ମାର୍ଜାରଶ୍ଚାଗତସ୍ତତ୍ର ତୀକ୍ଷ୍ଣଦଂଷ୍ଟ୍ରୋ ଲଘୁକ୍ରମଃ । ଲକ୍ଷଯାମାସ ନୈଵେଦ୍ଯଂ ଗୃହକୋଣେ ସ୍ଥିତଃ ସଦା
ଏହିଠାରେ ଏକ ବିଲେଇ ଆସିଲା, ତାହାର ଦାନ୍ତ ତିକ୍ତିକା ଏବଂ ପାଦ ହଳୁକା । ସେ ସଦା ଘରର କୋଣାରେ ବସି ନିବେଦନ ଉପରେ ଦୃଷ୍ଟି ରଖୁଥିଲା ।
ଅଦ୍ରାକ୍ଷୀନ୍ମୂଷିକାଂ କ୍ଷୁଦ୍ରା ତୈଲପାନାର୍ଥମାଗତାମ୍ । ମଂଦତେଜସି ଦୀପେ ତୁ ଵର୍ତ୍ଯପାହରଣୋଚିତାମ୍
ସେ ବିଲେଇ ଦେଖିଲା, ଏକ ଛୋଟ ଉଁଦେଲି ତେଲ ପିବିବାକୁ ଆସିଛି, ଯାହା ମନ୍ଦ ଆଲୋକର ଦୀପରୁ ବାତି ଚୋରାଇବାରେ ଅଭ୍ୟସ୍ତ ।
ସମୁତ୍ପତ୍ଯ ପଦାକ୍ରମ୍ଯ ତଦା ସା ବିଲମାଵିଶତ୍ । ତସ୍ଯାଃ ପାଦେନ ଵୈ ଵର୍ତ୍ଯା ଦୀପଃ ସଂବୋଧିତୋ ଭୃଶମ୍
ଉଁଦେଲି ଲାଫ ଦେଇ ଏବଂ ପାଦରେ ଆଘାତ କରି, ତାପରେ ତାହା ବିଲ ଭିତରକୁ ପଳାଇଗଲା । ତାହାର ପାଦ ଏବଂ ବାତି ଦ୍ୱାରା ଦୀପଟି ବହୁତ ହଲାମାଲା ହେଲା ।
ତୈଲପାତ୍ରଂ ଚ ନମିତଂ ସୁପ୍ରକାଶୋଽଭଵତ୍ତଦା । ବ୍ରାହ୍ମଣୋଽପି ଜଜାଗାର ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ନିଦ୍ରାଂ ଵିମୋହିନୀମ୍
ତେଲର ପାତ୍ର ଢଳିଗଲା, ଏବଂ ସେତେବେଳେ ଦୀପଟି ଦେଖିବାକୁ ଖୁବ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲା । ବ୍ରାହ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ମାୟାମୟ ନିଦ୍ରା ଛାଡ଼ି ଜାଗିଉଠିଲେ ।
ମାର୍ଜାରୋଽପି ଚ ତାଂ ରାତ୍ରୀମଜାଗ୍ରଚ୍ଚାଖୁଭକ୍ଷକଃ । ତତଃ ପ୍ରଭାତେ ଵିମଲେ କୃତ୍ଵା ନିତ୍ଯକ୍ରିଯାଂ ଦ୍ଵିଜଃ
ବିଲେଇ, ଯିଏ ଉଁଦେଲି ଖାଏ, ସେ ରାତିଟି ମଧ୍ୟ ଜାଗି ରହିଲା । ପରେ, ପବିତ୍ର ପ୍ରଭାତରେ, ଦ୍ୱିଜନେ ତାଙ୍କର ନିତ୍ୟକାର୍ଯ୍ୟ କଲେ ।
ତତଶ୍ଚ ପାରଣଂ ଚକ୍ରେ ଵିପ୍ରୋ ବଂଧୁଜନୈଃ ସହ । ଏଵଂ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତମାନସ୍ଯ କପିଲସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ
ତା'ପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କର ବନ୍ଧୁବନ୍ଧବମାନେ ସହିତ ପାରଣ କରିଲେ । ଏଭଳି ଭାବେ ମହାତ୍ମା କପିଳ ନିୟମିତ ଚାଲିଥିଲେ ।
ବଭୂଵୁଃ ପୁତ୍ରପୌତ୍ରାଶ୍ଚ ଧନଧାନ୍ଯମନୁତ୍ତମମ୍ । ଆରୋଗ୍ଯଂ ପରମାମୃଦ୍ଧିମଵାପ ମହତୀଂ ଶ୍ରିଯମ୍
ସେ ପୁଅ ଓ ପଉତି, ଅପୂର୍ବ ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନ-ସମୃଦ୍ଧି ଓ ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟ ପାଇଲେ ।
ଦୀପଵ୍ରତପ୍ରଭାଵେନ କପିଲୋ ମୋକ୍ଷମାଗତଃ । ସଂଭେଦ୍ଯ ମଂଡଲଂ ପୁଣ୍ଯଂ ସଵିତୁଃ ଶଶିନସ୍ତଥା
ଦୀପବ୍ରତର ଶକ୍ତିରେ କପିଳ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ମଣ୍ଡଳ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ ।
ଦୀପଜ୍ଯୋତିଃସ୍ଵରୂପେଣ ପରମାତ୍ମା ନିଯୁକ୍ତଵାନ୍ । ମୂଷିକାପି ଚ କାଲେନ ମମାର ବିଲମଧ୍ଯତଃ
ଦୀପର ଆଲୋକ ରୂପେ ପରମାତ୍ମା ବ୍ୟସ୍ତ ହେଲେ । ସମୟ କ୍ରମେ ଉଁଦେଲି ମଧ୍ୟ ତାହାର ବିଲ ଭିତରେ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କଲା ।
ଵିମାନଵରମାରୁହ୍ଯ ଦେଵଗଂଧର୍ଵସେଵିତମ୍ । ଅପ୍ସରୋଭିଃ ପରିଵୃତୋ ଵିଦ୍ଯାଧରଗଣୈର୍ଯୁତଃ
ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବିମାନ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ଦେବତା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସେବା କରୁଥିଲେ, ଅପ୍ସରାମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଥିଲେ, ବିଦ୍ୟାଧରମାନେ ସହିତ ଘିରିଥିଲେ ।
ସ୍ତୂଯମାନୋ ମହାତେଜା ଜଯଶବ୍ଦାଦି ମଂଗଲୈଃ । ସ୍ତୂଯମାନଃ ସ ଵୈ ନାଗୈର୍ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଂ ଜଗାମ ସଃ
ବିଜୟ ଧ୍ୱନି ଓ ମଙ୍ଗଳ ଗୀତରେ ସେ ମହାତେଜସ୍ବୀ ପ୍ରଶଂସିତ ହେଉଥିଲେ । ନାଗମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶଂସା କଲେ, ସେ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ଗଲେ ।
କଲ୍ପକୋଟିସହସ୍ରାଣି କଲ୍ପକୋଟିଶତାନି ଚ । ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଚ ଵିପୁଲାନ୍ଭୋଗାନ୍ତତୋ ରାଜାଭଵଦ୍ଭୁଵି
ହଜାର ହଜାର କଳ୍ପ ଓ ଶତାଧିକ କୋଟି କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ବିପୁଳ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ପରେ ସେ ପୃଥିବୀରେ ରାଜା ହେଲେ ।
ସୁଧର୍ମା ନାମ ଧର୍ମାତ୍ମା ଦେଵବ୍ରାହ୍ମଣପୂଜକଃ । ରୂପଵାନ୍ସୁଭଗଶ୍ଚୈଵ ମହାବଲପରାକ୍ରମଃ
ସେ ଧର୍ମାତ୍ମା, ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପୂଜକ, ରୂପଶ୍ରୀମାନ୍, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ବଡ଼ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ 'ସୁଧର୍ମା' ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ ।
ତସ୍ଯ ପ୍ରିଯତମା ଭାର୍ଯା ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସଂଯୁତା । ଭର୍ତୃଭକ୍ତା ତଥା ଶୀଲା ନାମ୍ନା ସା ରୂପସୁଂଦରୀ
ତାଙ୍କର ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣରେ ଯୁକ୍ତ, ପତିଭକ୍ତି ଓ ଶିଳବତୀ, ନାମ 'ରୂପସୁନ୍ଦରୀ' ।
ସର୍ଵାସାଂ ଚୈଵ ନାରୀଣାଂ ମଧ୍ଯେ ସା ସୁଭଗାଭଵତ୍ । ପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ବହଵୋ ଜାତାସ୍ତଥା ଦୁହିତରୋ ଘନାଃ
ସମସ୍ତ ଜଣେ ନାରୀ ମଧ୍ୟରେ ସେ ସବୁଠାରୁ ଭାଗ୍ୟବତୀ ଥିଲେ । ତାଙ୍କ ଅନେକ ପୁଅ ଓ ଉତ୍ତମ କନ୍ୟାମାନେ ଜନ୍ମିଥିଲେ ।
ଏଵଂ ଵିହରତୋସ୍ତଦ୍ଵଦ୍ଦଂପତ୍ଯୋଃ ପ୍ରୀତିପୂର୍ଵକମ୍ । ଆଗତଃ କାର୍ତ୍ତିକୋ ମାସୋ ହରିନେତ୍ରାଵବୋଧକୃତ୍
ଏଭଳି ଭାବେ ସେ ଦମ୍ପତି ଆନନ୍ଦରେ ଜୀବନ କାଟୁଥିବାବେଳେ, ହରିଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଜାଗ୍ରତ କରୁଥିବା କାର୍ତ୍ତିକ ମାସ ଆସିଲା ।
ତସ୍ମିନ୍ଦୀପାଃ ପ୍ରବୋଧ୍ଯଂତେ ନାରାଯଣପରାଯଣୈଃ । କୃଚ୍ଛ୍ରଚାଂଦ୍ରାଯଣାଦୀନି ଵ୍ରତାନି ନିଯମାସ୍ତଥା
ସେଇ ମାସରେ ନାରାୟଣଙ୍କ ଭକ୍ତମାନେ ଦୀପ ଜାଗ୍ରତ କରନ୍ତି । କୃଚ୍ଛ୍ର, ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବ୍ରତ ଓ ନିୟମ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ ।
କ୍ରିଯଂତେ ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତୈଶ୍ଚ ସଂସାରଭଯଭୀରୁଭିଃ । ଅଥ ପ୍ରବୋଧିନୀଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ରାଜା ରାଜ୍ଞୀମଥାବ୍ରଵୀତ୍
ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ଓ ସଂସାର ଭୟରେ ଭୀତ ଲୋକମାନେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି । ପରେ, ପ୍ରବୋଧିନୀ ଏସାରେ, ରାଜା ରାଣୀଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ଭଦ୍ରେ ପ୍ରବୋଧିନୀ ପୁଣ୍ଯା ଵିଷ୍ଣୋର୍ନାଭିସରୋରୁହେ । କରିଷ୍ଯାମ୍ଯଦ୍ଯ ପୂଜାଂ ଚ ସୋପଵାସୋ ଜିତେଂଦ୍ରିଯଃ
ହେ ଶୁଭେ, ଆଜି ପବିତ୍ର ପ୍ରବୋଧିନୀ ଦିନରେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନାଭିରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ପଦ୍ମରେ, ମୁଁ ଉପବାସ ରହି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ପୂଜା କରିବି।
ସ୍ନାତ୍ଵା ଚ ପୁଷ୍କରେ ତୀର୍ଥେ ପୁଂଡରୀକାକ୍ଷମଚ୍ଯୁତମ୍ । ପୂଜଯିଷ୍ଯାମି ଦେଵେଶଂ ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ସହ ଜନାର୍ଦନମ୍
ପୁଷ୍କର ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି, ମୁଁ ପଦ୍ମନେତ୍ର ଅଚ୍ୟୁତ ଦେବ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସହିତ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବି।
ଇତି ସା ଵାଂଛିତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭର୍ତୁଃ ପ୍ରିଯହିତେ ରତା । ଉଵାଚ ଵଚନଂ ଗୁହ୍ଯଂ ଭର୍ତ୍ତାରଂ ଚାରୁହାସିନୀ
ପତିଙ୍କ ଆଶା କଥା ଶୁଣି, ତାଙ୍କ ଭଲରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇଥିବା ସେ, ମନୋହର ହସରେ, ଗୁପ୍ତ କଥା ପତିଙ୍କୁ କହିଲେ।
ରୂପସୁଂଦର୍ଯୁଵାଚ- ମମାପି ହୃଦଯେ କାମଃ ସମୁତ୍ପନ୍ନୋ ନରାଧିପ । ରୂପସୌଂଦର୍ଯଵାଂଛା ଚ ହୃଦଯେ ମମ ଵର୍ତ୍ତତେ
ରୂପସୁନ୍ଦରୀ କହିଲେ: ମୋ ହୃଦୟରେ ମଧ୍ୟ ଏକ ଆଶା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ହେ ନରପତି, ରୂପ ଓ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତିର ଆକାଂକ୍ଷା ମୋ ମନରେ ଅଛି।
ପୁଷ୍କରଂ ପ୍ରଥମଂ ତୀର୍ଥଂ ଗଂତୁମିଚ୍ଛେ ତ୍ଵଯା ସହ । ତତୋ ରାଜା ତଯା ସାର୍ଦ୍ଧମାଗତଃ ପୁଷ୍କରଂ ତଦା
ମୁଁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଥମେ ତୁମ ସହିତ ପୁଷ୍କର ତୀର୍ଥକୁ ଯିବାକୁ ଚାହେଁ; ଏହିପରି, ରାଜା ସେତି ସହିତ ପୁଷ୍କରକୁ ଗଲେ।
ହସ୍ତ୍ଯଶ୍ଵରଥଵୃଂଦୈଶ୍ଚ ସମାଗତ୍ଯ ପୁରୋହିତୈଃ । ତତଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ତଥା ଧ୍ଯାଯନ୍ତର୍ପଯନ୍ପିତୃଦେଵତାଃ
ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ପୁରୋହିତମାନେ ସହିତ ଆସି, ସେ ସ୍ନାନ କରି, ଧ୍ୟାନ କରି, ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କଲେ।
ପୂଜଯାମାସ ଦେଵେଶଂ ପୁଂଡରୀକାକ୍ଷମଚ୍ଯୁତମ୍ । ଦୀପମାଲାକୁଲେ ତତ୍ର ସର୍ଵତଃ ସୁମନୋହରେ
ସେ ସେଠାରେ ସବୁଦିଗରେ ଦୀପମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ମନୋହର ସ୍ଥାନରେ, ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପଦ୍ମନେତ୍ର ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।
ଦଦର୍ଶ ଲିଖିତଂ ତତ୍ର ମାର୍ଜାରଂ ଦେଵତାଲଯେ । ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରାକୃତଂ କର୍ମ ଜନ୍ମ ସ୍ମୃତ୍ଵା ନୃପସ୍ତଦା
ସେଠାରେ ଦେବତାଙ୍କ ମନ୍ଦିରରେ ଏକ ବିଲେଖା ମାଉଁଛି ଦେଖିଲେ; ଏହା ଦେଖି, ରାଜା ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର ସାଧାରଣ ଜୀବନକୁ ମନେ ପକାଇଲେ।
ମୁଖପଂକଜମାଲୋକ୍ଯ ପ୍ରିଯାଯାଃ ପ୍ରଜହାସ ଚ । ରୂପସୁଂଦର୍ଯୁଵାଚ- ମମ ସନ୍ମୁଖମାଲୋକ୍ଯ ଭର୍ତଃ କିଂ ସ୍ମିତକାରଣମ୍ 6.30.
ପ୍ରିୟାଙ୍କ ମୁଖପଦ୍ମକୁ ଦେଖି, ସେ ହସିଲେ; ରୂପସୁନ୍ଦରୀ କହିଲେ: ମୋ ମୁହଁକୁ ଦେଖି, ପତି, ଏହି ହସର କାରଣ କଣ?
କଥଯାମାସ ହୃଷ୍ଟାତ୍ମା ପ୍ରାକ୍ତନଂ କର୍ମଣଃ ଫଲମ୍ । ରାଜୋଵାଚ- ଅହମାସଂ ପୁରା ଦେଵି ମାର୍ଜାରୋ ବ୍ରାହ୍ମଣାଲଯେ
ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ, ସେ ପୂର୍ବ କର୍ମର ଫଳ କଥା କହିଲେ; ରାଜା କହିଲେ: ମୁଁ ପୂର୍ବେ, ହେ ଦେବୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଘରେ ଏକ ମାଉଁଛି ଥିଲି।
ଭକ୍ଷିତା ମୂଷକାସ୍ତତ୍ର ମଯା ଶତସହସ୍ରଶଃ । ତତୋ ନାରାଯଣସ୍ଯାଗ୍ରେ ଦୀପଃ ସଂରକ୍ଷିତୋ ଯତଃ
ସେଠାରେ ମୁଁ ଶତ-ଶହ ଉଠି ଉଠି ଉଣ୍ଡରା ଖାଇଥିଲି; କିନ୍ତୁ ନାରାୟଣଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଦୀପକୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲି।
ଵ୍ଯାଜେନାପି ମଯା ଦେଵିପ୍ରାପ୍ତଂ ତତ୍କର୍ମଣଃ ଫଲମ୍ । ଵିଷ୍ଣୁଲୋକମନୁପ୍ରାପ୍ଯ ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ମଯାଧୁନା
ହେ ଦେବୀ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସେ କର୍ମର ଫଳ ପାଇଛି; ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକ ପାଇ, ଏବେ ଏହି ରାଜ୍ୟ ମୋତେ ମିଳିଛି।