ମାସଵ୍ରତୈଶ୍ଚ ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ତତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ନରୈଃ । ସଂଵତ୍ସରସ୍ଯ ଦୀପସ୍ଯ ଵ୍ରତେନ ଚରିତେନ ଚ
ମାସିକ ବ୍ରତରେ ଯେତେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ବାର୍ଷିକ ଦୀପବ୍ରତ ପାଳନ କଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ଲୋକମାନେ ପାଆନ୍ତି।
ଦାନଵ୍ରତୈର୍ଯଥାସଂଖ୍ଯୈର୍ଯଶ୍ଚ ଯୋଗଵ୍ରତୈସ୍ତଥା । ତତ୍ଫଲଂ ସମଵାପ୍ନୋତି ଦୀପେ ସାଂଵତ୍ସରେ କୃତେ
ଅନେକ ପ୍ରକାର ଦାନବ୍ରତ ଓ ଯୋଗବ୍ରତରେ ଯେତେ ଫଳ ମିଳେ, ବାର୍ଷିକ ଦୀପବ୍ରତ କଲେ ସେହି ସମସ୍ତ ଫଳ ମିଳେ।
ଗୋଭୂହିରଣ୍ଯଦାନାନି ଗୃହାଦୀନାଂ ଵିଶେଷତଃ । ଯତ୍ଫଲଂ ଲଭତେ ଵିଦ୍ଵାନ୍ତତ୍ଫଲଂ ଦୀପଦୋ ଭଵେତ୍
ଗାଈ, ଜମି, ସୁନା ଓ ବିଶେଷ କରି ଘର ଦାନ କଲେ ଯେତେ ଫଳ ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକ ପାଆନ୍ତି, ଦୀପ ଦେଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସେହି ଫଳ ପାଏ।
ଦୀପଦଃ କାଂତିମାପ୍ନୋତି ଦୀପଦୋ ଧନମକ୍ଷଯମ୍ । ଦୀପଦୋ ଜ୍ଞାନମାପ୍ନୋତି ଦୀପଦଃ ପରମଂ ସୁଖମ୍
ଦୀପ ଦେଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା, ଅକ୍ଷୟ ଧନ, ଜ୍ଞାନ ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସୁଖ ପାଏ।
ଦୀପଦାନାଚ୍ଚ ସୌଭାଗ୍ଯଂ ଵିଦ୍ଯାମତ୍ଯଂତନିର୍ମଲାମ୍ । ଆରୋଗ୍ଯଂ ପରମାମୃଦ୍ଧିଂ ଲଭତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ଦୀପ ଦାନ କଲେ ଭାଗ୍ୟ, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଅସୀମ ଶିକ୍ଷା, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସମୃଦ୍ଧି ମିଳେ; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଦୀପଦଃ ସୁଭଗାଂ ଭାର୍ଯାଂ ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସଂଯୁତାମ୍ । ପୁତ୍ରାନ୍ପୌତ୍ରାନ୍ପ୍ରପୌତ୍ରାଂଶ୍ଚ ସଂତତିଂ ଚାକ୍ଷଯା ଲଭେତ୍
ଦୀପ ଦେଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ଭାଗ୍ୟଶାଳି ସ୍ତ୍ରୀ, ପୁଅ, ନାତି, ପ୍ରପୌତ୍ର ଓ ଅକ୍ଷୟ ସଂତାନ ପାଏ।
ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ପରମଂ ଜ୍ଞାନଂ କ୍ଷତ୍ରିଯୋ ରାଜ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍ । ଵୈଶ୍ଯୋ ଧନପଶୂନ୍ସର୍ଵାଞ୍ଛୂଦ୍ରଃ ସୁଖମଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜ୍ୟ, ବୈଶ୍ୟ ସମସ୍ତ ଧନ ଓ ପଶୁ, ଶୂଦ୍ର ସୁଖ ପାଏ।
କୁମାରୀ ଚାପି ଭର୍ତାରଂ ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସଂଯୁତମ୍ । ପ୍ରାପ୍ନୋତି ପରମାଯୁଶ୍ଚ ପୁତ୍ରାନ୍ପୌତ୍ରାଂଶ୍ଚ ପୁଷ୍କଲାନ୍ 6.30.
ଏକ କୁମାରୀ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ସ୍ୱାମୀ, ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ ଓ ବହୁ ପୁଅ ଓ ନାତି ପାଏ।
ଵୈଧଵ୍ଯଂ ନୈଵ ଯୁଵତୀ କଦାଚିଦପି ପଶ୍ଯତି । ନ ଵିଯୋଗମଵାପ୍ନୋତି ଦୀପଦାନପ୍ରଭାଵତଃ
ଯୁବତୀ କେବେ ମଧ୍ୟ ବିଧବା ହୁଏନାହିଁ, ବିୟୋଗ ମଧ୍ୟ ଦେଖେନାହିଁ; ଦୀପ ଦାନର ଶକ୍ତିରୁ ଏହା ହୁଏ।
ନାଧଯୋ ଵ୍ଯାଧଯଶ୍ଚୈଵ ଜାଯଂତେ ଦୀପଦାନତଃ । ଭଯାତ୍ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ ଭୀତୋ ବଦ୍ଧୋ ମୁଚ୍ଯେତ ବଂଧନାତ୍
ଦୀପ ଦାନ କଲେ ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ରୋଗ ହୁଏନାହିଁ; ଭୟଭୀତ ମାନେ ଭୟରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି, ବାନ୍ଧିଥିବା ମାନେ ବନ୍ଧନରୁ ଛୁଟିଯାନ୍ତି।
ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦିଭିଃ ପାପୈର୍ଦୀପଵ୍ରତପରାଯଣଃ । ମୁଚ୍ଯତେ ନାତ୍ର ସଂଦେହୋ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଵଚନଂ ଯଥା
ଦୀପବ୍ରତରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ଲୋକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଭଳି ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ଏହା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର କଥା।
ଚାଂଦ୍ରାଯଣାନି କୃଚ୍ଛ୍ରାଣି ଚରିତାନି ନ ସଂଶଯଃ । ଯେନ ସାଂଵତ୍ସରୋ ଦୀପୋ ବୋଧିତଃ ଶାଶ୍ଵତୋ ହରେଃ
ଯିଏ ବାର୍ଷିକ ଦୀପ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରେ, ସେ କୃଚ୍ଛ୍ର ଓ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ତପ କଲେ ଯେତେ ଫଳ ମିଳେ, ସେହି ସମସ୍ତ ଫଳ ହରିଙ୍କ ପାଇଁ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ହୁଏ।
ତେ ଧନ୍ଯାସ୍ତେ ମହାତ୍ମାନସ୍ତୈଃ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଜନ୍ମନଃ ଫଲମ୍ । ଯୈଃ ସଂପୂଜ୍ଯ ହରିଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ଦୀପଃସାଂଵତ୍ସରଃ କୃତଃ
ଯେମାନେ ଭକ୍ତିରେ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜି, ପୂରା ବର୍ଷ ଦୀପ ଜଳାଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଧନ୍ୟ ଓ ମହାତ୍ମା। ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ସେମାନେ ମଣିଷ ଜନ୍ମର ସତ୍ୟ ଫଳ ପାଇଥାନ୍ତି।
ଯେଽପି ସଂଵର୍ତ୍ତଯଂତୀହ ଦୀପଵର୍ତିଵିଲୋକନାଃ । ତେ ଯାଂତି ପରମଂ ସ୍ଥାନଂ ଯତ୍ସୁରୈରପି ଦୁର୍ଲଭମ୍
ଏଠାରେ ଯେମାନେ କେବଳ ଦୀପର ବାତି ଜଳିବାକୁ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ପରମ ଠାରକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି, ଯାହାକୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ପାଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଯେନ ତୈଲଂ ଚ ଵର୍ତିଂ ଚ ଯଥାଶକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରଦୀପକେ । ପ୍ରକ୍ଷେପଯଂତି ସତତଂ ତେ ଯାଂତି ପରମାଂ ଗତିମ୍
ଯେମାନେ ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ସବୁବେଳେ ଦୀପ ପାଇଁ ତେଲ ଓ ବାତି ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତିକୁ ପାଇଥାନ୍ତି।
ଗଚ୍ଛଂତଂ ଦୀପକଂ ଶାଂତିଂ ନ ଶକ୍ନୋତି ପ୍ରବୋଧିତୁମ୍ । କଥଯତ୍ଯନ୍ଯଲୋକାନାଂ ତେଽପି ତତ୍ଫଲଭାଗିନଃ
ଦୀପ ନିଶ୍ଶାନ୍ତ ହେଲାବେଳେ ଶାନ୍ତି ଆସେ, ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ଏହି ଘଟଣା ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ କୁହନ୍ତି, ସେମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଫଳର ଭାଗୀ ହୁଅନ୍ତି।
ସ୍ତୋକଂ ସ୍ତୋକଂ ଚ ଭିକ୍ଷିତ୍ଵା ତୈଲଂ ଦୀପାର୍ଥମେଵ ଚ । କରୋତି ଦୀପକଂ ଵିଷ୍ଣୋଃ ପୁଣ୍ଯଂ ତେନାପି ଲଭ୍ଯତେ
ଯିଏ ଦୀପ ପାଇଁ ଥୋଡ଼ା ଥୋଡ଼ା କରି ତେଲ ଭିକ୍ଷା କରି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଇଁ ଦୀପ ଜଳାଏ, ସେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।
ଦୀପଂ ପ୍ରଜ୍ଵାଲ୍ଯମାନଂ ତୁ ଯଃ ପଶ୍ଯତ୍ଯଧମୋ ନରଃ । କୃତାଂଜଲିପୁଟୋ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଵିଷ୍ଣୁଲୋକମଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ଏକ ନିମ୍ନ ମଣିଷ ମଧ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଇଁ ଦୀପ ଜଳିବାକୁ ଦେଖି, ହାତ ଜୋଡି ଦଣ୍ଡବତ୍ କଲେ, ସେ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ପାଇଥାଏ।
ଦୀପପ୍ରଜ୍ଵାଲନେ ବୁଦ୍ଧିଂ ଯୋ ଦଦ୍ଯାତ୍କୁରୁତେ ସ୍ଵଯମ୍ । ସର୍ଵପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକମଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ଯିଏ ନିଜେ ଦୀପ ଜଳାଇବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କରେ ଏବଂ ପ୍ରୟାସ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ ଓ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ପାଏ।
ଅତ୍ରାପ୍ଯୁଦାହରଂତୀମମିତିହାସଂ ପୁରାତନମ୍ । ଯସ୍ଯ ଶ୍ରଵଣମାତ୍ରେଣ ମୁଚ୍ଯତେ ସର୍ଵକିଲ୍ବିଷୈଃ
ଏଠାରେ ଏକ ପୁରୁଣା କଥା କୁହାଯାଉଛି, ଯାହା କେବଳ ଶୁଣିଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ମୁଚିଯାଏ।
ସରସ୍ଵତ୍ଯାସ୍ତଟେ ରମ୍ଯେ ସିଦ୍ଧାଶ୍ରମ ଇତି ଶ୍ରୁତଃ । ତତ୍ରୋଵାସ ଦ୍ଵିଜଃ ପୂର୍ଵଂ କପିଲୋ ନାମ ଵେଦଵିତ୍
ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀର ସୁନ୍ଦର କୂଳରେ ସିଦ୍ଧାଶ୍ରମ ନାମକ ଏକ ଠାର ଥିଲା। ସେଠାରେ କପିଳ ନାମକ ଏକ ବିଦ୍ୱାନ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବସୁଥିଲେ।
ଵ୍ରତୋପଵାସନିରତୋ ଦରିଦ୍ର ଶ୍ରୋଃତ୍ରିଯସ୍ତଥା । ଭିକ୍ଷାଵୃତ୍ତ୍ଯା ଚ କୁରୁତେ କୁଟୁଂବ ପରିପାଲନମ୍
ସେ ବ୍ରତ ଓ ଉପବାସରେ ଲାଗିଥିଲେ, ଗରିବ ଥିଲେ, ଶ୍ରୋତ୍ରିୟ ଥିଲେ, ଏବଂ ଭିକ୍ଷା ମାଗି ଘର ଚଳାଉଥିଲେ।
ଵ୍ରତୋପଵାସନିଯମୈର୍ଵିଷ୍ଣୁମାରାଧଯତ୍ଯସୌ । ଵିଷ୍ଣୁଂ ସଂପୂଜ୍ଯ ଵିଧିଵଦ୍ଦୀପଂ ବୋଧଯତେ ସଦା
ସେ ବ୍ରତ ଓ ଉପବାସ ଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ। ବିଧିମତେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜି, ସେ ସବୁବେଳେ ଦୀପ ଜଳାଉଥିଲେ।
ସମାଦାଯ ଚ ତତ୍ତୈଲଂ ସ୍ଵଗୃହେ ପୂଜ୍ଯ କେଶଵମ୍ । ଦୀପଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ଚ ପରଯା ବୋଧଯେଦ୍ଧରିତୁଷ୍ଟଯେ
ନିଜ ଘରରେ ତେଲ ନେଇ, ସେ କେଶବଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତିରେ ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ଦୀପ ଜଳାଉଥିଲେ।
ଏଵଂ ପ୍ରଵର୍ତ୍ତମାନସ୍ଯ କପିଲସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ମାର୍ଜାରସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣଂଦଂଷ୍ଟ୍ରସ୍ତୁ ମୂଷକାନ୍ଭକ୍ଷଯେତ୍ସଦା
ଏଭଳି ଭାବେ ମହାତ୍ମା କପିଳ ଚାଲିଥିବାବେଳେ, ଏକ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତ ଥିବା ବିଲେଇ ସବୁବେଳେ ଉଠି ମୁଷା ଖାଉଥିଲା।
ତତ୍ରାଗଚ୍ଛତି ଭକ୍ଷ୍ଯାର୍ଥଂ ମୂଷକାନାମହର୍ନିଶମ୍ । କୃତ୍ଵା ଧ୍ଯାନଂ ସ ଭକ୍ଷ୍ଯାର୍ଥଂ ନିତ୍ଯଂ ନାରାଯଣାଗ୍ରତଃ
ସେ ବିଲେଇ ଦିନ ରାତି ମୁଷା ଖାଇବା ପାଇଁ ଆସୁଥିଲା, ଓ ଖାଦ୍ୟ ଆଶାରେ ସବୁବେଳେ ନାରାୟଣଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲା।
ଭକ୍ଷିତା ବହଵସ୍ତେନ ମୂଷକା ଦ୍ଵିଜଵେଶ୍ମନି । ଯେ ଯେ ତୈଲାର୍ଥମାଯାଂତି ଵର୍ତ୍ଯପାହରଣାଯ ଚ
ସେ ବିଲେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଘରେ ବହୁତ ମୁଷା ଖାଇଦେଇଥିଲା—ଯେମାନେ ତେଲ ନେବାକୁ କିମ୍ବା ବାତି ଚୋରିବାକୁ ଆସୁଥିଲେ।
ତାଂସ୍ତାଂସ୍ତୁ ଭକ୍ଷଯତ୍ଯେଵ ମୂଷକାନ୍ଧ୍ଯାନତତ୍ପରଃ । ଏଵଂ ପ୍ରଵର୍ତମାନସ୍ଯ କଦାଚିତ୍କାଲପର୍ଯଯାତ୍
ସେ ବିଲେଇ ନିଜ ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ଲାଗିଥିଲା ଓ ସେମାନେ ମୁଷାମାନେକୁ ଖାଉଥିଲା। ଏଭଳି ଭାବେ କପିଳଙ୍କ ଜୀବନ ଚାଲିଥିଲା।
ଏକାଦଶ୍ଯାଂ ସ କପିଲୋ ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ସ୍ଵଗୃହେ ଶୁଚିଃ । ସୋପଵାସଃ ସପତ୍ନୀକଃ ପୂଜଯାମାସ ଚାଚ୍ଯୁତମ୍
ଏକାଦଶୀ ଦିନ, କପିଳ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଜ ଘରେ ପବିତ୍ର ହୋଇ, ଜନାନୀ ସହିତ ଉପବାସ କଲେ ଓ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ।
ତତୋ ଜାଗରଣଂ ଚକ୍ରେ ସ୍ତୁତିନୃତ୍ଯପରାଯଣଃ । ଅର୍ଦ୍ଧରାତ୍ରେ ତୁ ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ନିଦ୍ରଯା ମୋହିତୋ ଦ୍ଵିଜଃ
ତାପରେ ସେ ଜାଗରଣ କଲେ, ସ୍ତୁତି ଓ ନୃତ୍ୟରେ ଲାଗିଥିଲେ। ମଧ୍ୟରାତ୍ରି ଆସିଲାବେଳେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଦ୍ରା ଓ ମୋହରେ ପଡ଼ିଗଲେ।