ତଥୈଵାସ୍ଯ କୃତା ପୂଜା ଦ୍ଵିତୀଯସ୍ଯ ନରସ୍ଯ ତୁ । ମେନେଽହଂ ଶୁଭକର୍ମାଣୌ ଵିମାନଂ ଵରସତ୍ତମୌ
ଏହି ଦ୍ୱିତୀୟ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ପୂଜା କଲେ; ମୁଁ ଭାବିଲି, ଏମାନେ ଦୁଇଜଣ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବେ, ସ୍ରେଷ୍ଠ ବିମାନରେ ବସିଥିବା ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଯସ୍ତ୍ଵମାଭ୍ଯାଂ ସ୍ଵଯଂ ପୂଜାଂ କୁରୁଷେ ଧର୍ମକାରଣାତ୍ । ବ୍ରହ୍ମାଵିଷ୍ଣୁଶିଵାଦ୍ଯୈସ୍ତୁ ପୂଜ୍ଯସେ ତ୍ଵଂ ସଦାନିଶମ୍
ଧର୍ମ, ଆପଣ କେଉଁ କାରଣରେ ଏମାନେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ନିଜେ ପୂଜା କରୁଛନ୍ତି? ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସଦା ଆପଣଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି।
ଯସ୍ଯେଦୃକ୍ପରମଂ ପୁଣ୍ଯଂ କିମେତୌ କର୍ମ ଚକ୍ରତୁଃ । କଥ୍ଯତାଂ ମମ ସର୍ଵଜ୍ଞ ଫଲଂ ଦିଵ୍ଯମଵାପତୁଃ
ଏମାନେ ଦୁଇଜଣ କେଉଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ? କଣ କରିଥିଲେ ଯାହାରେ ଏପରି ଦିବ୍ୟ ଫଳ ମିଳିଲା? ସବୁ ଜାଣିଥିବା ଆପଣ ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ସ ତୁ ମାଂ ପ୍ରାହ ଶୃଣୁ କର୍ମାନଯୋଃ କୃତମ୍ । ଯତ୍କୃତ୍ଵାର୍ହମିହାଯାତୌ ତଚ୍ଛୃଣୁଷ୍ଵ ମହାମତେ
ଏହି କଥା ଶୁଣି ସେ ମୋତେ କହିଲେ— ଏମାନେ ଦୁଇଜଣ କଣ କରିଥିଲେ, ଯାହା କରି ଏଠାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ହୋଇ ଆସିଛନ୍ତି, ସେଥିରେ ମନ ଦେଇ ଶୁଣ।
ଧର୍ମ ଉଵାଚ- ଵୈଦିଶଂ ନାମ ନଗରଂ ପୃଥିଵ୍ଯାମସ୍ତି ଵିଶ୍ରୁତମ୍ । ତତ୍ରାଭୂତ୍ପୃଥିଵୀପାଲୋ ଧରାପାଲ ଇତି ଶ୍ରୁତଃ
ଧର୍ମ କହିଲେ — ପୃଥିବୀରେ ବେଦିଶା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏକ ସହର ଅଛି । ସେଠାରେ ଧରାପାଳ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ ।
କସ୍ମିନ୍କାଲେ ପୁରା ଦେଵୀ ଶଶାପ ସ୍ଵଗଣଂ କ୍ରୁଧା । ମଦୃତେନ ପରା ନାରୀ ଭର୍ତ୍ତୁର୍ଯନ୍ମେ ନିଵେଶିତା
ପୁରୁଣା ଦିନରେ, ଏକଥର ଦେବୀ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ନିଜ ସଙ୍ଗୀମାନଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ — 'ମୋ ପତି ମୋ ଚାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଜଣାକୁ ନିଜ ପାଖରେ ରଖିଥିଲେ…'
ତସ୍ମାଦ୍ଦ୍ଵାଦଶଵର୍ଷାଣି ଜଂବୁକସ୍ତ୍ଵଂ ଭଵିଷ୍ଯସି । ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ସ ଚ ବଭ୍ରାମ ଜଂବୁକୋ ମେଦିନୀତଲମ୍
'ତେଣୁ ତୁମେ ବାରୋ ବର୍ଷ ଜଣେ ଶିଆଳ ହେଇ ରହିବ ।' ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ସେ ମଣିଷ ଶିଆଳ ହୋଇ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ ।
ଵେତସୀ ଵେତ୍ରଵତ୍ଯୋସ୍ତୁ ସଂଗମେ ଲୋକଵିଶ୍ରୁତେ । ଶାପାଂତୋ ଭଵିତା ପୁତ୍ର ଇତ୍ଯୁକ୍ତଂ ଗିରିକନ୍ଯଯା
'ବେତସୀ ଓ ବେତ୍ରବତୀ ନଦୀର ସଂଗମରେ, ପୁତ୍ର, ତୁମ ଶାପ ଶେଷ ହେବ,' ପାହାଡ଼ ଝିଅ ଏହିପରି କହିଥିଲେ ।
ତତ୍ର ଚାନଶନଂ କୃତ୍ଵା କ୍ଷେତ୍ରେ ପ୍ରାଣାଂସ୍ତତୋଽତ୍ଯଜତ୍ । ଦିଵ୍ଯରୂପଵପୁର୍ଭୂତ୍ଵା ଜଗାମ ଵିଷ୍ଣୁସନ୍ନିଧୌ
ସେଠାରେ ଉପବାସ କରି, କ୍ଷେତ୍ରରେ ନିଜ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କଲେ । ତା’ପରେ ଦିବ୍ୟ ଶରୀର ନେଇ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଗଲେ ।
ତତ୍ରାଶ୍ଚର୍ଯଂ ମହଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଧରାପାଲୋ ମହୀପତିଃ । ଵିଷ୍ଣୋରାଯତନଂ କୃତ୍ଵା କ୍ଷେତ୍ରେ ପ୍ରାଣଂସ୍ତତୋଽତ୍ଯଜତ୍
ସେଠାରେ ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ଧରାପାଳ ରାଜା କ୍ଷେତ୍ରରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମନ୍ଦିର ତିଆରି କଲେ ଏବଂ ତା’ପରେ ନିଜ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କଲେ ।
ଦିଵ୍ଯରୂପଵପୁର୍ଭୂତ୍ଵା ସ୍ଥାପଯାମାସ ତଂ ପ୍ରଭୁମ୍ । ତସ୍ମିନ୍ପୁରେ ନରାନ୍ସର୍ଵା ସନ୍ନିଯୋଜ୍ଯାସ୍ଯ ଵୀକ୍ଷଣେ
ଦିବ୍ୟ ଶରୀର ନେଇ, ସେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ସେଠାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ । ସେହି ସହରରେ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ଭଗବାନଙ୍କ ସେବାରେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ ।
ଶୁଭମାଯତନଂ ଵିଷ୍ଣୋସ୍ତସ୍ମିନ୍ଗ୍ରାମେ ସଦା ଜନୈଃ । ପୂର୍ଣଂ ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣାଦୀନାଂ ପୂଜଯିତ୍ଵା କଦଂବକମ୍
ସେହି ଗାଁରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶୁଭ ମନ୍ଦିର ସଦା ଲୋକମାନେ ଭରିଥିଲେ । ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପୂଜା କରି, କଦମ୍ବ ଫୁଲ ଅର୍ପଣ କରୁଥିଲେ ।
ଇତିହାସପୁରାଣଜ୍ଞଂ ଵାଚକଂ ତୁ ଵିଶେଷତଃ । ପୂଜଯିତ୍ଵା ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଵିଦ୍ଯାଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ମହାମତିଃ
ଏହା ସହିତ, ଇତିହାସ ଓ ପୁରାଣ ଜଣା ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ବିଶେଷ ଭାବରେ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ପୂଜା କଲେ ।
ପୁସ୍ତକଂ ଚାପି ସଂପୂଜ୍ଯ ଗଂଧପୁଷ୍ପାଦିଭିଃ କ୍ରମାତ୍ । ତତସ୍ତମାହ ରାଜାସୌ ଵାଚକଂ ଵିନଯାନ୍ଵିତଃ
ସେ ପୁସ୍ତକକୁ ମଧ୍ୟ ଗନ୍ଧ, ଫୁଲ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପଚାରରେ ପୂଜା କଲେ । ତା’ପରେ ରାଜା ନମ୍ରତା ସହିତ ପାଠକଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ଏତଦାଯତନଂ ଵିଷ୍ଣୋଃ କାରିତଂ ଚ ତଵାଗ୍ରତଃ । ଚାତୁର୍ଵର୍ଣ୍ଯମିଦଂ ଚାପି ଶ୍ରୋତୁକାମଂ କଦଂବକମ୍
'ଏହି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମନ୍ଦିର ତୁମ ସାମ୍ନାରେ ତିଆରି ହୋଇଛି; ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା ମୁଁ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ ।'
ତିଷ୍ଠତୀହ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ କୁରୁ ପୁସ୍ତକଵାଚନମ୍ । ଯାଵତ୍ସଂଵତ୍ସରଂ ଵିପ୍ର ଗୃହ୍ଯ ଵୃତ୍ତିଂ ତ୍ଵନୁତ୍ତମାମ୍
'ଏଠାରେ ରୁହ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ପୁସ୍ତକ ପଢ଼ । ପୂରା ଏକ ବର୍ଷ ଯାଏଁ ମୋ ପକ୍ଷରୁ ଉତ୍ତମ ଜୀବିକା ନିଅ ।'
ସ୍ଵର୍ଣନିଷ୍କଶତଂ ଚାତ୍ର ତତୋ ଦାସ୍ଯେ ତଥାପରମ୍ । ପୂର୍ଣେ ଵର୍ଷେ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶ୍ରେଯୋଽଥ ମହମାତ୍ମନଃ
'ଏଠାରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଶତ ଟଙ୍କା ସୁନା ଦେବି, ଏବଂ ତା’ପରେ ଅଧିକ ଦେବି । ବର୍ଷ ଶେଷରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋର ସର୍ବୋତ୍ତମ ମଙ୍ଗଳ ମଧ୍ୟ ଦେବି ।'
ଏଵଂ ପ୍ରଵର୍ତିତଂ ତତ୍ର ପୁଣ୍ଯଂ ପୁସ୍ତକଵାଚନମ୍ । ଵର୍ଷସଂଗତମାତ୍ରେ ତୁ ତଥା ଚ ମୁନିସତ୍ତମ
ଏଭଳି ଏଠାରେ ପବିତ୍ର ପୁସ୍ତକ ପାଠ ପ୍ରଥା ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଏହା ପ୍ରତିବର୍ଷ କରାଯିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହେଲା ।
ଅଥାଯୁଷଃ କ୍ଷଯାଚ୍ଚାଯଂ କାଲଧର୍ମମୁପେଯିଵାନ୍ । ମଯା ଚାସ୍ଯ ଵିମାନଂ ହି ଵିଷ୍ଣୁନା ପ୍ରେରିତଂ ଦିଵଃ
ତା’ପରେ ତାଙ୍କ ଆୟୁଷ୍ୟ ଶେଷ ହେଲାପରେ, ସେ କାଳଧର୍ମରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଆଦେଶରେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ବିମାନ ପଠାଇଲି ।
ଇତ୍ଯେଷା କର୍ମଣାଂ ଵ୍ଯୁଷ୍ଟିଃ ପୁଣ୍ଯମାଖ୍ଯାନସଂଜ୍ଞକମ୍ । ଶ୍ରୁତଂ ପାଦ୍ମଂ ମହତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ପଵିତ୍ରଂ ପାପନାଶନମ୍
ଏହିଭଳି କର୍ମର ଫଳ ହେଉଛି ପୁଣ୍ୟ ଆଖ୍ୟାନ; ପବିତ୍ର ଓ ପାପ ନାଶକ ପଦ୍ମ ପୁରାଣ ଏଠି ଶୁଣାଗଲା ।
ଗଂଧପୁଷ୍ପୋପହାରୈସ୍ତୁ ନ ତୁଷ୍ଟିର୍ଜାଯତେ ତଥା । ଦେଵାନାମିହ ସର୍ଵେଷାଂ ପୁରାଣଶ୍ରଵଣାଦ୍ଯଥା
ଗନ୍ଧ ଓ ଫୁଲ ଦେଇ ଦେବତାମାନେ ଯେପରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, ପୁରାଣ ଶ୍ରବଣ କଲେ ସେପରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ହୁଏ ।
ସ୍ଵର୍ଣରତ୍ନାଦିଵସ୍ତୂନାଂ ଵସ୍ତ୍ରାଣାଂ ଚାପି କୃତ୍ସ୍ନଶଃ । ଗ୍ରାମାଣାଂ ନଗରାଣାଂ ଚ ଦାନାତ୍ତୁଷ୍ଟିର୍ଭଵେନ୍ନହି
ସୁନା, ମଣି, ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ, ବସ୍ତ୍ର, ଗାଁ ବା ସହର ଦାନ କଲେ ମଧ୍ୟ ଏମିତି ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ହୁଏ ନାହିଁ ।
ଯଥା ସ୍ଯାଦ୍ଧର୍ମଶ୍ରଵଣାତ୍ପ୍ରୀତିଃ ସର୍ଵଦିଵୌକସାମ୍ । ଇତିହାସପୁରାଣାନାଂ ଶ୍ରଵଣେ ମୁନିସତ୍ତମ
ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ଧର୍ମ କଥା ଶୁଣି ଅନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି, ସେପରି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଇତିହାସ ଓ ପୁରାଣ କଥା ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କର ମନରେ ଖୁସି ହୁଏ।
ତଥା ସ୍ଯାନ୍ମେ ମହାପ୍ରୀତିଃ ସାଧ୍ଯେ ସର୍ଵାର୍ଥକାମିକେ । କନ୍ଯାଦାନେ ମହାପ୍ରୀତିର୍ମମ ସ୍ଯାନ୍ମୁନିସତ୍ତମ
ଏହିପରି, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଲେ ମୋ ମନରେ ବଡ଼ ଆନନ୍ଦ ହେଉ। ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, କନ୍ୟାଦାନ କରିବାରେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ବଡ଼ ଖୁସି ମିଳୁ।
ନ ତଥା ରୋଚତେ ସା ଚ ଯଥା ପୁସ୍ତକଵାଚନାତ୍ । ଅଥ କିଂ ବହୁନୋକ୍ତେନ ନାନ୍ଯତ୍ପ୍ରୀତିକରଂ ମମ
ତଥାପି, ସେଇ ଆନନ୍ଦ ମୋତେ ପୁସ୍ତକ ପଢ଼ିବାର ମତେ ଏତେ ଭଲ ଲାଗେନି। ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ କଥା କହିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ, କାରଣ ମୋ ପାଇଁ ଏହାପରି ଆନନ୍ଦ ଅନ୍ୟ କିଛିରେ ମିଳେନି।
ପୁଣ୍ଯାଖ୍ଯାନମୃତେ ଵିପ୍ର ଗୁହ୍ଯମେତତ୍ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍ । ଯଶ୍ଚାଯମପରୋ ଵିପ୍ର ଇହାଯାତୋ ନରୋତ୍ତମଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପୁଣ୍ୟ କଥା ଛାଡ଼ି ଏହି ଗୁପ୍ତ କଥା କହାଯାଇଛି। ଏଠାରେ ଏହି ଅନ୍ୟ ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ ମଧ୍ୟ ଆସିଛନ୍ତି।
ସଂଗତ୍ଯାନୁଗତଶ୍ଚାଯଂ ଧର୍ମଶ୍ରଵଣମୁତ୍ତମମ୍ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭକ୍ତିରଭୂଦସ୍ଯ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ପରମାତ୍ମନଃ
ସେ ଏହି ସଭାରେ ଯୋଗ ଦେଇ ଉତ୍ତମ ଧର୍ମ କଥା ଶୁଣିଛନ୍ତି। ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ତାଙ୍କର ମନରେ ଜନ୍ମିଲା।
କୃତ୍ଵା ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ ତସ୍ଯ ଵାଚକସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ଏଷ ଵିପ୍ରୋ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦଦୌ ସ୍ଵର୍ଣସ୍ଯ ମାଷକମ୍
ସେ ମହାତ୍ମା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏକ ମାଣିକ୍ୟ ସୁନା ଦାନ କଲେ।
ନାନ୍ଯଦ୍ଦାନଂ କଦା ଚକ୍ରେ ଲୋଭାଵିଷ୍ଟେନ ଚେତସା । ପାତ୍ରଦାନାତ୍ଫଲପ୍ରାପ୍ତିସ୍ତ୍ଵସ୍ଯ ଜାତା ନ ସଂଶଯଃ
ଲୋଭରେ ମନ ଭରିଥିବା ସେ କେବେ ଅନ୍ୟ କିଛି ଦାନ କରିନଥିଲେ। ତଥାପି, ଯୋଗ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଦାନ ଦେଇ ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଫଳ ପାଇଲେ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଇତ୍ଯେତତ୍କଥିତଂ କର୍ମ ଆଭ୍ଯାଂ ଚୈଵ ମହାମୁନେ
ହେ ମହାମୁନି, ଏହି କର୍ମ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କିପରି ହେଲା, ତାହା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଗଲା।