ନିଂଦଂତି ଵୈଷ୍ଣଵାନ୍ଯେ ଚ ତେଷାଂ ରୁଷ୍ଟୋସ୍ମ୍ଯହଂ ସଦା । ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ- ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଭଗଵାନ୍ଵିଷ୍ଣୁରଦୃଶ୍ଯଃ ସହସାଽଭଵତ୍
ଯେମାନେ ବୈଷ୍ଣବମାନେ ଉପରେ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଉପରେ ମୁଁ ସଦା କ୍ରୁଧ୍ଧ ରହେ। ବ୍ୟାସ କହିଲେ— ଏପରି କହି ବିଷ୍ଣୁ ଭଗବାନ୍ ହଠାତ୍ ଦୃଶ୍ୟାନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ।
ସ ଚ ଵିପ୍ରଃ ସମୁତ୍ତସ୍ଥୌ ତ୍ଯକ୍ତନିଦ୍ରସ୍ତୁ ମଂଚତଃ । କେଶଵୋକ୍ତେନ ଵାକ୍ଯେନ ସ ଵିପ୍ରୋ ହରିଭକ୍ତିକୃତ୍
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶେଯ୍ୟାରୁ ଘୁମ୍ ଛାଡି ଉଠିଲେ; କେଶବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହରିଙ୍କ ଭକ୍ତିରେ ଲିନ୍ନ ହେଲେ।
ସଂତ୍ଯଜ୍ଯ ସକଲଂ କାର୍ଯଂ କ୍ରିଯାଯୋଗରତୋଽଭଵତ୍ । ନାରାଯଣସ୍ଯ ନୈଵେଦ୍ଯଂ ଭୁଂଜତୋଽପି ଫଲଂ ତ୍ଵିଦମ୍
ସେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି, କ୍ରିୟା ଓ ଯଜ୍ଞରେ ଲାଗିଗଲେ। ନାରାୟଣଙ୍କ ପ୍ରସାଦ ଭୋଜନ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଫଳ ମିଳେ।
ହରିପୂଜାକୃତାଂ ପୁଂସାଂ ନ ଜାନେ କିଂ ଭଵେଦିତି । ସମାସେନ ବ୍ରଵୀମି ତ୍ଵାଂ ଶୃଣୁ ସତ୍ତମ ଜୈମିନେ
ହରିଙ୍କ ପୂଜା କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ କଣ ଫଳ ମିଳେ, ମୁଁ ଜାଣେ ନାହିଁ। ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ କହୁଛି— ଶୁଣ, ହେ ଉତ୍ତମ ଜୈମିନି।
ସକୃତ୍କୃତ୍ଵା ହରେଃ ପୂଜାଂ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ପରମଂ ପଦମ୍। ମାନୁଷ୍ଯଂ ଦୁର୍ଲ୍ଲଭଂ ଲୋକେ ପୂଜା ତତ୍ରାପି ଚକ୍ରିଣଃ
ଏକଥର ହରିଙ୍କ ପୂଜା କଲେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଦ ମିଳେ। ଏହି ଜଗତରେ ମାନବ ଜନ୍ମ ଦୁର୍ଲଭ, ଏବଂ ଚକ୍ରଧାରୀଙ୍କ ପୂଜା ତାଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁର୍ଲଭ।
ଭକ୍ତିସ୍ତତ୍ରାପି ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର ଦୁର୍ଲ୍ଲଭା ପରିକୀର୍ତିତା
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତି ବହୁତ ଦୁର୍ଲଭ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।
ସଂସାରାବ୍ଧିଂ ସର୍ଵଦୁଃଖପ୍ରପୂର୍ଣଂ ତର୍ତୁଂ ଵାଂଛା ଯସ୍ଯ ଚିତ୍ତେସ୍ତି ପୁଂସଃ । ଭକ୍ତ୍ଯା ନିତ୍ଯଂ ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ପୂଜାଂ କୁର୍ଯାଦାର୍ଯଃ କର୍ମଣାଂ ସୋଽଖିଲାନାମ୍
ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କ ମନରେ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସଂସାର ସମୁଦ୍ରକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବାର ଇଚ୍ଛା ଅଛି, ସେ ଆଦରିଆ ଲୋକ ନିତ୍ୟ ଭକ୍ତିରେ ବାସୁଦେବଙ୍କ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ସେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟର କର୍ତ୍ତା।
ସୂତ ଉଵାଚ- ଏକାଦଶ୍ଯାଃ ଫଲଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୁପ୍ରୀତୋ ଜୈମିନିସ୍ତତଃ । କୃତାଞ୍ଜଲିରୁଵାଚେଦଂ କୃଷ୍ଣଦ୍ଵୈପାଯନଂ ପ୍ରଭୁମ୍
ସୂତ କହିଲେ— ଏକାଦଶୀର ଫଳ ଶୁଣି ଜୈମିନି ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ; ହାତ ଜୋଡି କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଏହିପରି କଥା କହିଲେ।
ଜୈମିନିରୁଵାଚ- ଵିଷ୍ଣୋର୍ଦେଵସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାଚ୍ଛ୍ରୁତଂ ମଯା । ତୁଲସ୍ଯା ବ୍ରୂହି ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଶୃଣ୍ଵତାଂ ପାପନାଶନମ୍
ଜୈମିନି କହିଲେ— ଆପଣଙ୍କ କୃପାରେ ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁ ଦେବଙ୍କ ମହିମା ଶୁଣିଛି; ଏବେ ମୋତେ ତୁଳସୀର ମହିମା କହନ୍ତୁ, ଯାହା ଶୁଣିଲେ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ- ଇନ୍ଦ୍ରାଦ୍ଯୈର୍ଦୈଵତୈଃ ସର୍ଵୈସ୍ତୁଲସୀ ଭଗଵତ୍ଯସୌ । ସଂସେଵ୍ଯା ସର୍ଵଦା ଵିପ୍ର ଚତୁର୍ଵର୍ଗଫଲପ୍ରଦା
ବ୍ୟାସ କହିଲେ— ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁଳସୀ ଭଗବତୀଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ସଦା ସେବନ କରନ୍ତି; ସେ ଚାରି ପ୍ରକାର ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ସ୍ଵର୍ଗେ ମର୍ତ୍ଯେ ଚ ପାତାଲେ ତୁଲସୀ ଦୁର୍ଲ୍ଲଭା ସତାମ୍ । ଚତୁର୍ଵର୍ଗଫଲପ୍ରାପ୍ତିସ୍ତସ୍ଯାଂ ଭକ୍ତିଃ କରୋତି ଵୈ
ସ୍ୱର୍ଗ, ମୃତ୍ୟୁଲୋକ ଓ ପାତାଳରେ ମଧ୍ୟ ତୁଳସୀ ସତ୍ପୁରୁଷମାନେ ପାଇଁ ଦୁର୍ଲଭ। ତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କଲେ ନିଶ୍ଚୟ ଚାରି ପ୍ରକାର ଫଳ ମିଳେ।
ଯତ୍ରୈକସ୍ତୁଲସୀଵୃକ୍ଷସ୍ତିଷ୍ଠତ୍ଯପି ଚ ସତ୍ତମ । ତତ୍ରୈଵ ତ୍ରିଦଶାଃ ସର୍ଵେ ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁଶିଵାଦଯଃ
ଯେଉଁଠି ଏକ ତୁଳସୀ ଗଛ ରହିଛି, ହେ ଉତ୍ତମ, ସେଠି ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତା ନିବାସ କରନ୍ତି।
କେଶଵଃ ପତ୍ରମଧ୍ଯେ ଚ ପତ୍ରାଗ୍ରେ ଚ ପ୍ରଜାପତିଃ । ପତ୍ରଵୃଂତେ ଶିଵସ୍ତିଷ୍ଠେତ୍ତୁଲସ୍ଯାଃ ସର୍ଵଦୈଵ ହି
ତୁଳସୀ ପତ୍ରର ମଧ୍ୟଭାଗରେ କେଶବ ଅଛନ୍ତି, ପତ୍ରର ଆଗରେ ପ୍ରଜାପତି ବସିଛନ୍ତି ଏବଂ ପତ୍ରର ତଳଭାଗରେ ସଦା ଶିବ ଅଛନ୍ତି ।
ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସରସ୍ଵତୀ ଚୈଵ ଗାଯତ୍ରୀ ଚଂଡିକା ତଥା । ସର୍ଵାଶ୍ଚାନ୍ଯା ଦେଵପତ୍ନ୍ଯସ୍ତତ୍ପତ୍ରେଷୁ ଵଂସତି ଚ
ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ସରସ୍ୱତୀ, ଗାୟତ୍ରୀ, ଚଣ୍ଡିକା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବୀମାନେ ତୁଳସୀ ପତ୍ରରେ ବାସ କରନ୍ତି ।
ଇନ୍ଦ୍ରୋ ଽଗ୍ନି ଶମନଶ୍ଚୈଵ ନୈରୃତିର୍ଵରୁଣସ୍ତଥା । ପଵନଶ୍ଚ କୁବରେଶ୍ଚ ତଚ୍ଛାଖାଯାଂ ଵସଂତ୍ଯମୀ
ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ଯମ, ନୈୃତ, ବରୁଣ, ବାୟୁ ଏବଂ କୁବେର ତୁଳସୀ ଶାଖାରେ ବସିଥାନ୍ତି ।
ଆଦିତ୍ଯାଦି ଗ୍ରହାଃ ସର୍ଵେ ଵିଶ୍ଵେଦେଵାଶ୍ଚ ସର୍ଵଦା । ଵସଵୋ ମୁନଯଶ୍ଚୈଵ ତଥା ଦେଵର୍ଷଯୋଽଖିଲାଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଦି ସମସ୍ତ ଗ୍ରହ, ବିଶ୍ୱେଦେବ, ବସୁ, ଋଷିମାନେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବ ଋଷିମାନେ ସେଠି ସଦା ବାସ କରନ୍ତି ।
କୋଟିବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡମଧ୍ଯେଷୁ ଯାନି ତୀର୍ଥାନି ଭୂତଲେ । ତୁଲସୀଦଲମାଶ୍ରିତ୍ଯ ତାନ୍ଯେଵ ନିଵସଂତି ଵୈ
ଅନେକ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ମଧ୍ୟରେ ଯେତେ ତୀର୍ଥ ଭୂମିରେ ଅଛି, ସେଗୁଡିକ ତୁଳସୀ ପତ୍ରକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ସେଠି ବସିଥାନ୍ତି ।
ତୁଲସୀଂ ସେଵତେ ଯସ୍ତୁ ଭକ୍ତିଭାଵସମନ୍ଵିତଃ । ସେଵିତାସ୍ତେନ ତୀର୍ଥାଶ୍ଚ ଦେଵା ବ୍ରହ୍ମାଦଯସ୍ତଥା
ଯେ କେହି ଭକ୍ତିଭାବରେ ତୁଳସୀ ସେବନ କରେ, ସେ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ଦେବତାମାନେ ଏବଂ ତୀର୍ଥମାନେ ସେବିତ ହୁଅନ୍ତି ।
ଛିନ୍ଦଂତି ତୃଣଜାଲାନି ତୁଲସୀମୂଲଜାନି ଯେ । ତଦ୍ଦେହସ୍ଥାଂ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଂ କ୍ଷିଣତ୍ତି ତତ୍କ୍ଷଣାଦ୍ଧରିଃ
ଯେମାନେ ତୁଳସୀ ମୂଳରେ ତୃଣ କାଟନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଦେହରେ ଥିବା ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ପାପକୁ ହରି ତୁରନ୍ତ ନଶ୍ଟ କରନ୍ତି ।
ଗ୍ରୀଷ୍ମକାଲେ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁଗଂଧୈଃ ଶୀତଲୈର୍ଜଲୈଃ । ତୁଲସୀସେଚନଂ କୃତ୍ଵା ନରୋ ନିର୍ଵାଣମାପ୍ନୁଯାତ୍
ଗ୍ରୀଷ୍ମକାଳରେ ଯେ କେହି ତୁଳସୀକୁ ସୁଗନ୍ଧିତ ଏବଂ ଢଣ୍ଡା ପାଣିରେ ସିଞ୍ଚନ କରେ, ସେ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରେ ।
ଚନ୍ଦ୍ରାତପଂ ଵା ଛତ୍ରଂ ଵା ତସ୍ଯୈ ଯସ୍ତୁ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି । ଵିଶେଷତୋ ନିଦାଘେଷୁ ସ ମୁକ୍ତଃ ସର୍ଵପାତକୈଃ
ଯେ କେହି ତୁଳସୀକୁ ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ ବା ଛାୟା ଦେଇଥାଏ, ବିଶେଷକରି ତାପରୁ ରକ୍ଷା କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ ।
ଵୈଶାଖେଽକ୍ଷତଧାରାଭିରଦ୍ଭିର୍ଯସ୍ତୁଲସୀଂ ଜନଃ । ସିଂଚଯେତ୍ସୋଽଶ୍ଵମେଧସ୍ଯ ଫଲଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ନିତ୍ଯଶଃ
ବୈଶାଖ ମାସରେ ଯେ କେହି ତୁଳସୀକୁ ଅବିରତ ପାଣିରେ ସିଞ୍ଚନ କରେ, ସେ ସଦା ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ ।
ପ୍ରସୃତୋଦକମାତ୍ରେଣ ତୁଲସୀଂ ଯସ୍ଯ ସେଚଯେତ୍ । ସୋଽପି ସ୍ଵର୍ଗମଵାପ୍ନୋତି ସର୍ଵପାପଵିଵର୍ଜିତଃ
ଯେ କେହି ଅଳ୍ପ ପାଣିରେ ମଧ୍ୟ ତୁଳସୀକୁ ସିଞ୍ଚନ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ ।
କଦାଚିତ୍ତୁଲସୀଂ ଦୁଗ୍ଧୈଃ ସେଚଯେଦ୍ଯୋ ନରୋତ୍ତମଃ । ତସ୍ଯ ଵେଶ୍ମନି ଵିପ୍ରର୍ଷେ ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଭଵତି ନିଶ୍ଚଲା
ଯଦି କେବେ ଉତ୍ତମ ମନୁଷ୍ୟ ଦୁଧରେ ତୁଳସୀକୁ ସିଞ୍ଚନ କରେ, ତାଙ୍କ ଘରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସ୍ଥିର ହୋଇ ରହନ୍ତି ।
ଗୋମଯୈସ୍ତୁଲସୀମୂଲଂ ଯଃ କୁର୍ଯାଦୁପଲେପନମ୍ । ସଂମାର୍ଜନଂ ଚ ଵିପ୍ରର୍ଷେ ତସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯଫଲଂ ଶୃଣୁ
ଯେ କେହି ତୁଳସୀ ମୂଳକୁ ଗୋମୟରେ ଲେପନ କରେ ଏବଂ ସଫା କରେ, ସେ କେତେ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ ତାହା ଶୁଣ ।
ରଜାଂସି ତତ୍ର ଯାଵଂତି ଦୂରୀଭୂତାନି ଜୈମିନେ । ତାଵତ୍କଲ୍ପସହସ୍ରାଣି ମୋଦତେ ଵିଷ୍ଣୁନା ସହ
ଯେଉଁଠାରେ ଯେତେ ଧୁଳି ଦୂର କରାଯାଏ, ସେତେ କଳ୍ପସହସ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ କରେ ।
ପ୍ରଦୀପଂ ଯସ୍ତୁ ସଂଧ୍ଯାଯାଂ ସ୍ଥାପଯେତ୍ତୁଲସୀତଲେ । ସ ଯାତି ମଂଦିରଂ ଵିଷ୍ଣୋଃ କୁଲକୋଟିସମନ୍ଵିତଃ
ଯେ କେହି ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ତୁଳସୀ ତଳେ ଦୀପ ରଖେ, ସେ ଅନେକ ପିଢି ସହିତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଧାମକୁ ଯାଏ ।
ଗୋଭ୍ଯଃ ଶ୍ଵଭ୍ଯଃ ଖରେଭ୍ଯଶ୍ଚ ମନୁଷ୍ଯେଭ୍ଯଶ୍ଚ ରକ୍ଷତି । ଶିଶୁଭ୍ଯସ୍ତୁଲସୀଂ ଯସ୍ତୁ ତଂ ରକ୍ଷେତ୍କେଶଵଃ ସଦା
ଯେ କେହି ଗାଈ, କୁକୁର, ଗଧା, ମନୁଷ୍ୟ ଏବଂ ଶିଶୁମାନଙ୍କୁ ତୁଳସୀରୁ ରକ୍ଷା କରେ, ସେ କେଶବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଦା ରକ୍ଷିତ ହୁଏ ।
ତୁଲସ୍ଯାରୋପଣଂ ଯସ୍ତୁ ଭକ୍ତିତଃ କୁରୁତେ ନରଃ । ସ ମୃତଃ ପରମଂ ମୋକ୍ଷଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତ୍ଯେଵ ନ ସଂଶଯଃ
ଯେ କେହି ଭକ୍ତିଭାବରେ ତୁଳସୀ ରୋପଣ କରେ, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପରମ ମୋକ୍ଷ ପାଏ ।
ପ୍ରଭାତେ ତୁଲସୀଂ ପଶ୍ଯେଦ୍ଭକ୍ତିମାନ୍ଯୋ ନରୋତ୍ତମଃ । ସ ଵିଷ୍ଣୁଦର୍ଶନସ୍ଯୈଵ ଫଲଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ଚାକ୍ଷଯମ୍
ଯେ କେହି ଭକ୍ତିସହିତ ପ୍ରଭାତରେ ତୁଳସୀକୁ ଦେଖେ, ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦର୍ଶନର ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ପାଏ ।