ନିର୍ଗତଃ ସ୍ଵଜନାଂସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ପରପ୍ରେଷଣଲିପ୍ସଯା । ନ ଚ ପ୍ରେଷଣଦୋ ହ୍ଯାସୀତ୍କାଲେ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷପୀଡିତଃ
ନିଜ ଲୋକମାନେକୁ ଛାଡ଼ି, ତୁମେ ଅନ୍ୟଙ୍କ ପାଖରେ କାମ କରିବା ଆଶାରେ ବାହାରିଗଲ। କିନ୍ତୁ ସେ ସମୟରେ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଥିବାରୁ କୌଣସି କାମ ମିଳିଲା ନାହିଁ।
ତତଃ କଦାଚିଦ୍ଗହନେ ସରଶ୍ଚୋତ୍ଫୁଲ୍ଲପଂକଜମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତତ୍ର କୃତୋ ଭାଵୋ ଗୃହ୍ଣୀଵଃ ପଂକଜାନି ଵୈ
ତାପରେ ଏକ ସମୟରେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଥିବା ଏକ ଝିଲିକୁ ଦେଖିଲ, ସେଠାରେ ଫୁଲିଥିବା ପଦ୍ମ ଦେଖି ତୁମର ମନରେ ଭଲ ଭାବ ଆସିଲା ଏବଂ ସେହି ପଦ୍ମଗୁଡ଼ିକୁ ତୁମେ ତୁଳିଲ।
ଏତାଵଦୁକ୍ତ୍ଵା ପୁଷ୍ପାଣି ତାନ୍ଯାଦାଯ ପଦେ ପଦେ । ଆସ୍ଥିତୌ ନଗରୀଂ ପୁଣ୍ଯାଂ ନାମ୍ନା ଵାରାଣସୀଂ ଶୁଭାମ୍
ଏଭଳି କହି, ତୁମେ ସେହି ପୁଷ୍ପଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇ ପଦେ ପଦେ ଚାଲି, ପବିତ୍ର ଏବଂ ଶୁଭ ନାମୀ ବାରାଣସୀ ନଗରକୁ ପହଞ୍ଚିଲ।
ତତୋ ଵିକ୍ରଯତଃ କଶ୍ଚିନୈଵ ଗୃହ୍ଣାତି ପଂକଜମ୍ । ତନ୍ମଠାନ୍ନିର୍ଗତଃ କଶ୍ଚିତ୍ତତ୍ରୈଵ ପ୍ରାଂଗଣେ ସ୍ଥିତଃ
କିନ୍ତୁ ତୁମେ ସେହି ପଦ୍ମ ବିକ୍ରି କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କେହି ବି ସେଗୁଡ଼ିକୁ କିଣିଲେ ନାହିଁ। ତେଣୁ ବଜାର ଛାଡ଼ି, ତୁମେ ସେଠାରେ ଏକ ମଣ୍ଡପରେ ଦଢ଼ି ରହିଲ।
ତତ୍ର ସ୍ଥାନେ ପ୍ରଵିଶତା ଶ୍ରୁତୋ ଵାଦିତ୍ରନିସ୍ଵନଃ । କସ୍ମିଂଶ୍ଚ ଶ୍ରୂଯତେ ହ୍ଯେଷ ଵାଦିତ୍ରସ୍ଯ ଚ ନିସ୍ଵନଃ
ସେଠାରେ ତୁମେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ସମୟରେ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ରର ଧ୍ୱନି ଶୁଣିଲ। କେଉଁ ଦିଗରୁ ଏହି ବାଦ୍ୟର ଶବ୍ଦ ଆସୁଛି, ତାହା ଶୁଣାଗଲା।
ଇତି ପୃଷ୍ଟେ ତଦା ତୂର୍ଯେ ତେନୋକ୍ତେ ପ୍ରସ୍ଥିତୋଂତରମ୍ । କାଶିରାଜସ୍ତୁ ଵିଖ୍ଯାତ ଇଂଦ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନସ୍ତୁ ପାର୍ଥିଵଃ
ତୁମେ ବାଦ୍ୟ ଶବ୍ଦ ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ, କେହି ତୁମକୁ କହିଲେ, ତୁମେ ସେହି ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲ। ସେଠାରେ ବିଶ୍ରୁତ କାଶୀର ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଥିଲେ।
ତସ୍ଯାସ୍ତି ଦୁହିତା ଖ୍ଯାତା ନାମ୍ନା ଚଂଦ୍ରାଵତୀ ସତୀ । ଉପୋଷିତା ମହାଭାଗା ଜଯଂତୀମଷ୍ଟମୀଂ ଶୁଭାମ୍
ତାଙ୍କର ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଝିଅ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଚନ୍ଦ୍ରାବତୀ। ସେ ଏକ ଶୁଭ ଜୟନ୍ତୀ ଅଷ୍ଟମୀ ବ୍ରତ ରଖିଥିଲେ।
ତତ୍ରାଗତୋଽସୌ ଵୈଶ୍ଯସ୍ତୁ ଯତ୍ର ତିଷ୍ଠତି ସା ଶୁଭା । ସଂତୁଷ୍ଟଚିତ୍ତଃ ସ ତଦା ହର୍ଷସ୍ତତ୍ରାଗତୋ ମହାନ୍
ସେଠାକୁ ସେ ବ୍ୟାପାରୀ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଶୁଭା ଝିଅ ରହିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ମନ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲା ଏବଂ ବଡ଼ ଆନନ୍ଦ ଆସିଲା।
ତତ୍ର ସ୍ଥାନେ ତ୍ଵଯା ଦୃଷ୍ଟୋ ଦେଵ ଵୈତାନିକୋ ଵିଧିଃ । ଆଦିତ୍ଯସହିତୋ ଯତ୍ର ପୂଜ୍ଯତେ ଭଗଵାନ୍ହରିଃ
ସେଠାରେ ତୁମେ ଦେଖିଲ, ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ବୈତାନିକ ବିଧି ହେଉଛି, ଯେଉଁଠି ଭଗବାନ୍ ହରିଙ୍କୁ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବ ସହିତ ପୂଜା କରାଯାଉଛି।
ତଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ଚ ତ୍ଵଯା ପତ୍ନ୍ଯା ସହ ପୁଷ୍ପାର୍ଚନଂ କୃତମ୍ । ଶେଷୈସ୍ତୁ ପ୍ରକରସ୍ତତ୍ର କୃତଃ ପୁଷ୍ପମଯସ୍ତଥା
ସେଠାରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ତୁମେ ଓ ତୁମର ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ ପୁଷ୍ପାଞ୍ଜଳି ଦେଲ। ଅବଶିଷ୍ଟ ପୁଷ୍ପରେ ମାଳା ବନାଯାଇଥିଲା।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିସ୍ମିତା ସାହ କେନେହାଭ୍ଯର୍ଚନଂ କୃତମ୍ । ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତତ୍କର୍ମତତ୍ସର୍ଵଂ କୃତଂ ସଂରକ୍ଷଣଂ ତଥା
ଏହା ଦେଖି ସେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ ଏବଂ କିଏ ଏଠାରେ ଏହି ପୂଜା କଲା ବୋଲି ଚିନ୍ତା କଲେ। ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଜାଣି, ସେ ଏହାକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବାକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ।
ତତସ୍ତୁଷ୍ଟା ତୁ ସା ତୁଭ୍ଯଂ ଦଦୌ ଵିତ୍ତଂ ବହୁସ୍ଵଯମ୍ । ତ୍ଵଯା ଵିତ୍ତଂ ନୋ ଗୃହୀତଂ ଭୋଜନାଯାନୁମଂତ୍ରିତଃ
ତାପରେ ସେ ତୁମେ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ନିଜେ ବହୁ ଧନ ଦେଲେ। କିନ୍ତୁ ତୁମେ ସେ ଧନ ଗ୍ରହଣ କଲେ ନାହିଁ, ବରଂ ଭୋଜନ ପାଇଁ ଆମନ୍ତ୍ରିତ ହେଲେ।
ନ ଗୃହୀତଂ ଭୋଜନଂ ଚ ନ ଚ ଵିତ୍ତଂ ତ୍ଵଯା ତଦା । ଆଦିତ୍ଯୋ ଵିଷ୍ଣୁସଂଯୁକ୍ତଃ ପୂଜିତୋଽସୌ ଯଥାଵିଧି
ସେ ସମୟରେ ତୁମେ ଖାଦ୍ୟ ବା ଧନ କିଛି ଗ୍ରହଣ କରିନଥିଲେ; ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ବିଷ୍ଣୁ ଏକାତ୍ମ ହୋଇ, ତୁମେ ଯଥାବିଧିରେ ପୂଜା କରିଥିଲେ।
ତତଃ ପ୍ରଭାତସମଯେ ରକ୍ଷମାଣସ୍ତଯା ସଦା । ଵିଶ୍ରଂଭଯିତ୍ଵା ତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ନିର୍ଗତୋଽସି ଯଥେଚ୍ଛଯା
ତାପରେ ପ୍ରଭାତ ସମୟରେ ସେ ନିତ୍ୟ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ; ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱସ୍ତ କରି, ଇଚ୍ଛାମତେ ବାହାରିଗଲେ।
ତଦେତଦନ୍ଯଜନୁଷି ସୁକୃତଂ ଚାର୍ଜିତଂ ତ୍ଵଯା । ପଂଚତ୍ଵଂ ଚ ତ୍ଵଯା ପ୍ରାପ୍ତଂ ସ୍ଵୀଯକର୍ମାନୁଯୋଗତଃ
ଏହି ସୁକୃତ୍ୟ ତୁମେ ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ଅର୍ଜନ କରିଥିଲେ; ଏବଂ ନିଜ କର୍ମର ପ୍ରଭାବରେ ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ।
ତେନ ପୁଣ୍ଯେନ ମହତା ଵିମାନମାଗମତ୍ତଦା । ତତ୍ଫଲଂ ଭୁଜ୍ଯତେ ଭୂପ ପୂର୍ଵଜନ୍ମକୃତଂ ଚ ଯତ୍
ସେ ମହାପୁଣ୍ୟରେ ଦ୍ୱାରା ଏକ ଦିବ୍ୟ ଯାନ ଆସିଥିଲା; ରାଜା, ପୂର୍ବଜନ୍ମର କର୍ମର ଫଳ ଏଠି ଭୋଗ କରାଯାଏ।
ହରିଶ୍ଚଂଦ୍ର ଉଵାଚ- କେନୈଵ ଚ ଵିଧାନେନ କସ୍ମିନ୍ମାସେ ଚ ସା ତିଥିଃ । କର୍ତ୍ତଵ୍ଯା ତନ୍ମମାଚକ୍ଷ୍ଵ ଅନୁଗ୍ରାହ୍ଯୋଽସ୍ମି ତେ ଯଦି
ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର କହିଲେ— କେଉଁ ପ୍ରକାରରେ, କେଉଁ ମାସରେ ଏବଂ କେଉଁ ତିଥିରେ ଏହା କରିବା ଉଚିତ? ଦୟାକରି ମୋତେ କୁହ, ଯଦି ତୁମେ ମୋପାଇଁ ଦୟା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ।
ସନତ୍କୁମାର ଉଵାଚ- ଶୃଣୁଷ୍ଵାଵହିତୋ ରାଜନ୍କଥ୍ଯମାନଂ ମଯା ତଵ । ଶ୍ରାଵଣସ୍ଯ ତୁ ମାସସ୍ଯ କୃଷ୍ଣାଷ୍ଟମ୍ଯାଂ ନରାଧିପ
ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ— ରାଜା, ଆଗ୍ରହପୂର୍ବକ ଶୁଣ; ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି: ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଶ୍ରାବଣ ମାସର କୃଷ୍ଣାଷ୍ଟମୀ ତିଥିରେ କରିବା ଉଚିତ, ହେ ନରପତି।
ରୋହିଣୀ ଯଦି ଲଭ୍ଯେତ ଜଯଂତୀ ନାମ ସା ତିଥିଃ । ଭୂଯୋଭୂଯୋ ମହାରାଜ ଭଵେଜ୍ଜନ୍ମନି କାରଣମ୍
ସେ ଦିନ ରୋହିଣୀ ନକ୍ଷତ୍ର ମିଳିଲେ, ସେ ତିଥିକୁ 'ଜୟନ୍ତୀ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହା ପୁନଃପୁନଃ ଜନ୍ମର କାରଣ ହୁଏ, ହେ ମହାରାଜ।
ଵିଧାନମସ୍ଯା ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଥୋକ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ମମ । ଯତ୍କୃତ୍ଵା ମୁକ୍ତପାପସ୍ତୁ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଂ ପ୍ରଗଚ୍ଛତି
ଏହାର ବିଧି ମୁଁ କହିବି, ଯେପରି ବ୍ରହ୍ମା ମୋତେ କହିଥିଲେ; ଏହା କରିଲେ, ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
ଉପୋଷିତସ୍ତତଃ କୃତ୍ଵା ସ୍ନାନଂ କୃଷ୍ଣତିଲୈଃ ସହ । ସ୍ଥାପଯେଦଵ୍ରଣଂ କୁଂଭଂ ପଂଚରତ୍ନସମନ୍ଵିତମ୍
ଉପବାସ କରି, କୃଷ୍ଣ ତିଳ ସହିତ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ; ପଂଚ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ସହିତ ଏକ ଦୋଷରହିତ କୁମ୍ଭ ବସାଇବା ଦରକାର।
ଵଜ୍ରମୌକ୍ତିକଵୈଡୂର୍ଯ ପୁଷ୍ପରାଗେଂଦ୍ରନୀଲକମ୍ । ପଂଚରତ୍ନଂ ପ୍ରଶସ୍ତଂ ତୁ ଇତି କାତ୍ଯାଯନୋଽବ୍ରଵୀତ୍
ବଜ୍ର, ମୁକ୍ତା, ବୈଡୂର୍ୟ, ପୁଷ୍ପରାଗ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରନୀଳ— ଏହି ପଞ୍ଚଟି ଉତ୍ତମ ରତ୍ନ, ଏହିପରି କାତ୍ୟାୟନ କହିଛନ୍ତି।
ତସ୍ଯୋପରି ନ୍ଯସେତ୍ପାତ୍ରଂ ସୌଵର୍ଣଂ ଲକ୍ଷଣାନ୍ଵିତମ୍ । ସୌଵର୍ଣାଂ ଵିନ୍ଯସେତ୍ତତ୍ର ଯଶୋଦାଂ ନଂଦଗେହିନୀମ୍
ସେ କୁମ୍ଭ ଉପରେ ଚିହ୍ନିତ ସୁନାର ପାତ୍ର ରଖିବା ଉଚିତ; ସେଠାରେ ନନ୍ଦଙ୍କ ଗୃହବଧୂ ଯଶୋଦାଙ୍କର ସୁନାର ପ୍ରତିମା ବସାଇବା ଦରକାର।
ଦଦମାନାଂ ତୁ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ସ୍ତନଂ ଵୈ ଵିସ୍ମିତାନନାମ୍ । ପିବମାନଂ ସ୍ତନଂ ମାତୁରପରଂ ପାଣିନା ସ୍ପୃଶତ୍
ଯେଉଁଠି ଯଶୋଦା ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ଦୁଧ ଦେଉଛନ୍ତି, ମୁହଁରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଭାବ; ପୁଅ ମାଆଙ୍କ ଦୁଧ ପିଉଛି ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଷ୍ଠନକୁ ହାତରେ ଛୁଉଛି।
ଆଲୋକ୍ଯ ମାତରଂ ପ୍ରେମ୍ଣା ସୁଖଯଂତଂ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ । ସୌଵର୍ଣଂ କାରଯେଦ୍ଦେଵଂ ଯାଵଚ୍ଛକ୍ତିଶ୍ଚ ଵିଦ୍ଯତେ
ପୁଅ ମାଆକୁ ସ୍ନେହରେ ଦେଖୁଛି, ପୁନିପୁନି ତାଙ୍କୁ ଖୁସି କରୁଛି; ଯେପରି ଶକ୍ତି ଅଛି, ସେପରି ସୁନାର ଦେବପ୍ରତିମା ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ।
ଦ୍ଵି ନିଷ୍କମାତ୍ରଂ କର୍ତଵ୍ଯଂ ଯଦି ଶକ୍ତିଶ୍ଚ ଵିଦ୍ଯତେ । ତ୍ରିଲୋହେନୈଵ କର୍ତଵ୍ଯଂ ସୌଵର୍ଣେନାଥଵା ପୁନଃ
ଯଦି ଶକ୍ତି ଥାଏ, ଦୁଇ ନିଷ୍କ ଓଜନରେ ପ୍ରତିମା କରିବା ଉଚିତ; ନହେଲେ ତିନି ପ୍ରକାର ଧାତୁରେ କିମ୍ବା ପୁଣି ସୁନାରେ କରିଯାଉ।
thumb|ଅଙ୍ଗୁଲିଵିନ୍ଯାସଃ2 thumb|ଅଙ୍ଗୁଲିଵିନ୍ଯାସଃ4 thumb|ଅଙ୍ଗୁଲିଵିନ୍ଯାସ5 thumb|ଅଙ୍ଗୁଲିଵିନ୍ଯାସ6 ତଦ୍ଵଚ୍ଚ ରୋହିଣୀଂ କୁର୍ଯାତ୍ସୌଵର୍ଣୀ ରାଜତଃ ଶଶୀ । ଅଂଗୁଷ୍ଠମାତ୍ରସ୍ତୁ ଶଶୀ ରୋହିଣୀ ଚତୁରଂଗୁଲା
ତେଣୁ ଏଭଳି ରୋହିଣୀକୁ ସୁନାରେ ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଚାଁଦିରେ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ; ଚନ୍ଦ୍ର ଅଙ୍ଗୁଠି ପରି ଛୋଟ, ରୋହିଣୀ ଚାରି ଆଉଠ ଲମ୍ବା ହେଉ।
କର୍ଣଯୋଃ କୁଂଡଲେ ଦଦ୍ଯାତ୍କଂଠାଭରଣକଂ ଗଲେ । ଏଵଂ କୃତ୍ଵା ତୁ ଗୋଵିଂଦଂ ମାତ୍ରାସାର୍ଦ୍ଧଂ ଜଗତ୍ପତିମ୍
କାନରେ କୁଣ୍ଡଳ ଏବଂ ଗଳାରେ ହାର ପିନ୍ଧାଇବା ଉଚିତ; ଏପରି କରି, ମାଆ ସହିତ ଜଗତ୍ନାଥ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ପୂଜା କର।
କ୍ଷୀରାଦିସ୍ନପନଂ କୃତ୍ଵା ଚଂଦନେନାନୁଲେପଯେତ୍ । ଶ୍ଵେତଵସ୍ତ୍ରଯୁଗଚ୍ଛତ୍ରଂ ପୁଷ୍ପମାଲୋପଶୋଭିତମ୍
କ୍ଷୀର ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ଦେବଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇ, ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇବା; ଦୁଇଟି ଧଳା ବସ୍ତ୍ର, ଧଳା ଛତା ଓ ଫୁଲର ମାଳା ଦେଇ ଅଳଙ୍କୃତ କର।
ନୈଵେଦ୍ଯୈର୍ଵିଵିଧୈର୍ଭକ୍ଷୈଃ ଫଲୈର୍ନାନାଵିଧୈରପି । ଦୀପଂ ଚ କାରଯେତ୍ତତ୍ର ପୁଷ୍ପମଂଡପଶୋଭିତମ୍
ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଭୋଜ୍ୟ, ମିଠା ଓ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଫଳ ନୈବେଦ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ; ସେଠାରେ ଫୁଲର ମଣ୍ଡପ ଶୋଭିତ ଦୀପ ରଖ।