ଵେଦା ଯଜ୍ଞାସ୍ତଥା ମଂତ୍ରାଃ ସଂତି ଵିପ୍ରେଷୁ ନିତ୍ଯଶଃ । ନ ଭାଂତ୍ଯୁଜ୍ଝିତ ସତ୍ଯେଷୁ ତସ୍ମାତ୍ସତ୍ଯଂ ସମାଚରେତ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବେଦ, ଯଜ୍ଞ ଓ ମନ୍ତ୍ର ସଦା ରହିଥାଏ; ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଏଗୁଡ଼ିକ ଛାଡ଼ି ଯାଏ ନାହିଁ। ତେଣୁ ସତ୍ୟ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ।
ନାରଦ ଉଵାଚ-। ତପସାଂ ମେ ଫଲଂ ବ୍ରୂହି ପୁନରେଵ ଵିଶେଷତଃ । ସର୍ଵେଷାଂ ଚୈଵ ଵର୍ଣାନାଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ତପୋବଲମ୍
ନାରଦ କହିଲେ— ମୋତେ ତପସ୍ୟାର ଫଳ ଏବଂ ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ପୁନି କହ।
ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତପୋଧ୍ଯାନଂ ସର୍ଵକାମାର୍ଥସାଧକମ୍ । ସୁଦୁଶ୍ଚରଂ ଦ୍ଵିଜାତୀନାଂ ତନ୍ମେ ନିଗଦତଃ ଶୃଣୁ
ମୁଁ ତୁମକୁ ଏମିତି ତପସ୍ୟା ଧ୍ୟାନ କହିବି, ଯାହା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ଓ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପୂରଣ କରେ; ଦ୍ୱିଜମାନେ ପାଇଁ ଏହା ବହୁତ କଠିନ। ମୋ ଠାରୁ ଶୁଣ।
ତପୋ ହି ପରମଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ତପସା ଵିଂଦତେ ଫଲମ୍ । ତପୋରତୋ ହି ଯୋ ନିତ୍ଯଂ ମୋଦତେ ସହ ଦୈଵତୈଃ
ତପସ୍ୟାକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ତାହାର ଫଳ ମିଳେ। ଯିଏ ସଦା ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଥାଏ, ସେ ଦେବତାମାନେ ସହିତ ଆନନ୍ଦ କରେ।
ତପସା ପ୍ରାପ୍ଯତେ ସ୍ଵର୍ଗସ୍ତପସା ପ୍ରାପ୍ଯତେ ଯଶଃ । ତପସା ମୋକ୍ଷମାପ୍ନୋତି ତପସା ଵିଂଦତେ ମହତ୍
ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗ ମିଳେ, ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା କୀର୍ତ୍ତି ମିଳେ; ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ମୋକ୍ଷ ଲାଭ ହୁଏ, ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ମହତ୍ତ୍ୱ ଅନୁଭବ ହୁଏ।
ଜ୍ଞାନଵିଜ୍ଞାନସଂପତ୍ତିଃ ସୌଭାଗ୍ଯଂ ରୂପମେଵ ଚ । ତପସା ଲଭତେ ସର୍ଵଂ ମନସା ଯଦ୍ଯଦିଚ୍ଛତି
ଜ୍ଞାନ ଓ ବିବେକର ଲାଭ, ଭାଗ୍ୟ ଓ ରୂପ—ଏ ସବୁ କିଛି ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ମିଳେ; ମନେ ଯାହା ଇଚ୍ଛା କରେ, ତାହା ସବୁ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଲାଭ ହୁଏ।
ନାତପ୍ତତପସୋ ଯାଂତି ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ କଦାଚନ । ଯତ୍କାର୍ଯଂ କିଂଚିଦାସ୍ଥାଯ ପୁରୁଷସ୍ତପ୍ଯତେ ତପଃ
ଯେମାନେ କେବେ ତପସ୍ୟା କରିନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ କଦାପି ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି ନାହିଁ। ଯେ କୌଣସି କାମ କରେ, ସେ ତପସ୍ୟା କରେ।
ତତ୍ସର୍ଵଂ ସମଵାପ୍ନୋତି ପରତ୍ରେହ ଚ ମାନଵଃ । ସୁରାପଃ ପରଦାରୀ ଚ ବ୍ରହ୍ମହା ଗୁରୁତଲ୍ପଗଃ । ତପସା ତରତେ ସର୍ଵଂ ସର୍ଵତଶ୍ଚ ଵିମୁଚ୍ଯତେ
ମଣିଷ ଏଠି ଓ ପରଲୋକରେ ସବୁ କିଛି ଲାଭ କରେ। ମଦପାନୀ, ପରସ୍ତ୍ରୀଗମନ କରୁଥିବା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନନ କରୁଥିବା କିମ୍ବା ଗୁରୁଙ୍କ ଶୟନରେ ପଡ଼ୁଥିବା—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସବୁ ଅପରାଧ ଉପରେ ଜିତି ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି।
ଅପି ସର୍ଵେଶ୍ଵରଃ ସ୍ଥାଣୁର୍ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ଚୈଵ ସନାତନଃ । ବ୍ରହ୍ମା ହୁତାଶନଃ ଶକ୍ରୋ ଯେ ଚାନ୍ଯେ ତପସାନ୍ଵିତାଃ
ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ୱର, ଅଚଳ, ଏବଂ ଚିରନ୍ତନ ବିଷ୍ଣୁ, ବ୍ରହ୍ମା, ଅଗ୍ନି, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଯେଉଁମାନେ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ...
ଷଡଶୀତିସହସ୍ରାଣି ମୁନୀନାମୂର୍ଦ୍ଧ୍ଵରେତସାମ୍ । ତପସା ଦିଵି ମୋଦଂତେ ସମେତା ଦୈଵତୈଃ ସହ
ଛଅସହସ୍ର ଏବଂ ଛଅହଜାର ମୁନିମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଦୃଢ଼ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟରେ ଅଟୁଟ ରହିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ କରୁଛନ୍ତି।
ତପସା ପ୍ରାପ୍ଯତେ ରାଜ୍ଯଂ ଶକ୍ରଃ ସର୍ଵେ ପୁରା ସୁରାଃ । ତପସା ପାଲଯନ୍ସର୍ଵାନହନ୍ଯହନି ଵୃତ୍ତିଦାଃ
ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ରାଜ୍ୟ ମିଳେ; ପୁରାତନ ସମୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତା ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ପାଳନ କରନ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରତିଦିନ ତାଙ୍କୁ ଜୀବିକା ଦେଇଥାନ୍ତି।
ସୂର୍ଯାଚଂଦ୍ରମସୌ ଦେଵୌ ସର୍ଵଲୋକହିତେ ରତୌ । ତପସୈଵ ପ୍ରକାଶଂତେ ନକ୍ଷତ୍ରାଣି ଗ୍ରହାସ୍ତଥା
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଦେବତା, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଲାଗି ରହନ୍ତି, ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଅନ୍ତି; ଏହିପରି ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ଗ୍ରହମାନେ ମଧ୍ୟ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଦୀପ୍ତିମାନ।
ସର୍ଵଂ ଚ ତପସାଭ୍ଯେତି ସର୍ଵଂ ଚ ସୁଖମଶ୍ନୁତେ । ତପସ୍ତପତି ଯୋଽରଣ୍ଯେ ଵନମୂଲଫଲାଶନଃ
ସମସ୍ତ କିଛି ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ, ସମସ୍ତ ସୁଖ ମଧ୍ୟ ତାହାରେ ମିଳେ; ଯେଉଁଠି ଅରଣ୍ୟରେ ଜଡି ଓ ଫଳ ଖାଇ ତପସ୍ୟା କରେ, ସେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଠାରୁ ଅଧିକ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ।
ଯୋଽଧୀତେ ଶ୍ରୁତିମେଵାଦୌ ସମଂ ସ୍ଯାତ୍ତପସା ମୁନେ । ଶ୍ରୁତେରଧ୍ଯାପନାତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ଯଦାପ୍ନୋତି ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମଃ
ଯିଏ ଆରମ୍ଭରେ ବେଦ ପଢ଼େ, ହେ ମୁନି, ସେ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ଲୋକ ସମାନ; ଦ୍ୱିଜମାନେ ବେଦ ପଢ଼ାଇ ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ଅର୍ଜନ କରନ୍ତି—
ତଦଧ୍ଯାଯସ୍ଯ ଜପ୍ଯାଚ୍ଚ ଦ୍ଵିଗୁଣଂ ଫଲମଶ୍ନୁତେ । ଜଗଦ୍ଯଥା ନିରାଲୋକଂ ଜାଯତେ ଶଶିଭାସ୍କରୌ
ସେହି ପୁଣ୍ୟ ବେଦ ପଢ଼ିବା ଓ ଜପ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଦୁଇଗୁଣା ହୁଏ; ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ନଥିଲେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଅନ୍ଧକାର ହେଉଥାନ୍ତା—
ଵିନା ତଥା ପୁରାଣଂ ହି ଧ୍ଯେଯମସ୍ମାନ୍ମହାମୁନେ । ତପ୍ଯମାନସ୍ତପୋ ଜ୍ଞାନଂ ଯୋ ଧାରଯତି ଶାସ୍ତ୍ରତଃ
ସେପରି, ପୁରାଣକୁ ମଧ୍ୟ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ, ହେ ମହାମୁନି; ଯିଏ ତପସ୍ୟା କରି ଶାସ୍ତ୍ରରୁ ଜ୍ଞାନ ଧାରଣ କରେ—
ସଂବୋଧଯତି ଲୋକଂ ଚ ତସ୍ମାତ୍ପୂଜ୍ଯତମୋ ଗୁରୁଃ । ସର୍ଵେଷାଂ ଚୈଵ ପାତ୍ରାଣାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠପାତ୍ରଂ ପୁରାଣଵିତ୍
ସେ ଏହି ସଂସାରକୁ ଜ୍ଞାନ ଦେଇଥାଏ, ଏହିକାରଣରୁ ସେ ସମସ୍ତ ଗୁରୁମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ପୂଜ୍ୟ; ସମସ୍ତ ପାତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ପୁରାଣ ଜ୍ଞାନୀ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ପତନାତ୍ତ୍ରାଯତେ ଯସ୍ମାତ୍ତସ୍ମାତ୍ପାତ୍ରମୁଦାହୃତମ୍ । ଧନଂ ଧାନ୍ଯଂ ହିରଣ୍ଯଂ ଵା ଵାସାଂସି ଵିଵିଧାନି ଚ
ଯେହେତୁ ସେ ପତନରୁ ରକ୍ଷା କରେ, ଏହିକାରଣରୁ ସେ ପାତ୍ର ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଧନ, ଧାନ୍ୟ, ସୁନା, କିମ୍ବା ବିଭିନ୍ନ ପୋଷାକ—
ଯେ ଯଚ୍ଛଂତି ସୁପାତ୍ରାଯ ତେ ଯାଂତି ଚ ପରାଂ ଗତିମ୍ । ଗାଶ୍ଚୈଵ ମହିଷୀର୍ଵାପି ଗଜାନଶ୍ଵାଂଶ୍ଚ ଶୋଭନାନ୍
ଯେଉଁମାନେ ଏହି ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଉତ୍ତମ ପାତ୍ରକୁ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; ଗାଈ, ମହିଷ, ହାତୀ, ଓ ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ା—
ଯଃ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି ମୁଖ୍ଯାଯ ତତ୍ପୁଣ୍ଯସ୍ଯ ଫଲଂ ଶୃଣୁ । ଅକ୍ଷଯଂ ସର୍ଵଲୋକାନାଂ ସୋଽଶ୍ଵମେଧଫଲଂ ଲଭେତ୍ 6.27.
ଯିଏ ଏହି ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ସର୍ବୋତ୍ତମ ପାତ୍ରକୁ ଦେଉଛି, ସେହି ପୁଣ୍ୟର ଫଳ ଶୁଣ; ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଅକ୍ଷୟ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।
ମହୀଂ ଦଦାତି ଯସ୍ତସ୍ମୈ କୃଷ୍ଟାଂ ଫଲଵତୀଂ ଶୁଭାମ୍ । ସ ତାରଯତି ଵୈ ଵଂଶାନ୍ଦଶପୂର୍ଵାନ୍ଦଶାପରାନ୍
ଯିଏ ଏପରି ଉତ୍ତମ ପାତ୍ରକୁ ଚାଷ ହୋଇଥିବା ଫଳଦାୟକ ଏବଂ ଶୁଭ୍ର ଜମି ଦେଉଛି, ସେ ତାଙ୍କର ଦଶ ପୂର୍ବଜ ଓ ଦଶ ପରଜନ୍ମର ଉଦ୍ଧାର କରେ।
ଵିମାନେନ ଚ ଦିଵ୍ଯେନ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଂ ସ ଗଚ୍ଛତି । ନ ଯଜ୍ଞୈସ୍ତୁଷ୍ଟିମାଯାଂତି ଦେଵାଃ ପ୍ରୋକ୍ଷଣକୈରପି
ସେ ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ବସି ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ଯାଏ; ଯଜ୍ଞ କିମ୍ବା ଅର୍ପଣ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ—
ବଲିଭିଃ ପୁଷ୍ପପୂଜାଭିର୍ଯଥା ପୁସ୍ତକଵାଚନୈଃ । ଵିଷ୍ଣୋରାଯତନେ ଯସ୍ତୁ କାରଯେଦ୍ଧର୍ମପୁସ୍ତକମ୍
ବଳି, ଫୁଲର ପୂଜା ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ, ଯେପରି ଧର୍ମଗ୍ରନ୍ଥ ପାଠ କରିବା ଦ୍ୱାରା; ଯିଏ ବିଷ୍ଣୁ ମନ୍ଦିରରେ ଧର୍ମପୁସ୍ତକ ସ୍ଥାପନ କରେ—
ଦେଵ୍ଯାଃ ଶଂଭୋର୍ଗଣେଶସ୍ଯ ଅର୍କସ୍ଯ ଚ ତଥା ପୁନଃ । ରାଜସୂଯାଶ୍ଵମେଧାଭ୍ଯାଂ ଫଲଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ମାନଵଃ
କିମ୍ବା ଦୁର୍ଗା, ଶିବ, ଗଣେଶ, କିମ୍ବା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ, ସେ ମନୁଷ୍ୟ ରାଜସୂୟ ଓ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।
ଇତିହାସପୁରାଣାଭ୍ଯାଂ ପୁଣ୍ଯଂ ପୁସ୍ତକଵାଚନମ୍ । ସର୍ଵାନ୍କାମାନଵାପ୍ନୋତି ସୂର୍ଯଲୋକଂ ଭିନତ୍ତି ସଃ
ଇତିହାସ ଓ ପୁରାଣ ପଢ଼ିବା ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟକ୍ତି ପୁଣ୍ୟ ଅର୍ଜନ କରେ; ସେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଲୋକକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ।
ସୂର୍ଯଲୋକଂ ଚ ଭିତ୍ତ୍ଵାସୌ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ସ ଗଚ୍ଛତି । ସ୍ଥିତ୍ଵା କଲ୍ପଶତାନ୍ଯତ୍ର ରାଜା ଭଵତି ଭୂତଲେ
ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଲୋକକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକକୁ ଯାଏ; ସେଠାରେ ଶତାଧିକ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହି, ପୃଥିବୀରେ ରାଜା ହୁଏ।
ଅଶ୍ଵମେଧସହସ୍ରସ୍ଯ ଯତ୍ଫଲଂ ସମୁଦାହୃତମ୍ । ତତ୍ଫଲଂ ସମଵାପ୍ନୋତି ଦେଵାଗ୍ରେ ଯୋ ଜଯଂ ପଠେତ୍
ଯେଉଁଠି ହଜାରଟି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଯେଉଁଠି 'ଜୟ' ପାଠ କରାଯାଏ, ସେଠି ସେହି ସମସ୍ତ ଫଳ ମିଳିଯାଏ।
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ କାର୍ଯଂ ପୁସ୍ତକଵାଚନମ୍ । ଇତିହାସପୁରାଣାଭ୍ଯାଂ ଵିଷ୍ଣୋରାଯତନେ ଶୁଭମ୍ । ନାନ୍ଯତ୍ପ୍ରୀତିକରଂ ଵିଷ୍ଣୋସ୍ତଥାନ୍ଯେଷାଂ ଦିଵୌକସାମ୍
ସେହିପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ, ବିଶେଷକରି ଇତିହାସ ଓ ପୁରାଣ ଗ୍ରନ୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମନ୍ଦିରରେ ପଢ଼ିବା ଉଚିତ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେବତାଙ୍କୁ ଏପରି ଆନନ୍ଦ ଆଉ କିଛି ଦେଇପାରେ ନାହିଁ।
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ- ଅତ୍ରାପ୍ଯୁଦାହରଂତୀମମିତିହାସଂ ପୁରାତନମ୍ । ପୁରାଣଂ ପରମଂ ପୁଣ୍ଯଂ ସର୍ଵପାପହରଂ ଶୁଭମ୍
ମହାଦେବ କହିଲେ— ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ପୁରୁଣା ଏକ ଉଦାହରଣ ଦିଆଯାଏ, ଏହା ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ପବିତ୍ର ପୁରାଣ, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କରେ।
କୁମାରେଣ ଚ ଲୋକାନାଂ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ପିତାମହମ୍ । ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଚେଦଂ ମମାଖ୍ଯାନଂ ଦେଵର୍ଷେ ବ୍ରହ୍ମସୂନୁନା
ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପିତାମହଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, କୁମାରେ ଏହି ମୋ କଥା ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ କହିଥିଲେ।