ଜଟାଜୂଟେ ଚ ସଂଧାର୍ଯ ଵର୍ଷାଣାମଯୁତଂ ସ୍ଥିତମ୍ । ନ ନିଃସୃତା ତଦା ଗଂଗା ଈଶସ୍ଯୈଵ ପ୍ରଭାଵତଃ
ଜଟାରେ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ଧରି ରଖାଗଲା; ଭଗବାନଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଗଙ୍ଗା ସେତେବେଳେ ବାହାରିଲେ ନାହିଁ।
ଵିଚାରିତଂ ତଦା ତେନ କ୍ଵ ଗତା ମମ ମାତୃକା । ସ ଧ୍ଯାନେନ ଵିଚାର୍ଯୈଵଂ ଗୃହୀତା ଚେଶ୍ଵରେଣ ତୁ
ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ — 'ମୋ ମା କେଉଁଠି ଗଲେ?' ଧ୍ୟାନରେ ବିଚାର କରି, ଭଗବାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗ୍ରହଣ ହେବାକୁ ଜାଣିଲେ।
ତତଃ କୈଲାସମଗମତ୍ସ ତୁ ଭଗୀରଥୋ ନୃପଃ । ତତ୍ର ଗତ୍ଵା ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ହ୍ଯକରୋଦୁଲ୍ବଣଂ ତପଃ
ତାପରେ ଭାଗୀରଥ ରାଜା କୈଳାସକୁ ଗଲେ; ସେଠି ପହଞ୍ଚି, ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୃଢ଼ ତପସ୍ୟା କଲେ।
ଆରାଧିତସ୍ତଦା ତେନ ଦତ୍ତଵାନହମାପଗାମ୍ । ଏକଂ କେଶଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଦତ୍ତା ତ୍ରିପଥଗା ତଦା
ସେ ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଇ, ମୁଁ ନଦୀକୁ ଦେଲି; ଏକ କେଶ ଛାଡି, ତିନି ମାର୍ଗରେ ବହୁଥିବା ଗଙ୍ଗାକୁ ଦେଲି।
ସ ଗୃହୀତ୍ଵା ଗତୋ ଗଂଗାଂ ପାତାଲେ ଯତ୍ର ପୂର୍ଵଜାଃ । ଅଲକନଂଦା ତଦା ନାମ ଗଂଗାଯାଃ ପ୍ରଥମଂ ସ୍ମୃତମ୍
ସେ ଗଙ୍ଗାକୁ ନେଇ ପାତାଳକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ପୂର୍ବଜମାନେ ବସିଥାନ୍ତି; ସେ ସମୟରେ ଗଙ୍ଗାକୁ 'ଅଳକାନନ୍ଦା' ନାମରେ ପ୍ରଥମେ ଜଣାଗଲା।
ହରିଦ୍ଵାରେ ଯଦାଯାତା ଵିଷ୍ଣୁପାଦୋଦକୀ ତଦା । ତଦେଵ ତୀର୍ଥଂ ପ୍ରଵରଂ ଦେଵାନାମପି ଦୁର୍ଲ୍ଲଭମ୍
ହରିଦ୍ୱାରକୁ ଆସିଲେ, ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଦର ଜଳ ହେଲେ; ଏହି ସ୍ଥାନଟି ଦେବମାନେ ପାଇବାକୁ ଅତି ଦୁର୍ଲଭ, ସବୁଠୁ ଉତ୍ତମ ତୀର୍ଥ।
ତତ୍ତୀର୍ଥେ ଚ ନରଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ହରିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିଶେଷତଃ । ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ ଯେ କୁର୍ଵଂତି ନ ଚୈତେ ଦୁଃଖଭାଗିନଃ
ଏହି ତୀର୍ଥରେ ଯିଏ ସ୍ନାନ କରି, ବିଶେଷକରି ହରିଙ୍କୁ ଦେଖି, ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରନ୍ତି, ସେମାନେ କେବେ ଦୁଃଖର ଭାଗୀ ହେନାହାନ୍ତି।
ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦି ପାପାନାଂ ରାଶଯଃ ସଂତ୍ଯନେକଶଃ । ଵିଲଯଂ ଯାଂତି ତେ ସର୍ଵେ ହରେର୍ଦର୍ଶନତଃ ସଦା
ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାପର ଯେତେ ଗୁଡିକ ଥାଏ, ସେମାନେ ସବୁ ହରିଙ୍କୁ ଦେଖିବାରେ ସଦା ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଏକଦା କେଶଵସ୍ଥାନେ ହରିଦ୍ଵାରେ ହ୍ଯହଂ ଗତଃ । ତସ୍ମାତ୍ତୀର୍ଥପ୍ରଭାଵାଚ୍ଚ ଜାତୋଽହଂ ଵିଷ୍ଣୁରୂପଵାନ୍
ଏକଦିନ ମୁଁ କେଶବଙ୍କ ସ୍ଥାନ, ହରିଦ୍ୱାରକୁ ଗଲି; ଏହି ତୀର୍ଥର ଶକ୍ତିରେ, ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁର ରୂପରେ ଜନ୍ମ ନେଲି।
ଯେ ଗଚ୍ଛଂତି ନରଶ୍ରେଷ୍ଠାସ୍ତେ ଵୈ ଯାଂତି ହ୍ଯନାମଯମ୍ । ଚତୁର୍ଭୁଜାସ୍ତୁ ତେ ଲୋକାଃ ନରା ନାର୍ଯଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ
ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଏଠାକୁ ଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଦୁଃଖମୁକ୍ତ ହୋଇଯାନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କର ଲୋକ ଚାରି ହାତ ଥାଏ, ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ।
ଵୈକୁଂଠଂ ଯାଂତି ତେ ସର୍ଵେ ହରେର୍ଦର୍ଶନମାତ୍ରତଃ । ମମାପ୍ଯଧିକ ତୀର୍ଥଂ ତୁ ହରିଦ୍ଵାରଂ ସୁଶୋଭନମ୍
ସେମାନେ ହରିଙ୍କୁ ଦେଖିବା ମାତ୍ରେ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି; ମୋ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ, ହରିଦ୍ୱାର ସବୁଠୁ ଉତ୍ତମ ଓ ସୁନ୍ଦର ତୀର୍ଥ।
ତୀର୍ଥାନାଂ ପ୍ରଵରଂ ତୀର୍ଥଂ ଚତୁର୍ଵର୍ଗପ୍ରଦାଯକମ୍ । କଲୌ ଧର୍ମକରଂ ପୁଂସାଂ ମୋକ୍ଷଦଂ ଚାର୍ଥଦଂ ତଥା
ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ତୀର୍ଥ ସବୁଠୁ ଉତ୍ତମ, ଚାରି ପ୍ରକାର ଲକ୍ଷ୍ୟ ଦେଇଥାଏ; କଳିଯୁଗରେ ଏହା ଲୋକଙ୍କୁ ଧର୍ମ ଦେଉଛି, ମୋକ୍ଷ ଓ ଧନ ମଧ୍ୟ ଦେଉଛି।
ଯତ୍ର ଗଂଗା ମହାରମ୍ଯା ନିତ୍ଯଂ ଵହତି ନିର୍ମଲା । ଏତତ୍କଥାନକଂ ପୁଣ୍ଯଂ ହରିଦ୍ଵାରାଖ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍
ଏଠାରେ ମହାରମ୍ୟ ଓ ସଦା ଶୁଦ୍ଧ ଗଙ୍ଗା ସର୍ବଦା ବହୁଛି; ଏହି ହରିଦ୍ୱାର ନାମକ ପବିତ୍ର ଏବଂ ଉତ୍ତମ କଥା।
ଉକ୍ତଂ ଚ ଶୃଣ୍ଵତାଂ ପୁଂସାଂ ଫଲଂ ଭଵତି ଶାଶ୍ଵତମ୍ । ଅଶ୍ଵମେଧେ କୃତେ ଯାଗେ ଗୋସହସ୍ରେ ତଥୈଵ ଚ
ଏହା ଶୁଣିଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଚିରକାଳୀନ ଫଳ ମିଳେ; ଏହା ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କିମ୍ବା ହଜାର ଗଂ ଦାନ କରିଥିବା ଫଳ ସମାନ।
ତତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ଲଭତେ ଵିଦ୍ଵାନ୍ହରେର୍ଦର୍ଶନମାତ୍ରତଃ । ଗୋହଂତା ବ୍ରହ୍ମହା ଚୈଵ ଯେ ଚାନ୍ଯେ ପିତୃଘାତକାଃ
ବିଦ୍ୱାନ ଲୋକ ହରିଙ୍କୁ ଦେଖିବା ମାତ୍ରେ ଏହି ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତି; ଗଂହତ୍ୟାକାରୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାକାରୀ, କିମ୍ବା ପିତା ହତ୍ୟାକାରୀ ମଧ୍ୟ।
ଏଵଂଵିଧାନି ପାପାନି ବହୂନ୍ଯପି ଚ ଵୈ ଦ୍ଵିଜ । ଵିଲଯଂ ଯାଂତି ସର୍ଵାଣି ହରେର୍ଦର୍ଶନମାତ୍ରତଃ
ଏଭଳି ଅନେକ ପାପ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦ୍ୱିଜ, ସବୁ ହରିଙ୍କୁ ଦେଖିବା ମାତ୍ରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ-। ଗାଂଗଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଯଥୋକ୍ତଂ ମୁନିସତ୍ତମ । ଯସ୍ଯ ଶ୍ରଵଣମାତ୍ରେଣ ଅଘଂ ନଶ୍ଯତି ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍
ମହାଦେବ କହିଲେ— ମୁଁ ଗଙ୍ଗାର ମହିମା କହିବି, ଯେପରି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ କହିଥିଲେ; ଏହା ଶୁଣିବା ମାତ୍ରେ ପାପ ତୁରନ୍ତ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ଗଂଗାଗଂଗେତି ଯୋବ୍ରୂଯାଦ୍ଯୋଜନାନାଂ ଶତୈରପି । ମୁଚ୍ଯତେ ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯୋ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଂ ସ ଗଚ୍ଛତି
ଯିଏ 'ଗଙ୍ଗା, ଗଙ୍ଗା' ବୋଲି କହିଥାଏ, ଯଦି ଶତ ଯୋଜନ ଦୂରରୁ ମଧ୍ୟ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁର ଲୋକକୁ ଯାଏ।
ଚରଣାବ୍ଜସମୁଦ୍ଭୂତା ଗଂଗା ନାମେତି ଵିଶ୍ରୁତା । ପାପାନାଂ ସ୍ଥୂଲରାଶୀନାଂ ନାଶିନୀ ଚେତି ନାରଦ
ଗଙ୍ଗା ପାଦପଦ୍ମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ଏହି ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ନାରଦ, ସେ ମହାପାପର ଏକାଗ୍ର ନାଶକୀ।
ନର୍ମଦା ସରଯୂଶ୍ଚୈଵ ତଥା ଵେତ୍ରଵତୀ ନଦୀ । ତାପୀ ପଯୋଷ୍ଣୀ ଚଂଦ୍ରା ଚ ଵିପାଶା କର୍ମନାଶିନୀମ୍
ନର୍ମଦା, ସରୟୂ, ଏବଂ ବେତ୍ରବତୀ ନଦୀ; ତାପୀ, ପୟୋଷ୍ଣୀ, ଚନ୍ଦ୍ରା ଓ ବିପାଶା, କର୍ମ ନାଶକ।
ପୁଷ୍ଯା ପୂର୍ଣା ତଥା ଦୀପା ଵିଦୀପା ସୂର୍ଯତେଜସା । ସହସ୍ରଵୃଷଦାନାତ୍ତୁ ଯତ୍ଫଲଂ ଲଭତେ ଧ୍ରୁଵମ୍
ପୁଷ୍ୟା, ପୂର୍ଣ୍ଣା, ଦୀପା, ବିଦୀପା, ସୂର୍ଯ୍ୟର ତେଜରେ ଚମକୁଛି; ହଜାର ବୃଷ ଦାନ କରିଥିବା ନିଶ୍ଚିତ ଫଳ।
ତତ୍ଫଲଂ ସମଵାପ୍ନୋତି ଗଂଗାଦର୍ଶନତଃ କ୍ଷଣାତ୍ । ଇଯଂ ଗଂଗା ମହାପୁଣ୍ଯା ବ୍ରହ୍ମଘ୍ନାନାଂ ଵିଶେଷତଃ
ସେଇ ଫଳ ଗଙ୍ଗାକୁ ଦେଖିବା ମାତ୍ରେ ତୁରନ୍ତ ମିଳିଯାଏ; ଏହି ଗଙ୍ଗା ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାକାରୀଙ୍କ ପାଇଁ ବିଶେଷ ମହାପୁଣ୍ୟ।
ତେଷାଂ ନିରଯଯୁକ୍ତାନାଂ ଗଂଗା ପାପପ୍ରହାରିଣୀ । ଚଂଦ୍ର ସୂର୍ଯୋପରାଗେ ଚ ଯତ୍ଫଲଂ ଵିଦ୍ଯତେଽନଘ
ଯେମାନେ ନରକରେ ବନ୍ଧିତ, ସେମାନଙ୍କ ପାପକୁ ଦୂର କରିବା ଗଙ୍ଗା ଚାନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣରେ ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ସେହି ଫଳ ଦେଇଥାଏ, ହେ ନିର୍ମଳ।
ତତ୍ଫଲଂ ସମଵାପ୍ନୋତି ଗଂଗାଦର୍ଶନମାତ୍ରତଃ । ଯଥା ସୂର୍ଯୋଦଯେ ତାତ ତମୋ ଗଚ୍ଛତି ଦୂରତଃ
ଗଙ୍ଗାକୁ ଦେଖିବା ମାତ୍ରରେ ଏହି ଫଳ ମିଳିଯାଏ; ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେଲେ ଅନ୍ଧାର ଦୂରେ ଚାଲିଯାଏ, ଏହିପରି।
ତଥା ଗଂଗାପ୍ରଭାଵେନ ଵିଲଯଂ ଯାତି ପାତକମ୍ । ମାନ୍ଯେଯଂ ସର୍ଵଦା ଲୋକେ ପଵିତ୍ରା ପାପନାଶିନୀ
ଗଙ୍ଗାର ଶକ୍ତିରେ ପାପ ଦୂରିଯାଏ; ଏହି ପବିତ୍ର ଓ ପାପ ନାଶିନୀକୁ ସବୁବେଳେ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ।
କଲ୍ଯାଣରୂପା ସତତଂ ଵିଷ୍ଣୁନା ନିର୍ମିତା ପୁରା । ଦିଵ୍ଯରୂପା ତୁ ଜନନୀ ଦୀନାନାଂ ପାଵନୀ ସ୍ମୃତା
ସେ ସଦା ଶୁଭାକାର, ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲେ; ଦିବ୍ୟ ରୂପରେ, ଦୁଃଖିତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପବିତ୍ର କରୁଥିବା ଜନନୀ ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।
ଦେଵାନାଂ ଚ ଯଥା ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତଥା ଗଂଗୋତ୍ତମା ନଦୀ । ଯେ କୁର୍ଵଂତି ନରାଃ ସ୍ନାନଂ ମାଘମାସେ ନିରଂତରମ୍
ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବିଷ୍ଣୁ ଯେପରି, ନଦୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଗଙ୍ଗା ସର୍ବୋତ୍ତମ; ଯେମାନେ ମାଘ ମାସରେ ନିରନ୍ତର ସ୍ନାନ କରନ୍ତି—
ନ ତେଷାଂ ଵିଦ୍ଯତେ ଦୁଃଖଂ କଲ୍ପାନାଂ ଚ ଶତତ୍ରଯମ୍ । ଯତ୍ର ଗଂଗା ଚ ଯମୁନା ଯତ୍ର ଚୈଵ ସରସ୍ଵତୀ । ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ଚ ପୀତ୍ଵା ଚ ମୁକ୍ତିଭାଗୀ ନ ସଂଶଯଃ
ତାଙ୍କ ପାଇଁ ତିନିଶ ଶତ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କେହି ଦୁଃଖ ନାହିଁ; ଯେଉଁଠାରେ ଗଙ୍ଗା, ଯମୁନା ଓ ସରସ୍ୱତୀ ମିଶିଥାଏ, ସେଠା ସ୍ନାନ କରି ଓ ପାନ କରି ନିଶ୍ଚିତ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ-। ତ୍ଵଦ୍ଵାର୍ତାଂ ପ୍ରିଯତୋ ବ୍ରଵୀମି ଯଦହଂ ସା ସ୍ତୁସ୍ତୁତିସ୍ତେ ପ୍ରଭୋ ଯଦ୍ଭୁଂଜେ ତଵ ତନ୍ନିଵେଦନମଥୋ ଯଦ୍ଯାମି ସା ପ୍ରେଷ୍ଯତା । ଯଚ୍ଛାଂତଃ ସ୍ଵପିମି ତ୍ଵଦଂଘ୍ରିଯୁଗଲେ ଦଂଡପ୍ରଣାମୋଽସ୍ତୁ ନଃ। ସ୍ଵାମିନ୍ଯଚ୍ଚ କରୋମି ତେନ ସ ଭଵାନ୍ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵରଃ ପ୍ରୀଯତାମ୍
ମହାଦେବ କହିଲେ— ମୁଁ ତୁମର କଥା ସ্নେହରେ କହୁଛି; ମୁଁ ଯେଉଁ ଷ୍ଟୁତି କରିଏ, ସେ ତୁମର ଷ୍ଟୁତି; ମୁଁ ଯେଉଁ ଭୋଗ କରିଏ, ସେ ତୁମର ନିବେଦନ; ମୁଁ ଯେଉଁଠାରେ ଯାଏ, ସେ ତୁମର ପ୍ରେରଣା। ମୁଁ ଶୁଅ ଦିନେ, ମୋର ପ୍ରଣାମ ତୁମର ପାଦପଦ୍ମରେ ହେଉ; ମୁଁ ଯାହା କରିଏ, ତାହାରେ ତୁମେ, ସର୍ବେଶ୍ୱର, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଉ।
ଦୃଷ୍ଟେନ ଵଂଦିତେନାପି ସ୍ପୃଷ୍ଟେନ ଚ ଧୃତେନ କେ
ଦେଖିବା, ଷ୍ଟୁତି କରିବା, ସ୍ପର୍ଶ କରିବା, ଧରିବା ଦ୍ୱାରା—