ରୂପସୁଂଦର୍ଯୁଵାଚ-। ମମାପି ସ୍ମରଣଂ ଜାତଂ ପ୍ରାକୃତସ୍ଯ ଚ ଜନ୍ମନଃ । ମୂଷିକା ଚାହମପ୍ଯାସଂ କ୍ଷୁଦ୍ରା ବ୍ରାହ୍ମଣଵେଶ୍ମନି
ରୂପସୁନ୍ଦରୀ କହିଲେ: ମୋତେ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର ସ୍ମୃତି ଆସିଛି; ମୁଁ ଏକ ଛୋଟ ଉଣ୍ଡରା ଥିଲି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଘରେ।
କାର୍ତିକେ ଚ ପ୍ରବୋଧିନ୍ଯାଂ ମଂଦୀଭୂତେ ଚ ଦୀପକେ । ଵର୍ତ୍ଯଗ୍ରାହରଣାର୍ଥାଯ ନିର୍ଗତାହଂ ତଦା ବିଲାତ୍
କାର୍ତ୍ତିକରେ ପ୍ରବୋଧିନୀ ଦିନେ, ଦୀପକ ମନ୍ଦ ହେବାବେଳେ, ମୁଁ ବିଲରୁ ବାହାରି, ବାତିର ଶିରା ନେବାକୁ ଗଲି।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନାରାଯଣଂ ଦେଵଂ ପୂଜିତଂ କୁସୁମୈସ୍ତଥା । ନିଦ୍ରାଭିଭୂତଂ ଵିପ୍ରଂ ଚ ଵର୍ତ୍ତିଃ କୃଷ୍ଟା ମଯା ତଦା
ନାରାୟଣ ଦେବଙ୍କୁ ଫୁଲରେ ପୂଜିତ ଦେଖି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶୟନାବସ୍ଥାରେ ଥିବାବେଳେ, ମୁଁ ବାତିକୁ ଟାଣିଥିଲି।
ଉତ୍ଥିତସ୍ତ୍ଵଂ ଯଦା ତତ୍ର ମାଂ ଗୃହୀତୁଂ କୃତକ୍ଷଣଃ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତ୍ଵଂ ଚ ପ୍ରଣଷ୍ଟାହଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟା ବିଲମଧ୍ଯତଃ
ତୁମେ ଉଠି, ମୋତେ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲ; ତୁମକୁ ଦେଖି, ମୁଁ ଭୟରେ ପଳାଇ, ବିଲ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲି।
ଵିଶଂତ୍ଯା ମମ ପାଦେନ ଦୀପଵର୍ତ୍ତିର୍ଵିଜୃଂଭିତା । ତୈଲପାତ୍ରଂ ଚ ନମିତଂ ତେନାହଂ ସୁଖଭାଗିନୀ
ମୁଁ ବିଲକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବାବେଳେ, ମୋ ପାଉଁ ଦ୍ୱାରା ବାତି ଟାଣିଗଲା, ତେଣୁ ତେଲର ପାତ୍ର ଝୁକିଗଲା; ଏହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସୁଖୀ ହେଲି।
ତନ୍ମଯା ରାଜରାଜେଂଦ୍ର ଦୀପଂ ଚୈଵ ପ୍ରକାଶିତମ୍ । ଇଦାନୀଂ ଚ ମଯା ପ୍ରାପ୍ତଂ ରୂପଲାଵଣ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍
ଏଭଳି, ହେ ରାଜାଧିରାଜ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଦୀପକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରିଥିଲି; ଏବେ ମୋତେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପ ଓ ଲାବଣ୍ୟ ମିଳିଛି।
ତ୍ଵଂ ଚ ଭର୍ତ୍ତା ତଥା ରାଜ୍ଯଂ ପୁତ୍ରାଶ୍ଚୈଵଂଵିଧଂ ସୁଖମ୍ । ଦୀପପ୍ରବୋଧନାଜ୍ଜାତଂ ଜ୍ଞାନମତ୍ଯଂତ ଦୁର୍ଲ୍ଲଭମ୍
ତୁମେ, ତୁମର ସ୍ୱାମୀ, ରାଜ୍ୟ ଏବଂ ପୁଅମାନେ—ଏମିତି ସମସ୍ତ ସୁଖ ଏହି ଦୀପ ପୂଜା ଦ୍ୱାରା ଲଭିଥିବା ଅତି ଦୁର୍ଲଭ ଜ୍ଞାନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ ଦୀପଵ୍ରତମନୁତ୍ତମମ୍ । ଆଵାଂ ହି ପରଯା ଭକ୍ତ୍ଯା କୁର୍ଵଶ୍ଚୈଵ ଵିଶେଷତଃ
ସେଥିପାଇଁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୀପ ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ। ଆମେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଗଭୀର ଭକ୍ତି ସହ କରିଛୁ।
ତଦେତତ୍କର୍ମଣଃ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଫଲଂ ରାଜ୍ଯାଦିସଂପଦଃ । ପୂର୍ଵଜନ୍ମସ୍ମୃତଂ ଚାପି ସର୍ଵପାପକ୍ଷଯସ୍ତଥା
ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରୁ ରାଜ୍ୟ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ପରି ଫଳ ମିଳିଛି, ପୂର୍ବଜନ୍ମର ସ୍ମୃତି ଏବଂ ସମସ୍ତ ପାପର ନାଶ ମଧ୍ୟ ହୋଇଛି।
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ ଵିଧିମଂତ୍ରାଦିପୂର୍ଵକମ୍ । ଦୀପଵ୍ରତଂ କୃତଂ ପୁଂଭିଃ ପୁଣ୍ଯଂ ଚଂଦ୍ରାର୍କତାରକମ୍
ତେଣୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସ ଦେଇ, ନିୟମ ଓ ମନ୍ତ୍ର ପୂର୍ବକ ଭାବରେ, ପୁରୁଷମାନେ ଏହି ଦୀପ ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ, ଯାହା ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ତାରାମାନେ ପରି ପୁଣ୍ୟଦାୟକ।
ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚୋ ରାଜା ଚକ୍ରେ ଦୀପଵ୍ରତଂ ତଦା । ପ୍ରିଯଯା ସହ ଦେଵର୍ଷେ ସମ୍ଯକ୍ଶ୍ରଦ୍ଧାସମନ୍ଵିତଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ସହ ଦେବଋଷିଙ୍କ ସାଙ୍ଗରେ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଦୀପ ବ୍ରତ କଲେ।
ତସ୍ମିଂସ୍ତୁ ପୁଷ୍କରେ ତୀର୍ଥେ କୃତ୍ଵା ଦୀପଵ୍ରତଂ ତୁ ତୌ । ଅଵାପତୁଃ ପରାଂ ମୁକ୍ତିଂ ଦେଵଦାନଵଦୁର୍ଲ୍ଲଭାମ୍
ସେହି ପୁଷ୍କର ତୀର୍ଥରେ, ଦୀପ ବ୍ରତ କରି, ସେମାନେ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ପାଇବାକୁ ଅସମ୍ଭବ ଯେପରି, ସେହି ପରମ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କଲେ।
ଏତଦ୍ଦୀପସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଯେ ଶୃଣ୍ଵଂତି ନରା ଭୁଵି । ସର୍ଵପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତାଃ ପ୍ରଯାଂତି ହରିମଂଦିରମ୍
ଏହି ଦୀପର ମହିମା ଯେଉଁମାନେ ପୃଥିବୀରେ ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ହରିଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ଯେ ଚ କୁର୍ଵଂତି ପୁରୁଷାଃ ସ୍ତ୍ରିଯୋ ଵା ଭକ୍ତିତତ୍ପରାଃ । ତେ ସର୍ଵେ ପାପନିର୍ମୁକ୍ତା ଯାଂତି ବ୍ରହ୍ମସନାତନମ୍
ଯେଉଁ ପୁରୁଷ କିମ୍ବା ମହିଳାମାନେ ଭକ୍ତି ସହିତ ଏହି ବ୍ରତ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଶାଶ୍ୱତ ବ୍ରହ୍ମରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି।
ନେତ୍ରରୋଗା ଵିନଶ୍ଯଂତି ଯଥା ପାପପ୍ରଭାଵଜାଃ । ଆଧଯୋ ଵ୍ଯାଧଯଃ ସର୍ଵେ ନଶ୍ଯଂତେ ହି କୃତେକ୍ଷଣାତ୍
ପାପର ପ୍ରଭାବରୁ ହେଉଥିବା ଆଖିର ରୋଗ ନଶ୍ଟ ହୁଏ; ଦୁଃଖ ଓ ରୋଗ ସମସ୍ତ ଦୀପ ବ୍ରତ ଦେଖିଲେ ସହସା ଦୂରିଯାଏ।
ନ ଦାରିଦ୍ର୍ଯଂ ନ ଶୋକଂ ଚ ନ ମୋହୋ ନ ଚ ଵିଭ୍ରମଃ । ଗୃହେ ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ସମାଯାତି ଜନ୍ମଜନ୍ମନି ଵାଡଵ
ଘରେ କେବେ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ଶୋକ, ମୋହ କିମ୍ବା ଭ୍ରମ ନଥାଏ; ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଘରକୁ ପ୍ରତିଜନ୍ମରେ ଆସନ୍ତି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଦେଵଦେଵ ଜଗନ୍ନାଥ ଭକ୍ତାନାମଭଯପ୍ରଦ । ଵ୍ରତଂ ବ୍ରୂହି ମହାଦେଵ କୃପାଂ କୃତ୍ଵା ମମୋପରି
ନାରଦ କହିଲେ— ହେ ଦେବମାନ୍ୟ, ଜଗନ୍ନାଥ, ଭକ୍ତମାନେଙ୍କୁ ଭୟହୀନତା ଦେଇଥିବା, ମୋ ଉପରେ କୃପା କରି, ଏହି ବ୍ରତ ବିଷୟରେ କହ, ହେ ମହାଦେବ।
ଶ୍ରୀମହାଦେଵ ଉଵାଚ- ସାର୍ଵଭୌମଃ ପୁରା ହ୍ଯାସୀଦ୍ଧରିଶ୍ଚଂଦ୍ରୋ ମହୀପତିଃ । ତସ୍ଯତୁଷ୍ଟୋଽଦଦଦ୍ବ୍ରହ୍ମା ପୁରୀଂ କାମଦୁଘାଂ ଶୁଭାମ୍
ଶ୍ରୀମହାଦେବ କହିଲେ— ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୃଥିବୀର ରାଜା ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଏକ ଇଚ୍ଛାପୂରଣ ଓ ଶୁଭ ସହର ଦେଇଥିଲେ।
ସର୍ଵରତ୍ନମଯୀଂ ଦିଵ୍ଯାଂ ବାଲାର୍କସଦୃଶପ୍ରଭାମ୍ । ତତ୍ର ସ୍ଥିତୋ ମହୀପାଲୋ ସପ୍ତଦ୍ଵୀପାଂ ଵସୁଂଧରାମ୍
ସେହି ସହର ଦେବତାମୟ, ସମସ୍ତ ରତ୍ନରେ ତିଆରି, ନବ ରବି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ସେଠାରେ ରାଜା ସପ୍ତଦ୍ୱୀପ ଭୂମିର ଶାସନ କରୁଥିଲେ।
ପାଲଯାମାସ ଧର୍ମେଣ ପିତା ପୁତ୍ରମିଵୌରସମ୍ । ପ୍ରଭୂତଧନଧାନ୍ଯସ୍ତୁ ପୁତ୍ରଦୌହିତ୍ରଵାନ୍ନୃପଃ
ସେ ଧର୍ମରେ ରାଜ୍ୟ ପାଳନ କରୁଥିଲେ, ଯେପରି ପିତା ନିଜ ପୁଅକୁ ଦେଖେ। ଏହି ରାଜା ପ୍ରଚୁର ଧନ, ଧାନ୍ୟ, ପୁଅ ଓ ନାତି ଥିଲେ।
ସ ପାଲଯନ୍ଶୁଭଂ ରାଜ୍ଯଂ ପରଂ ଵିସ୍ମଯମାଗତଃ । ନ ତାଦୃଶମଭୂତ୍ପୂର୍ଵଂ ରାଜ୍ଯଂ କସ୍ଯ ହି କର୍ହିଚିତ୍
ସେ ଶୁଭ ରାଜ୍ୟ ପାଳନ କରି, ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ; ଏପରି ରାଜ୍ୟ କେବେ କାହାରି ହୋଇନଥିଲା।
ନ ଚେଦୃଶଂ ନରୈରନ୍ଯୈର୍ଵିମାନମଧିରୋହିତମ୍ । କସ୍ଯେହ କର୍ମଣୋ ଵ୍ଯଷ୍ଟିର୍ଯେନାହଂ ସୁରରାଡିଵ
ଏପରି ଦେବତାମୟ ରଥରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ମଣିଷ ଚଢ଼ିନଥିଲେ; କାହାର କର୍ମର ଏହି ଫଳ ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଦେବତାମାନ୍ୟ ରାଜା ପରି ହୋଇଛି?
ଇତି ଚିଂତାପରୋ ଭୂତ୍ଵା ଵିମାନଵରମାସ୍ଥିତଃ । ଦଦର୍ଶ ପାର୍ଥିଵଵରୋ ମେରୁଂ ଶିଖରିଣାଂ ଵରମ୍
ଏଭଳି ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ ହୋଇ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥରେ ବସି, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ମେରୁ ପର୍ବତକୁ ଦେଖିଲେ।
ତତ୍ରାସ୍ତେ ଚ ମହାତ୍ମାସୌ ଦ୍ଵିତୀଯ ଇଵ ଭାସ୍କରଃ । ଆସୀନଂ ପର୍ଵତଵରେ ଶୈଲପଟ୍ଟେ ହିରଣ୍ମଯେ
ସେଠାରେ, ସେ ମହାତ୍ମା, ଦ୍ୱିତୀୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି, ସୁନାର ପାହାଡ଼ ଶିଖରରେ ବସିଥିଲେ।
ସନତ୍କୁମାରଂ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଂ ଜ୍ଞାନଯୋଗପରାଯଣମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହ୍ଯଵାତରଦ୍ରାଜା ପ୍ରଷ୍ଟୁକାମୋଽଥ ଵିସ୍ମଯମ୍
ଜ୍ଞାନ ଓ ଯୋଗରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିବା ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ସନତ୍କୁମାରଙ୍କୁ ଦେଖି, ରାଜା ଅଦ୍ଭୁତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଇ, ତାଙ୍କୁ ପଚାରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ତଳକୁ ଅସିଲେ।
ଵଵଂଦେ ଚରଣୌ ହୃଷ୍ଟସ୍ତେନାପି ସ ଚ ନଂଦିତଃ । ସୁଖୋପଵିଷ୍ଟସ୍ତୁ ନୃପଃ ପପ୍ରଚ୍ଛ ମୁନିପୁଂଗଵମ୍
ସେ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କର ପାଦରେ ଶିର ନମାଇଲେ, ଏହାରେ ସନତ୍କୁମାର ଖୁସି ହେଲେ। ତା'ପରେ ରାଜା ସୁବିଧାରେ ବସି, ମହାମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
ଭଗଵନ୍ଦୁର୍ଲ୍ଲଭା ଲୋକେ ସଂପଚ୍ଚେଯଂ ଯଥା ମମ । କର୍ମଣା କେନ ଲଭ୍ଯେତ କଶ୍ଚାହଂ ପୂର୍ଵଜନ୍ମନି
ହେ ଭଗବନ୍, ଏପରି ସମୃଦ୍ଧି ଏହି ସଂସାରରେ ଦୁର୍ଲଭ। କେଉଁ କର୍ମରେ ଏହା ମିଳେ? ଆଉ ମୁଁ ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ କିଏ ଥିଲି?
ତତ୍ତ୍ଵଂ କଥଯ ମେ ସର୍ଵମନୁଗ୍ରାହ୍ଯୋଽସ୍ମି ତେ ଯଦି । ସନତ୍କୁମାର ଉଵାଚ-। ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପୂର୍ଵଵୃତ୍ତସ୍ଯ କାରଣମ୍
ମୋତେ ସମସ୍ତ ସତ୍ୟ କୁହନ୍ତୁ, ଯଦି ଆପଣଙ୍କ ଦୟା ପାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ହେଉଛି। ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ: ରାଜା, ଶୁଣ, ମୁଁ ତୋର ପୂର୍ବ ଘଟଣାର କାରଣ କହିବି।
ଯେନ କୃତ୍ଵା ଵିଶେଷେଣ ତଵ ଚାନୁଗ୍ରହୋଽଭଵତ୍ । ତ୍ଵମାସୀଃ ପୂର୍ଵଜନୁଷି ସୁଵୈଶ୍ଯଃ ସତ୍ଯଵାକ୍ଶୁଚିଃ
କେଉଁ ବିଶେଷ କାର୍ଯ୍ୟରେ ତୋ ପ୍ରସାଦ ହୋଇଛି, ମୁଁ ଏହା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି। ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ତୁମେ ଏକ ସତ୍ୟବାନ୍ ଓ ପବିତ୍ର ବ୍ୟାପାରୀ ଥିଲା।
ସ୍ଵଂ କର୍ମ ତେ ପରିତ୍ଯକ୍ତଂ ତତସ୍ତ୍ଯକ୍ତସ୍ତୁ ବାଂଧଵୈଃ । ସତ୍ଵଂ ଵୃତ୍ତିପରିକ୍ଷୀଣୋ ଭାର୍ଯଯାନୁଗତସ୍ତଥା
ତୁମେ ନିଜ କାମକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲ, ଏହିଠାରୁ ତୁମର ଆତ୍ମୀୟମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ତୁମର ଜୀବିକା ଶକ୍ତି କମିଗଲା, ଏବଂ ତୁମ ସହ କେବଳ ତୁମର ଜଣେ ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ ଥିଲେ।