ଷଷ୍ଟିଂପୁତ୍ରସହସ୍ରାଣି ଏକା ଵଵ୍ରେ ତରସ୍ଵିନାମ୍ । ଏକା ଵଂଶଧରଂ ତ୍ଵେକଂ ଯଥେଷ୍ଟଂ ଵରଶାଲିନୀ
ଏକ ଜନା ଷଠି ହଜାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ପାଇବାକୁ ଚାହିଲେ; ଅନ୍ୟ ଜନା ଏକ ପୁଅ ପାଇବାକୁ ଚାହିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ବଂଶ ଚାଲିବ।
ତତ୍ରୈକା ସୁଷୁଵେ ତୁଂବ୍ଯାଂ ପୁତ୍ରାନ୍ଶୂରାନ୍ବହୂନଥ । ତେ ତୁ ସର୍ଵେଽପି ଧାତ୍ରୀଭିର୍ଵର୍ଦ୍ଧିତାସ୍ତୁ ଯଥାକ୍ରମମ୍
ଏଠାରେ ଏକ ଜନା କୁମ୍ବରେ ଅନେକ ସାହସୀ ପୁଅ ପ୍ରସବ କଲେ; ସେମାନେ ସମୟ ଅନୁସାରେ ଧାତ୍ରୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ପାଳିତ ହେଲେ।
କପିଲାନାଂ ତୁ ଦୁଗ୍ଧାନାଂ ତେଷାଂ ତତ୍ର ମହାତ୍ମନାମ୍
ସେ ମହାତ୍ମାମାନେ କପିଳା ଗାଁର ଦୁଧରେ ପୋଷିତ ହେଲେ।
ତେନୈଵ ଦୁଗ୍ଧଯୋଗେନ ଵଵୃଧୁସ୍ତେ ମହାତ୍ମନଃ । ଏକଃ ପଂଚଜନୋ ନାମ ପୁତ୍ରୋ ରାଜା ବଭୂଵ ହ
ସେ ଦୁଧର ନିର୍ମଳ ପୋଷଣରେ ସେମାନେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲେ; ଏକ ପୁଅ, ନାମ ପଞ୍ଚଜନ, ରାଜା ହେଲେ।
ତତଃ ପଂଚଜନସ୍ଯାସୀଦଂଶୁମାନ୍ନାମ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ । ଦିଲୀପସ୍ତନଯସ୍ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ଯସ୍ଯ ଭଗୀରଥଃ
ପଞ୍ଚଜନଙ୍କ ପୁଅ ଅଂଶୁମାନ ନାମର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ; ତାଙ୍କ ପୁଅ ଦିଲୀପ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ଭାଗୀରଥ।
ଯସ୍ତୁ ଗଂଗାସରିଚ୍ଛ୍ରେଷ୍ଠାମାନଯାମାସ ସୁଵ୍ରତଃ । ସମୁଦ୍ର ମାନଯିତ୍ଵୈନାଂ ଦୁହିତୃତ୍ଵମକଲ୍ପଯତ୍
ସେ, ନିଜ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗଙ୍ଗା ନଦୀକୁ ଭୂମିକୁ ଆଣିଲେ; ସାଗରଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ତାଙ୍କୁ ଜନା ଭାବରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କଲେ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- କଥଂ ଗଂଗା ସମାନୀତା କିଂ ତପସ୍ତେନ ଵୈ କୃତମ୍ । ତତ୍ସର୍ଵଂ ମେ ସମାଚକ୍ଷ୍ଵ ସୁଵ୍ରତୋଽସି ଦଯାନିଧେ
ନାରଦ ପଚ୍ଛାଲେ — ଗଙ୍ଗା କିପରି ଆଣିଯାଇଲେ? ସେ କେଉଁ ତପସ୍ୟା କଲେ? ଏହା ସବୁ ମୋତେ କହନ୍ତୁ, କାରଣ ଆପଣ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ ଏବଂ ଦୟାର ଧାମ।
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ- ପୂର୍ଵଜାନାଂ ହିତାର୍ଥାଯ ଗତୋଽସୌ ହୈମକେ ଗିରୌ । ତତ୍ର ଗତ୍ଵା ତପସ୍ତପ୍ତଂ ଵର୍ଷାଣାମଯୁତଂ ତଦା
ମହାଦେବ କହିଲେ — ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ସେ ସୁନା ପାହାଡକୁ ଗଲେ; ସେଠି ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ତପସ୍ୟା କଲେ।
ଆଦିଦେଵଃ ପ୍ରସନ୍ନୋଽଭୂଦ୍ଯୋଽସୌ ଦେଵୋ ନିରଂଜନଃ । ତେନ ଦତ୍ତା ଇଯଂ ଗଂଗା ଆକାଶାତ୍ସମୁପସ୍ଥିତା
ଆଦିଦେବ, ନିର୍ମଳ ଏବଂ ପ୍ରସନ୍ନ, ସେଠି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଗଙ୍ଗା ଦିଆଯାଇଲା, ଯିଏ ଆକାଶରୁ ଅବତରିଲେ।
ତତ୍ର ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵରୋ ଦେଵୋ ଯତ୍ର ତିଷ୍ଠତି ନିତ୍ଯଶଃ । ଗଂଗାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଽଗତାଂ ତେନ ଗୃହୀତା ଜାହ୍ନଵୀ ତଦା
ଯେଉଁଠି ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର ଦେବ ସଦା ବସିଥାନ୍ତି, ଗଙ୍ଗାକୁ ଆସିବା ଦେଖି, ସେ ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ତାହା ପରେ ଜାହ୍ନବୀ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ।
ଜଟାଜୂଟେ ଚ ସଂଧାର୍ଯ ଵର୍ଷାଣାମଯୁତଂ ସ୍ଥିତମ୍ । ନ ନିଃସୃତା ତଦା ଗଂଗା ଈଶସ୍ଯୈଵ ପ୍ରଭାଵତଃ
ଜଟାରେ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ଧରି ରଖାଗଲା; ଭଗବାନଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଗଙ୍ଗା ସେତେବେଳେ ବାହାରିଲେ ନାହିଁ।
ଵିଚାରିତଂ ତଦା ତେନ କ୍ଵ ଗତା ମମ ମାତୃକା । ସ ଧ୍ଯାନେନ ଵିଚାର୍ଯୈଵଂ ଗୃହୀତା ଚେଶ୍ଵରେଣ ତୁ
ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ — 'ମୋ ମା କେଉଁଠି ଗଲେ?' ଧ୍ୟାନରେ ବିଚାର କରି, ଭଗବାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗ୍ରହଣ ହେବାକୁ ଜାଣିଲେ।
ତତଃ କୈଲାସମଗମତ୍ସ ତୁ ଭଗୀରଥୋ ନୃପଃ । ତତ୍ର ଗତ୍ଵା ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ହ୍ଯକରୋଦୁଲ୍ବଣଂ ତପଃ
ତାପରେ ଭାଗୀରଥ ରାଜା କୈଳାସକୁ ଗଲେ; ସେଠି ପହଞ୍ଚି, ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୃଢ଼ ତପସ୍ୟା କଲେ।
ଆରାଧିତସ୍ତଦା ତେନ ଦତ୍ତଵାନହମାପଗାମ୍ । ଏକଂ କେଶଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଦତ୍ତା ତ୍ରିପଥଗା ତଦା
ସେ ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଇ, ମୁଁ ନଦୀକୁ ଦେଲି; ଏକ କେଶ ଛାଡି, ତିନି ମାର୍ଗରେ ବହୁଥିବା ଗଙ୍ଗାକୁ ଦେଲି।
ସ ଗୃହୀତ୍ଵା ଗତୋ ଗଂଗାଂ ପାତାଲେ ଯତ୍ର ପୂର୍ଵଜାଃ । ଅଲକନଂଦା ତଦା ନାମ ଗଂଗାଯାଃ ପ୍ରଥମଂ ସ୍ମୃତମ୍
ସେ ଗଙ୍ଗାକୁ ନେଇ ପାତାଳକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ପୂର୍ବଜମାନେ ବସିଥାନ୍ତି; ସେ ସମୟରେ ଗଙ୍ଗାକୁ 'ଅଳକାନନ୍ଦା' ନାମରେ ପ୍ରଥମେ ଜଣାଗଲା।
ହରିଦ୍ଵାରେ ଯଦାଯାତା ଵିଷ୍ଣୁପାଦୋଦକୀ ତଦା । ତଦେଵ ତୀର୍ଥଂ ପ୍ରଵରଂ ଦେଵାନାମପି ଦୁର୍ଲ୍ଲଭମ୍
ହରିଦ୍ୱାରକୁ ଆସିଲେ, ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଦର ଜଳ ହେଲେ; ଏହି ସ୍ଥାନଟି ଦେବମାନେ ପାଇବାକୁ ଅତି ଦୁର୍ଲଭ, ସବୁଠୁ ଉତ୍ତମ ତୀର୍ଥ।
ତତ୍ତୀର୍ଥେ ଚ ନରଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ହରିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିଶେଷତଃ । ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ ଯେ କୁର୍ଵଂତି ନ ଚୈତେ ଦୁଃଖଭାଗିନଃ
ଏହି ତୀର୍ଥରେ ଯିଏ ସ୍ନାନ କରି, ବିଶେଷକରି ହରିଙ୍କୁ ଦେଖି, ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରନ୍ତି, ସେମାନେ କେବେ ଦୁଃଖର ଭାଗୀ ହେନାହାନ୍ତି।
ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦି ପାପାନାଂ ରାଶଯଃ ସଂତ୍ଯନେକଶଃ । ଵିଲଯଂ ଯାଂତି ତେ ସର୍ଵେ ହରେର୍ଦର୍ଶନତଃ ସଦା
ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାପର ଯେତେ ଗୁଡିକ ଥାଏ, ସେମାନେ ସବୁ ହରିଙ୍କୁ ଦେଖିବାରେ ସଦା ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଏକଦା କେଶଵସ୍ଥାନେ ହରିଦ୍ଵାରେ ହ୍ଯହଂ ଗତଃ । ତସ୍ମାତ୍ତୀର୍ଥପ୍ରଭାଵାଚ୍ଚ ଜାତୋଽହଂ ଵିଷ୍ଣୁରୂପଵାନ୍
ଏକଦିନ ମୁଁ କେଶବଙ୍କ ସ୍ଥାନ, ହରିଦ୍ୱାରକୁ ଗଲି; ଏହି ତୀର୍ଥର ଶକ୍ତିରେ, ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁର ରୂପରେ ଜନ୍ମ ନେଲି।
ଯେ ଗଚ୍ଛଂତି ନରଶ୍ରେଷ୍ଠାସ୍ତେ ଵୈ ଯାଂତି ହ୍ଯନାମଯମ୍ । ଚତୁର୍ଭୁଜାସ୍ତୁ ତେ ଲୋକାଃ ନରା ନାର୍ଯଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ
ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଏଠାକୁ ଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଦୁଃଖମୁକ୍ତ ହୋଇଯାନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କର ଲୋକ ଚାରି ହାତ ଥାଏ, ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ।
ଵୈକୁଂଠଂ ଯାଂତି ତେ ସର୍ଵେ ହରେର୍ଦର୍ଶନମାତ୍ରତଃ । ମମାପ୍ଯଧିକ ତୀର୍ଥଂ ତୁ ହରିଦ୍ଵାରଂ ସୁଶୋଭନମ୍
ସେମାନେ ହରିଙ୍କୁ ଦେଖିବା ମାତ୍ରେ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି; ମୋ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ, ହରିଦ୍ୱାର ସବୁଠୁ ଉତ୍ତମ ଓ ସୁନ୍ଦର ତୀର୍ଥ।
ତୀର୍ଥାନାଂ ପ୍ରଵରଂ ତୀର୍ଥଂ ଚତୁର୍ଵର୍ଗପ୍ରଦାଯକମ୍ । କଲୌ ଧର୍ମକରଂ ପୁଂସାଂ ମୋକ୍ଷଦଂ ଚାର୍ଥଦଂ ତଥା
ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ତୀର୍ଥ ସବୁଠୁ ଉତ୍ତମ, ଚାରି ପ୍ରକାର ଲକ୍ଷ୍ୟ ଦେଇଥାଏ; କଳିଯୁଗରେ ଏହା ଲୋକଙ୍କୁ ଧର୍ମ ଦେଉଛି, ମୋକ୍ଷ ଓ ଧନ ମଧ୍ୟ ଦେଉଛି।
ଯତ୍ର ଗଂଗା ମହାରମ୍ଯା ନିତ୍ଯଂ ଵହତି ନିର୍ମଲା । ଏତତ୍କଥାନକଂ ପୁଣ୍ଯଂ ହରିଦ୍ଵାରାଖ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍
ଏଠାରେ ମହାରମ୍ୟ ଓ ସଦା ଶୁଦ୍ଧ ଗଙ୍ଗା ସର୍ବଦା ବହୁଛି; ଏହି ହରିଦ୍ୱାର ନାମକ ପବିତ୍ର ଏବଂ ଉତ୍ତମ କଥା।
ଉକ୍ତଂ ଚ ଶୃଣ୍ଵତାଂ ପୁଂସାଂ ଫଲଂ ଭଵତି ଶାଶ୍ଵତମ୍ । ଅଶ୍ଵମେଧେ କୃତେ ଯାଗେ ଗୋସହସ୍ରେ ତଥୈଵ ଚ
ଏହା ଶୁଣିଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଚିରକାଳୀନ ଫଳ ମିଳେ; ଏହା ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କିମ୍ବା ହଜାର ଗଂ ଦାନ କରିଥିବା ଫଳ ସମାନ।
ତତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ଲଭତେ ଵିଦ୍ଵାନ୍ହରେର୍ଦର୍ଶନମାତ୍ରତଃ । ଗୋହଂତା ବ୍ରହ୍ମହା ଚୈଵ ଯେ ଚାନ୍ଯେ ପିତୃଘାତକାଃ
ବିଦ୍ୱାନ ଲୋକ ହରିଙ୍କୁ ଦେଖିବା ମାତ୍ରେ ଏହି ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତି; ଗଂହତ୍ୟାକାରୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାକାରୀ, କିମ୍ବା ପିତା ହତ୍ୟାକାରୀ ମଧ୍ୟ।
ଏଵଂଵିଧାନି ପାପାନି ବହୂନ୍ଯପି ଚ ଵୈ ଦ୍ଵିଜ । ଵିଲଯଂ ଯାଂତି ସର୍ଵାଣି ହରେର୍ଦର୍ଶନମାତ୍ରତଃ
ଏଭଳି ଅନେକ ପାପ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦ୍ୱିଜ, ସବୁ ହରିଙ୍କୁ ଦେଖିବା ମାତ୍ରେ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ-। ଗାଂଗଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଯଥୋକ୍ତଂ ମୁନିସତ୍ତମ । ଯସ୍ଯ ଶ୍ରଵଣମାତ୍ରେଣ ଅଘଂ ନଶ୍ଯତି ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍
ମହାଦେବ କହିଲେ— ମୁଁ ଗଙ୍ଗାର ମହିମା କହିବି, ଯେପରି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ କହିଥିଲେ; ଏହା ଶୁଣିବା ମାତ୍ରେ ପାପ ତୁରନ୍ତ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ଗଂଗାଗଂଗେତି ଯୋବ୍ରୂଯାଦ୍ଯୋଜନାନାଂ ଶତୈରପି । ମୁଚ୍ଯତେ ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯୋ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଂ ସ ଗଚ୍ଛତି
ଯିଏ 'ଗଙ୍ଗା, ଗଙ୍ଗା' ବୋଲି କହିଥାଏ, ଯଦି ଶତ ଯୋଜନ ଦୂରରୁ ମଧ୍ୟ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ବିଷ୍ଣୁର ଲୋକକୁ ଯାଏ।
ଚରଣାବ୍ଜସମୁଦ୍ଭୂତା ଗଂଗା ନାମେତି ଵିଶ୍ରୁତା । ପାପାନାଂ ସ୍ଥୂଲରାଶୀନାଂ ନାଶିନୀ ଚେତି ନାରଦ
ଗଙ୍ଗା ପାଦପଦ୍ମରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ଏହି ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ନାରଦ, ସେ ମହାପାପର ଏକାଗ୍ର ନାଶକୀ।
ନର୍ମଦା ସରଯୂଶ୍ଚୈଵ ତଥା ଵେତ୍ରଵତୀ ନଦୀ । ତାପୀ ପଯୋଷ୍ଣୀ ଚଂଦ୍ରା ଚ ଵିପାଶା କର୍ମନାଶିନୀମ୍
ନର୍ମଦା, ସରୟୂ, ଏବଂ ବେତ୍ରବତୀ ନଦୀ; ତାପୀ, ପୟୋଷ୍ଣୀ, ଚନ୍ଦ୍ରା ଓ ବିପାଶା, କର୍ମ ନାଶକ।