ସପତ୍ନୀକଂ ଦ୍ଵିଜଂ ଶାଂତଂ କ୍ରିଯାଵଂତଂ ଵିଶେଷତଃ । ଇତିହାସପୁରାଣଜ୍ଞଂ ଧର୍ମଜ୍ଞଂ ମୃଦୁମେଵ ଚ
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶାନ୍ତ, ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ, କାର୍ଯ୍ୟଦକ୍ଷ, ବିଶେଷ କରି ଇତିହାସ ଓ ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀ, ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ମୃଦୁ ସ୍ୱଭାବର ହେବା ଉଚିତ।
ପିତୃଭକ୍ତଂ ଗୁରୁପରଂ ଦେଵବ୍ରାହ୍ମଣପୂଜକମ୍ । ପାଦାର୍ଘଦାନଵିଧିନା ଵସ୍ତ୍ରାଲଂକାରଭୂଷଣୈଃ
ପିତୃଭକ୍ତ, ଗୁରୁପ୍ରତି ଶ୍ରଦ୍ଧାଶୀଳ, ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପୂଜାରୀ, ଏବଂ ପାଦଧୋଆ ପାଣି, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଆଳଙ୍କାର ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେବା ଉଚିତ।
ସଂପୂଜ୍ଯ ପତ୍ନ୍ଯା ସହିତମେକଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ଚ ପୂର୍ଵଵତ୍ । ଲକ୍ଷ୍ମୀନାରାଯଣଂ ଦେଵଂ ଦୀପଵର୍ତିଯୁତଂ ତଥା
ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ, ପୂର୍ବର ଭଳି, ଭକ୍ତି ସହିତ ଲକ୍ଷ୍ମୀନାରାୟଣ ଦେବତା, ଦୀପ ଓ ବାତି ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ତାମ୍ରପାତ୍ରୋପରିସ୍ଥାପ୍ଯ ଘୃତକୁଂଭେନ ସଂଯୁତମ୍ । ବ୍ରାହ୍ମଣାଯ ତତୋ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଧ୍ଯାତ୍ଵା ନାରାଯଣଂ ପରମ୍ । ମଂତ୍ରେଣାନେନ ଦେଵର୍ଷେ ତମହଂ କଥଯାମି ତେ
ତାମ୍ବା ପାତ୍ରକୁ ଉପରେ ରଖି, ଘିଅ ଭରା କୁଁଭ ସହିତ, ତାପରେ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ। ହେ ଦିବ୍ୟ ଋଷି, ଏହି ମନ୍ତ୍ର ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି।
ଅଵିଦ୍ଯା ତମସା ଵ୍ଯାପ୍ତେ ସଂସାରେ ପାପନାଶନଃ । ଜ୍ଞାନପ୍ରଦୋ ମୋକ୍ଷଦଶ୍ଚ ତସ୍ମାଦ୍ଦତ୍ତୋ ମଯାନଘ
ଏହି ସଂସାରରେ ଅଜ୍ଞାନ ଓ ଅନ୍ଧକାର ଭରିଛି, ଏଠାରେ ଦୀପ ପାପକୁ ନଶ୍ଵ କରେ, ଜ୍ଞାନ ଦେଇ ମୁକ୍ତି ଦିଏ; ଏହିକାରଣରୁ, ହେ ନିର୍ମଳ, ମୁଁ ଏହାକୁ ଦେଇଛି।
ଇତି ଦୀପମଂତ୍ରଃ । ଦକ୍ଷିଣାଂ ଚ ଯଥାଶକ୍ତ୍ଯା ଦତ୍ତ୍ଵା ଵିପ୍ରାଯ ଭକ୍ତିତଃ । ଭୋଜଯେଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ପଶ୍ଚାଦ୍ଘୃତପାଯସମୋଦକୈଃ
ଏହିଭଳି ଦୀପମନ୍ତ୍ର। ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ଦେବା ଉଚିତ, ତାପରେ ଘିଅ, ପାୟସ ଓ ମିଠା ପାନୀୟ ସହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଏବା ଉଚିତ।
ଵସ୍ତ୍ରୈରାଚ୍ଛାଦଯେତ୍ପଶ୍ଚାତ୍ସପତ୍ନୀକଂ ତଥା ଦ୍ଵିଜମ୍ । ଶଯ୍ଯାଂ ସୋପସ୍କରାଂ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଧେନୁଂ ଚୈଵ ସଵତ୍ସକାମ୍
ତାପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଶାଢ଼ି ଦେଇ ଢାକିବା, ସଜିଥିବା ଶଯ୍ୟା ଦେବା, ଏବଂ ଛୁଆ ସହିତ ଗାଈ ଦେବା ଉଚିତ।
ତେଭ୍ଯସ୍ତୁ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଯଥାଵିତ୍ତାନୁସାରତଃ । ସୁହୃତ୍ସ୍ଵଜନବଂଧୂଶ୍ଚ ଭୋଜଯେତ୍ପୂଜଯେତ୍ତଥା
ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଅର୍ଥାନୁସାରେ ଦକ୍ଷିଣା ଦେବା ଉଚିତ, ଏହାପରେ ବନ୍ଧୁ, ଆତ୍ମୀୟ ଓ ପରିବାରକୁ ମଧ୍ୟ ଭୋଜନ କରାଏବା ଓ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଏଵଂ ମହୋତ୍ସଵଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଦୀପଵ୍ରତ ସମାପନେ । ତତୋ ଵିସର୍ଜଯେତ୍ପଶ୍ଚାତ୍ପ୍ରଣିପତ୍ଯ କ୍ଷମାପଯେତ୍
ଏଭଳି ଦୀପବ୍ରତ ସମାପ୍ତିରେ ବଡ଼ ଉତ୍ସବ କରିବା ଉଚିତ; ତାପରେ ପ୍ରଣାମ କରି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ ଖ୍ଷମା ଚାହିଁବା ଉଚିତ।
ଏଵଂ କୃତେ ତୁ ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ତଥା ସାଂକ୍ରାଂତିକୈଶ୍ଚ ଯତ୍ । ସଂଵତ୍ସରାଖ୍ଯ ଦୀପସ୍ଯ ତତ୍ଫଲଂ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ନରୈଃ
ଏଭଳି କରିଲେ ଯେତେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ସଂକ୍ରାନ୍ତି ସମୟରେ ଦୀପ ଦେଇ ଯେତେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ସେହି ସମସ୍ତ ଫଳ ବାର୍ଷିକ ଦୀପବ୍ରତ କରିଲେ ଲୋକମାନେ ପାଆନ୍ତି।
ମାସଵ୍ରତୈଶ୍ଚ ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ତତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ନରୈଃ । ସଂଵତ୍ସରସ୍ଯ ଦୀପସ୍ଯ ଵ୍ରତେନ ଚରିତେନ ଚ
ମାସିକ ବ୍ରତରେ ଯେତେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ବାର୍ଷିକ ଦୀପବ୍ରତ ପାଳନ କଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ଲୋକମାନେ ପାଆନ୍ତି।
ଦାନଵ୍ରତୈର୍ଯଥାସଂଖ୍ଯୈର୍ଯଶ୍ଚ ଯୋଗଵ୍ରତୈସ୍ତଥା । ତତ୍ଫଲଂ ସମଵାପ୍ନୋତି ଦୀପେ ସାଂଵତ୍ସରେ କୃତେ
ଅନେକ ପ୍ରକାର ଦାନବ୍ରତ ଓ ଯୋଗବ୍ରତରେ ଯେତେ ଫଳ ମିଳେ, ବାର୍ଷିକ ଦୀପବ୍ରତ କଲେ ସେହି ସମସ୍ତ ଫଳ ମିଳେ।
ଗୋଭୂହିରଣ୍ଯଦାନାନି ଗୃହାଦୀନାଂ ଵିଶେଷତଃ । ଯତ୍ଫଲଂ ଲଭତେ ଵିଦ୍ଵାନ୍ତତ୍ଫଲଂ ଦୀପଦୋ ଭଵେତ୍
ଗାଈ, ଜମି, ସୁନା ଓ ବିଶେଷ କରି ଘର ଦାନ କଲେ ଯେତେ ଫଳ ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକ ପାଆନ୍ତି, ଦୀପ ଦେଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସେହି ଫଳ ପାଏ।
ଦୀପଦଃ କାଂତିମାପ୍ନୋତି ଦୀପଦୋ ଧନମକ୍ଷଯମ୍ । ଦୀପଦୋ ଜ୍ଞାନମାପ୍ନୋତି ଦୀପଦଃ ପରମଂ ସୁଖମ୍
ଦୀପ ଦେଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା, ଅକ୍ଷୟ ଧନ, ଜ୍ଞାନ ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସୁଖ ପାଏ।
ଦୀପଦାନାଚ୍ଚ ସୌଭାଗ୍ଯଂ ଵିଦ୍ଯାମତ୍ଯଂତନିର୍ମଲାମ୍ । ଆରୋଗ୍ଯଂ ପରମାମୃଦ୍ଧିଂ ଲଭତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ଦୀପ ଦାନ କଲେ ଭାଗ୍ୟ, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଅସୀମ ଶିକ୍ଷା, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସମୃଦ୍ଧି ମିଳେ; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଦୀପଦଃ ସୁଭଗାଂ ଭାର୍ଯାଂ ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସଂଯୁତାମ୍ । ପୁତ୍ରାନ୍ପୌତ୍ରାନ୍ପ୍ରପୌତ୍ରାଂଶ୍ଚ ସଂତତିଂ ଚାକ୍ଷଯା ଲଭେତ୍
ଦୀପ ଦେଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ଭାଗ୍ୟଶାଳି ସ୍ତ୍ରୀ, ପୁଅ, ନାତି, ପ୍ରପୌତ୍ର ଓ ଅକ୍ଷୟ ସଂତାନ ପାଏ।
ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ପରମଂ ଜ୍ଞାନଂ କ୍ଷତ୍ରିଯୋ ରାଜ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍ । ଵୈଶ୍ଯୋ ଧନପଶୂନ୍ସର୍ଵାଞ୍ଛୂଦ୍ରଃ ସୁଖମଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜ୍ୟ, ବୈଶ୍ୟ ସମସ୍ତ ଧନ ଓ ପଶୁ, ଶୂଦ୍ର ସୁଖ ପାଏ।
କୁମାରୀ ଚାପି ଭର୍ତାରଂ ସର୍ଵଲକ୍ଷଣସଂଯୁତମ୍ । ପ୍ରାପ୍ନୋତି ପରମାଯୁଶ୍ଚ ପୁତ୍ରାନ୍ପୌତ୍ରାଂଶ୍ଚ ପୁଷ୍କଲାନ୍ 6.30.
ଏକ କୁମାରୀ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷଣ ଥିବା ସ୍ୱାମୀ, ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ ଓ ବହୁ ପୁଅ ଓ ନାତି ପାଏ।
ଵୈଧଵ୍ଯଂ ନୈଵ ଯୁଵତୀ କଦାଚିଦପି ପଶ୍ଯତି । ନ ଵିଯୋଗମଵାପ୍ନୋତି ଦୀପଦାନପ୍ରଭାଵତଃ
ଯୁବତୀ କେବେ ମଧ୍ୟ ବିଧବା ହୁଏନାହିଁ, ବିୟୋଗ ମଧ୍ୟ ଦେଖେନାହିଁ; ଦୀପ ଦାନର ଶକ୍ତିରୁ ଏହା ହୁଏ।
ନାଧଯୋ ଵ୍ଯାଧଯଶ୍ଚୈଵ ଜାଯଂତେ ଦୀପଦାନତଃ । ଭଯାତ୍ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ ଭୀତୋ ବଦ୍ଧୋ ମୁଚ୍ଯେତ ବଂଧନାତ୍
ଦୀପ ଦାନ କଲେ ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ରୋଗ ହୁଏନାହିଁ; ଭୟଭୀତ ମାନେ ଭୟରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି, ବାନ୍ଧିଥିବା ମାନେ ବନ୍ଧନରୁ ଛୁଟିଯାନ୍ତି।
ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦିଭିଃ ପାପୈର୍ଦୀପଵ୍ରତପରାଯଣଃ । ମୁଚ୍ଯତେ ନାତ୍ର ସଂଦେହୋ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଵଚନଂ ଯଥା
ଦୀପବ୍ରତରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ଲୋକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଭଳି ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ଏହା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର କଥା।
ଚାଂଦ୍ରାଯଣାନି କୃଚ୍ଛ୍ରାଣି ଚରିତାନି ନ ସଂଶଯଃ । ଯେନ ସାଂଵତ୍ସରୋ ଦୀପୋ ବୋଧିତଃ ଶାଶ୍ଵତୋ ହରେଃ
ଯିଏ ବାର୍ଷିକ ଦୀପ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରେ, ସେ କୃଚ୍ଛ୍ର ଓ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ତପ କଲେ ଯେତେ ଫଳ ମିଳେ, ସେହି ସମସ୍ତ ଫଳ ହରିଙ୍କ ପାଇଁ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ହୁଏ।
ତେ ଧନ୍ଯାସ୍ତେ ମହାତ୍ମାନସ୍ତୈଃ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଜନ୍ମନଃ ଫଲମ୍ । ଯୈଃ ସଂପୂଜ୍ଯ ହରିଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ଦୀପଃସାଂଵତ୍ସରଃ କୃତଃ
ଯେମାନେ ଭକ୍ତିରେ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜି, ପୂରା ବର୍ଷ ଦୀପ ଜଳାଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଧନ୍ୟ ଓ ମହାତ୍ମା। ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ସେମାନେ ମଣିଷ ଜନ୍ମର ସତ୍ୟ ଫଳ ପାଇଥାନ୍ତି।
ଯେଽପି ସଂଵର୍ତ୍ତଯଂତୀହ ଦୀପଵର୍ତିଵିଲୋକନାଃ । ତେ ଯାଂତି ପରମଂ ସ୍ଥାନଂ ଯତ୍ସୁରୈରପି ଦୁର୍ଲଭମ୍
ଏଠାରେ ଯେମାନେ କେବଳ ଦୀପର ବାତି ଜଳିବାକୁ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ପରମ ଠାରକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି, ଯାହାକୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ପାଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଯେନ ତୈଲଂ ଚ ଵର୍ତିଂ ଚ ଯଥାଶକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରଦୀପକେ । ପ୍ରକ୍ଷେପଯଂତି ସତତଂ ତେ ଯାଂତି ପରମାଂ ଗତିମ୍
ଯେମାନେ ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ସବୁବେଳେ ଦୀପ ପାଇଁ ତେଲ ଓ ବାତି ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତିକୁ ପାଇଥାନ୍ତି।
ଗଚ୍ଛଂତଂ ଦୀପକଂ ଶାଂତିଂ ନ ଶକ୍ନୋତି ପ୍ରବୋଧିତୁମ୍ । କଥଯତ୍ଯନ୍ଯଲୋକାନାଂ ତେଽପି ତତ୍ଫଲଭାଗିନଃ
ଦୀପ ନିଶ୍ଶାନ୍ତ ହେଲାବେଳେ ଶାନ୍ତି ଆସେ, ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ଏହି ଘଟଣା ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ କୁହନ୍ତି, ସେମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଫଳର ଭାଗୀ ହୁଅନ୍ତି।
ସ୍ତୋକଂ ସ୍ତୋକଂ ଚ ଭିକ୍ଷିତ୍ଵା ତୈଲଂ ଦୀପାର୍ଥମେଵ ଚ । କରୋତି ଦୀପକଂ ଵିଷ୍ଣୋଃ ପୁଣ୍ଯଂ ତେନାପି ଲଭ୍ଯତେ
ଯିଏ ଦୀପ ପାଇଁ ଥୋଡ଼ା ଥୋଡ଼ା କରି ତେଲ ଭିକ୍ଷା କରି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଇଁ ଦୀପ ଜଳାଏ, ସେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।
ଦୀପଂ ପ୍ରଜ୍ଵାଲ୍ଯମାନଂ ତୁ ଯଃ ପଶ୍ଯତ୍ଯଧମୋ ନରଃ । କୃତାଂଜଲିପୁଟୋ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଵିଷ୍ଣୁଲୋକମଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ଏକ ନିମ୍ନ ମଣିଷ ମଧ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଇଁ ଦୀପ ଜଳିବାକୁ ଦେଖି, ହାତ ଜୋଡି ଦଣ୍ଡବତ୍ କଲେ, ସେ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ପାଇଥାଏ।
ଦୀପପ୍ରଜ୍ଵାଲନେ ବୁଦ୍ଧିଂ ଯୋ ଦଦ୍ଯାତ୍କୁରୁତେ ସ୍ଵଯମ୍ । ସର୍ଵପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକମଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ଯିଏ ନିଜେ ଦୀପ ଜଳାଇବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କରେ ଏବଂ ପ୍ରୟାସ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ ଓ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ପାଏ।
ଅତ୍ରାପ୍ଯୁଦାହରଂତୀମମିତିହାସଂ ପୁରାତନମ୍ । ଯସ୍ଯ ଶ୍ରଵଣମାତ୍ରେଣ ମୁଚ୍ଯତେ ସର୍ଵକିଲ୍ବିଷୈଃ
ଏଠାରେ ଏକ ପୁରୁଣା କଥା କୁହାଯାଉଛି, ଯାହା କେବଳ ଶୁଣିଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ମୁଚିଯାଏ।