛି?'
ଆକୁଲଂ ଚ ଜଗଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୌରଜାନପଦାଦିକମ୍ । ବ୍ରୁଵଂତି ସର୍ଵତୋ ଲୋକାଃ କ୍ଷଯ ଏଷ ସମାଗତଃ
ସମସ୍ତ ଜଗତ ଅସ୍ଥିର ଦେଖି, ସହର ଓ ଗ୍ରାମର ଲୋକମାନେ ସବୁଠାରେ କହିଲେ — 'ଏହି ହେଉଛି ଶେଷ ସମୟ।'
ଦେଶାଃ ସନଗରା ଗ୍ରାମା ଭଯଭୀତାଃ ସମଂତତଃ । ପପ୍ରଚ୍ଛ ପ୍ରଯତୋ ରାଜା ଵସିଷ୍ଠପ୍ରମୁଖାନ୍ଦ୍ଵିଜାନ୍
ଦେଶ, ସହର ଓ ଗ୍ରାମମାନେ ସମସ୍ତେ ଭୟରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହେଲେ। ତାପରେ ଭକ୍ତିସହିତ ରାଜା ବସିଷ୍ଠ ଓ ଅନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।
ସଂଵିଧାନଂ କିମତ୍ରାସ୍ତି ବ୍ରୂତ ମାଂ ହି ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ
ସେ ପଚାରିଲେ — 'ଏହି ସମୟରେ କିଛି ଉପାୟ ଅଛି କି? ମୋତେ କହନ୍ତୁ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ।'
ଵସିଷ୍ଠ ଉଵାଚ- ପ୍ରାଜାପତ୍ଯମୃକ୍ଷମିଦଂ ତସ୍ମିନ୍ଭିନ୍ନେ କୁତଃ ପ୍ରଜାଃ । ଅଯଂ ଯୋଗୋହ୍ଯସାଧ୍ଯସ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମଶକ୍ରାଦିଭିସ୍ତଥା
ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ — 'ଏହା ପ୍ରଜାପତି ନକ୍ଷତ୍ର। ଏହା ଭଙ୍ଗ ହେଲେ, ପ୍ରଜା କିପରି ରହିବେ? ଏହି ଯୋଗକୁ ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦିମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୂର କରିପାରିବେ ନାହାନ୍ତି।'
ଇତି ସଂଚିଂତ୍ଯ ମନସା ସାହସଂ ପରମଂ ମହତ୍ । ସମାଦାଯ ଧନୁର୍ଦିଵ୍ଯଂ ଦିଵ୍ଯାଯୁଧସମନ୍ଵିତମ୍
ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି, ସେ ବଡ଼ ସାହସିକ କାମ କଲେ — ଦିବ୍ୟ ଧନୁଷ ଓ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ନେଇଲେ।
ରଥମାରୁହ୍ଯ ଵେଗେନ ଗତୋ ନକ୍ଷତ୍ରମଂଡଲମ୍ । ସପାଦଂ ଯୋଜନଂ ଲକ୍ଷଂ ସୂର୍ଯସ୍ଯୋପରି ସଂସ୍ଥିତମ୍
ରଥରେ ଚଢ଼ି, ତୀବ୍ର ଗତିରେ ନକ୍ଷତ୍ରମଣ୍ଡଳକୁ ଗଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉପରେ ଏକ ଲକ୍ଷ ଏବଂ ଏକ ପାଦ ଯୋଜନ ଉପରେ।
ରୋହିଣୀପୃଷ୍ଠମାସ୍ଥାଯ ରାଜା ଦଶରଥଃ ପୁରା । ରଥେ ତୁ କାଂଚନେ ଦିଵ୍ଯେ ମଣିରତ୍ନଵିଭୂଷିତେ
ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ ରାଜା ଦଶରଥ ରୋହିଣୀ ପୃଷ୍ଠରେ ଦିବ୍ୟ ସୁନାର ରଥରେ ବସିଥିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ମଣି ଓ ରତ୍ନ ଲାଗିଥିଲା।
ହଂସଵର୍ଣହଯୈର୍ଯୁକ୍ତେ ମହାକେତୁସମୁଚ୍ଛ୍ରଯେ । ଦୀପ୍ଯମାନୋ ମହାରତ୍ନୈଃ କିରୀଟମୁକୁଟୋଜ୍ଜ୍ଵଲଃ
ହଂସ ରଙ୍ଗର ଘୋଡ଼ା ଯୋଗାଯୋଗ କରାଯାଇଥିବା, ବଡ଼ ପତାକା ଉଠାଇଥିବା, ମହାରତ୍ନର ଆଲୋକରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ମୁକୁଟ ଓ କିରିଟ ଚମକୁଥିଲା।
ବଭ୍ରାଜ ସ ତଦାକାଶେ ଦ୍ଵିତୀଯ ଇଵ ଭାସ୍କରଃ । ଆକର୍ଣପୂର୍ଣା ଚାପେ ତୁ ସଂହାରାସ୍ତ୍ରଂ ନ୍ଯଯୋଜଯତ୍
ସେ ଆକାଶରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିଲେ। ଧନୁଷକୁ କାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଟାଣି, ସେ ସଂହାରାସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କଲେ।
ସଂହାରାସ୍ତ୍ରଂ ଶନିର୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୁରାସୁରଭଯଂକରମ୍ । ହସିତ୍ଵା ତଦ୍ଭଯାତ୍ସୌରିରିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ଦେବ-ଦାନବମାନେ ଭୟ କରୁଥିବା ସଂହାରାସ୍ତ୍ର ଦେଖି, ଶନି ହସିଲେ ଓ ଭୟରୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।