ଦିଵ୍ଯରୂପଵପୁର୍ଭୂତ୍ଵା ସ୍ଥାପଯାମାସ ତଂ ପ୍ରଭୁମ୍ । ତସ୍ମିନ୍ପୁରେ ନରାନ୍ସର୍ଵା ସନ୍ନିଯୋଜ୍ଯାସ୍ଯ ଵୀକ୍ଷଣେ
ଦିବ୍ୟ ଶରୀର ନେଇ, ସେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ସେଠାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ । ସେହି ସହରରେ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଭଗବାନଙ୍କ ସେବାରେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ ।
ଶୁଭମାଯତନଂ ଵିଷ୍ଣୋସ୍ତସ୍ମିନ୍ଗ୍ରାମେ ସଦା ଜନୈଃ । ପୂର୍ଣଂ ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣାଦୀନାଂ ପୂଜଯିତ୍ଵା କଦଂବକମ୍
ସେହି ଗାଁରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶୁଭ ମନ୍ଦିର ସଦା ଲୋକମାନେ ଭରିଥିଲେ । ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପୂଜା କରି, କଦମ୍ବ ଫୁଲ ଅର୍ପଣ କରୁଥିଲେ ।
ଇତିହାସପୁରାଣଜ୍ଞଂ ଵାଚକଂ ତୁ ଵିଶେଷତଃ । ପୂଜଯିତ୍ଵା ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଵିଦ୍ଯାଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ମହାମତିଃ
ଏହା ସହିତ, ଇତିହାସ ଓ ପୁରାଣ ଜଣା ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ବିଶେଷ ଭାବରେ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ପୂଜା କଲେ ।
ପୁସ୍ତକଂ ଚାପି ସଂପୂଜ୍ଯ ଗଂଧପୁଷ୍ପାଦିଭିଃ କ୍ରମାତ୍ । ତତସ୍ତମାହ ରାଜାସୌ ଵାଚକଂ ଵିନଯାନ୍ଵିତଃ
ସେ ପୁସ୍ତକକୁ ମଧ୍ୟ ଗନ୍ଧ, ଫୁଲ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପଚାରରେ ପୂଜା କଲେ । ତା’ପରେ ରାଜା ନମ୍ରତା ସହିତ ପାଠକଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ଏତଦାଯତନଂ ଵିଷ୍ଣୋଃ କାରିତଂ ଚ ତଵାଗ୍ରତଃ । ଚାତୁର୍ଵର୍ଣ୍ଯମିଦଂ ଚାପି ଶ୍ରୋତୁକାମଂ କଦଂବକମ୍
'ଏହି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମନ୍ଦିର ତୁମ ସାମ୍ନାରେ ତିଆରି ହୋଇଛି; ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ ।'
ତିଷ୍ଠତୀହ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ କୁରୁ ପୁସ୍ତକଵାଚନମ୍ । ଯାଵତ୍ସଂଵତ୍ସରଂ ଵିପ୍ର ଗୃହ୍ଯ ଵୃତ୍ତିଂ ତ୍ଵନୁତ୍ତମାମ୍
'ଏଠାରେ ରୁହ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ପୁସ୍ତକ ପଢ଼ । ପୂରା ଏକ ବର୍ଷ ଯାଏଁ ମୋ ପକ୍ଷରୁ ଉତ୍ତମ ଜୀବିକା ନିଅ ।'
ସ୍ଵର୍ଣନିଷ୍କଶତଂ ଚାତ୍ର ତତୋ ଦାସ୍ଯେ ତଥାପରମ୍ । ପୂର୍ଣେ ଵର୍ଷେ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶ୍ରେଯୋଽଥ ମହମାତ୍ମନଃ
'ଏଠାରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଶତ ଟଙ୍କା ସୁନା ଦେବି, ଏବଂ ତା’ପରେ ଅଧିକ ଦେବି । ବର୍ଷ ଶେଷରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋର ସର୍ବୋତ୍ତମ ମଙ୍ଗଳ ମଧ୍ୟ ଦେବି ।'
ଏଵଂ ପ୍ରଵର୍ତିତଂ ତତ୍ର ପୁଣ୍ଯଂ ପୁସ୍ତକଵାଚନମ୍ । ଵର୍ଷସଂଗତମାତ୍ରେ ତୁ ତଥା ଚ ମୁନିସତ୍ତମ
ଏଭଳି ଏଠାରେ ପବିତ୍ର ପୁସ୍ତକ ପାଠ ପ୍ରଥା ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଏହା ପ୍ରତିବର୍ଷ କରାଯିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହେଲା ।
ଅଥାଯୁଷଃ କ୍ଷଯାଚ୍ଚାଯଂ କାଲଧର୍ମମୁପେଯିଵାନ୍ । ମଯା ଚାସ୍ଯ ଵିମାନଂ ହି ଵିଷ୍ଣୁନା ପ୍ରେରିତଂ ଦିଵଃ
ତା’ପରେ ତାଙ୍କ ଆୟୁଷ୍ୟ ଶେଷ ହେଲାପରେ, ସେ କାଳଧର୍ମରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଆଦେଶରେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ବିମାନ ପଠାଇଲି ।
ଇତ୍ଯେଷା କର୍ମଣାଂ ଵ୍ଯୁଷ୍ଟିଃ ପୁଣ୍ଯମାଖ୍ଯାନସଂଜ୍ଞକମ୍ । ଶ୍ରୁତଂ ପାଦ୍ମଂ ମହତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ପଵିତ୍ରଂ ପାପନାଶନମ୍
ଏହିଭଳି କର୍ମର ଫଳ ହେଉଛି ପୁଣ୍ୟ ଆଖ୍ୟାନ; ପବିତ୍ର ଓ ପାପ ନାଶକ ପଦ୍ମ ପୁରାଣ ଏଠି ଶୁଣାଗଲା ।
ଗଂଧପୁଷ୍ପୋପହାରୈସ୍ତୁ ନ ତୁଷ୍ଟିର୍ଜାଯତେ ତଥା । ଦେଵାନାମିହ ସର୍ଵେଷାଂ ପୁରାଣଶ୍ରଵଣାଦ୍ଯଥା
ଗନ୍ଧ ଓ ଫୁଲ ଦେଇ ଦେବତାମାନେ ଯେପରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, ପୁରାଣ ଶ୍ରବଣ କଲେ ସେପରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ହୁଏ ।
ସ୍ଵର୍ଣରତ୍ନାଦିଵସ୍ତୂନାଂ ଵସ୍ତ୍ରାଣାଂ ଚାପି କୃତ୍ସ୍ନଶଃ । ଗ୍ରାମାଣାଂ ନଗରାଣାଂ ଚ ଦାନାତ୍ତୁଷ୍ଟିର୍ଭଵେନ୍ନହି
ସୁନା, ମଣି, ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ, ବସ୍ତ୍ର, ଗାଁ ବା ସହର ଦାନ କଲେ ମଧ୍ୟ ଏମିତି ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ହୁଏ ନାହିଁ ।
ଯଥା ସ୍ଯାଦ୍ଧର୍ମଶ୍ରଵଣାତ୍ପ୍ରୀତିଃ ସର୍ଵଦିଵୌକସାମ୍ । ଇତିହାସପୁରାଣାନାଂ ଶ୍ରଵଣେ ମୁନିସତ୍ତମ
ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ଧର୍ମ କଥା ଶୁଣି ଅନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି, ସେପରି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଇତିହାସ ଓ ପୁରାଣ କଥା ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କର ମନରେ ଖୁସି ହୁଏ।
ତଥା ସ୍ଯାନ୍ମେ ମହାପ୍ରୀତିଃ ସାଧ୍ଯେ ସର୍ଵାର୍ଥକାମିକେ । କନ୍ଯାଦାନେ ମହାପ୍ରୀତିର୍ମମ ସ୍ଯାନ୍ମୁନିସତ୍ତମ
ଏହିପରି, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଲେ ମୋ ମନରେ ବଡ଼ ଆନନ୍ଦ ହେଉ। ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, କନ୍ୟାଦାନ କରିବାରେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ବଡ଼ ଖୁସି ମିଳୁ।
ନ ତଥା ରୋଚତେ ସା ଚ ଯଥା ପୁସ୍ତକଵାଚନାତ୍ । ଅଥ କିଂ ବହୁନୋକ୍ତେନ ନାନ୍ଯତ୍ପ୍ରୀତିକରଂ ମମ
ତଥାପି, ସେଇ ଆନନ୍ଦ ମୋତେ ପୁସ୍ତକ ପଢ଼ିବାର ମତେ ଏତେ ଭଲ ଲାଗେନି। ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ କଥା କହିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ, କାରଣ ମୋ ପାଇଁ ଏହାପରି ଆନନ୍ଦ ଅନ୍ୟ କିଛିରେ ମିଳେନି।
ପୁଣ୍ଯାଖ୍ଯାନମୃତେ ଵିପ୍ର ଗୁହ୍ଯମେତତ୍ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍ । ଯଶ୍ଚାଯମପରୋ ଵିପ୍ର ଇହାଯାତୋ ନରୋତ୍ତମଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପୁଣ୍ୟ କଥା ଛାଡ଼ି ଏହି ଗୁପ୍ତ କଥା କହାଯାଇଛି। ଏଠାରେ ଏହି ଅନ୍ୟ ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ ମଧ୍ୟ ଆସିଛନ୍ତି।
ସଂଗତ୍ଯାନୁଗତଶ୍ଚାଯଂ ଧର୍ମଶ୍ରଵଣମୁତ୍ତମମ୍ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭକ୍ତିରଭୂଦସ୍ଯ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ପରମାତ୍ମନଃ
ସେ ଏହି ସଭାରେ ଯୋଗ ଦେଇ ଉତ୍ତମ ଧର୍ମ କଥା ଶୁଣିଛନ୍ତି। ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ତାଙ୍କର ମନରେ ଜନ୍ମିଲା।
କୃତ୍ଵା ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ ତସ୍ଯ ଵାଚକସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ଏଷ ଵିପ୍ରୋ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦଦୌ ସ୍ଵର୍ଣସ୍ଯ ମାଷକମ୍
ସେ ମହାତ୍ମା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏକ ମାଣିକ୍ୟ ସୁନା ଦାନ କଲେ।
ନାନ୍ଯଦ୍ଦାନଂ କଦା ଚକ୍ରେ ଲୋଭାଵିଷ୍ଟେନ ଚେତସା । ପାତ୍ରଦାନାତ୍ଫଲପ୍ରାପ୍ତିସ୍ତ୍ଵସ୍ଯ ଜାତା ନ ସଂଶଯଃ
ଲୋଭରେ ମନ ଭରିଥିବା ସେ କେବେ ଅନ୍ୟ କିଛି ଦାନ କରିନଥିଲେ। ତଥାପି, ଯୋଗ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଦାନ ଦେଇ ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଫଳ ପାଇଲେ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଇତ୍ଯେତତ୍କଥିତଂ କର୍ମ ଆଭ୍ଯାଂ ଚୈଵ ମହାମୁନେ
ହେ ମହାମୁନି, ଏହି କର୍ମ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କିପରି ହେଲା, ତାହା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଗଲା।
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ- ଏତତ୍ପୁଣ୍ଯସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଯେ ଶୃଣ୍ଵଂତି ମନୀଷିଣଃ । ନ ତେଷାଂ ଦୁର୍ଗତିଃ କଚ୍ଚିଜ୍ଜନ୍ମଜନ୍ମନି ଜାଯତେ
ମହାଦେବ କହିଲେ—ଯେମାନେ ଏହି ପୁଣ୍ୟର ମହିମା ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ କେବେ କୌଣସି ଜନ୍ମରେ ଦୁର୍ଗତିରେ ପଡ଼ନ୍ତି ନାହିଁ।
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ- ଅଥାନ୍ଯତ୍ସଂପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶୃଣୁ ଦେଵର୍ଷିସତ୍ତମ । ଗୋପୀଚଂଦନମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଯଥାଦୃଷ୍ଟଂ ଶ୍ରୁତଂ ମଯା
ମହାଦେବ କହିଲେ—ଏବେ ମୁଁ ଆଉ ଏକ କଥା କହିବି, ଶୁଣ, ଦେବଋଷିଶ୍ରେଷ୍ଠ। ମୁଁ ଯେପରି ଦେଖିଛି ଓ ଶୁଣିଛି, ସେପରି ଗୋପୀଚନ୍ଦନର ମହିମା କହିବି।
ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଵାଥ ଵୈଶ୍ଯୋ ଵା ଶୂଦ୍ରୋ ଵାପ୍ଯଥଵା ଦ୍ଵିଜଃ । ଗୋପୀଚଂଦନଲିପ୍ତାଂଗୋ ମୁଚ୍ଯତେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯଯା
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବ୍ୟାପାରୀ, ଶୂଦ୍ର କିମ୍ବା ଦ୍ୱିଜ, ଯେ କେହି ଗୋପୀଚନ୍ଦନ ଲଗାଇଥାଏ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ।
ତିଲକଂ କୁରୁତେ ଯସ୍ତୁ ଗୋପୀଚଂଦନସଂଭଵମ୍ । ମଦ୍ଯପାନାଦିଦୋଷୈସ୍ତୁ ମୁଚ୍ଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ଯେଉଁଠି ଲୋକେ ଗୋପୀଚନ୍ଦନ ଦ୍ୱାରା ତିଳକ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଦ୍ୟପାନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୋଷରୁ ନିଶ୍ଚିତ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି।
ଗୋପୀଚଂଦନଲିପ୍ତାଂଗୋ ଵୈଷ୍ଣଵୋ ଵିଷ୍ଣୁତତ୍ପରଃ । ସର୍ଵଦୋଷୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯେତ ଯଥା ଗଂଗାଂଭସା ପୁନଃ
ଯେଉଁ ଭକ୍ତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଭାବରେ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି ଓ ଦେହରେ ଗୋପୀଚନ୍ଦନ ଲଗାନ୍ତି, ସେମାନେ ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ନିମ୍ନ୍ନ ହେବାପରି ସମସ୍ତ ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି।
ବ୍ରହ୍ମହା ମଦ୍ଯପାନୀ ଚ ସ୍ଵର୍ଣସ୍ତେଯୀ ତଥୈଵ ଚ । ଗୁରୁତଲ୍ପଗମୋ ଵାଥ ଶୂଦ୍ରୋ ଵାପ୍ଯଥ ଵୈ ଦ୍ଵିଜଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାକାରୀ, ମଦ୍ୟପାନ କରୁଥିବା, ସୁନା ଚୋର, ଗୁରୁଙ୍କର ମହିଳାଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରୁଥିବା, କିମ୍ବା ଶୂଦ୍ର କିମ୍ବା ଦ୍ୱିଜ—
ସ ସଦ୍ଯୋ ମୁଚ୍ଯତେ ପାପାଦାଜନ୍ମଶତକାରଣାତ୍ । ଦ୍ଵାଦଶତିଲକଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ସର୍ଵେଷାଂ ଵୈ ଵିଶେଷତଃ
ଏମିତି ଲୋକ ଶତ ଜନ୍ମର ପାପ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସହଜରେ ମୁକ୍ତି ପାଇଥାଏ। ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ବିଶେଷ କରି ଦ୍ୱାଦଶ ତିଳକ କଥା କହାଯାଇଛି।
ଵୈଷ୍ଣଵାନାଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ କର୍ତଵ୍ଯଂ ଭୂତିମିଚ୍ଛତାମ୍ । ଦଂଡାକାରଂ ଲଲାଟେ ସ୍ଯାତ୍ପଦ୍ମାକାରଂ ତୁ ଵକ୍ଷସି
ଯେଉଁ ବୈଷ୍ଣବ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଭାଗ୍ୟ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ କପାଳରେ ଦଣ୍ଡ ଆକୃତିରେ ଓ ଛାତିରେ ପଦ୍ମ ଆକୃତିରେ ତିଳକ କରିବା ଉଚିତ।
ଵେଣୁପତ୍ରନିଭଂ ବାହୁମୂଲେଽନ୍ଯଦ୍ଦୀପକାକୃତି । ଉଚ୍ଚୈଶ୍ଚକ୍ରାଣି ଚତ୍ଵାରି ବାହୁମୂଲେ ତୁ ଦକ୍ଷିଣେ
ବାହୁର ମୂଳରେ ବାଁଶପତ୍ର ଆକୃତି ଓ ଅନ୍ୟ ଦିଗରେ ଦୀପ ଆକୃତି ରଖିବା ଉଚିତ। ଡାହାଣ ବାହୁର ମୂଳରେ ଚାରିଟି ଉଚ୍ଚ ଚକ୍ର ଦେବାକୁ କହାଯାଇଛି।
ନାମମୁଦ୍ରାଦ୍ଵଯଂ ନୀଚୈଃ ଶଂଖମେକଂ ତଯୋରପି । ମଧ୍ଯେ ତତଃ ପାର୍ଶ୍ଵଯୋସ୍ତୁ ଦ୍ଵେ ଦ୍ଵେ ପଦ୍ମେ ଚ ଧାରଯେତ୍
ନାମ ମୁଦ୍ରା ଦୁଇଟି ତଳେ ଓ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଶଂଖ ଦେବା ଉଚିତ। ତାପରେ ପାର୍ଶ୍ୱ ଦୁଇଟିରେ ଦୁଇଟି ପଦ୍ମ ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ।