ଦାହକାଲେ ଭଵେନ୍ମୁକ୍ତିଃ କୋଟିପାପାଯୁତସ୍ଯ ଚ । ଗଂଗାଂଭସାଭିଷେକେଣ ଯାଂତି ପୁଣ୍ଯାନି ପୁଣ୍ଯତାମ୍
ଦାହ ସମୟରେ କୋଟି କୋଟି ପାପ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲେ ପୁଣ୍ୟ ଅତ୍ୟଧିକ ହୁଏ।
ତୁଲସୀକାଷ୍ଠମିଶ୍ରାଣି ଯାଂତି ଦାରୂଣି ପୁଣ୍ଯତାମ୍ । ତୁଲସୀକାଷ୍ଠସଂମିଶ୍ରା ଯାଵତ୍ପ୍ରଜ୍ଵଲତେ ଚିତା
ତୁଳସୀ କାଠ ମିଶା ଦାରୁ ଅତି ପବିତ୍ର ହୁଏ; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚିତାରେ ତୁଳସୀ କାଠ ଜଳୁଛି,
ଦହ୍ଯଂତି ତସ୍ଯ ପାପାନି କଲ୍ପକୋଟିକୃତାନି ଵୈ । ଦହ୍ଯମାନଂ ନରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁଲସୀକାଷ୍ଠଵହ୍ନିନା
ସେଉଁଠି କୋଟି କୋଟି କଳ୍ପର ପାପ ଦାହ ହୁଏ; ତୁଳସୀ କାଠର ଅଗ୍ନିରେ ଜଣେ ମଣିଷ ଦାହ ହେଉଛି ଦେଖି,
ନଯଂତି ତଂ ଵିଷ୍ଣୁଦୂତା ନ ଚ ଵୈ ଯମକିଂକରାଃ । ଜନ୍ମକୋଟିସହସ୍ରୈସ୍ତୁ ମୁକ୍ତୋ ଯାତି ଜନାର୍ଦନମ୍
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦୂତମାନେ ତାକୁ ନେଇଯାନ୍ତି, ଯମର ସେବକମାନେ ନେଇଯାନ୍ତିନାହିଁ; ହଜାର ହଜାର କୋଟି ଜନ୍ମରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳି ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ପାଏ।
ଦହ୍ଯଂତେ ଯେ ନରା ଲୋକେ ତୁଲସୀକାଷ୍ଠଵହ୍ନିନା । ତାନ୍ଵିମାନସ୍ଥିତାନ୍ଦେଵାଃ କ୍ଷିପଂତି କୁସୁମାଂଜଲିମ୍
ଏହି ଲୋକରେ ଯେଉଁମାନେ ତୁଳସୀ କାଠର ଅଗ୍ନିରେ ଦାହ ହୁଅନ୍ତି, ଦେବତାମାନେ ନିଜ ଵିମାନରୁ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଫୁଲ ଛଡ଼ନ୍ତି।
ନୃତ୍ଯଂତ୍ଯପ୍ସରସଃ ସର୍ଵା ଗୀତଂ ଗାଯଂତି ଗାଯକାଃ । ଜାଯଂତେ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ତଂ ଵିଷ୍ଣୁଃ ସଂତୁଷ୍ଟଃ ଶଂଭୁନା ସହ
ସମସ୍ତ ଅପ୍ସରା ନୃତ୍ୟ କରନ୍ତି, ଗାୟକମାନେ ଗୀତ ଗାନ୍ତି; ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶିବ ଦୁହେଁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
ଗୃହୀତ୍ଵା ତଂ କରେ ଶୌରିର୍ଗୃହଂ ନୀତ୍ଵାସ୍ଯ ଚାଂଗତଃ । ମାର୍ଜଯେତ୍ସର୍ଵପାପାନି ପଶ୍ଯତାଂ ତ୍ରିଦିଵୌକସାମ୍
ଶୌରି ତାହାକୁ ହାତରେ ଧରି ଘରକୁ ନେଇଯାଉଛନ୍ତି ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦେହକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନେ ଦେଖୁଥିବା ସାମ୍ନାରେ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରିଦିଅନ୍ତି।
ମହୋତ୍ସଵଂ କାରଯିତ୍ଵା ଜଯଶବ୍ଦପୁରଃସରମ୍ । ଜ୍ଵଲତେ ଯତ୍ର ଚାଜ୍ଯେନ ତୁଲସୀକାଷ୍ଠପାଵକଃ
ବଡ଼ ଉତ୍ସବ ହେଉଛି, ଜୟଧ୍ୱନି ଉପରେ ଉପରେ ହେଉଛି, ଯେଉଁଠି ତୁଳସୀ କାଠର ଅଗ୍ନି ଘୃତରେ ଜ୍ୱଳିଉଛି।
ଅଗ୍ନ୍ଯଗାରେ ଶ୍ମଶାନେ ଵା ଦହ୍ଯତେ ପାତକଂ ନୃଣାମ୍ । ହୋମଂ କୁର୍ଵଂତି ଯେ ଵିପ୍ରାସ୍ତୁଲସୀକାଷ୍ଠଵହ୍ନିନା । ସିକ୍ତେ ସିକ୍ତେ ତିଲେ ଵାପି ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମଫଲଂ ଲଭେତ୍
ଅଗ୍ନିଶାଳା କିମ୍ବା ଶ୍ମଶାନରେ, ଯେଉଁଠି ତୁଳସୀ କାଠର ଅଗ୍ନିରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ହୋମ କରନ୍ତି, ସେଠାରେ ମଣିଷର ପାପ ଦହିଯାଏ। ତିଳ ଛିଟାଇ କିମ୍ବା ଛିଟାଇନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଆନ୍ତି।
ଯୋ ଦଦାତି ହରେର୍ଧୂପଂ ତୁଲସୀକାଷ୍ଠସଂଭଵମ୍ । ଶତକ୍ରତୁସମଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଲଭତେ ଗୋଶତଂ ଫଲମ୍
ଯିଏ ତୁଳସୀ କାଠରୁ ତିଆରି ଧୂପ ହରିଙ୍କୁ ଦେଇଥାଏ, ସେ ଶତକ୍ରୁତୁ ଯଜ୍ଞ ସମାନ ପୁଣ୍ୟ ଏବଂ ଶତଗୋ ଦାନର ଫଳ ଲଭ କରେ।
ନୈଵେଦ୍ଯଂ ପଚ୍ଯତେ ଯସ୍ତୁ ତୁଲସୀକାଷ୍ଠଵହ୍ନିନା । ମେରୁତୁଲ୍ଯଂ ଭଵେଦ୍ଦତ୍ତଂ ତଦନ୍ନଂ କେଶଵସ୍ଯ ହି
ଯିଏ ତୁଳସୀ କାଠର ଅଗ୍ନିରେ ନୈବେଦ୍ୟ ରନ୍ଧେ, ସେ ଭୋଗ କେଶବଙ୍କୁ ଦେଲେ ମେରୁ ପର୍ବତ ସମାନ ମୂଲ୍ୟ ହୁଏ।
ତୁଲସୀପାଵକେନାଥ ଯୋ ଦୀପଂ କୁରୁତେ ହରେଃ । ଦୀପଲକ୍ଷସହସ୍ରାଣାଂ ପୁଣ୍ଯଂ ସ ଲଭତେ ଫଲମ୍
ଯିଏ ତୁଳସୀ କାଠର ଅଗ୍ନିରେ ହରିଙ୍କ ପାଇଁ ଦୀପ ଜଳାଏ, ସେ ଲକ୍ଷ ଦୀପ ଜଳାଇଥିବା ପୁଣ୍ୟ ଫଳ ପାଏ।
ନ ତେନ ସଦୃଶୋ ଲୋକେ ଵୈଷ୍ଣଵୋ ଭୁଵି ଦୃଶ୍ଯତେ । ଯଃ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ତୁଲସୀକାଷ୍ଠଚଂଦନମ୍
ଏହି ପୃଥିବୀରେ ତାହାଠାରୁ ସମାନ କୌଣସି ବୈଷ୍ଣବ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ, ଯିଏ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ତୁଳସୀ କାଠର ଚନ୍ଦନ ଦେଇଥାଏ।
ସ ଜାଯତେ କୃପାପାତ୍ରଂ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଵାଡଵସତ୍ତମ
ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କୃପାର ପାତ୍ର ହୁଏ, ହେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଘୋଡ଼ା।
ତୁଲସୀଦାରୁଜାତେନ ଚଂଦନେନ କଲୌ ହରିମ୍ । ଵିଲିପ୍ଯ ଭକ୍ତିତୋ ନିତ୍ଯଂ ରମତେ ହରିସନ୍ନିଧୌ
ତୁଳସୀ କାଠର ଚନ୍ଦନ ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତି ସହିତ ଦିନେ ଦିନେ ହରିଙ୍କୁ ମନ୍ଦନ କଲେ, ହରିଙ୍କ ସନ୍ନିଧାନରେ ଆନନ୍ଦ ମିଳେ।
ତୁଲସୀପଂକଲିପ୍ତାଂଗଃ କୁରୁତେ ଵିଷ୍ଣୁପୂଜନମ୍ । ପୂଜାଶତଦିନୈକାହ୍ନା ଲଭ୍ଯତେ ଗୋଶତଂ ଫଲମ୍
ଯିଏ ତୁଳସୀ ଲେପ ଲଗାଇ ଦେହରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପୂଜା କରେ, ସେ ଏକ ଦିନରେ ଶତଦିନର ପୂଜା ଓ ଶତଗୋ ଦାନର ଫଳ ପାଏ।
ଵିଲେପାର୍ଥେ ତୁ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ତୁଲସୀକାଷ୍ଠଚଂଦନମ୍ । ମଂଦିରେ ତିଷ୍ଠତେ ଯାଵତ୍ତାଵତ୍ପୁଣ୍ଯଫଲଂ ଶୃଣୁ
କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମନ୍ଦନ ପାଇଁ ତୁଳସୀ କାଠର ଚନ୍ଦନ ମନ୍ଦିରରେ ଯେଉଁଯାଏଁ ରହିଥାଏ, ସେଉଁଯାଏଁ ପୁଣ୍ୟ ଫଳ ମିଳେ—ସେଥିରେ ଶୁଣ।
ତିଲପ୍ରସ୍ଥାଷ୍ଟକଂ ଦତ୍ଵା ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାନ୍ନରଃ । ତତ୍ଫଲଂ ଜାଯତେ ପୁଂସାଂ ପ୍ରସାଦାଚ୍ଚକ୍ରପାଣିନଃ
ଯେଉଁ ପୁରୁଷ ଅଷ୍ଟ ପ୍ରସ୍ଥ ତିଳ ଦାନ କରେ, ସେଉଁଯିଏ ଚକ୍ରଧାରୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କ କୃପାରେ ଯେତେ ଫଳ ମିଳେ, ସେ ଫଳ ପାଏ।
ଯୋ ଦଦାତି ପିତୄଣାଂ ତୁ ପିଂଡେ ତୁଲସିସଂଭଵମ୍ । ଦଲଂ ସଂଜାଯତେ ତୃପ୍ତିଃ ପତ୍ରେ ପତ୍ରେ ଶତାବ୍ଦିକା
ଯିଏ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ତୁଳସୀ ଦଳ ଦିଆ ପିଣ୍ଡ ଦେଉଛି, ପ୍ରତିଟି ପତ୍ରରେ ଶତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେମାନେ ତୃପ୍ତି ପାଆନ୍ତି।
ତୁଲସୀମୂଲମୃତ୍ସ୍ନୈଵ ସ୍ନାନଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଵିଶେଷତଃ । ତେନ ତୀର୍ଥେ କୃତଂ ସ୍ନାନଂ ଯାଵଚ୍ଚାଂଗେ ଚ ମୃତ୍ତିକା
ତୁଳସୀ ମୂଳର ମାଟି ଦ୍ୱାରା ବିଶେଷ କରି ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁଯାଏଁ ଏହି ମାଟି ଦେହରେ ରହିଥାଏ, ସେଉଁଯାଏଁ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ସମାନ ଫଳ ମିଳେ।
ତଦୀଯ ଯାତୁ ମଂଜର୍ଯା ପୂଜନଂ ଚ କରୋତି ଯଃ । ନାନାପୁଷ୍ପୈଃ କୃତା ପୂଜା ଯାଵଚ୍ଚଂଦ୍ରଦିଵାକରୌ
ଯିଏ ତୁଳସୀ ମଞ୍ଜରୀ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରେ, ବିଭିନ୍ନ ଫୁଲରେ ଯେଉଁ ପୂଜା ହେଉଛି, ସେ ପୂଜା ଚନ୍ଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ ଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଟିକି ରହେ।
ଯସ୍ମିନ୍ଗୃହେଽଵତିଷ୍ଠେତ ତୁଲସୀ ଵୃକ୍ଷଵାଟିକା । ଦର୍ଶନାତ୍ସ୍ପର୍ଶନାଚ୍ଚୈଵ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦିପାତକମ୍ । ତତ୍ସର୍ଵଂ ଵିଲଯଂ ଯାତି ଦର୍ଶନେନୈଵ ନାରଦ
ଯେଉଁ ଘରେ ତୁଳସୀ ଗଛର ବାଡ଼ି ଅଛି, ସେଠାରେ ଦେଖିବା କିମ୍ବା ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ମାତ୍ରରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଭଳି ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ହେ ନାରଦ, ଦେଖିବା ମାତ୍ରରେ।
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ- ଅଥାନ୍ଯତ୍ତେ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶୃଣୁଷ୍ଵୈକାଗ୍ରମାନସଃ । ନ କସ୍ଯାପି ଚ କଥିତଂ ଶୃଣୁ ଦେଵର୍ଷିସତ୍ତମ
ମହାଦେବ କହିଲେ—ଏବେ ଆଉ ଏକ କଥା କହିବି, ଏକାଗ୍ର ମନେ ଶୁଣ। ଏହା କାହାକୁ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇନାହିଁ—ହେ ଦେବର୍ଷି ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଶୁଣ।
ଯତ୍ର ଯତ୍ର ଗୃହେ ଗ୍ରାମେ ଵନେ ଵା ତୁଲସୀ ଭଵେତ୍ । ତତ୍ର ତତ୍ର ଜଗତ୍ସ୍ଵାମୀ ପ୍ରୀତାତ୍ମା ଚ ଵସେଦ୍ଧରିଃ
ଯେଉଁଯେଉଁ ଘର, ଗାଁ କିମ୍ବା ଜଙ୍ଗଲରେ ତୁଳସୀ ଅଛି, ସେଉଁଠି ଜଗତ୍ ସ୍ୱାମୀ ହରି ଖୁସି ହୃଦୟରେ ବାସ କରନ୍ତି।
ଗୃହେ ତସ୍ମିନ୍ନ ଦାରିଦ୍ର୍ଯଂ ନାଯୋଗୋ ବଂଧୁସଂଭଵଃ । ନ ଦୁଃଖଂ ନ ଭଯଂ ରୋଗସ୍ତୁଲସୀ ଯତ୍ର ତିଷ୍ଠତି
ଯେଉଁ ଘରରେ ତୁଳସୀ ଥାଏ, ସେଠାରେ କେବେ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, ସମ୍ବନ୍ଧୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖ, ଦୁଃଖ, ଭୟ କିମ୍ବା ରୋଗ ଆସେ ନାହିଁ।
ସର୍ଵତ୍ର ତୁଲସୀ ପୁଣ୍ଯା ପୁଣ୍ଯକ୍ଷେତ୍ରେ ଵିଶେଷତଃ । ସଂନିଧୌ ତସ୍ଯ ଦେଵସ୍ଯ ରୋପଣାତ୍ପୃଥିଵୀତଲେ
ତୁଳସୀ ସବୁଠାରେ ପବିତ୍ର, କିନ୍ତୁ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ବିଶେଷ ଭାବରେ। ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କୁ ଭଗବାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଭୂମିରେ ରୋପାଯାଏ—
ତେଷାଂ ଵିଷ୍ଣୁପଦଂ ନିତ୍ଯଂ ତୁଲସ୍ଯାରୋପଣେ କୃତେ । ଉତ୍ପାଦାନ୍ଦାରୁଣାନ୍ରୋଗାନ୍ଦୁର୍ନିମିତ୍ତାନ୍ଯନେକଶଃ । ତୁଲସ୍ଯାଭ୍ଯର୍ଚିତେ ଭକ୍ତ୍ଯା ହଂତ ଶାଂତିକରୋ ହରିଃ
ଯେମାନେ ତୁଳସୀ ରୋପଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସଦା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଦୁର୍ଦ୍ଦାର ରୋଗ ଓ ଅନେକ ଅଶୁଭ ଘଟଣା ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ଭକ୍ତି ସହିତ ତୁଳସୀ ପୂଜା କରାଯାଏ, ତେବେ ହରି ଶାନ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି।
ତୁଲସୀଗଂଧମାଘ୍ରାଯ ଯତ୍ର ଗଚ୍ଛତି ମାରୁତଃ । ଦିଶୋ ଦଶ ଚ ତାଃ ପୂତା ଭୂତଗ୍ରାମଶ୍ଚତୁର୍ଵିଧଃ
ଯେଉଁଠାରେ ତୁଳସୀର ସୁଗନ୍ଧ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ପହଞ୍ଚେ, ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଦଶ ଦିଗ ଓ ଚାରି ପ୍ରକାରର ଜୀବ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଯସ୍ମିନ୍ଗୃହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୁଲସୀମୂଲମୃତ୍ତିକା । ସର୍ଵଦା ତତ୍ର ତିଷ୍ଠଂତି ଦେଵତାଶ୍ଚ ଶିଵୋ ହରିଃ
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେଉଁ ଘରରେ ତୁଳସୀ ମୂଳର ମାଟି ରହିଛି, ସେଠାରେ ସବୁବେଳେ ଦେବତାମାନେ, ଶିବ ଓ ହରି ବସିଥାନ୍ତି।
ତୁଲସୀଵନଜା ଛାଯା ଯତ୍ର ଯତ୍ର ଭଵେଦ୍ଦିଵଜ । ତର୍ପଣଂ କୁରୁତେ ତତ୍ର ପିତୄଣାଂ ଦତ୍ତମକ୍ଷଯମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ତୁଳସୀବନର ଛାୟା ରହିଛି, ସେଠାରେ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଦିଆଯାଇଥିବା ତର୍ପଣ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ।