ତସ୍ମାଦନ୍ନଂ ଵିଶେଷେଣ ଦାତୁମିଚ୍ଛଂତି ମାନଵାଃ । ଅନ୍ନେନ ସଦୃଶଂ ଦାନଂ ନ ଭୂତଂ ନ ଭଵିଷ୍ଯତି
ସେଥିପାଇଁ ଲୋକମାନେ ବିଶେଷକରି ଖାଦ୍ୟ ଦେବାକୁ ଚାହାନ୍ତି; ଖାଦ୍ୟ ସମାନ ଦାନ କେବେ ହୋଇନାହିଁ, ଆଗକୁ ମଧ୍ୟ ହେବ ନାହିଁ।
ଅନ୍ନେନ ଧାର୍ଯତେ ଵିଶ୍ଵଂ ଜଗତ୍ସ୍ଥାଵରଜଂଗମମ୍ । ଅନ୍ନମୂର୍ଜସ୍କରଂ ଲୋକେ ପ୍ରାଣାହ୍ଯନ୍ନେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତାଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ, ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ, ଖାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଟିକିଛି। ଖାଦ୍ୟ ଲୋକରେ ଶକ୍ତି ଦେଉଛି, ପ୍ରାଣ ମଧ୍ୟ ଖାଦ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ।
ଦାତଵ୍ଯଂ ଭକ୍ଷ୍ଯମେଵାନ୍ନଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାଯ ମହାତ୍ମନେ । କୁଟୁଂବଂ ପୀଡଯିତ୍ଵାପି ଆତ୍ମନୋ ଭୂତିମିଚ୍ଛତା
ଯଦି ନିଜ ମଙ୍ଗଳ ଚାହିଁଥିବେ, ତେବେ ନିଜ ପରିବାରକୁ କଷ୍ଟ ଦେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମହାତ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଖାଇବା ଯୋଗ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ।
ନାରଦାସୌ ଵିଦାଂଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଯୋ ଦଦ୍ଯାଦନ୍ନମର୍ଥିନେ । ବ୍ରାହ୍ମଣାଯାର୍ତରୂପାଯ ପାରଲୌକିକମାତ୍ମନଃ
ହେ ନାରଦ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯିଏ ଆବଶ୍ୟକ ପଡ଼ିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ନିଜ ପାରଲୋକିକ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇଥାଏ—
ଆତ୍ମୀଯଭୂତିମନ୍ଵିଚ୍ଛେତ୍କାଲେ ଦ୍ଵିଜମୁପସ୍ଥିତମ୍ । ଶ୍ରାଂତମଧ୍ଵନି ଵର୍ତ୍ତଂତଂ ଗୃହସ୍ଥଂ ଗୃହମାଗତମ୍
ଯେତେବେଳେ ଜଣେ ଦ୍ୱିଜାତି ଅତିଥି, ଯିଏ ଯାତ୍ରାରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ ଠିକ୍ ସମୟରେ ଘରକୁ ଆସିଥାଏ, ସେଉଁଠି ଘରସ୍ଥଙ୍କୁ ଖୋଜି ନେବା ଉଚିତ।
ଅନ୍ନଦଃ ପ୍ରାପ୍ନୁତେ ଵିଦ୍ଵାନ୍ସୁଶୀଲୋ ଵୀତମତ୍ସରଃ । କ୍ରୋଧମୁତ୍ପତିତଂ ହିତ୍ଵା ଦିଵି ଚେହ ଚ ଯତ୍ସୁଖମ୍
ଯିଏ ଜ୍ଞାନୀ, ଶିଳ୍ବାନ୍, ଓ ଇର୍ଷ୍ୟା ଛାଡ଼ି ଖାଦ୍ୟ ଦାନ କରେ, ସେ ଏଠି ଓ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଶାନ୍ତି ଓ ସୁଖ ପାଏ, କ୍ରୋଧକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଇ।
ନାଭିନିଂଦେଚ୍ଚ ଅତିଥିଂ ନ ଦ୍ରୁହ୍ଯାଚ୍ଚ କଥଂଚନ । ବ୍ରହ୍ମଵିଦେଽର୍ପଯେଦନ୍ନଂ ତଚ୍ଚ ଦାନଂ ଵିଶିଷ୍ଯତେ
କେବେ ଅତିଥିଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିବା ନାହିଁ, କିମ୍ବା କେହି ଭଳି କ୍ଷତି କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଯେଉଁଠି ଖାଦ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ ଦିଆଯାଏ, ସେ ଦାନ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଶ୍ରାଂତାଯାଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵାଯ ଅନ୍ନମଧ୍ଵନି ଵର୍ତିନେ । ଯୋ ଦଦ୍ଯାଚ୍ଚ ପରିକ୍ଲିଷ୍ଟଂ ସର୍ଵଧର୍ମମଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ଯିଏ କ୍ଲାନ୍ତ ଓ ଅପରିଚିତ ଯାତ୍ରୀକୁ, ଯିଏ ରାସ୍ତାରେ ଥକି ଯାଇଛି, ଖାଦ୍ୟ ଦିଏ, ସେ ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଲାଭ କରେ।
ପିତୃଦେଵାଂସ୍ତଥା ଵିପ୍ରାତିଥୀଂଶ୍ଚ ମହାମୁନେ । ଯୋ ନରଃ ପ୍ରୀଣଯେତାନ୍ନୈସ୍ତସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯମନଂତକମ୍
ହେ ମହାମୁନି, ଯିଏ ପିତୃ, ଦେବତା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅତିଥିଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ, ସେ ଅନନ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ।
କୃତ୍ଵାପି ସୁମହତ୍ପାପଂ ଯୋ ଦଦ୍ଯାଦନ୍ନମର୍ଥିନେ । ବ୍ରାହ୍ମଣାଯ ଵିଶେଷେଣ ସ ତୁ ପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ଯଦିଓ କିଏ ଦୁର୍ବୃତ୍ତି କରିଥାଏ, ତଥାପି ଯଦି ସେ ଅନ୍ନ ଦାନ କରେ, ବିଶେଷକରି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ, ସେ ତାହାର ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ।
ବ୍ରାହ୍ମଣେଷ୍ଵକ୍ଷଯଂ ଦାନମନ୍ନଂ ଶୂଦ୍ରେ ମହତ୍ଫଲମ୍ । ଅନ୍ନଦାନଂ ଚ ଶୂଦ୍ରେ ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣେ ଚାଵଶିଷ୍ଯତେ
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅନ୍ନ ଦାନ କଲେ ଅକ୍ଷୟ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ; ଶୂଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଲେ ବଡ଼ ଫଳ ମିଳେ; ଅନ୍ନ ଦାନ ଦୁହିଁଠାରେ ଉପକୃତି ଆଣେ।
ନ ପୃଚ୍ଛେଦ୍ଗୋତ୍ରଚରଣଂ ନ ଚ ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯମେଵ ଚ । ଭିକ୍ଷୁକୋ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ହ୍ଯତ୍ର ଦଦ୍ଯାଦନ୍ନଂ ପ୍ରଯାତି ଚ
ଭିକ୍ଷା ମାଗୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଗୋତ୍ର, ପଠାଶାଳା କିମ୍ବା ପାଠ ନେଇ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ସେଠି ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ ଦେବା ଉଚିତ, ସେ ଚାଲିଯିବେ।
ଅନ୍ନଦସ୍ଯ ଶୁଭା ଵୃକ୍ଷାଃ ସର୍ଵକାମଫଲାନ୍ଵିତାଃ । ସଂଭଵଂତୀହ ଲୋକେ ଚ ହର୍ଷଯୁକ୍ତାସ୍ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପେ
ଯିଏ ଅନ୍ନ ଦାନ କରେ, ସେଠି ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା ଶୁଭ ବୃକ୍ଷ ଏଠି ଓ ସ୍ୱର୍ଗରେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହେ।
ଅନ୍ନଦାନେନ ଯେ ଲୋକାସ୍ତାନ୍ଶୃଣୁଷ୍ଵମହାମୁନେ । ଵିମାନାନି ପ୍ରକାଶଂତେ ଦିଵି ତେଷାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍
ହେ ମହାମୁନି, ଅନ୍ନ ଦାନ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ କେଉଁଠି ପହଞ୍ଚନ୍ତି, ତାହା ଶୁଣ; ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦ୍ୟୁତିମାନ ମହଲ ଦେଖାଯାଏ।
ନାନାସଂସ୍ଥାନରୂପାଣି ନାନାକାମାନ୍ଵିତାନି ଚ । ସର୍ଵକାମଫଲାଶ୍ଚାପି ଵୃକ୍ଷା ଭୁଵନସଂସ୍ଥିତାଃ
ସେଠି ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତି ଓ ସ୍ଥାନର ବୃକ୍ଷ ଅଛି, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଏମିତି ବୃକ୍ଷ ରହିଛି।
ହେମଵାପ୍ଯଃ ଶୁଭାଃ ସର୍ଵା ଦୀର୍ଘିକାଶ୍ଚୈଵ ସର୍ଵଶଃ । ଘୋଷଵଂତି ଚ ଯାନାନି ମୁକ୍ତାନ୍ଯଥ ସହସ୍ରଶଃ
ସେଠି ସମସ୍ତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଝିଲିକ ଓ ପୋଖରୀ ଅଛି, ଏବଂ ହଜାର ହଜାର ମୁକ୍ତା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଯାନ ଧ୍ୱନି କରୁଛି।
ଭକ୍ଷ୍ଯଭୋଜ୍ଯମଯାଃ ଶୈଲା ଵାସାଂସ୍ଯାଭରଣାନି ଚ । କ୍ଷୀରଂ ସ୍ରଵଂତ୍ଯଃ ସରିତସ୍ତଥୈଵାଜ୍ଯସ୍ଯ ପର୍ଵତାଃ
ସେଠି ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ଓ ମିଠା ଜିନିଷର ପାହାଡ଼, ପୋଷାକ ଓ ଗହନା, ଦୁଧ ବହୁଥିବା ନଦୀ, ଏବଂ ଘିଅର ପାହାଡ଼ ଅଛି।
ପ୍ରାସାଦାଃ ଶୁଭ୍ରଵର୍ଣାଭାଃ ଶଯ୍ଯାଶ୍ଚ କନକୋଜ୍ଵଲାଃ । ତଦନ୍ନଂ ଦାତୁମିଚ୍ଛଂତି ତସ୍ମାଦନ୍ନପ୍ରଦୋ ଭଵେତ୍
ସେଠି ଧଳା ଧଳା ମହଲ ଓ ସୁନାରେ ଚମକୁଥିବା ଶଯ୍ୟା ଅଛି; ଏମିତି ଖାଦ୍ୟ ଦେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ମାନେ ଅନ୍ନ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଏତେ ଲୋକାଃ ପୁଣ୍ଯକୃତାମନ୍ନଦାନଂ ମହତ୍ଫଲମ୍ । ତସ୍ମାଦନ୍ନଂ ଵିଶେଷେଣ ଦାତଵ୍ଯଂ ମାନଵୈର୍ଭୁଵି
ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକୁ ପୁଣ୍ୟବାନ୍ ଲୋକମାନେ ପାଆନ୍ତି; ଅନ୍ନ ଦାନ ବଡ଼ ଫଳ ଦିଏ। ତେଣୁ ମଣିଷମାନେ ପୃଥିବୀରେ ବିଶେଷକରି ଅନ୍ନ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ପଂଚପଂଚାଶତ୍ସହସ୍ରସଂହିତାଯାଂ ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡେ ଉମାପତିନାରଦସଂଵାଦେ ଅନ୍ନଦାନପ୍ରଶଂସାନାମ ଷଡ୍ଵିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ମହାପୁରାଣର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡରେ ଉମାପତି ଓ ନାରଦଙ୍କ ସଂବାଦରେ 'ଅନ୍ନ ଦାନର ସ୍ତୁତି' ନାମକ ଛବିଶିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ- ପାନୀଯଦାନଂ ପରମଂ ଦାନାନାମୁତ୍ତମଂ ସଦା । ତସ୍ମାଦ୍ଵାପୀଶ୍ଚ କୂପାଂଶ୍ଚ ତଡାଗାନି ଚ କାରଯେତ୍
ମହାଦେବ କହିଲେ— ପାଣି ଦାନ ସବୁ ଦାନ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ତେଣୁ ଆପଣ ଓଁଡା, କୁଆଁ ଓ ପୋଖରୀ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ।
ଅର୍ଦ୍ଧଂ ପାପଂ ସଂହରଂତି ପୁରୁଷସ୍ଯ ଵିକର୍ମଣଃ । କୂପାଃ ପ୍ରଵୃତ୍ତପାନୀଯାଃ ସୁପ୍ରଵୃତ୍ତସ୍ଯ ନିତ୍ଯଶଃ
ଯେଉଁ କୁଆଁରେ ପାଣି ସର୍ବଦା ଚଲିଥାଏ, ଏବଂ ଭଲ ଭାବେ ରଖାଯାଏ, ସେମାନେ ମଣିଷର ଅଧର୍ମର ଅର୍ଦ୍ଧ ପାପ କୁ ଦୂର କରିଦିଏ।
ସ ଚ ତାରଯତେ ଵଂଶଂ ଯସ୍ଯ ଖାତ ଜଲାଶଯେ । ଗାଵଃ ପିବଂତି ଵିପ୍ରାଶ୍ଚ ସାଧଵଶ୍ଚ ନରାଃ ସଦା
ଯେଉଁଜଣଙ୍କର ଖୋଦା ହୋଇଥିବା ପୋଖରୀରେ ଗାଈ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଭଲ ଲୋକମାନେ ସବୁବେଳେ ପାଣି ପିଉଛନ୍ତି, ସେ ନିଜ ବଂଶକୁ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତି।
ନିଦାଘକାଲେ ପାନୀଯଂ ଯସ୍ଯ ତିଷ୍ଠତି ନାରଦ । ଦୁର୍ଗେ ଵିଷମକୃଚ୍ଛ୍ରେ ଚ ନ କଦାଚିଦଵାପ୍ଯତେ
ହେ ନାରଦ, ତୀବ୍ର ଗରମୀରେ ଯେଉଁ ପୋଖରୀରେ ପାଣି ରହିଥାଏ, ଦୁର୍ଗମ ଏବଂ କଷ୍ଟକର ସ୍ଥାନରେ ମଧ୍ୟ କେବେ ଏହା ଶୂନ୍ୟ ହୁଏ ନାହିଁ।
ତଡାଗାନାଂ ଚ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି କୃତାନାଂ ଯେ ଗୁଣାଃ ସ୍ମୃତାଃ । ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ସର୍ଵତ୍ର ପୂଜିତୋ ଯସ୍ତଡାଗଵାନ୍
ମୁଁ ଏବେ କହିବି, ଯେଉଁ ପୋଖରୀ ତିଆରି ହୋଇଛି, ସେମାନଙ୍କର କେତେ ଗୁଣ ଅଛି। ତିନି ଲୋକରେ ସବୁଠାରେ ପୋଖରୀ ମାଲିକ ସମ୍ମାନ ପାଆନ୍ତି।
ଅଥଵା ମିତ୍ରସଦନଂ ମିତ୍ରମୈତ୍ରୀଵିଵର୍ଦ୍ଧନମ୍ । କୀର୍ତିସଂଜନନଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ତଡାଗସ୍ଯୋପଲକ୍ଷଯେତ୍
ପୋଖରୀକୁ ମିତ୍ରତାର ଘର, ମିତ୍ରତା ବଢ଼ାଇବା ଉପାୟ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୀର୍ତ୍ତି ଦେଇଥିବା ବୋଲି ମନେ କରିବା ଉଚିତ।
ଧର୍ମ୍ଯସ୍ଯାର୍ଥସ୍ଯ କାମସ୍ଯ ଫଲମାହୁର୍ମନୀଷିଣଃ । ତଡାଗଂ ସୁକୃତଂ ଦେଶେ କ୍ଷେତ୍ରମଧ୍ଯେ ମହାଶ୍ରଯମ୍
ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି, ଧର୍ମ, ଧନ ଓ କାମର ଫଳ ହେଉଛି ଏକ ଭଲ ପୋଖରୀ, ଯାହା ଜମିର ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଆଶ୍ରୟ ହୁଏ।
ଚତୁର୍ଵିଧାନାଂ ଭୂତାନାଂ ତଡାଗସ୍ଯୋପଲକ୍ଷଯେତ୍ । ତଡାଗାନି ଚ ସର୍ଵାଣି ଦିଶଂତି ଶ୍ରେଯମୁତ୍ତମମ୍
ଚାରି ପ୍ରକାରର ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ପୋଖରୀ ଉପକାରୀ ବୋଲି ମନେ କରିବା ଉଚିତ। ସମସ୍ତ ପୋଖରୀ ଉତ୍ତମ ମଙ୍ଗଳ ଦେଇଥାଏ।
ଦେଵାମନୁଷ୍ଯାଗଂଧର୍ଵାଃ ପିତରୋ ନାଗ ରାକ୍ଷସାଃ । ସ୍ଥାଵରାଣି ଚ ଭୂତାନି ସଂଶ୍ରଯଂତି ଜଲାଶଯମ୍
ଦେବତା, ମନୁଷ୍ୟ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ପିତୃ, ନାଗ, ରାକ୍ଷସ ଓ ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀମାନେ ସମସ୍ତେ ପୋଖରୀରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥାନ୍ତି।
ଵର୍ଷାଋତୌ ତଡାଗେ ତୁ ସଲିଲଂ ଯତ୍ର ତିଷ୍ଠତି । ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରଫଲଂ ତସ୍ଯ ଜାଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ବର୍ଷାକାଳରେ ପୋଖରୀରେ ଯଦି ପାଣି ରହିଯାଏ, ତେବେ ଏହାର ମାଲିକ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଆନ୍ତି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।