ତସ୍ଯ ପ୍ରିଯତମା ଭାର୍ଯା ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସଂଯୁତା । ଭର୍ତୃଭକ୍ତା ତଥା ଶୀଲା ନାମ୍ନା ସା ରୂପସୁଂଦରୀ
ତାଙ୍କର ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା, ସ୍ୱାମୀଭକ୍ତା ଓ ଶିଳବତୀ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ରୂପସୁନ୍ଦରୀ।
ସର୍ଵାସାଂ ଚୈଵ ନାରୀଣାଂ ମଧ୍ଯେ ସା ସୁଭଗାଭଵତ୍ । ପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ବହଵୋ ଜାତାସ୍ତଥା ଦୁହିତରୋ ଘନାଃ
ସମସ୍ତ ନାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ସବୁଠାରୁ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ବହୁତ ପୁଅ ଓ ଉତ୍ତମ କନ୍ୟାମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଏଵଂ ଵିହରତୋସ୍ତଦ୍ଵଦ୍ଦଂପତ୍ଯୋଃ ପ୍ରୀତିପୂର୍ଵକମ୍ । ଆଗତଃ କାର୍ତ୍ତିକୋ ମାସୋ ହରିନେତ୍ରାଵବୋଧକୃତ୍
ଏଭଳି ଭାବରେ ସେ ଦମ୍ପତି ଆନନ୍ଦରେ ଦିନକୁ କାଟୁଥିଲେ, ଏହି ସମୟରେ ହରିଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଜାଗ୍ରତ କରୁଥିବା କାର୍ତ୍ତିକ ମାସ ଆସିଗଲା।
ତସ୍ମିନ୍ଦୀପାଃ ପ୍ରବୋଧ୍ଯଂତେ ନାରାଯଣପରାଯଣୈଃ । କୃଚ୍ଛ୍ରଚାଂଦ୍ରାଯଣାଦୀନି ଵ୍ରତାନି ନିଯମାସ୍ତଥା
ସେଇ ମାସରେ ନାରାୟଣଙ୍କ ଭକ୍ତମାନେ ଦୀପ ଜଳାନ୍ତି, ଏବଂ କୃଚ୍ଛ୍ର, ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ଭଳି ବ୍ରତ ଓ ନିୟମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି।
କ୍ରିଯଂତେ ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତୈଶ୍ଚ ସଂସାରଭଯଭୀରୁଭିଃ । ଅଥ ପ୍ରବୋଧିନୀଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ରାଜା ରାଜ୍ଞୀମଥାବ୍ରଵୀତ୍
ଏହି ସବୁ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ଓ ସଂସାର ଭୟରେ ଅତିଭୀତ ଲୋକମାନେ କରନ୍ତି। ପରେ, ପ୍ରବୋଧିନୀ ଆସିବା ସମୟରେ, ରାଜା ରାଣୀଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଭଦ୍ରେ ପ୍ରବୋଧିନୀ ପୁଣ୍ଯା ଵିଷ୍ଣୋର୍ନାଭିସରୋରୁହେ । କରିଷ୍ଯାମ୍ଯଦ୍ଯ ପୂଜାଂ ଚ ସୋପଵାସୋ ଜିତେଂଦ୍ରିଯଃ
ହେ ଶୁଭେ, ଆଜି ପବିତ୍ର ପ୍ରବୋଧିନୀ, ଯାହା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନାଭିକମଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ଆଜି ମୁଁ ଉପବାସ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ ସହିତ ପୂଜା କରିବି।
ସ୍ନାତ୍ଵା ଚ ପୁଷ୍କରେ ତୀର୍ଥେ ପୁଂଡରୀକାକ୍ଷମଚ୍ଯୁତମ୍ । ପୂଜଯିଷ୍ଯାମି ଦେଵେଶଂ ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ସହ ଜନାର୍ଦନମ୍
ପୁଷ୍କର ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି, ମୁଁ ପଦ୍ମନୟନ ଅଚ୍ୟୁତ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସହିତ ପୂଜା କରିବି।
ଇତି ସା ଵାଂଛିତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭର୍ତୁଃ ପ୍ରିଯହିତେ ରତା । ଉଵାଚ ଵଚନଂ ଗୁହ୍ଯଂ ଭର୍ତ୍ତାରଂ ଚାରୁହାସିନୀ
ଭର୍ତ୍ତାଙ୍କର ଏହି ଆଶାକୁ ଶୁଣି, ତାଙ୍କ ସୁଖରେ ଆନନ୍ଦିତ ଥିବା ସେ, ମନୋହର ହାସି ସହିତ ଗୁପ୍ତ କଥା କହିଲେ।
ରୂପସୁଂଦର୍ଯୁଵାଚ- ମମାପି ହୃଦଯେ କାମଃ ସମୁତ୍ପନ୍ନୋ ନରାଧିପ । ରୂପସୌଂଦର୍ଯଵାଂଛା ଚ ହୃଦଯେ ମମ ଵର୍ତ୍ତତେ
ରୂପସୁନ୍ଦରୀ କହିଲେ— ହେ ରାଜା, ମୋ ହୃଦୟରେ ମଧ୍ୟ ଏକ ଆକାଂକ୍ଷା ଜନ୍ମିଛି, ଏବଂ ରୂପ ଓ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ପ୍ରତି ଆଶା ମୋ ମନରେ ଅଛି।
ପୁଷ୍କରଂ ପ୍ରଥମଂ ତୀର୍ଥଂ ଗଂତୁମିଚ୍ଛେ ତ୍ଵଯା ସହ । ତତୋ ରାଜା ତଯା ସାର୍ଦ୍ଧମାଗତଃ ପୁଷ୍କରଂ ତଦା
ମୁଁ ତୁମ ସହିତ ପ୍ରଥମ ତୀର୍ଥ ପୁଷ୍କରକୁ ଯିବାକୁ ଚାହେଁ। ତାପରେ ରାଜା ତାଙ୍କ ସହିତ ସେଇ ସମୟରେ ପୁଷ୍କରକୁ ଗଲେ।
ହସ୍ତ୍ଯଶ୍ଵରଥଵୃଂଦୈଶ୍ଚ ସମାଗତ୍ଯ ପୁରୋହିତୈଃ । ତତଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ତଥା ଧ୍ଯାଯନ୍ତର୍ପଯନ୍ପିତୃଦେଵତାଃ
ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ପୁରୋହିତମାନେ ସହିତ ସେମାନେ ଆସିଲେ। ପରେ ସ୍ନାନ କରି, ଧ୍ୟାନ ଓ ପିତୃଦେବତାଙ୍କୁ ତର୍ପଣ ଦେଲେ।
ପୂଜଯାମାସ ଦେଵେଶଂ ପୁଂଡରୀକାକ୍ଷମଚ୍ଯୁତମ୍ । ଦୀପମାଲାକୁଲେ ତତ୍ର ସର୍ଵତଃ ସୁମନୋହରେ
ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ସୁନ୍ଦର ଦୀପମାଳାରେ ଶୋଭିତ ସ୍ଥାନରେ, ସେମାନେ ପଦ୍ମନୟନ ଅଚ୍ୟୁତ, ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।
ଦଦର୍ଶ ଲିଖିତଂ ତତ୍ର ମାର୍ଜାରଂ ଦେଵତାଲଯେ । ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରାକୃତଂ କର୍ମ ଜନ୍ମ ସ୍ମୃତ୍ଵା ନୃପସ୍ତଦା
ସେଠାରେ ଦେବତାଙ୍କ ମନ୍ଦିରରେ ଏକ ବିଲେଉଟିର ଚିତ୍ର ଦେଖିଲେ। ଏହା ଦେଖି ରାଜା ତାଙ୍କ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର ସାଧାରଣ ଜୀବନକୁ ମନେପକାଇଲେ।
ମୁଖପଂକଜମାଲୋକ୍ଯ ପ୍ରିଯାଯାଃ ପ୍ରଜହାସ ଚ । ରୂପସୁଂଦର୍ଯୁଵାଚ- ମମ ସନ୍ମୁଖମାଲୋକ୍ଯ ଭର୍ତଃ କିଂ ସ୍ମିତକାରଣମ୍ 6.30.
ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟାଙ୍କର ପଦ୍ମପ୍ରଭା ମୁହଁକୁ ଦେଖି ରାଜା ହସିଲେ। ରୂପସୁନ୍ଦରୀ କହିଲେ— ମୋ ମୁହଁକୁ ଦେଖି, ହେ ଭର୍ତ୍ତା, ତୁମେ କାହିଁକି ହସୁଛ?
କଥଯାମାସ ହୃଷ୍ଟାତ୍ମା ପ୍ରାକ୍ତନଂ କର୍ମଣଃ ଫଲମ୍ । ରାଜୋଵାଚ- ଅହମାସଂ ପୁରା ଦେଵି ମାର୍ଜାରୋ ବ୍ରାହ୍ମଣାଲଯେ
ତାଙ୍କ ହୃଦୟ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ପୂର୍ବ କର୍ମର ଫଳ କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ରାଜା କହିଲେ— ମୁଁ ପୂର୍ବେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଘରେ ବିଲେଉଟି ଥିଲି।
ଭକ୍ଷିତା ମୂଷକାସ୍ତତ୍ର ମଯା ଶତସହସ୍ରଶଃ । ତତୋ ନାରାଯଣସ୍ଯାଗ୍ରେ ଦୀପଃ ସଂରକ୍ଷିତୋ ଯତଃ
ସେଠାରେ ମୁଁ ଶତଶଃ ହଜାରେ ଉଠି ଉଠି ଉଣ୍ଡରା ଖାଇଥିଲି। ତାପରେ ନାରାୟଣଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଏକ ଦୀପକୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲି।
ଵ୍ଯାଜେନାପି ମଯା ଦେଵିପ୍ରାପ୍ତଂ ତତ୍କର୍ମଣଃ ଫଲମ୍ । ଵିଷ୍ଣୁଲୋକମନୁପ୍ରାପ୍ଯ ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ମଯାଧୁନା
ହେ ଦେବୀ, ମୁଁ ଯଦିଓ ଚାଳାକିରେ କଲି, ତଥାପି ଏହି କର୍ମର ଫଳ ପାଇଛି— ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲୋକ ପାଇଲି ଏବଂ ଏବେ ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ମିଳିଛି।
ରୂପସୁଂଦର୍ଯୁଵାଚ-। ମମାପି ସ୍ମରଣଂ ଜାତଂ ପ୍ରାକୃତସ୍ଯ ଚ ଜନ୍ମନଃ । ମୂଷିକା ଚାହମପ୍ଯାସଂ କ୍ଷୁଦ୍ରା ବ୍ରାହ୍ମଣଵେଶ୍ମନି
ରୂପସୁନ୍ଦରୀ କହିଲେ— ମୋତେ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର ସ୍ମୃତି ଆସିଛି; ମୁଁ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଘରରେ ଛୋଟ ଉଣ୍ଡରା ଥିଲି।
କାର୍ତିକେ ଚ ପ୍ରବୋଧିନ୍ଯାଂ ମଂଦୀଭୂତେ ଚ ଦୀପକେ । ଵର୍ତ୍ଯଗ୍ରାହରଣାର୍ଥାଯ ନିର୍ଗତାହଂ ତଦା ବିଲାତ୍
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ପ୍ରବୋଧିନୀ ଦିନରେ, ଦୀପ ମନ୍ଦ ହୋଇଯିବାବେଳେ, ମୁଁ ବାହାରିଲି ବତିର ଆଗକୁ ନେବାକୁ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନାରାଯଣଂ ଦେଵଂ ପୂଜିତଂ କୁସୁମୈସ୍ତଥା । ନିଦ୍ରାଭିଭୂତଂ ଵିପ୍ରଂ ଚ ଵର୍ତ୍ତିଃ କୃଷ୍ଟା ମଯା ତଦା
ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଫୁଲରେ ପୂଜିତ ଦେଖି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଘୁମେ ପଡ଼ିଥିବାବେଳେ, ମୁଁ ସେଇ ବତିକୁ ଟାଣିଥିଲି।
ଉତ୍ଥିତସ୍ତ୍ଵଂ ଯଦା ତତ୍ର ମାଂ ଗୃହୀତୁଂ କୃତକ୍ଷଣଃ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତ୍ଵଂ ଚ ପ୍ରଣଷ୍ଟାହଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟା ବିଲମଧ୍ଯତଃ
ତୁମେ ଯେତେବେଳେ ମୋତେ ଧରିବାକୁ ଉଠିଲେ, ସେ ସମୟରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖି, ହଠାତ୍ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ, ଗହଳିର ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରିଦେଲି।
ଵିଶଂତ୍ଯା ମମ ପାଦେନ ଦୀପଵର୍ତ୍ତିର୍ଵିଜୃଂଭିତା । ତୈଲପାତ୍ରଂ ଚ ନମିତଂ ତେନାହଂ ସୁଖଭାଗିନୀ
ମୁଁ ଗହଳିକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାବେଳେ, ମୋର ପାଦ ଦୀପର ବାତିକୁ ଛୁଇଁଲା, ତାହାରେ ଆଗୁଣ ଭଲଭାବେ ଜଳିଉଠିଲା ଏବଂ ତେଲର ପାତ୍ର ଉଲଟିଗଲା—ଏଭଳି ଭାଗ୍ୟବତୀ ହେଲି।
ତନ୍ମଯା ରାଜରାଜେଂଦ୍ର ଦୀପଂ ଚୈଵ ପ୍ରକାଶିତମ୍ । ଇଦାନୀଂ ଚ ମଯା ପ୍ରାପ୍ତଂ ରୂପଲାଵଣ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍
ହେ ରାଜାଧିରାଜ, ମୋ ଦ୍ୱାରା ଦୀପ ଜଳିଉଠିଲା, ଏବଂ ଏବେ ମୁଁ ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ ରୂପ ଓ ଲାଭଣ୍ୟ ପାଇଛି।
ତ୍ଵଂ ଚ ଭର୍ତ୍ତା ତଥା ରାଜ୍ଯଂ ପୁତ୍ରାଶ୍ଚୈଵଂଵିଧଂ ସୁଖମ୍ । ଦୀପପ୍ରବୋଧନାଜ୍ଜାତଂ ଜ୍ଞାନମତ୍ଯଂତ ଦୁର୍ଲ୍ଲଭମ୍
ତୁମେ ମୋର ସ୍ୱାମୀ, ଏହି ରାଜ୍ୟ, ପୁଅମାନେ ଓ ଏପରି ସମସ୍ତ ସୁଖ, ଏବଂ ଅତି ଦୁର୍ଲଭ ଜ୍ଞାନ—ଏସବୁ ଦୀପବ୍ରତ ପାଳନରୁ ମିଳିଛି।
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ ଦୀପଵ୍ରତମନୁତ୍ତମମ୍ । ଆଵାଂ ହି ପରଯା ଭକ୍ତ୍ଯା କୁର୍ଵଶ୍ଚୈଵ ଵିଶେଷତଃ
ସେଥିପାଇଁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ, ଅତିଶୟ ଭକ୍ତି ସହିତ ଆମେ ଦୁଇଜଣ ଏହି ଅପୂର୍ବ ଦୀପବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ।
ତଦେତତ୍କର୍ମଣଃ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଫଲଂ ରାଜ୍ଯାଦିସଂପଦଃ । ପୂର୍ଵଜନ୍ମସ୍ମୃତଂ ଚାପି ସର୍ଵପାପକ୍ଷଯସ୍ତଥା
ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରୁ ରାଜ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମୃଦ୍ଧିର ଫଳ ମିଳିଛି, ପୂର୍ବଜନ୍ମ ସ୍ମୃତି ଏବଂ ସମସ୍ତ ପାପର ନାଶ ହୋଇଛି।
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ ଵିଧିମଂତ୍ରାଦିପୂର୍ଵକମ୍ । ଦୀପଵ୍ରତଂ କୃତଂ ପୁଂଭିଃ ପୁଣ୍ଯଂ ଚଂଦ୍ରାର୍କତାରକମ୍
ସେଥିପାଇଁ, ନିୟମ ଓ ମନ୍ତ୍ରାଦି ସହିତ, ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ପୁରୁଷମାନେ ଦୀପବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ; ଏହାର ପୁଣ୍ୟ ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ତାରାମାନେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅବିନାଶୀ।
ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚୋ ରାଜା ଚକ୍ରେ ଦୀପଵ୍ରତଂ ତଦା । ପ୍ରିଯଯା ସହ ଦେଵର୍ଷେ ସମ୍ଯକ୍ଶ୍ରଦ୍ଧାସମନ୍ଵିତଃ
ଏମିତି କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ତାହାବେଳେ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ସହିତ, ଦେବୃଷି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ଦୀପବ୍ରତ କଲେ।
ତସ୍ମିଂସ୍ତୁ ପୁଷ୍କରେ ତୀର୍ଥେ କୃତ୍ଵା ଦୀପଵ୍ରତଂ ତୁ ତୌ । ଅଵାପତୁଃ ପରାଂ ମୁକ୍ତିଂ ଦେଵଦାନଵଦୁର୍ଲ୍ଲଭାମ୍
ସେହି ପୁଷ୍କର ତୀର୍ଥରେ, ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ଦୀପବ୍ରତ କରି, ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ଯେଉଁ ମୁକ୍ତି ପାଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେହି ପରାମୁକ୍ତି ଲାଭ କଲେ।
ଏତଦ୍ଦୀପସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଯେ ଶୃଣ୍ଵଂତି ନରା ଭୁଵି । ସର୍ଵପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତାଃ ପ୍ରଯାଂତି ହରିମଂଦିରମ୍
ଏହି ଦୀପର ମହିମା ଯେମାନେ ପୃଥିବୀରେ ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ହରିଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯାଆନ୍ତି।