ସଂତୁଷ୍ଟାଯ ଵିନୀତାଯ ସର୍ଵସ୍ଵସହିତାଯ ଚ । ଵେଦାଭ୍ଯାସ ତପୋ ଜ୍ଞାନେଂଦ୍ରିଯସଂଯମଶାଲିନେ 6.32.
ଯିଏ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ବିନୀତ ଓ ସମସ୍ତ ସମ୍ପତ୍ତି ସହିତ, ବେଦାଭ୍ୟାସ, ତପ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟମରେ ଲିନ—
ଈଦୃଶାଯ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯଦ୍ଦତ୍ତଂ ହି ତଦକ୍ଷଯମ୍ । ଆମପାତ୍ରେ ଯଥା ନ୍ଯସ୍ତଂ କ୍ଷୀରଂ ଦଧି ଘୃତଂ ମଧୁ
ହେ ଦେବମାନ୍ୟ, ଏପରି ଲୋକଙ୍କୁ ଯାହା ଦିଆଯାଏ, ସେ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ, ଯେପରି ନୂଆ ପାତ୍ରରେ ଦୁଧ, ଦହି, ଘିଅ କିମ୍ବା ମଧୁ ରଖିଲେ।
ଭିନତ୍ତି ପାତ୍ରଂ ଦୌର୍ବଲ୍ଯାନ୍ନ ଚ ପାତ୍ରଂ ଵିନଶ୍ଯତି । ଏଵଂ ଗାଂ ଚ ହିରଣ୍ଯଂ ଚ ଵସ୍ତ୍ରମନ୍ନଂ ମହୀ ତିଲାନ୍
ପାତ୍ର ଦୁର୍ବଳତାରେ ଭାଙ୍ଗିଗଲେ ମଧ୍ୟ, ପାତ୍ର ନଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ। ଏଭଳି ଗାଈ, ସୁନା, ବସ୍ତ୍ର, ଖାଦ୍ୟ, ଜମି, ତିଳ—
ଅଵିଦ୍ଵାନ୍ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣାତି ଭସ୍ମୀଭଵତି କାଷ୍ଠଵତ୍ । ଯସ୍ତଡାଗଂ ନଵଂ କୁର୍ଯାତ୍ପୁରାଣଂ ଵାପି ଖାନଯେତ୍
ଅଜ୍ଞାନୀ ଲୋକ ନେଇଲେ, ସେଗୁଡ଼ିକ କାଠର ପରି ଭସ୍ମ ହୋଇଯାଏ। କିନ୍ତୁ ଯିଏ ନୂଆ ଜଳାଶୟ ତିଆରି କରେ କିମ୍ବା ପୁରୁଣା ପୋଖରୀ ଖୋଦେ—
ସର୍ଵଂ କୁଲଂ ସମୁଦ୍ଧୃତ୍ଯ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ମହୀଯତେ । ଵାପୀକୂପତଡାଗାନି ଉଦ୍ଯାନପ୍ରଭଵାନି ଚ
ସମସ୍ତ ପରିବାରକୁ ଉଦ୍ଧାର କରି, ସେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ଯେଉଁଠାରେ ଜଳାଶୟ, କୁଆଁ, ପୋଖରୀ ଏବଂ ତାହାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଉଦ୍ୟାନ ରହିଛି—
ପୁନର୍ନୀତାନି ସଂସ୍କାରଂ ଦଦତେ ମୌକ୍ତିକଂ ଫଲମ୍। ନିଦାଘକାଲେ ପାନୀଯ ଯସ୍ଯ ତିଷ୍ଠତି ଵାସଵ
ଏମିତି ଜଳାଶୟମାନେ ପୁନଃ ନବୀନ କରାଯାଇ ସଂସ୍କାର କରାଗଲେ, ମୁକ୍ତା ସମାନ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ହେ ବାସବ, ଯେଉଁଠାରେ ଗ୍ରୀଷ୍ମକାଳରେ ମଧ୍ୟ ଜଳ ରହିଥାଏ—
ସ ଦୁର୍ଗଂ ଵିଷମଂ କୃଚ୍ଛ୍ରଂ ନ କଦାଚିଦଵାପ୍ନୁଯାତ୍ । ଏକାହଂ ତୁ ସ୍ଥିତଂ ତୋଯଂ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଦେଵସତ୍ତମ
ସେ କେବେ ଦୁଃଖ, ବିପଦ କିମ୍ବା କଷ୍ଟରେ ପଡ଼େନାହିଁ। ହେ ଦେବମାନ୍ୟ, ଏକ ଦିନ ମାତ୍ର ମଧ୍ୟ ଯଦି ପୃଥିବୀରେ ଜଳ ରହିଯାଏ—
କୁଲାନି ତାରଯେତ୍ତସ୍ଯ ସପ୍ତସପ୍ତ ପରାନପି । ଦୀପାଲୋକପ୍ରଦାନେନ ଵପୁଷ୍ମାନ୍ସ ଭଵେନ୍ନରଃ
ସେ ସେଉଁଥିରେ ସପ୍ତ ସପ୍ତ ପରିବାରକୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ, ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ତାହାର ଲାଭ ପାନ୍ତି। ଦୀପର ଆଲୋକ ଦାନ କରିଲେ, ସେ ପୁରୁଷ ଦେହରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ।
ଦକ୍ଷିଣାଯାଃ ପ୍ରଦାନେନ ସ୍ମୃତିଂ ମେଧାଂ ଚ ଵିଂଦତି । କୃତ୍ଵାପି ପାତକଂ କର୍ମ ଯୋ ଦଦ୍ଯାଦନୁସଂଧିନେ
ଦକ୍ଷିଣା ଦାନ କରିଲେ ସ୍ମୃତି ଓ ବୁଦ୍ଧି ମିଳେ। ଯେଉଁଠି ଠିକ୍ ଭାବେ ମନ ଦେଇ ଦାନ କରାଯାଏ, ଯଦିଓ ପାପ କରିଥିବେ—
ବ୍ରାହ୍ମଣାଯ ଵିଶେଷେଣ ନ ସ ପାପୈର୍ହି ଲିପ୍ଯତେ । ଭୂମେର୍ଗାଵସ୍ତଥାଦାସଃ ପ୍ରସହ୍ଯ ପ୍ରହୃତା ଯଦା
ବିଶେଷ କରି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ, ସେ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁଠି ଜମି କିମ୍ବା ଗାଈ ଜବରଦସ୍ତି ନେଇଯାଏ—
ନ ନିଵେଦଯତେ ଯସ୍ତୁ ତମାହୁର୍ବ୍ରହ୍ମଘାତକମ୍ । ଉପସ୍ଥିତେ ଵିଵାହେ ଚ ଯଜ୍ଞେ ଦାନେ ଚ ଵାସଵ
ଏବଂ ସେଥିରେ ଅନ୍ୟମାନେ ଜଣାଇନଥିଲେ, ସେ 'ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା' କରିଥିବା ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ହେ ବାସବ, ବିବାହ, ଯଜ୍ଞ କିମ୍ବା ଦାନ ସମୟରେ—
ମୋହାଚ୍ଚରତି ଵିଘ୍ନଂ ଯଃ ସ ମୃତୋ ଜାଯତେ କୃମିଃ । ଧନଂ ଫଲତି ଦାନେନ ଜୀଵିତଂ ଜୀଵରକ୍ଷଣାତ୍
ଯେଉଁଠି ମୂଢ଼ତାରେ ବାଧା ଦେଉଛି, ସେ ମରିବା ପରେ କୀଟ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ। ଦାନ କଲେ ଧନ ବଢ଼େ, ଜୀବ ରକ୍ଷା କଲେ ଜୀବନ ମିଳେ—
ରୂପମୈଶ୍ଵର୍ଯମାରୋଗ୍ଯମହିଂସାଫଲମଶ୍ନୁତେ । ଫଲମୂଲାଶନାତ୍ପୂଜାଂ ସ୍ଵର୍ଗଃ ସତ୍ଯେନ ଲଭ୍ଯତେ
ଅହିଂସାର ଫଳରେ ରୂପ, ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ମିଳେ। ଫଳ ଓ ମୂଳ ଭୋଜନ କରି ପୂଜା, ସତ୍ୟରେ ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଭ ହୁଏ।
ପ୍ରାଯୋପଵେଶନାଦ୍ରାଜ୍ଯଂ ସର୍ଵତ୍ର ସୁଖମଶ୍ନୁତେ । ସୁଖାଟ୍ଯଃ ଶକ୍ରଦୀକ୍ଷାଯାଂ ସୁଗାମୀ ଚ ତୃଣାଶନଃ
ପ୍ରାୟୋପବେଶ କଲେ ସମସ୍ତଠାରେ ସୁଖ ମିଳେ। ଇନ୍ଦ୍ର ଦୀକ୍ଷା ନେଇ ତୃଣ ଭୋଜନ କରିଲେ ସହଜରେ ଗତି ମିଳେ।
ରୂପୀ ତ୍ରିଷଵଣସ୍ନାଯୀ ଵାଯୁଂ ପୀତ୍ଵା କ୍ରତୁଂ ଲଭେତ୍ । ନିତ୍ଯସ୍ନାଯୀ ଭଵେଦ୍ଦକ୍ଷଃ ସଂଧ୍ଯାଵେଦଜପାନ୍ଵିତଃ
ଦିନରେ ତିନିଥର ସ୍ନାନ କଲେ ରୂପ ମିଳେ, ବାୟୁ ଶ୍ୱାସ କରିଲେ ଯଜ୍ଞ ଲାଭ ହୁଏ। ନିତ୍ୟ ସ୍ନାନ କରୁଥିବା ଜଣେ ସାଧକ, ସନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଦନ ଜପ ସହିତ ଦକ୍ଷ ହୁଏ।
ଅହିଂସ୍ରୋ ଯାତି ଵୈରାଜ୍ଯଂ ନାକପୃଷ୍ଠମନାଶକମ୍ । ଅଗ୍ନିପ୍ରଵେଶୀ ନିଯତଂ ବ୍ରହ୍ମଲୋକେ ମହୀଯତେ
ଅହିଂସକ ଜଣେ ବୈରାଜ୍ୟ ଲୋକକୁ ଯାଏ, ଅମର ସ୍ୱର୍ଗ ଶିଖରକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଯେଉଁଠି ଅନୁଶାସନାନୁସାରେ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।
ରସାନାଂ ପ୍ରତିସଂହାରେ ପଶୂନ୍ପୁତ୍ରାଂଶ୍ଚ ଵିଂଦତି । ନାକେ ଚିରଂ ସ ଵସତି ଉପଵାସୀ ଚ ଯୋ ଭଵେତ୍
ରସ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କଲେ ଗୋ ଓ ପୁଅ ପାଏ। ଉପବାସ କରୁଥିବା ଲୋକ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହେ।
ସତତଂ ଭୂମିଶାଯୀ ଯଃ ସ ଲଭେଦୀପ୍ସିତାଂ ଗତିମ୍ । ଵୀରାସନଂ ଵୀରଶଯଂ ଵୀରସ୍ଥାନମୁପାସତଃ
ଯେଉଁଠି ସଦା ଭୂମିରେ ଶୋଇଥାଏ, ସେ ଆକାଂକ୍ଷିତ ଗତି ପାଏ। ବୀରାସନ, ବୀରଶୟନ ଓ ବୀରସ୍ଥାନ ଅଭ୍ୟାସ କଲେ—
ଅକ୍ଷଯାସ୍ତସ୍ଯଲୋକାଃ ସ୍ଯୁଃ ସର୍ଵକାମଗମାସ୍ତଥା । ଉପଵାସଂ ଚ ଦୀକ୍ଷାଂ ଚ ଅଭିଷେକଂ ଚ ଵାସଵ
ତାଙ୍କର ଲୋକ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ। ହେ ବାସବ, ଉପବାସ, ଦୀକ୍ଷା ଓ ଅଭିଷେକ କଲେ—
କୃତ୍ଵା ଦ୍ଵାଦଶଵର୍ଷାଣି ଵୀରସ୍ଥାନାଦ୍ଵିଶିଷ୍ଯତେ । ପାଵନଂ ଚରତେ ଧର୍ମଂ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକେ ମହୀଯତେ
ବାରୋଟି ବର୍ଷ ଅଭ୍ୟାସ କଲେ, ସେ ବୀରସ୍ଥାନକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ। ପବିତ୍ର ଧର୍ମ ଚାଲିଲେ, ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।
ବୃହସ୍ପତିମତଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଯେ ପଠଂତି ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ । ତେଷାଂ ଚତ୍ଵାରି ଵର୍ଦ୍ଧଂତେ ଆଯୁର୍ଵିଦ୍ଯାଯଶୋବଲମ୍
ଯେଉଁ ଦ୍ୱିଜ ମାନେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଧର୍ମ ଶିକ୍ଷା ପଢ଼ନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଆୟୁ, ଜ୍ଞାନ, ଯଶ ଓ ବଳ ଚାରିଟି ବଢ଼ିଯାଏ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଇତୀଂଦ୍ରାଯ ବୃହସ୍ପତିପ୍ରଣୀତଂ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରକମ୍ । ମହ୍ଯଂ ଭକ୍ତାଯ ସଂପ୍ରୋକ୍ତଂ ମହେଶେନାଖିଲଂ ନୃପ
ନାରଦ କହିଲେ— ହେ ରାଜା, ବୃହସ୍ପତି ଯେଉଁ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ରଚନା କରିଥିଲେ, ମହେଶ୍ୱର ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ମୋ ଭକ୍ତଙ୍କୁ କହିଥିଲେ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଶନିପୀଡା କଥଂ ଯାତି ତନ୍ମେ ଵଦ ସୁରୋତ୍ତମ । ତ୍ଵନ୍ମୁଖାଚ୍ଛ୍ରୂଯତେ ଯଦ୍ଵୈ ତେନ ଜଂତୁଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ନାରଦ କହିଲେ — ହେ ଦେବମାନ୍ୟ, ଶନିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହେଉଥିବା କଷ୍ଟ କିପରି ଦୂର ହୁଏ, ଏହି କଥା ମୋତେ କହନ୍ତୁ। ଆପଣଙ୍କ ମୁଖରୁ ଯାହା ଶୁଣାଯାଏ, ତାହା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଣୀମାନେ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି।
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ- ଦେଵର୍ଷେ ଶୃଣୁ ଵୃତ୍ତାଂତଂ ତେନ ମୁଚ୍ଯେତ ବଂଧନାତ୍ । ଗ୍ରହାଣାଂ ଗ୍ରହରାଜୋଽଯଂ ସୌରିଃ ସର୍ଵମହେଶ୍ଵରଃ
ମହାଦେବ କହିଲେ — ହେ ଦେବୃଷି, ଏହି ଘଟଣା ଶୁଣ, ଏହା ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ। ଗ୍ରହମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଶନି ଗ୍ରହରାଜ ଓ ସମସ୍ତ ମହାଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ।
ଅଯଂ ତୁ ଦେଵୋ ଵିଖ୍ଯାତଃ କାଲରୂପୀ ମହାଗ୍ରହଃ । ଜଟିଲୋ ଵଜ୍ରରୋମା ଚ ଦାନଵାନାଂ ଭଯଂକରଃ
ଏହି ଦେବତା ସମୟର ଆକୃତି ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ବଡ଼ ଗ୍ରହ, ଜଟାଧାରୀ, ବଜ୍ର ପରି କଠିନ କେଶ ଓ ଦାନବମାନେ ଭୟ କରନ୍ତି ଏହାକୁ।
ତସ୍ଯାଖ୍ଯାନଂ ଚ ଲୋକେଽସ୍ମିନ୍ପ୍ରଥିତଂ ନାସ୍ତି ଵୈ ପ୍ରଭୋ । ମଯା ଗୁପ୍ତଂ ଵିଶେଷେଣ ନୋକ୍ତଂ ହି କସ୍ଯଚିତ୍କଦା
ତାଙ୍କର କଥା ଏହି ଲୋକରେ ବ୍ୟାପକ ଭାବେ ଜଣା ନାହିଁ, ହେ ପ୍ରଭୁ। ମୁଁ ଏହାକୁ ବିଶେଷ ଭାବେ ଗୁପ୍ତ ରଖିଛି, କେହିଁଠି ଏହା କହିନାହିଁ।
ରଘୁଵଂଶେଽତି ଵିଖ୍ଯାତୋ ରାଜା ଦଶରଥଃ ପୁରା । ଚକ୍ରଵର୍ତୀ ମହାଵୀରଃ ସପ୍ତଦ୍ଵୀପାଧିପୋଽଭଵତ୍
ରଘୁବଂଶରେ ପୂର୍ବେ ଦଶରଥ ନାମକ ଏକ ବିଶିଷ୍ଟ ରାଜା ଥିଲେ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୃଥିବୀର ଚକ୍ରବର୍ତ୍ତୀ, ବଡ଼ ବୀର ଓ ସପ୍ତଦ୍ୱୀପର ଅଧିପତି।
କୃତ୍ତିକାଂତେ ଶନିଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଦୈଵଜ୍ଞୈର୍ଜ୍ଞାପିତୋ ହି ସଃ । ରୋହିଣୀଂ ଭେଦଯିତ୍ଵା ଚ ଶନିର୍ଯାସ୍ଯତି ସାଂପ୍ରତମ୍
ଜ୍ୟୋତିଷୀମାନେ ଯେତେବେଳେ ଦଶରଥଙ୍କୁ କହିଲେ ଯେ, କୃତ୍ତିକା ଶେଷରେ ଶନି ଅଛନ୍ତି, ଏବେ ଶନି ରୋହିଣୀକୁ ଭେଦି ଆଗକୁ ବଢ଼ିବେ।
ଶାକଟଂ ଭେଦମତ୍ଯୁଗ୍ରଂ ସୁରାସୁରଭଯଂକରମ୍ । ଦ୍ଵାଦଶାବ୍ଦଂ ତୁ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ସୁଦାରୁଣମ୍
ଶାକଟ ଯୋଗ ଭଙ୍ଗ ହେବା ବହୁତ ଭୟଙ୍କର ଓ ଦେବ-ଦାନବମାନେ ଭୟ କରିବେ। ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଧରି ଭୟଙ୍କର ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ହେବ।
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତତୋ ଵାକ୍ଯଂ ମଂତ୍ରିଭିଃ ସହ ପାର୍ଥିଵଃ । ମଂତ୍ରଯାମାସ କିମିଦଂ ଭଯଂକରମୁପସ୍ଥିତମ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଆଲୋଚନା କଲେ — 'ଏହି ଭୟଙ୍କର ବିପଦ କଣ ଆସିଛି?'