ନୈଵେଦ୍ଯଂ ପଚ୍ଯତେ ଯସ୍ତୁ ତୁଲସୀକାଷ୍ଠଵହ୍ନିନା । ମେରୁତୁଲ୍ଯଂ ଭଵେଦ୍ଦତ୍ତଂ ତଦନ୍ନଂ କେଶଵସ୍ଯ ହି
ଯିଏ ତୁଳସୀ କାଠର ଅଗ୍ନିରେ ନୈବେଦ୍ୟ ରନ୍ଧେ, ସେ ଭୋଗ କେଶବଙ୍କୁ ଦେଲେ ମେରୁ ପର୍ବତ ସମାନ ମୂଲ୍ୟ ହୁଏ।
ତୁଲସୀପାଵକେନାଥ ଯୋ ଦୀପଂ କୁରୁତେ ହରେଃ । ଦୀପଲକ୍ଷସହସ୍ରାଣାଂ ପୁଣ୍ଯଂ ସ ଲଭତେ ଫଲମ୍
ଯିଏ ତୁଳସୀ କାଠର ଅଗ୍ନିରେ ହରିଙ୍କ ପାଇଁ ଦୀପ ଜଳାଏ, ସେ ଲକ୍ଷ ଦୀପ ଜଳାଇଥିବା ପୁଣ୍ୟ ଫଳ ପାଏ।
ନ ତେନ ସଦୃଶୋ ଲୋକେ ଵୈଷ୍ଣଵୋ ଭୁଵି ଦୃଶ୍ଯତେ । ଯଃ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ତୁଲସୀକାଷ୍ଠଚଂଦନମ୍
ଏହି ପୃଥିବୀରେ ତାହାଠାରୁ ସମାନ କୌଣସି ବୈଷ୍ଣବ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ, ଯିଏ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ତୁଳସୀ କାଠର ଚନ୍ଦନ ଦେଇଥାଏ।
ସ ଜାଯତେ କୃପାପାତ୍ରଂ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଵାଡଵସତ୍ତମ
ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କୃପାର ପାତ୍ର ହୁଏ, ହେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଘୋଡ଼ା।
ତୁଲସୀଦାରୁଜାତେନ ଚଂଦନେନ କଲୌ ହରିମ୍ । ଵିଲିପ୍ଯ ଭକ୍ତିତୋ ନିତ୍ଯଂ ରମତେ ହରିସନ୍ନିଧୌ
ତୁଳସୀ କାଠର ଚନ୍ଦନ ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତି ସହିତ ଦିନେ ଦିନେ ହରିଙ୍କୁ ମନ୍ଦନ କଲେ, ହରିଙ୍କ ସନ୍ନିଧାନରେ ଆନନ୍ଦ ମିଳେ।
ତୁଲସୀପଂକଲିପ୍ତାଂଗଃ କୁରୁତେ ଵିଷ୍ଣୁପୂଜନମ୍ । ପୂଜାଶତଦିନୈକାହ୍ନା ଲଭ୍ଯତେ ଗୋଶତଂ ଫଲମ୍
ଯିଏ ତୁଳସୀ ଲେପ ଲଗାଇ ଦେହରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପୂଜା କରେ, ସେ ଏକ ଦିନରେ ଶତଦିନର ପୂଜା ଓ ଶତଗୋ ଦାନର ଫଳ ପାଏ।
ଵିଲେପାର୍ଥେ ତୁ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ତୁଲସୀକାଷ୍ଠଚଂଦନମ୍ । ମଂଦିରେ ତିଷ୍ଠତେ ଯାଵତ୍ତାଵତ୍ପୁଣ୍ଯଫଲଂ ଶୃଣୁ
କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମନ୍ଦନ ପାଇଁ ତୁଳସୀ କାଠର ଚନ୍ଦନ ମନ୍ଦିରରେ ଯେଉଁଯାଏଁ ରହିଥାଏ, ସେଉଁଯାଏଁ ପୁଣ୍ୟ ଫଳ ମିଳେ—ସେଥିରେ ଶୁଣ।
ତିଲପ୍ରସ୍ଥାଷ୍ଟକଂ ଦତ୍ଵା ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାନ୍ନରଃ । ତତ୍ଫଲଂ ଜାଯତେ ପୁଂସାଂ ପ୍ରସାଦାଚ୍ଚକ୍ରପାଣିନଃ
ଯେଉଁ ପୁରୁଷ ଅଷ୍ଟ ପ୍ରସ୍ଥ ତିଳ ଦାନ କରେ, ସେଉଁଯିଏ ଚକ୍ରଧାରୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କ କୃପାରେ ଯେତେ ଫଳ ମିଳେ, ସେ ଫଳ ପାଏ।
ଯୋ ଦଦାତି ପିତୄଣାଂ ତୁ ପିଂଡେ ତୁଲସିସଂଭଵମ୍ । ଦଲଂ ସଂଜାଯତେ ତୃପ୍ତିଃ ପତ୍ରେ ପତ୍ରେ ଶତାବ୍ଦିକା
ଯିଏ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ତୁଳସୀ ଦଳ ଦିଆ ପିଣ୍ଡ ଦେଉଛି, ପ୍ରତିଟି ପତ୍ରରେ ଶତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେମାନେ ତୃପ୍ତି ପାଆନ୍ତି।
ତୁଲସୀମୂଲମୃତ୍ସ୍ନୈଵ ସ୍ନାନଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଵିଶେଷତଃ । ତେନ ତୀର୍ଥେ କୃତଂ ସ୍ନାନଂ ଯାଵଚ୍ଚାଂଗେ ଚ ମୃତ୍ତିକା
ତୁଳସୀ ମୂଳର ମାଟି ଦ୍ୱାରା ବିଶେଷ କରି ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁଯାଏଁ ଏହି ମାଟି ଦେହରେ ରହିଥାଏ, ସେଉଁଯାଏଁ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ସମାନ ଫଳ ମିଳେ।
ତଦୀଯ ଯାତୁ ମଂଜର୍ଯା ପୂଜନଂ ଚ କରୋତି ଯଃ । ନାନାପୁଷ୍ପୈଃ କୃତା ପୂଜା ଯାଵଚ୍ଚଂଦ୍ରଦିଵାକରୌ
ଯିଏ ତୁଳସୀ ମଞ୍ଜରୀ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରେ, ବିଭିନ୍ନ ଫୁଲରେ ଯେଉଁ ପୂଜା ହେଉଛି, ସେ ପୂଜା ଚନ୍ଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ ଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଟିକି ରହେ।
ଯସ୍ମିନ୍ଗୃହେଽଵତିଷ୍ଠେତ ତୁଲସୀ ଵୃକ୍ଷଵାଟିକା । ଦର୍ଶନାତ୍ସ୍ପର୍ଶନାଚ୍ଚୈଵ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦିପାତକମ୍ । ତତ୍ସର୍ଵଂ ଵିଲଯଂ ଯାତି ଦର୍ଶନେନୈଵ ନାରଦ
ଯେଉଁ ଘରେ ତୁଳସୀ ଗଛର ବାଡ଼ି ଅଛି, ସେଠାରେ ଦେଖିବା କିମ୍ବା ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ମାତ୍ରରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଭଳି ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ହେ ନାରଦ, ଦେଖିବା ମାତ୍ରରେ।
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ- ଅଥାନ୍ଯତ୍ତେ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶୃଣୁଷ୍ଵୈକାଗ୍ରମାନସଃ । ନ କସ୍ଯାପି ଚ କଥିତଂ ଶୃଣୁ ଦେଵର୍ଷିସତ୍ତମ
ମହାଦେବ କହିଲେ—ଏବେ ଆଉ ଏକ କଥା କହିବି, ଏକାଗ୍ର ମନେ ଶୁଣ। ଏହା କାହାକୁ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇନାହିଁ—ହେ ଦେବର୍ଷି ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଶୁଣ।
ଯତ୍ର ଯତ୍ର ଗୃହେ ଗ୍ରାମେ ଵନେ ଵା ତୁଲସୀ ଭଵେତ୍ । ତତ୍ର ତତ୍ର ଜଗତ୍ସ୍ଵାମୀ ପ୍ରୀତାତ୍ମା ଚ ଵସେଦ୍ଧରିଃ
ଯେଉଁଯେଉଁ ଘର, ଗାଁ କିମ୍ବା ଜଙ୍ଗଲରେ ତୁଳସୀ ଅଛି, ସେଉଁଠି ଜଗତ୍ ସ୍ୱାମୀ ହରି ଖୁସି ହୃଦୟରେ ବାସ କରନ୍ତି।
ଗୃହେ ତସ୍ମିନ୍ନ ଦାରିଦ୍ର୍ଯଂ ନାଯୋଗୋ ବଂଧୁସଂଭଵଃ । ନ ଦୁଃଖଂ ନ ଭଯଂ ରୋଗସ୍ତୁଲସୀ ଯତ୍ର ତିଷ୍ଠତି
ଯେଉଁ ଘରରେ ତୁଳସୀ ଥାଏ, ସେଠାରେ କେବେ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ସମ୍ବନ୍ଧୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖ, ଦୁଃଖ, ଭୟ କିମ୍ବା ରୋଗ ଆସେ ନାହିଁ।
ସର୍ଵତ୍ର ତୁଲସୀ ପୁଣ୍ଯା ପୁଣ୍ଯକ୍ଷେତ୍ରେ ଵିଶେଷତଃ । ସଂନିଧୌ ତସ୍ଯ ଦେଵସ୍ଯ ରୋପଣାତ୍ପୃଥିଵୀତଲେ
ତୁଳସୀ ସବୁଠାରେ ପବିତ୍ର, କିନ୍ତୁ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ବିଶେଷ ଭାବରେ। ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କୁ ଭଗବାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଭୂମିରେ ରୋପାଯାଏ—
ତେଷାଂ ଵିଷ୍ଣୁପଦଂ ନିତ୍ଯଂ ତୁଲସ୍ଯାରୋପଣେ କୃତେ । ଉତ୍ପାଦାନ୍ଦାରୁଣାନ୍ରୋଗାନ୍ଦୁର୍ନିମିତ୍ତାନ୍ଯନେକଶଃ । ତୁଲସ୍ଯାଭ୍ଯର୍ଚିତେ ଭକ୍ତ୍ଯା ହଂତ ଶାଂତିକରୋ ହରିଃ
ଯେମାନେ ତୁଳସୀ ରୋପଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସଦା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଦୁର୍ଦ୍ଦାର ରୋଗ ଓ ଅନେକ ଅଶୁଭ ଘଟଣା ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ଭକ୍ତି ସହିତ ତୁଳସୀ ପୂଜା କରାଯାଏ, ତେବେ ହରି ଶାନ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି।
ତୁଲସୀଗଂଧମାଘ୍ରାଯ ଯତ୍ର ଗଚ୍ଛତି ମାରୁତଃ । ଦିଶୋ ଦଶ ଚ ତାଃ ପୂତା ଭୂତଗ୍ରାମଶ୍ଚତୁର୍ଵିଧଃ
ଯେଉଁଠାରେ ତୁଳସୀର ସୁଗନ୍ଧ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ପହଞ୍ଚେ, ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଦଶ ଦିଗ ଓ ଚାରି ପ୍ରକାରର ଜୀବ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଯସ୍ମିନ୍ଗୃହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୁଲସୀମୂଲମୃତ୍ତିକା । ସର୍ଵଦା ତତ୍ର ତିଷ୍ଠଂତି ଦେଵତାଶ୍ଚ ଶିଵୋ ହରିଃ
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେଉଁ ଘରରେ ତୁଳସୀ ମୂଳର ମାଟି ରହିଛି, ସେଠାରେ ସବୁବେଳେ ଦେବତାମାନେ, ଶିବ ଓ ହରି ବସିଥାନ୍ତି।
ତୁଲସୀଵନଜା ଛାଯା ଯତ୍ର ଯତ୍ର ଭଵେଦ୍ଦିଵଜ । ତର୍ପଣଂ କୁରୁତେ ତତ୍ର ପିତୄଣାଂ ଦତ୍ତମକ୍ଷଯମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ତୁଳସୀବନର ଛାୟା ରହିଛି, ସେଠାରେ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଦିଆଯାଇଥିବା ତର୍ପଣ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ।
ତସ୍ଯ ମୂଲେ ସ୍ଥିତୋ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ଯେ ଦେଵୋ ଜନାର୍ଦନଃ । ମଂଜର୍ଯାଂ ଵସତେ ରୁଦ୍ରଃ ତୁଲସୀ ତେନ ପାଵନୀ
ତାଙ୍କର ମୂଳରେ ବ୍ରହ୍ମା ବସନ୍ତି, ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଦେବ ବସନ୍ତି, ମଞ୍ଜରୀରେ ରୁଦ୍ର ବସନ୍ତି; ଏହିପରି ତୁଳସୀ ପବିତ୍ର କରିଥାଏ।
ଵିନା ଯସ୍ତୁଲସୀଂ କୁର୍ଯାତ୍ସଂଧ୍ଯାକାଲେ ତୁ ମାର୍ଜନମ୍ । ତତ୍ସର୍ଵଂ ରାକ୍ଷସହୃତଂ ନରକଂ ଚ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି
ଯିଏ ସଂଧ୍ୟାବେଳେ ତୁଳସୀ ବିନା ଶୁଦ୍ଧି କରେ, ସେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ରାକ୍ଷସମାନେ ନେଇଯାନ୍ତି ଓ ସେ ନରକକୁ ଯାଏ।
ତୁଲସୀପତ୍ରଗଲିତଂ ତୋଯଂ ଯଃ ଶିରସାଵହେତ୍ । ଗଂଗାଫଲମଵାପ୍ନୋତି ଶତଧେନୁଫଲଂ ଲଭେତ୍
ଯିଏ ତୁଳସୀ ପତ୍ର ପଡ଼ିଥିବା ପାଣି ମୁଣ୍ଡରେ ଧରେ, ସେ ଗଙ୍ଗାସ୍ନାନର ଫଳ ଓ ଶତ ଗାଈ ଦାନର ଫଳ ପାଏ।
ଶିଵାଲଯେ ଵିଶେଷେଣ ରୋପଯେତ୍ତୁଲସୀଂ ଯଦି । ବୀଜସଂଖ୍ଯା ଵସେତ୍ସ୍ଵର୍ଗେ ପ୍ରତ୍ଯେକଂ ଯୁଗସଂଖ୍ଯଯା
ଯଦି କେହି ଶିବମନ୍ଦିରରେ ବିଶେଷ ଭାବରେ ତୁଳସୀ ରୋପେ, ଯେତେଟି ବୀଜ ରୋପାଯିବ, ସେତେ ଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବସିଥାଏ।
ଉମଯା ତୁ ପୁରା ଦେଵି ଶଂକରାର୍ଥଂ ହିମାଲଯେ । ରୋପିତାଃ ଶତଵୃକ୍ଷାସ୍ତୁ ତୁଲସ୍ଯାଃ ପ୍ରଣତୋଽସ୍ମ୍ଯହମ୍
ପୂର୍ବକାଳରେ, ହେ ଦେବୀ, ଉମା ଶଙ୍କରଙ୍କ ପାଇଁ ହିମାଳୟରେ ଶତ ତୁଳସୀ ଗଛ ରୋପିଥିଲେ; ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେ।
ପର୍ଵଣ୍ଯଵସରେ ଯସ୍ତୁ ଶ୍ରାଵଣେ ଚାଥ ରୋପଯେତ୍ । ସଂକ୍ରାଂତିଦିଵସେ ଚୈଵ ତୁଲସୀ ଚାତିପୁଣ୍ଯଦା
ଯିଏ ପର୍ବ ଅବସରରେ, କିମ୍ବା ଶ୍ରାବଣ ମାସରେ, କିମ୍ବା ସଂକ୍ରାନ୍ତି ଦିନରେ ତୁଳସୀ ରୋପେ, ସେ ତୁଳସୀ ଦ୍ୱାରା ବହୁତ ପୁଣ୍ୟ ପାଏ।
ତୁଲସୀଂ ପୂଜଯେନ୍ନିତ୍ଯଂ ଦରିଦ୍ର ଈଶ୍ଵରୋ ଭଵେତ୍ । ସର୍ଵସିଦ୍ଧିକରାମୂର୍ତିଃ କୃଷ୍ଣଃ କୀର୍ତିଂ ଦଦାତି ଚ
ଯିଏ ପ୍ରତିଦିନ ତୁଳସୀ ପୂଜା କରେ, ସେ ଦରିଦ୍ର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୁଏ; ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥିବା କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ କୀର୍ତ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି।
ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲା ଯତ୍ର ତତ୍ର ସଂନିହିତୋ ହରିଃ । ତତ୍ର ସ୍ନାନଂ ଚ ଦାନଂ ଚ ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ଶତାଧିକମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳା ରହିଛି, ସେଠାରେ ହରି ଉପସ୍ଥିତ। ସେଠାରେ ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ କରିଲେ ବାରାଣସୀ ଠାରୁ ଶତଗୁଣ ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ।
କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରଂ ପ୍ରଯାଗଂ ଚ ନୈମିଷାରଣ୍ଯମେଵ ଚ । ତସ୍ଯ କୋଟିଗୁଣଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲାର୍ଚନାତ୍
କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ପ୍ରୟାଗ ଓ ନୈମିଷାରଣ୍ୟ—ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନମାନେ ଠାରୁ ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାର ପୂଜା କୋଟିଗୁଣ ପୁଣ୍ୟ ଦେଉଛି।
ଶାଲଗ୍ରାମମଯୀ ମୁଦ୍ରା ସଂସ୍ଥିତା ଯତ୍ର ହି କ୍ଵଚିତ୍ । ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ଚ ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ସର୍ଵଂ ତତ୍ରୈଵ ତଦ୍ଭଵେତ୍
ଯେଉଁଠାରେ ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାର ମୁଦ୍ରା ରହିଛି, ସେଠାରେ ବାରାଣସୀର ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ଥାଏ।