ତପସା ପ୍ରାପ୍ଯତେ ରାଜ୍ଯଂ ଶକ୍ରଃ ସର୍ଵେ ପୁରା ସୁରାଃ । ତପସା ପାଲଯନ୍ସର୍ଵାନହନ୍ଯହନି ଵୃତ୍ତିଦାଃ
ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ରାଜ୍ୟ ମିଳେ; ପୁରାତନ ସମୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତା ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ପାଳନ କରନ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରତିଦିନ ତାଙ୍କୁ ଜୀବିକା ଦେଇଥାନ୍ତି।
ସୂର୍ଯାଚଂଦ୍ରମସୌ ଦେଵୌ ସର୍ଵଲୋକହିତେ ରତୌ । ତପସୈଵ ପ୍ରକାଶଂତେ ନକ୍ଷତ୍ରାଣି ଗ୍ରହାସ୍ତଥା
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଦେବତା, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଲାଗି ରହନ୍ତି, ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଅନ୍ତି; ଏହିପରି ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ଗ୍ରହମାନେ ମଧ୍ୟ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଦୀପ୍ତିମାନ।
ସର୍ଵଂ ଚ ତପସାଭ୍ଯେତି ସର୍ଵଂ ଚ ସୁଖମଶ୍ନୁତେ । ତପସ୍ତପତି ଯୋଽରଣ୍ଯେ ଵନମୂଲଫଲାଶନଃ
ସମସ୍ତ କିଛି ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ, ସମସ୍ତ ସୁଖ ମଧ୍ୟ ତାହାରେ ମିଳେ; ଯେଉଁଠି ଅରଣ୍ୟରେ ଜଡି ଓ ଫଳ ଖାଇ ତପସ୍ୟା କରେ, ସେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଠାରୁ ଅଧିକ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ।
ଯୋଽଧୀତେ ଶ୍ରୁତିମେଵାଦୌ ସମଂ ସ୍ଯାତ୍ତପସା ମୁନେ । ଶ୍ରୁତେରଧ୍ଯାପନାତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ଯଦାପ୍ନୋତି ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ
ଯିଏ ଆରମ୍ଭରେ ବେଦ ପଢ଼େ, ହେ ମୁନି, ସେ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ଲୋକ ସମାନ; ଦ୍ୱିଜମାନେ ବେଦ ପଢ଼ାଇ ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ଅର୍ଜନ କରନ୍ତି—
ତଦଧ୍ଯାଯସ୍ଯ ଜପ୍ଯାଚ୍ଚ ଦ୍ଵିଗୁଣଂ ଫଲମଶ୍ନୁତେ । ଜଗଦ୍ଯଥା ନିରାଲୋକଂ ଜାଯତେ ଶଶିଭାସ୍କରୌ
ସେହି ପୁଣ୍ୟ ବେଦ ପଢ଼ିବା ଓ ଜପ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଦୁଇଗୁଣା ହୁଏ; ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ନଥିଲେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଅନ୍ଧକାର ହେଉଥାନ୍ତା—
ଵିନା ତଥା ପୁରାଣଂ ହି ଧ୍ଯେଯମସ୍ମାନ୍ମହାମୁନେ । ତପ୍ଯମାନସ୍ତପୋ ଜ୍ଞାନଂ ଯୋ ଧାରଯତି ଶାସ୍ତ୍ରତଃ
ସେପରି, ପୁରାଣକୁ ମଧ୍ୟ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ, ହେ ମହାମୁନି; ଯିଏ ତପସ୍ୟା କରି ଶାସ୍ତ୍ରରୁ ଜ୍ଞାନ ଧାରଣ କରେ—
ସଂବୋଧଯତି ଲୋକଂ ଚ ତସ୍ମାତ୍ପୂଜ୍ଯତମୋ ଗୁରୁଃ । ସର୍ଵେଷାଂ ଚୈଵ ପାତ୍ରାଣାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠପାତ୍ରଂ ପୁରାଣଵିତ୍
ସେ ଏହି ସଂସାରକୁ ଜ୍ଞାନ ଦେଇଥାଏ, ଏହିକାରଣରୁ ସେ ସମସ୍ତ ଗୁରୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ପୂଜ୍ୟ; ସମସ୍ତ ପାତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ପତନାତ୍ତ୍ରାଯତେ ଯସ୍ମାତ୍ତସ୍ମାତ୍ପାତ୍ରମୁଦାହୃତମ୍ । ଧନଂ ଧାନ୍ଯଂ ହିରଣ୍ଯଂ ଵା ଵାସାଂସି ଵିଵିଧାନି ଚ
ଯେହେତୁ ସେ ପତନରୁ ରକ୍ଷା କରେ, ଏହିକାରଣରୁ ସେ ପାତ୍ର ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଧନ, ଧାନ୍ୟ, ସୁନା, କିମ୍ବା ବିଭିନ୍ନ ପୋଷାକ—
ଯେ ଯଚ୍ଛଂତି ସୁପାତ୍ରାଯ ତେ ଯାଂତି ଚ ପରାଂ ଗତିମ୍ । ଗାଶ୍ଚୈଵ ମହିଷୀର୍ଵାପି ଗଜାନଶ୍ଵାଂଶ୍ଚ ଶୋଭନାନ୍
ଯେଉଁମାନେ ଏହି ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଉତ୍ତମ ପାତ୍ରକୁ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; ଗାଈ, ମହିଷ, ହାତୀ, ଓ ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ା—
ଯଃ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି ମୁଖ୍ଯାଯ ତତ୍ପୁଣ୍ଯସ୍ଯ ଫଲଂ ଶୃଣୁ । ଅକ୍ଷଯଂ ସର୍ଵଲୋକାନାଂ ସୋଽଶ୍ଵମେଧଫଲଂ ଲଭେତ୍ 6.27.
ଯିଏ ଏହି ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ସର୍ବୋତ୍ତମ ପାତ୍ରକୁ ଦେଉଛି, ସେହି ପୁଣ୍ୟର ଫଳ ଶୁଣ; ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଅକ୍ଷୟ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।
ମହୀଂ ଦଦାତି ଯସ୍ତସ୍ମୈ କୃଷ୍ଟାଂ ଫଲଵତୀଂ ଶୁଭାମ୍ । ସ ତାରଯତି ଵୈ ଵଂଶାନ୍ଦଶପୂର୍ଵାନ୍ଦଶାପରାନ୍
ଯିଏ ଏପରି ଉତ୍ତମ ପାତ୍ରକୁ ଚାଷ ହୋଇଥିବା ଫଳଦାୟକ ଏବଂ ଶୁଭ୍ର ଜମି ଦେଉଛି, ସେ ତାଙ୍କର ଦଶ ପୂର୍ବଜ ଓ ଦଶ ପରଜନ୍ମର ଉଦ୍ଧାର କରେ।
ଵିମାନେନ ଚ ଦିଵ୍ଯେନ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଂ ସ ଗଚ୍ଛତି । ନ ଯଜ୍ଞୈସ୍ତୁଷ୍ଟିମାଯାଂତି ଦେଵାଃ ପ୍ରୋକ୍ଷଣକୈରପି
ସେ ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ବସି ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ଯାଏ; ଯଜ୍ଞ କିମ୍ବା ଅର୍ପଣ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ—
ବଲିଭିଃ ପୁଷ୍ପପୂଜାଭିର୍ଯଥା ପୁସ୍ତକଵାଚନୈଃ । ଵିଷ୍ଣୋରାଯତନେ ଯସ୍ତୁ କାରଯେଦ୍ଧର୍ମପୁସ୍ତକମ୍
ବଳି, ଫୁଲର ପୂଜା ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ, ଯେପରି ଧର୍ମଗ୍ରନ୍ଥ ପାଠ କରିବା ଦ୍ୱାରା; ଯିଏ ବିଷ୍ଣୁ ମନ୍ଦିରରେ ଧର୍ମପୁସ୍ତକ ସ୍ଥାପନ କରେ—
ଦେଵ୍ଯାଃ ଶଂଭୋର୍ଗଣେଶସ୍ଯ ଅର୍କସ୍ଯ ଚ ତଥା ପୁନଃ । ରାଜସୂଯାଶ୍ଵମେଧାଭ୍ଯାଂ ଫଲଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ମାନଵଃ
କିମ୍ବା ଦୁର୍ଗା, ଶିବ, ଗଣେଶ, କିମ୍ବା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ, ସେ ମନୁଷ୍ୟ ରାଜସୂୟ ଓ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।
ଇତିହାସପୁରାଣାଭ୍ଯାଂ ପୁଣ୍ଯଂ ପୁସ୍ତକଵାଚନମ୍ । ସର୍ଵାନ୍କାମାନଵାପ୍ନୋତି ସୂର୍ଯଲୋକଂ ଭିନତ୍ତି ସଃ
ଇତିହାସ ଓ ପୁରାଣ ପଢ଼ିବା ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟକ୍ତି ପୁଣ୍ୟ ଅର୍ଜନ କରେ; ସେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଲୋକକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ।
ସୂର୍ଯଲୋକଂ ଚ ଭିତ୍ତ୍ଵାସୌ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ସ ଗଚ୍ଛତି । ସ୍ଥିତ୍ଵା କଲ୍ପଶତାନ୍ଯତ୍ର ରାଜା ଭଵତି ଭୂତଲେ
ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଲୋକକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକକୁ ଯାଏ; ସେଠାରେ ଶତାଧିକ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହି, ପୃଥିବୀରେ ରାଜା ହୁଏ।
ଅଶ୍ଵମେଧସହସ୍ରସ୍ଯ ଯତ୍ଫଲଂ ସମୁଦାହୃତମ୍ । ତତ୍ଫଲଂ ସମଵାପ୍ନୋତି ଦେଵାଗ୍ରେ ଯୋ ଜଯଂ ପଠେତ୍
ଯେଉଁଠି ହଜାରଟି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଯେଉଁଠି 'ଜୟ' ପାଠ କରାଯାଏ, ସେଠି ସେହି ସମସ୍ତ ଫଳ ମିଳିଯାଏ।
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ କାର୍ଯଂ ପୁସ୍ତକଵାଚନମ୍ । ଇତିହାସପୁରାଣାଭ୍ଯାଂ ଵିଷ୍ଣୋରାଯତନେ ଶୁଭମ୍ । ନାନ୍ଯତ୍ପ୍ରୀତିକରଂ ଵିଷ୍ଣୋସ୍ତଥାନ୍ଯେଷାଂ ଦିଵୌକସାମ୍
ସେହିପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ, ବିଶେଷକରି ଇତିହାସ ଓ ପୁରାଣ ଗ୍ରନ୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମନ୍ଦିରରେ ପଢ଼ିବା ଉଚିତ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେବତାଙ୍କୁ ଏପରି ଆନନ୍ଦ ଆଉ କିଛି ଦେଇପାରେ ନାହିଁ।
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ- ଅତ୍ରାପ୍ଯୁଦାହରଂତୀମମିତିହାସଂ ପୁରାତନମ୍ । ପୁରାଣଂ ପରମଂ ପୁଣ୍ଯଂ ସର୍ଵପାପହରଂ ଶୁଭମ୍
ମହାଦେବ କହିଲେ— ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ପୁରୁଣା ଏକ ଉଦାହରଣ ଦିଆଯାଏ, ଏହା ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ପବିତ୍ର ପୁରାଣ, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କରେ।
କୁମାରେଣ ଚ ଲୋକାନାଂ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ପିତାମହମ୍ । ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଚେଦଂ ମମାଖ୍ଯାନଂ ଦେଵର୍ଷେ ବ୍ରହ୍ମସୂନୁନା
ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପିତାମହଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, କୁମାରେ ଏହି ମୋ କଥା ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ କହିଥିଲେ।
ସନତ୍କୁମାର ଉଵାଚ- ଗତୋଽହଂ ଧର୍ମରାଜାନଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ସଂପୂଜିତୋ ମୁଦା । ଶ୍ରୁତିଭିଃ ପରଯା ଭକ୍ତ୍ଯା ତେନୋକ୍ତୋଽସ୍ମି ସୁଖାସନେ
ସନତ୍କୁମାର କହିଲେ— ମୁଁ ଆନନ୍ଦରେ ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲି, ସେଠାରେ ମୋତେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ସୁବିଧାଜନକ ଆସନରେ ବସାଇ ଉପଦେଶ ଦେଲେ।
ମଯା ତତ୍ରୋପଵିଷ୍ଟେନ ଦୃଷ୍ଟଂ କିଂଚିନ୍ମହାଦ୍ଭୁତମ୍ । କାଂଚନେନ ଵିମାନେନ ଵୈଡୂର୍ଯକୃତଵେଦିନା
ମୁଁ ସେଠାରେ ବସିଥିବାବେଳେ ଏକ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲି; ସୁନାରେ ତିଆରି ଏକ ବିମାନ, ଯାହାର ମଞ୍ଚ ବୈଡୂର୍ୟ ମଣିରେ ତିଆରି।
ମଣିମୁକ୍ତଵିଚିତ୍ରେଣ କିଂକିଣୀଜାଲଶୋଭିନା । ଆଗତଂ ପୁରୁଷଂ ତତ୍ର ଆସନାଦ୍ଦେଵସତ୍ତମ
ମଣି ଓ ମୁକ୍ତାରେ ସଜିଥିବା, ଛୋଟ ଘଣ୍ଟିର ଝାଲିରେ ଚମକୁଥିବା, ଏକ ପୁରୁଷ ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ଆସନରୁ ଆସିଲେ, ହେ ଦେବମାନ୍ୟ।
ସସଂଭ୍ରମଂ ସମୁତ୍ଥାଯ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଧର୍ମଃ ସ୍ଵଯଂ ଵିଭୁଃ । ଗୃହୀତ୍ଵା ଦକ୍ଷିଣେ ପାଣୌ ପୂଜିତୋଽର୍ଘେଣ ଵୈ ତତଃ
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଧର୍ମ ନିଜେ ଉତ୍ସାହରେ ଉଠି, ତାଙ୍କର ଡାହାଣ ହାତ ଧରି, ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ଶିରସ୍ଯାଘ୍ରାଯ ଦେଵେଶଃ ପୁରଃ ସ୍ଥାପ୍ଯ ତତଃ ପରମ୍ । ପୂଜଯିତ୍ଵା ତୁ ତଂ ଧର୍ମ ଇଦଂ ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ହ
ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଘ୍ରାଣ କରି, ସେଠି ନିଜ ସମ୍ମୁଖରେ ବସାଇ, ପୂଜା କରି, ଧର୍ମ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ସୁସ୍ଵାଗତଂ ଧର୍ମଦର୍ଶିନ୍ପ୍ରୀତୋଽସ୍ମି ଦର୍ଶନାତ୍ତଵ । ସମୀପେ ମମ ତିଷ୍ଠସ୍ଵ କିଂଚିଜ୍ଜ୍ଞାନଂ ଵଦସ୍ଵ ମେ
ଧର୍ମକୁ ଜାଣିବା ଲୋକ, ତୁମେ ଆସିଛ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖି ଖୁସି ହେଲି। ମୋ ନିକଟରେ ରୁହ, କିଛି ଜ୍ଞାନ ମତେ କୁହ।
ପୁନର୍ଯାସ୍ଯସି ତତ୍ସ୍ଥାନଂ ଯତ୍ର ବ୍ରହ୍ମା ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତେ ଚ ତତଶ୍ଚାନ୍ଯୋ ଵିମାନଵରମାସ୍ଥିତଃ
ପରେ ତୁମେ ସେଠିକୁ ଫେରିଯିବ, ଯେଉଁଠି ବ୍ରହ୍ମା ବସିଛନ୍ତି। ଏହିପରେ ଆଉ ଜଣେ ମହାନ ବିମାନରେ ବସିଥିବା ଆସିଲେ।
ଆଗତଃ ପୁରୁଷୋ ଦେଵୋ ଯତ୍ର ତିଷ୍ଠତି ଧର୍ମରାଟ୍ । ସ ପୂଜିତୋ ଵିମାନସ୍ଥଃ ପ୍ରଶ୍ରଯାଵନତେନ ଚ
ଏକ ଦିବ୍ୟ ପୁରୁଷ ଯେଉଁଠି ଧର୍ମରାଜ ଥିଲେ, ସେଠିକୁ ଆସିଲେ; ସେ ବିମାନରେ ବସିଥିଲେ ଓ ନମ୍ରତା ସହିତ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ।
ସାମପୂର୍ଵଂ ତଥୋକ୍ତ୍ଵା ତୁ ଯଥାପୂର୍ଵଂ ନରଃ ସ୍ଵଯମ୍ । କିମନେନ କୃତଂ କର୍ମ ଯସ୍ଯ ତୁଷ୍ଟୋ ଭଵାନ୍ଭୃଶମ୍
ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ମୃଦୁ କଥା କହିଥିଲେ, ସେପରି ଏହି ପୁରୁଷ ନିଜେ ପଚାରିଲେ— ଏହି ଲୋକ କେଉଁ କାମ କରିଥିଲେ, ଯାହା ପାଇଁ ଆପଣ ଏତେ ଖୁସି ହେଲେ?
ଅତ୍ର ମେ କୌତୁକଂ ଜାତଂ କୃତା ହି ସ୍ଵଯମେଵ ତୁ । ଯଦସ୍ଯ ଭଵତା ପୂଜା ସଵିସ୍ମଯମନଂତରମ୍
ଏଥିରେ ମୋ ମନରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଜନ୍ମିଲା, କାରଣ ଆପଣ ନିଜେ ଏହି ପୂଜା କଲେ; ଏପରି ମହତ୍ ମାନ୍ୟତା କାହିଁକି ଦେଲେ?