ଗୀତଂ ନୃତ୍ଯଂ ଚ ଵାଦ୍ଯଂ ଚ କାରଯେଦ୍ଭକ୍ତିମାନ୍ବୁଧୈଃ । ଏଵଂ କୃତ୍ଵା ଵିଧାନଂ ତୁ ଯଥାଵିଭଵସାରତଃ । ଗୁରୁଂ ସଂପୂଜଯେତ୍ ପଶ୍ଚାତ୍ପୂଜାଂ ତତ୍ର ସମାପଯେତ୍
ଭକ୍ତିଭାବରେ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ଗୀତ, ନୃତ୍ୟ ଓ ବାଦ୍ୟ ଆୟୋଜନ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏପରେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ସବୁ କାମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ପ୍ରଥମେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ପରେ ସେଠାରେ ପୂଜା ଶେଷ କରିବା ଉଚିତ୍।
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ- ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶତକ୍ରତୁଂ ସିଦ୍ଧଂ ସମାପ୍ତଵରଦକ୍ଷିଣମ୍ । ମଘଵା ଜାତସଂକଲ୍ପଃ ପର୍ଯପୃଚ୍ଛଦ୍ବୃହସ୍ପତିମ୍
ମହାଦେବ କହିଲେ— ଶତବାର ବଳି ଦେଇ ସମସ୍ତ ଦାନ ଓ ଦକ୍ଷିଣା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଥିବା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି, ମଘବାନ ନିଜ ମନରେ ଏକ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
ଭଗଵନ୍କେନ ଦାନେନ ସର୍ଵତଃ ସୁଖମେଧତେ । ଯଦକ୍ଷଯଂ ମହାର୍ଘଂ ଚ ତନ୍ମେ ବ୍ରୂହି ମହାତପଃ
‘ଭଗବାନ, କେଉଁ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ସୁଖ ପାଏ? କେଉଁ ଦାନ ଅକ୍ଷୟ ଓ ସବୁଠାରୁ ମୂଲ୍ୟବାନ? ଏହି କଥା ମୋତେ କହନ୍ତୁ, ମହାତପସ୍ବୀ।’
ଏଵମିଂଦ୍ରେଣ ଚୋକ୍ତୋଽସୌ ଦେଵଦେଵଃ ପୁରୋହିତଃ । ପ୍ରହସ୍ଯ ତଂ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞୋ ବୃହସ୍ପତିରୁଵାଚହ
ଏପରି ଭାବେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶ୍ନ କରାଯିବା ପରେ, ଦେବମାନ୍ୟ ପୁରୋହିତ ବୃହସ୍ପତି ହସି ହସି ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ହିରଣ୍ଯଦାନଂ ଗୋଦାନଂ ଭୂମିଦାନଂ ଚ ଵାସଵ । ଏତତ୍ପ୍ରଯଚ୍ଛମାନସ୍ତୁ ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
‘ହେ ବାସବ, ସୁନା, ଗାଈ ଓ ଜମି ଦାନ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ।’
ସୁଵର୍ଣଂ ରଜତଂ ଵସ୍ତ୍ରଂ ମଣିରତ୍ନଂ ଚ ଵାସଵ । ସର୍ଵମେଵ ଭଵେଦ୍ଦତ୍ତଂ ଵସୁଧାଂ ଯଃ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି
‘ହେ ବାସବ, ଯିଏ ଜମି ଦାନ କରେ, ସେ ଜଣେ ସୁନା, ଚାଁଦି, ବସ୍ତ୍ର ଓ ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣିରତ୍ନ—ସବୁଠିକି ଦାନ କରିଥାଏ।’
ଫାଲକୃଷ୍ଟାଂ ମହୀଂ ଦତ୍ଵା ସବୀଜାଂ ସସ୍ଯମାଲିନୀମ୍ । ଯାଵତ୍ସୂର୍ଯକୃତାଲୋକସ୍ତାଵତ୍ସ୍ଵର୍ଗେମହୀଯତେ
‘ଯିଏ ଚାଷ ହୋଇଥିବା, ବିଆ ଓ ଶସ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜମି ଦାନ କରେ, ସେ ଯେତେଦିନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଲୋକ ଦେଉଛି, ସେତେଦିନ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସମ୍ମାନ ପାଏ।’
ଯତ୍କିଂଚିତ୍କୁରୁତେ ପାପଂ ପୁରୁଷୋ ଵୃତ୍ତିକର୍ଷିତଃ । ଅପି ଗୋଚର୍ମମାତ୍ରେଣ ଭୂମିଦାନେନ ଶୁଧ୍ଯତି
‘ଏକ ବ୍ୟକ୍ତି ଜୀବିକାରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ ଯେଉଁଠି ତିନି କିଛି ପାପ କରିଥାଏ, ତାହା ସେ ଗାଈର ଚର୍ମ ପରି ଅଳ୍ପ ଜମି ଦାନ କଲେ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର ହୋଇଯାଏ।’
ଦଶହସ୍ତେନ ଦଂଡୋଽତ୍ର ତ୍ରିଂଶଦ୍ଦଂଡାନି ଵର୍ତନମ୍ । ଦଶତାନ୍ଯେଵ ଗୋଚର୍ମ୍ମ ବ୍ରହ୍ମଗୋଚର୍ମଲକ୍ଷଣମ୍
‘ଏଠାରେ ଦଶ ହାତ ଲମ୍ବା ଏକ ଦଣ୍ଡ, ତିରିଶି ଦଣ୍ଡ ହେଉଛି ଏକ ଲମ୍ବା ଟିକିରି, ଏମିତି ଦଶ ଟିକିରି ମିଶି ହେଉଛି ଗାଈର ଚର୍ମ ପରି ଜମି, ଯାହାକୁ ପବିତ୍ର ଜମିର ମାପ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ।’
ସଵୃଷଂ ଗୋସହସ୍ରଂ ତୁ ଯତ୍ର ତିଷ୍ଠତ୍ଯଯଂତ୍ରିତମ୍ । ବାଲଵତ୍ସପ୍ରସୂତାନାଂ ତଦ୍ଗୋଚର୍ମ ଇତି ସ୍ମୃତମ୍
‘ଯେଉଁଠି ଏକ ହଜାର ଗାଈ ଓ ବଳଦ ନିର୍ବିଘ୍ନରେ ରହିପାରନ୍ତି, ଏବଂ ଯେଉଁଠି ଛୁଆଁ ସହିତ ଗାଈ ଜନ୍ମ ନେଉଛି, ସେଠିକୁ ଗାଈର ଚର୍ମ ପରି ଜମି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।’
ଵିପ୍ରାଯ ଦଦ୍ଯାଚ୍ଚ ଗୁଣାନ୍ଵିତାଯ ତପୋଯୁତାଯ ପ୍ରଜିତେଂଦ୍ରିଯାଯ । ଯାଵନ୍ମହୀ ତିଷ୍ଠତି ସାଗରାଂତା ତାଵତ୍ଫଲଂ ତସ୍ଯ ଭଵେଦନଂତମ୍
‘ଯିଏ ଗୁଣୀ, ତପସ୍ବୀ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଇଥାଏ, ସେଠି ପୃଥିବୀ ଯେତେଦିନ ସାଗର ଦ୍ୱାରା ବାଘିତ, ସେତେଦିନ ତାଙ୍କର ଫଳ ଅନନ୍ତ ରହିଥାଏ।’
ଯଥାପ୍ସୁ ପତିତଃ ଶକ୍ର ତୈଲବିଂଦୁଃ ପ୍ରସର୍ପତି । ଏଵଂଭୂମିକୃତଂ ଦାନଂ ସସ୍ଯେ ସସ୍ଯେ ପ୍ରସର୍ପତି
‘ଯେପରି ତେଲର ଫୁଲି ଜଳରେ ପଡିଲେ ସେଠି ଛଡିଯାଏ, ସେପରି ଜମି ଦାନର ଫଳ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶସ୍ୟରେ ଛଡିଯାଏ।’
ଯଥାବୀଜାନି ରୋହଂତି ପ୍ରଚୀର୍ଣାନି ମହୀତଲେ । ଏଵଂ କାମାନ୍ପ୍ରରୋହଂତି ଭୂମିଦାନସମନ୍ଵିତାଃ
‘ଯେପରି ମାଟିରେ ରୋପାଯାଇଥିବା ବିଆ ଅଙ୍କୁରିତ ହୋଇ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ, ସେପରି ଜମି ଦାନ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ଇଚ୍ଛାମାନେ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।’
ଅନ୍ନଦାଃ ସୁଖିନୋ ନିତ୍ଯଂ ଵସ୍ତ୍ରଦୋ ରୂପଵାନ୍ଭଵେତ୍ । ସ ନରଃ ସର୍ଵଦୋ ଭୂଯୋ ଯୋ ଦଦାତି ଵସୁଂଧରାମ୍
‘ଯିଏ ଅନ୍ନ ଦାନ କରେ, ସେ ସଦା ସୁଖୀ ରହେ; ଯିଏ ବସ୍ତ୍ର ଦାନ କରେ, ସେ ରୂପବାନ୍ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଜମି ଦାନ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ଦିଅନ୍ତା ହୁଏ।’
ଯଥା ଗୌର୍ଭରତେ ଵତ୍ସଂ କ୍ଷୀରମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ କ୍ଷୀରିଣୀ । ଏଵଂ ଦତ୍ତା ସହସ୍ରାକ୍ଷ ଭୂମିର୍ଭରତି ଭୂମିଦମ୍
‘ଯେପରି ଗାଈ ଦୁଧ ଦେଇ ନିଜ ଛୁଆଁକୁ ପୋଷେ, ସେପରି ହେ ସହସ୍ରାକ୍ଷ, ଦାନ ଦିଆଯାଇଥିବା ପୃଥିବୀ ଦାତାକୁ ପୋଷଣ କରେ।’
ଶଂଖୋ ଭଦ୍ରାସନଂ ଛତ୍ରଂ ଵରାଶ୍ଵଵରଵାରଣାଃ । ଭୂମିଦାନସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯସ୍ଯ ଫଲଂ ସ୍ଵର୍ଗଃ ପୁରଂଦର
‘ଶଂଖ, ଭଦ୍ରାସନ, ଛତା, ଉତ୍ତମ ଘୋଡା ଓ ହାତୀ—ଏଗୁଡିକ ହେଉଛି ଜମି ଦାନର ପୁଣ୍ୟର ଫଳ, ହେ ପୁରନ୍ଦର, ଏହାର ମୂଳ ହେଉଛି ସ୍ୱର୍ଗ।’
ଆଦିତ୍ଯୋ ଵରୁଣୋ ଵହ୍ନିର୍ବ୍ରହ୍ମା ସୋମୋ ହୁତାଶନଃ । ଶୂଲପାଣିଶ୍ଚ ଭଗଵାନଭିନଂଦଂତି ଭୂମିଦମ୍
‘ସୂର୍ଯ୍ୟ, ବରୁଣ, ଅଗ୍ନି, ବ୍ରହ୍ମା, ସୋମ, ହୁତାଶନ ଓ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଭଗବାନ—ସମସ୍ତେ ଜମି ଦାତା ଉପରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି।’
ଆସ୍ଫୋଟଯଂତି ପିତରୋ ଵର୍ଣଯଂତି ପିତାମହାଃ । ଭୂମିଦାତା କୁଲେ ଜାତଃ ସ ନସ୍ତ୍ରାତା ଭଵିଷ୍ଯତି
‘ପିତୃଗଣ ହର୍ଷିତ ହୁଅନ୍ତି, ପିତାମହମାନେ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି—“ଆମ ବଂଶରେ ଜଣେ ଜମି ଦାନ କରିଛନ୍ତି, ସେ ଆମର ଉଦ୍ଧାରକ ହେବେ।”’
ତ୍ରୀଣ୍ଯାହୁରତିଦାନାନି ଗାଵଃ ପୃଥ୍ଵୀ ସରସ୍ଵତୀ । ନରକାଦୁଦ୍ଧରଂତ୍ଯେତେ ଜପଵାପନଦୋହନାତ୍
ଗାଁ, ମାଟି ଓ ସରସ୍ୱତୀ — ଏହି ତିନିଟିକୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଦାନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏମାନେ ଜପ, ଅର୍ପଣ ଓ ଦୁଧ ଦେଇ ନରକରୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତି।
ଦୁର୍ଗତିଂ ତାରଯଂତ୍ଯେତେ ଵିଦ୍ଵଦ୍ଭିର୍ଵିପ୍ରଧାରଣୈଃ । ପ୍ରାଵୃତା ଵସ୍ତ୍ରଦା ଯାଂତି ନଗ୍ନା ଯାନ୍ତିତ୍ଵଵସ୍ତ୍ରଦାଃ
ବିଦ୍ୱାନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏହାକୁ ଧାରଣ କଲେ, ଏମାନେ ଦୁର୍ଗତିରୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି। ବର୍ଷାକାଳରେ ଯେଉଁମାନେ ବସ୍ତ୍ର ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ପିନ୍ଧି ଚାଲନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ଦେଇନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ନଗ୍ନ ହୋଇ ଯାଆନ୍ତି।
ତୃପ୍ତା ଯାଂତ୍ଯନ୍ନଦାତାରଃ କ୍ଷୁଧିତା ଯାଂତ୍ଯନନ୍ନଦାଃ । କାଂକ୍ଷଂତି ପିତରଃ ସର୍ଵେ ନରକାଦ୍ଭଯଭୀରଵଃ
ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ନ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ତୃପ୍ତି ସହିତ ଯାଆନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ଦେଇନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଖାଲି ପେଟରେ ଯାଆନ୍ତି। ସମସ୍ତ ପିତୃମାନେ, ନରକ ଭୟରେ, ଏହି ଦାନକୁ ଆଶା କରନ୍ତି।
ଗଯାଂ ଯାସ୍ଯତି ଯଃ ପୁତ୍ରଃ ସ ନସ୍ତ୍ରାତା ଭଵିଷ୍ଯତି । ଏଷ୍ଟଵ୍ଯା ବହଵଃ ପୁତ୍ରା ଯଦ୍ଯେକୋଽପି ଗଯାଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ଯେ ପୁଅ ଗୟାକୁ ଯିବ, ସେ ଆମ ପାଇଁ ଉଦ୍ଧାରକ ହେବ। ଏକ ଯଦି ଗୟାକୁ ଯିବ, ତେଣୁ ଅନେକ ପୁଅ ଆଶା କରିବା ଉଚିତ।
ଯଜେତ ଵାଶ୍ଵମେଧେନ ନୀଲଂ ଵା ଵୃଷମୁତ୍ସୃଜେତ୍ । ଲୋହିତୋ ଯସ୍ତୁ ଵର୍ଣେନ ପୁଚ୍ଛାଗ୍ରେ ଯସ୍ତୁ ପାଂଡୁରଃ
ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିପାରିବା, କିମ୍ବା ନୀଳ ବଳଦକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇପାରିବା; ଲାଲ ରଙ୍ଗର ବା ପୁଛର ଶିରା ଧଳା ଥିବା ବଳଦକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଇପାରିବା।
ଶ୍ଵେତଃ ଖୁରଵିଷାଣାଭ୍ଯାଂ ସ ନୀଲୋ ଵୃଷ ଉଚ୍ଯତେ । ନୀଲଃ ପାଂଡୁରଲାଂଗୂଲସ୍ତୋଯମୁଦ୍ଧରତେ ତୁ ଯଃ
ଯେ ବଳଦର ଖୁର ଓ ସିଂଗ ଧଳା, ସେହି ବଳଦକୁ ନୀଳ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ନୀଳ ବଳଦ ଯଦି ପୁଛ ଧଳା ଓ ପାଣି ଟାଣେ, ସେ ବଳଦ ବଡ଼ ପ୍ରଶଂସିତ।
ଷଷ୍ଟିଂ ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ପିତରସ୍ତେନ ତର୍ପିତାଃ । ଯଚ୍ଚ ଶୃଂଗଗତଂ ପଂକଂ କୁଲଂ ତିଷ୍ଠତି ଚୋଦ୍ଧୃତମ୍
ଏହା ଦ୍ୱାରା ପିତୃମାନେ ସାଠି ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୃପ୍ତ ରହନ୍ତି। ବଳଦର ସିଂଗରେ ଯେ ପାଙ୍କ ଲାଗିଥାଏ, ସେହି ପାଙ୍କ ଉଠିଲେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କୁଳ ଉଦ୍ଧାର ହୁଏ।
ପିତରସ୍ତସ୍ଯ ଚାଶ୍ନଂତି ସୋମଲୋକଂ ମହାଦ୍ଯୁତିମ୍ । ଆସୀଦ୍ରାଜ୍ଞୋ ଦିଲୀପସ୍ଯ ନୃଗସ୍ଯ ନହୁଷସ୍ଯ ଚ
ତାଙ୍କର ପିତୃମାନେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ସୋମ ଲୋକର ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି। ଏହି ଦେଖାଯାଇଥିଲା ଦିଲୀପ, ନୃଗ ଓ ନହୁଷ ରାଜାଙ୍କ ପାଖରେ।
ଅନ୍ଯେଷାଂ ତୁ ନରେଂଦ୍ରାଣାଂ ପୁନରନ୍ଯୋ ନ ଗଚ୍ଛତି । ବହୁଭିର୍ଵସୁଧା ଦତ୍ତା ରାଜଭିଃ ସଗରାଦିଭିଃ
ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ଏହି ଫଳ ପାଇନଥିଲେ; ସାଗର ଓ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ରାଜା ମାଟି ଦାନ କରିଥିଲେ।
ଯସ୍ଯ ଯସ୍ଯ ଯଦା ଭୂମିସ୍ତସ୍ଯତସ୍ଯ ତଦା ଫଲମ୍ । ବ୍ରହ୍ମଘ୍ନୋ ଵାଥ ସ୍ତ୍ରୀହଂତା ବାଲଘ୍ନଃ ପତିତୋଽଥଵା
ଯେତେବେଳେ ମାଟି ଯାହାର ଥାଏ, ସେତେବେଳେ ତାହାର ଫଳ ତାଙ୍କୁ ମିଳେ; ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନ୍ତା, ଜନନୀ ହନ୍ତା, ଶିଶୁ ହନ୍ତା କିମ୍ବା ପତିତ ଯେ କିଏ ନହେଉ।
ଗଵାଂ ଶତସହସ୍ରାଣି ହଂତା ତତ୍ତସ୍ଯଦୁଃଷ୍କୃତମ୍ । ସ୍ଵଦତ୍ତାଂ ପରଦତ୍ତାଂ ଵା ଯୋ ହରେତ୍ତୁ ଵସୁଂଧରାମ୍
ଏକ ଲକ୍ଷ ଗାଁ ମାରିଥିବା ଯେଉଁଠାରେ ଯେତେ ଦୁଷ୍କର୍ମ ହୁଏ, ସେତେ ଦୁଷ୍କର୍ମ ହୁଏ ଯେଉଁଠାରେ ନିଜ ଦିଆ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟର ଦିଆ ମାଟି ହରାଯାଏ।
ସ ଚ ଵିଷ୍ଠାକୃମିର୍ଭୂତ୍ଵା ପିତୃଭିଃ ସହ ପଚ୍ଯତେ । ଷଷ୍ଟିଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ସ୍ଵର୍ଗେ ତିଷ୍ଠତି ଭୂମିଦଃ
ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ମଳ କୀଟ ହୋଇ, ପିତୃମାନେ ସହିତ ଏକାଠି ଦଣ୍ଡ ଭୋଗ କରେ; କିନ୍ତୁ ମାଟି ଦାନ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସାଠି ହଜାର ବର୍ଷ ସ୍ୱର୍ଗରେ ରହେ।