ସ୍ତୂଯମାନୋ ମହାତେଜା ଜଯଶବ୍ଦାଦି ମଂଗଲୈଃ । ସ୍ତୂଯମାନଃ ସ ଵୈ ନାଗୈର୍ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଂ ଜଗାମ ସଃ
ବିଜୟ ଧ୍ୱନି ଓ ମଙ୍ଗଳ ଗୀତରେ ସେ ମହାତେଜସ୍ବୀ ପ୍ରଶଂସିତ ହେଉଥିଲେ । ନାଗମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶଂସା କଲେ, ସେ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ଗଲେ ।
କଲ୍ପକୋଟିସହସ୍ରାଣି କଲ୍ପକୋଟିଶତାନି ଚ । ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଚ ଵିପୁଲାନ୍ଭୋଗାନ୍ତତୋ ରାଜାଭଵଦ୍ଭୁଵି
ହଜାର ହଜାର କଳ୍ପ ଓ ଶତାଧିକ କୋଟି କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ବିପୁଳ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ପରେ ସେ ପୃଥିବୀରେ ରାଜା ହେଲେ ।
ସୁଧର୍ମା ନାମ ଧର୍ମାତ୍ମା ଦେଵବ୍ରାହ୍ମଣପୂଜକଃ । ରୂପଵାନ୍ସୁଭଗଶ୍ଚୈଵ ମହାବଲପରାକ୍ରମଃ
ସେ ଧର୍ମାତ୍ମା, ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପୂଜକ, ରୂପଶ୍ରୀମାନ୍, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ବଡ଼ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ 'ସୁଧର୍ମା' ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ ।
ତସ୍ଯ ପ୍ରିଯତମା ଭାର୍ଯା ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସଂଯୁତା । ଭର୍ତୃଭକ୍ତା ତଥା ଶୀଲା ନାମ୍ନା ସା ରୂପସୁଂଦରୀ
ତାଙ୍କର ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣରେ ଯୁକ୍ତ, ପତିଭକ୍ତି ଓ ଶିଳବତୀ, ନାମ 'ରୂପସୁନ୍ଦରୀ' ।
ସର୍ଵାସାଂ ଚୈଵ ନାରୀଣାଂ ମଧ୍ଯେ ସା ସୁଭଗାଭଵତ୍ । ପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ବହଵୋ ଜାତାସ୍ତଥା ଦୁହିତରୋ ଘନାଃ
ସମସ୍ତ ଜଣେ ନାରୀ ମଧ୍ୟରେ ସେ ସବୁଠାରୁ ଭାଗ୍ୟବତୀ ଥିଲେ । ତାଙ୍କ ଅନେକ ପୁଅ ଓ ଉତ୍ତମ କନ୍ୟାମାନେ ଜନ୍ମିଥିଲେ ।
ଏଵଂ ଵିହରତୋସ୍ତଦ୍ଵଦ୍ଦଂପତ୍ଯୋଃ ପ୍ରୀତିପୂର୍ଵକମ୍ । ଆଗତଃ କାର୍ତ୍ତିକୋ ମାସୋ ହରିନେତ୍ରାଵବୋଧକୃତ୍
ଏଭଳି ଭାବେ ସେ ଦମ୍ପତି ଆନନ୍ଦରେ ଜୀବନ କାଟୁଥିବାବେଳେ, ହରିଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଜାଗ୍ରତ କରୁଥିବା କାର୍ତ୍ତିକ ମାସ ଆସିଲା ।
ତସ୍ମିନ୍ଦୀପାଃ ପ୍ରବୋଧ୍ଯଂତେ ନାରାଯଣପରାଯଣୈଃ । କୃଚ୍ଛ୍ରଚାଂଦ୍ରାଯଣାଦୀନି ଵ୍ରତାନି ନିଯମାସ୍ତଥା
ସେଇ ମାସରେ ନାରାୟଣଙ୍କ ଭକ୍ତମାନେ ଦୀପ ଜାଗ୍ରତ କରନ୍ତି । କୃଚ୍ଛ୍ର, ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବ୍ରତ ଓ ନିୟମ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ ।
କ୍ରିଯଂତେ ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତୈଶ୍ଚ ସଂସାରଭଯଭୀରୁଭିଃ । ଅଥ ପ୍ରବୋଧିନୀଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ରାଜା ରାଜ୍ଞୀମଥାବ୍ରଵୀତ୍
ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ଓ ସଂସାର ଭୟରେ ଭୀତ ଲୋକମାନେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି । ପରେ, ପ୍ରବୋଧିନୀ ଏସାରେ, ରାଜା ରାଣୀଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ଭଦ୍ରେ ପ୍ରବୋଧିନୀ ପୁଣ୍ଯା ଵିଷ୍ଣୋର୍ନାଭିସରୋରୁହେ । କରିଷ୍ଯାମ୍ଯଦ୍ଯ ପୂଜାଂ ଚ ସୋପଵାସୋ ଜିତେଂଦ୍ରିଯଃ
ହେ ଶୁଭେ, ଆଜି ପବିତ୍ର ପ୍ରବୋଧିନୀ ଦିନରେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନାଭିରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ପଦ୍ମରେ, ମୁଁ ଉପବାସ ରହି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ପୂଜା କରିବି।
ସ୍ନାତ୍ଵା ଚ ପୁଷ୍କରେ ତୀର୍ଥେ ପୁଂଡରୀକାକ୍ଷମଚ୍ଯୁତମ୍ । ପୂଜଯିଷ୍ଯାମି ଦେଵେଶଂ ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ସହ ଜନାର୍ଦନମ୍
ପୁଷ୍କର ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି, ମୁଁ ପଦ୍ମନେତ୍ର ଅଚ୍ୟୁତ ଦେବ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସହିତ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବି।
ଇତି ସା ଵାଂଛିତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭର୍ତୁଃ ପ୍ରିଯହିତେ ରତା । ଉଵାଚ ଵଚନଂ ଗୁହ୍ଯଂ ଭର୍ତ୍ତାରଂ ଚାରୁହାସିନୀ
ପତିଙ୍କ ଆଶା କଥା ଶୁଣି, ତାଙ୍କ ଭଲରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇଥିବା ସେ, ମନୋହର ହସରେ, ଗୁପ୍ତ କଥା ପତିଙ୍କୁ କହିଲେ।
ରୂପସୁଂଦର୍ଯୁଵାଚ- ମମାପି ହୃଦଯେ କାମଃ ସମୁତ୍ପନ୍ନୋ ନରାଧିପ । ରୂପସୌଂଦର୍ଯଵାଂଛା ଚ ହୃଦଯେ ମମ ଵର୍ତ୍ତତେ
ରୂପସୁନ୍ଦରୀ କହିଲେ: ମୋ ହୃଦୟରେ ମଧ୍ୟ ଏକ ଆଶା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ହେ ନରପତି, ରୂପ ଓ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତିର ଆକାଂକ୍ଷା ମୋ ମନରେ ଅଛି।
ପୁଷ୍କରଂ ପ୍ରଥମଂ ତୀର୍ଥଂ ଗଂତୁମିଚ୍ଛେ ତ୍ଵଯା ସହ । ତତୋ ରାଜା ତଯା ସାର୍ଦ୍ଧମାଗତଃ ପୁଷ୍କରଂ ତଦା
ମୁଁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଥମେ ତୁମ ସହିତ ପୁଷ୍କର ତୀର୍ଥକୁ ଯିବାକୁ ଚାହେଁ; ଏହିପରି, ରାଜା ସେତି ସହିତ ପୁଷ୍କରକୁ ଗଲେ।
ହସ୍ତ୍ଯଶ୍ଵରଥଵୃଂଦୈଶ୍ଚ ସମାଗତ୍ଯ ପୁରୋହିତୈଃ । ତତଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ତଥା ଧ୍ଯାଯନ୍ତର୍ପଯନ୍ପିତୃଦେଵତାଃ
ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ପୁରୋହିତମାନେ ସହିତ ଆସି, ସେ ସ୍ନାନ କରି, ଧ୍ୟାନ କରି, ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କଲେ।
ପୂଜଯାମାସ ଦେଵେଶଂ ପୁଂଡରୀକାକ୍ଷମଚ୍ଯୁତମ୍ । ଦୀପମାଲାକୁଲେ ତତ୍ର ସର୍ଵତଃ ସୁମନୋହରେ
ସେ ସେଠାରେ ସବୁଦିଗରେ ଦୀପମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ମନୋହର ସ୍ଥାନରେ, ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପଦ୍ମନେତ୍ର ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।
ଦଦର୍ଶ ଲିଖିତଂ ତତ୍ର ମାର୍ଜାରଂ ଦେଵତାଲଯେ । ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରାକୃତଂ କର୍ମ ଜନ୍ମ ସ୍ମୃତ୍ଵା ନୃପସ୍ତଦା
ସେଠାରେ ଦେବତାଙ୍କ ମନ୍ଦିରରେ ଏକ ବିଲେଖା ମାଉଁଛି ଦେଖିଲେ; ଏହା ଦେଖି, ରାଜା ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର ସାଧାରଣ ଜୀବନକୁ ମନେ ପକାଇଲେ।
ମୁଖପଂକଜମାଲୋକ୍ଯ ପ୍ରିଯାଯାଃ ପ୍ରଜହାସ ଚ । ରୂପସୁଂଦର୍ଯୁଵାଚ- ମମ ସନ୍ମୁଖମାଲୋକ୍ଯ ଭର୍ତଃ କିଂ ସ୍ମିତକାରଣମ୍ 6.30.
ପ୍ରିୟାଙ୍କ ମୁଖପଦ୍ମକୁ ଦେଖି, ସେ ହସିଲେ; ରୂପସୁନ୍ଦରୀ କହିଲେ: ମୋ ମୁହଁକୁ ଦେଖି, ପତି, ଏହି ହସର କାରଣ କଣ?
କଥଯାମାସ ହୃଷ୍ଟାତ୍ମା ପ୍ରାକ୍ତନଂ କର୍ମଣଃ ଫଲମ୍ । ରାଜୋଵାଚ- ଅହମାସଂ ପୁରା ଦେଵି ମାର୍ଜାରୋ ବ୍ରାହ୍ମଣାଲଯେ
ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ, ସେ ପୂର୍ବ କର୍ମର ଫଳ କଥା କହିଲେ; ରାଜା କହିଲେ: ମୁଁ ପୂର୍ବେ, ହେ ଦେବୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଘରେ ଏକ ମାଉଁଛି ଥିଲି।
ଭକ୍ଷିତା ମୂଷକାସ୍ତତ୍ର ମଯା ଶତସହସ୍ରଶଃ । ତତୋ ନାରାଯଣସ୍ଯାଗ୍ରେ ଦୀପଃ ସଂରକ୍ଷିତୋ ଯତଃ
ସେଠାରେ ମୁଁ ଶତ-ଶହ ଉଠି ଉଠି ଉଣ୍ଡରା ଖାଇଥିଲି; କିନ୍ତୁ ନାରାୟଣଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦୀପକୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲି।
ଵ୍ଯାଜେନାପି ମଯା ଦେଵିପ୍ରାପ୍ତଂ ତତ୍କର୍ମଣଃ ଫଲମ୍ । ଵିଷ୍ଣୁଲୋକମନୁପ୍ରାପ୍ଯ ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ମଯାଧୁନା
ହେ ଦେବୀ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସେ କର୍ମର ଫଳ ପାଇଛି; ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକ ପାଇ, ଏବେ ଏହି ରାଜ୍ୟ ମୋତେ ମିଳିଛି।
ରୂପସୁଂଦର୍ଯୁଵାଚ-। ମମାପି ସ୍ମରଣଂ ଜାତଂ ପ୍ରାକୃତସ୍ଯ ଚ ଜନ୍ମନଃ । ମୂଷିକା ଚାହମପ୍ଯାସଂ କ୍ଷୁଦ୍ରା ବ୍ରାହ୍ମଣଵେଶ୍ମନି
ରୂପସୁନ୍ଦରୀ କହିଲେ: ମୋତେ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର ସ୍ମୃତି ଆସିଛି; ମୁଁ ଏକ ଛୋଟ ଉଣ୍ଡରା ଥିଲି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଘରେ।
କାର୍ତିକେ ଚ ପ୍ରବୋଧିନ୍ଯାଂ ମଂଦୀଭୂତେ ଚ ଦୀପକେ । ଵର୍ତ୍ଯଗ୍ରାହରଣାର୍ଥାଯ ନିର୍ଗତାହଂ ତଦା ବିଲାତ୍
କାର୍ତ୍ତିକରେ ପ୍ରବୋଧିନୀ ଦିନେ, ଦୀପକ ମନ୍ଦ ହେବାବେଳେ, ମୁଁ ବିଲରୁ ବାହାରି, ବାତିର ଶିରା ନେବାକୁ ଗଲି।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନାରାଯଣଂ ଦେଵଂ ପୂଜିତଂ କୁସୁମୈସ୍ତଥା । ନିଦ୍ରାଭିଭୂତଂ ଵିପ୍ରଂ ଚ ଵର୍ତ୍ତିଃ କୃଷ୍ଟା ମଯା ତଦା
ନାରାୟଣ ଦେବଙ୍କୁ ଫୁଲରେ ପୂଜିତ ଦେଖି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶୟନାବସ୍ଥାରେ ଥିବାବେଳେ, ମୁଁ ବାତିକୁ ଟାଣିଥିଲି।
ଉତ୍ଥିତସ୍ତ୍ଵଂ ଯଦା ତତ୍ର ମାଂ ଗୃହୀତୁଂ କୃତକ୍ଷଣଃ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତ୍ଵଂ ଚ ପ୍ରଣଷ୍ଟାହଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟା ବିଲମଧ୍ଯତଃ
ତୁମେ ଉଠି, ମୋତେ ଧରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲ; ତୁମକୁ ଦେଖି, ମୁଁ ଭୟରେ ପଳାଇ, ବିଲ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲି।
ଵିଶଂତ୍ଯା ମମ ପାଦେନ ଦୀପଵର୍ତ୍ତିର୍ଵିଜୃଂଭିତା । ତୈଲପାତ୍ରଂ ଚ ନମିତଂ ତେନାହଂ ସୁଖଭାଗିନୀ
ମୁଁ ବିଲକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବାବେଳେ, ମୋ ପାଉଁ ଦ୍ୱାରା ବାତି ଟାଣିଗଲା, ତେଣୁ ତେଲର ପାତ୍ର ଝୁକିଗଲା; ଏହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସୁଖୀ ହେଲି।
ତନ୍ମଯା ରାଜରାଜେଂଦ୍ର ଦୀପଂ ଚୈଵ ପ୍ରକାଶିତମ୍ । ଇଦାନୀଂ ଚ ମଯା ପ୍ରାପ୍ତଂ ରୂପଲାଵଣ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍
ଏଭଳି, ହେ ରାଜାଧିରାଜ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଦୀପକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରିଥିଲି; ଏବେ ମୋତେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପ ଓ ଲାବଣ୍ୟ ମିଳିଛି।
ତ୍ଵଂ ଚ ଭର୍ତ୍ତା ତଥା ରାଜ୍ଯଂ ପୁତ୍ରାଶ୍ଚୈଵଂଵିଧଂ ସୁଖମ୍ । ଦୀପପ୍ରବୋଧନାଜ୍ଜାତଂ ଜ୍ଞାନମତ୍ଯଂତ ଦୁର୍ଲ୍ଲଭମ୍
ତୁମେ, ତୁମର ସ୍ୱାମୀ, ରାଜ୍ୟ ଏବଂ ପୁଅମାନେ—ଏମିତି ସମସ୍ତ ସୁଖ ଏହି ଦୀପ ପୂଜା ଦ୍ୱାରା ଲଭିଥିବା ଅତି ଦୁର୍ଲଭ ଜ୍ଞାନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ ଦୀପଵ୍ରତମନୁତ୍ତମମ୍ । ଆଵାଂ ହି ପରଯା ଭକ୍ତ୍ଯା କୁର୍ଵଶ୍ଚୈଵ ଵିଶେଷତଃ
ସେଥିପାଇଁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୀପ ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ। ଆମେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଗଭୀର ଭକ୍ତି ସହ କରିଛୁ।
ତଦେତତ୍କର୍ମଣଃ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଫଲଂ ରାଜ୍ଯାଦିସଂପଦଃ । ପୂର୍ଵଜନ୍ମସ୍ମୃତଂ ଚାପି ସର୍ଵପାପକ୍ଷଯସ୍ତଥା
ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରୁ ରାଜ୍ୟ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ପରି ଫଳ ମିଳିଛି, ପୂର୍ବଜନ୍ମର ସ୍ମୃତି ଏବଂ ସମସ୍ତ ପାପର ନାଶ ମଧ୍ୟ ହୋଇଛି।
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ ଵିଧିମଂତ୍ରାଦିପୂର୍ଵକମ୍ । ଦୀପଵ୍ରତଂ କୃତଂ ପୁଂଭିଃ ପୁଣ୍ଯଂ ଚଂଦ୍ରାର୍କତାରକମ୍
ତେଣୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସ ଦେଇ, ନିୟମ ଓ ମନ୍ତ୍ର ପୂର୍ବକ ଭାବରେ, ପୁରୁଷମାନେ ଏହି ଦୀପ ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ, ଯାହା ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ତାରାମାନେ ପରି ପୁଣ୍ୟଦାୟକ।