ସର୍ଵଧର୍ମଜଯୀ ରାଜା ଵିଜିତ୍ଯେମାଂ ଵସୁଂଧରାମ୍ । ଆଶୁ ସଂସ୍କାରଯାମାସ ଵାଜିମେଧାଯ ପାର୍ଥିଵଃ
ସମସ୍ତ ଧର୍ମରେ ବିଜୟୀ ହୋଇ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଜିତି, ସେ ରାଜା ଶୀଘ୍ର ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଲେ।
ତସ୍ଯ ଚାରଯତଃସୋଽଶ୍ଵଃ ସମୁଦ୍ରେ ପୂର୍ଵଦକ୍ଷିଣେ । ଵେଲା ସମୀପେଽପହୃତୋ ଭୂମିଂ ଚୈଵ ପ୍ରଵେଶିତଃ
ଯଜ୍ଞ ଚାଲିଥିବା ବେଳେ, ତାଙ୍କର ଘୋଡ଼ା ପୂର୍ବ-ଦକ୍ଷିଣ ସାମୁଦ୍ରିକ ତଟରେ ହରାଇଗଲା ଏବଂ ଭୂମି ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା।
ସ ତଂ ଦେଶଂ ତଦା ପୁତ୍ରୈଃ ଖାନଯାମାସ ସର୍ଵତଃ । ନାଶ୍ଵଂ ପ୍ରାପୁସ୍ତଦାତେଵୈ ଖନ୍ଯମାନେ ମହାର୍ଣଵେ
ତାପରେ, ସେ ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ସହିତ ସେଇ ଦେଶରେ ସବୁଠାରେ ଖୋଦିଲେ; ବଡ଼ ସାଗର ଖୋଦାଯାଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ଘୋଡ଼ାକୁ ମିଳାଇପାରିଲେନାହିଁ।
ତତ୍ରୈକମାଦିପୁରୁଷଂ ଦଦୃଶୁସ୍ତେ ତ୍ଵରାନ୍ଵିତାଃ । ତମାଦିପୁରୁଷଂ ଦେଵଂ କପିଲଂ ଜଗତାଂ ପ୍ରଭୁମ୍
ସେଠାରେ, ଉତ୍ସାହରେ, ସେମାନେ ଏକ ଆଦିପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ସେ ଆଦିଦେବ କପିଳ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ପ୍ରଭୁ।
ତସ୍ଯ ଚକ୍ଷୁଃ ସମୁତ୍ପନ୍ନ ଵହ୍ନିନା ପ୍ରତିବୁଧ୍ଯତଃ । ଦଗ୍ଧାଃ ଷଷ୍ଟି ସହସ୍ରାଣି ଚତ୍ଵାରସ୍ତେଽଵଶେଷିତାଃ
ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଅଗ୍ନିରେ ଜାଗ୍ରତ ହେଲା; ଏହାରେ ସାଠି ହଜାର ପୁଅ ଦହିଗଲେ, କେବଳ ଚାରିଜଣ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଲେ।
ହୃଷୀକେତୁଃ ସୁକେତୁଶ୍ଚ ତଥା ଧର୍ମରଥୋପରଃ । ଶୂରଃ ପଂଚଜନଶ୍ଚୈଵ ତସ୍ଯ ଵଂଶକରା ଦ୍ଵିଜ
ହୃଷୀକେତୁ, ସୁକେତୁ, ଧର୍ମରଥ, ଶୂର ଓ ପଞ୍ଚଜନ—ଏହିମାନେ ତାଙ୍କର ବଂଶର ପ୍ରଥମ ପୁରୁଷ ହେଲେ, ହେ ଦ୍ୱିଜ!
ପ୍ରାଦାଚ୍ଚ ତସ୍ମୈ ଭଗଵାନ୍ହରିଃ ପଂଚଵରାନ୍ସ୍ଵଯମ୍ । ଵଂଶଂ ମୋକ୍ଷଂ ସୁକୀର୍ତିଞ୍ଚ ସମୁଦ୍ରଂ ତନଯଂ ଵିଭୁଃ
ତାପରେ ଭଗବାନ ହରି ସ୍ୱୟଂ ତାଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚଟି ଦାୟିତ୍ୱ ଦେଲେ — ତାଙ୍କ ବଂଶର ମୁକ୍ତି, ନିଜର ମୋକ୍ଷ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କୀର୍ତି, ସାଗର, ଏବଂ ଏକ ପୁଅ।
ସାଗରତ୍ଵଂ ଚ ଲେଭେଥ କର୍ମଣା ତେନ ତସ୍ଯ ଵୈ । ତମାଶ୍ଵମେଧିକଂ ସୋଽଶ୍ଵଂ ସମୁଦ୍ରାଦୁପଲବ୍ଧଵାନ୍ । ଆଜହାରାଶ୍ଵମେଧାନାଂ ଶତଂ ସ ଚ ମହାଯଶାଃ
ସେ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସାଗର ହେବାର ସମ୍ମାନ ପାଇଲେ; ସାଗରରୁ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଘୋଡା ପାଇଲେ; ଏବଂ ସେ ମହାକୀର୍ତିବାନ ଏକ ସଂଖ୍ୟା ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କଲେ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ସଗରସ୍ଯାତ୍ମଜା ଵୀରାଃ କଥଂ ଜାତା ମହାବଲାଃ । ଵିକ୍ରାଂତାଃ ଷଷ୍ଟିସାହସ୍ରା ଵିଜ୍ଞାନେଶ୍ଵର ତଦ୍ଵଦ
ନାରଦ ପଚ୍ଛାଲେ — ସାଗରଙ୍କ ପୁଅମାନେ କିପରି ଜନ୍ମିଲେ? ସେମାନେ କେମିତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ସାହସୀ ହେଲେ? ବୁଦ୍ଧିର ମହାପ୍ରଭୁ, ଷଠି ହଜାର ପୁଅମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ମୋତେ କହନ୍ତୁ।
ଶ୍ରୀପାର୍ଵତୀପତିରୁଵାଚ- ଦ୍ଵେ ପତ୍ନ୍ଯୌ ସଗରସ୍ଯାସ୍ତାଂ ତପସା ଦଗ୍ଧକିଲ୍ବିଷେ । ଔର୍ଵସ୍ତାଭ୍ଯାଂ ଵରଂ ପ୍ରାଦାତ୍ତୋଷିତୋ ମୁନିସତ୍ତମଃ
ଶ୍ରୀ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ କହିଲେ — ସାଗରଙ୍କ ଦୁଇ ଜଣେ ଜନା ଥିଲେ, ଯେଉଁମାନଙ୍କର ପାପ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଦହିଯାଇଥିଲା; ମହାମୁନି ଔର୍ବ, ସେମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଇ, ଦୁଇ ଜଣେ ଜନାକୁ ଏକ ଦାୟିତ୍ୱ ଦେଲେ।
ଷଷ୍ଟିଂପୁତ୍ରସହସ୍ରାଣି ଏକା ଵଵ୍ରେ ତରସ୍ଵିନାମ୍ । ଏକା ଵଂଶଧରଂ ତ୍ଵେକଂ ଯଥେଷ୍ଟଂ ଵରଶାଲିନୀ
ଏକ ଜନା ଷଠି ହଜାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ପାଇବାକୁ ଚାହିଲେ; ଅନ୍ୟ ଜନା ଏକ ପୁଅ ପାଇବାକୁ ଚାହିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ବଂଶ ଚାଲିବ।
ତତ୍ରୈକା ସୁଷୁଵେ ତୁଂବ୍ଯାଂ ପୁତ୍ରାନ୍ଶୂରାନ୍ବହୂନଥ । ତେ ତୁ ସର୍ଵେଽପି ଧାତ୍ରୀଭିର୍ଵର୍ଦ୍ଧିତାସ୍ତୁ ଯଥାକ୍ରମମ୍
ଏଠାରେ ଏକ ଜନା କୁମ୍ବରେ ଅନେକ ସାହସୀ ପୁଅ ପ୍ରସବ କଲେ; ସେମାନେ ସମୟ ଅନୁସାରେ ଧାତ୍ରୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ପାଳିତ ହେଲେ।
କପିଲାନାଂ ତୁ ଦୁଗ୍ଧାନାଂ ତେଷାଂ ତତ୍ର ମହାତ୍ମନାମ୍
ସେ ମହାତ୍ମାମାନେ କପିଳା ଗାଁର ଦୁଧରେ ପୋଷିତ ହେଲେ।
ତେନୈଵ ଦୁଗ୍ଧଯୋଗେନ ଵଵୃଧୁସ୍ତେ ମହାତ୍ମନଃ । ଏକଃ ପଂଚଜନୋ ନାମ ପୁତ୍ରୋ ରାଜା ବଭୂଵ ହ
ସେ ଦୁଧର ନିର୍ମଳ ପୋଷଣରେ ସେମାନେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲେ; ଏକ ପୁଅ, ନାମ ପଞ୍ଚଜନ, ରାଜା ହେଲେ।
ତତଃ ପଂଚଜନସ୍ଯାସୀଦଂଶୁମାନ୍ନାମ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ । ଦିଲୀପସ୍ତନଯସ୍ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ଯସ୍ଯ ଭଗୀରଥଃ
ପଞ୍ଚଜନଙ୍କ ପୁଅ ଅଂଶୁମାନ ନାମର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ; ତାଙ୍କ ପୁଅ ଦିଲୀପ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ଭାଗୀରଥ।
ଯସ୍ତୁ ଗଂଗାସରିଚ୍ଛ୍ରେଷ୍ଠାମାନଯାମାସ ସୁଵ୍ରତଃ । ସମୁଦ୍ର ମାନଯିତ୍ଵୈନାଂ ଦୁହିତୃତ୍ଵମକଲ୍ପଯତ୍
ସେ, ନିଜ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗଙ୍ଗା ନଦୀକୁ ଭୂମିକୁ ଆଣିଲେ; ସାଗରଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ତାଙ୍କୁ ଜନା ଭାବରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କଲେ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- କଥଂ ଗଂଗା ସମାନୀତା କିଂ ତପସ୍ତେନ ଵୈ କୃତମ୍ । ତତ୍ସର୍ଵଂ ମେ ସମାଚକ୍ଷ୍ଵ ସୁଵ୍ରତୋଽସି ଦଯାନିଧେ
ନାରଦ ପଚ୍ଛାଲେ — ଗଙ୍ଗା କିପରି ଆଣିଯାଇଲେ? ସେ କେଉଁ ତପସ୍ୟା କଲେ? ଏହା ସବୁ ମୋତେ କହନ୍ତୁ, କାରଣ ଆପଣ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ ଏବଂ ଦୟାର ଧାମ।
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ- ପୂର୍ଵଜାନାଂ ହିତାର୍ଥାଯ ଗତୋଽସୌ ହୈମକେ ଗିରୌ । ତତ୍ର ଗତ୍ଵା ତପସ୍ତପ୍ତଂ ଵର୍ଷାଣାମଯୁତଂ ତଦା
ମହାଦେବ କହିଲେ — ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ସେ ସୁନା ପାହାଡକୁ ଗଲେ; ସେଠି ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ତପସ୍ୟା କଲେ।
ଆଦିଦେଵଃ ପ୍ରସନ୍ନୋଽଭୂଦ୍ଯୋଽସୌ ଦେଵୋ ନିରଂଜନଃ । ତେନ ଦତ୍ତା ଇଯଂ ଗଂଗା ଆକାଶାତ୍ସମୁପସ୍ଥିତା
ଆଦିଦେବ, ନିର୍ମଳ ଏବଂ ପ୍ରସନ୍ନ, ସେଠି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଗଙ୍ଗା ଦିଆଯାଇଲା, ଯିଏ ଆକାଶରୁ ଅବତରିଲେ।
ତତ୍ର ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵରୋ ଦେଵୋ ଯତ୍ର ତିଷ୍ଠତି ନିତ୍ଯଶଃ । ଗଂଗାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଽଗତାଂ ତେନ ଗୃହୀତା ଜାହ୍ନଵୀ ତଦା
ଯେଉଁଠି ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର ଦେବ ସଦା ବସିଥାନ୍ତି, ଗଙ୍ଗାକୁ ଆସିବା ଦେଖି, ସେ ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ତାହା ପରେ ଜାହ୍ନବୀ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ।
ଜଟାଜୂଟେ ଚ ସଂଧାର୍ଯ ଵର୍ଷାଣାମଯୁତଂ ସ୍ଥିତମ୍ । ନ ନିଃସୃତା ତଦା ଗଂଗା ଈଶସ୍ଯୈଵ ପ୍ରଭାଵତଃ
ଜଟାରେ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ଧରି ରଖାଗଲା; ଭଗବାନଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଗଙ୍ଗା ସେତେବେଳେ ବାହାରିଲେ ନାହିଁ।
ଵିଚାରିତଂ ତଦା ତେନ କ୍ଵ ଗତା ମମ ମାତୃକା । ସ ଧ୍ଯାନେନ ଵିଚାର୍ଯୈଵଂ ଗୃହୀତା ଚେଶ୍ଵରେଣ ତୁ
ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ — 'ମୋ ମା କେଉଁଠି ଗଲେ?' ଧ୍ୟାନରେ ବିଚାର କରି, ଭଗବାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗ୍ରହଣ ହେବାକୁ ଜାଣିଲେ।
ତତଃ କୈଲାସମଗମତ୍ସ ତୁ ଭଗୀରଥୋ ନୃପଃ । ତତ୍ର ଗତ୍ଵା ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ହ୍ଯକରୋଦୁଲ୍ବଣଂ ତପଃ
ତାପରେ ଭାଗୀରଥ ରାଜା କୈଳାସକୁ ଗଲେ; ସେଠି ପହଞ୍ଚି, ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୃଢ଼ ତପସ୍ୟା କଲେ।
ଆରାଧିତସ୍ତଦା ତେନ ଦତ୍ତଵାନହମାପଗାମ୍ । ଏକଂ କେଶଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଦତ୍ତା ତ୍ରିପଥଗା ତଦା
ସେ ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଇ, ମୁଁ ନଦୀକୁ ଦେଲି; ଏକ କେଶ ଛାଡି, ତିନି ମାର୍ଗରେ ବହୁଥିବା ଗଙ୍ଗାକୁ ଦେଲି।
ସ ଗୃହୀତ୍ଵା ଗତୋ ଗଂଗାଂ ପାତାଲେ ଯତ୍ର ପୂର୍ଵଜାଃ । ଅଲକନଂଦା ତଦା ନାମ ଗଂଗାଯାଃ ପ୍ରଥମଂ ସ୍ମୃତମ୍
ସେ ଗଙ୍ଗାକୁ ନେଇ ପାତାଳକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ପୂର୍ବଜମାନେ ବସିଥାନ୍ତି; ସେ ସମୟରେ ଗଙ୍ଗାକୁ 'ଅଳକାନନ୍ଦା' ନାମରେ ପ୍ରଥମେ ଜଣାଗଲା।
ହରିଦ୍ଵାରେ ଯଦାଯାତା ଵିଷ୍ଣୁପାଦୋଦକୀ ତଦା । ତଦେଵ ତୀର୍ଥଂ ପ୍ରଵରଂ ଦେଵାନାମପି ଦୁର୍ଲ୍ଲଭମ୍
ହରିଦ୍ୱାରକୁ ଆସିଲେ, ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଦର ଜଳ ହେଲେ; ଏହି ସ୍ଥାନଟି ଦେବମାନେ ପାଇବାକୁ ଅତି ଦୁର୍ଲଭ, ସବୁଠୁ ଉତ୍ତମ ତୀର୍ଥ।
ତତ୍ତୀର୍ଥେ ଚ ନରଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ହରିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିଶେଷତଃ । ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ ଯେ କୁର୍ଵଂତି ନ ଚୈତେ ଦୁଃଖଭାଗିନଃ
ଏହି ତୀର୍ଥରେ ଯିଏ ସ୍ନାନ କରି, ବିଶେଷକରି ହରିଙ୍କୁ ଦେଖି, ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରନ୍ତି, ସେମାନେ କେବେ ଦୁଃଖର ଭାଗୀ ହେନାହାନ୍ତି।
ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦି ପାପାନାଂ ରାଶଯଃ ସଂତ୍ଯନେକଶଃ । ଵିଲଯଂ ଯାଂତି ତେ ସର୍ଵେ ହରେର୍ଦର୍ଶନତଃ ସଦା
ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପାପର ଯେତେ ଗୁଡିକ ଥାଏ, ସେମାନେ ସବୁ ହରିଙ୍କୁ ଦେଖିବାରେ ସଦା ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଏକଦା କେଶଵସ୍ଥାନେ ହରିଦ୍ଵାରେ ହ୍ଯହଂ ଗତଃ । ତସ୍ମାତ୍ତୀର୍ଥପ୍ରଭାଵାଚ୍ଚ ଜାତୋଽହଂ ଵିଷ୍ଣୁରୂପଵାନ୍
ଏକଦିନ ମୁଁ କେଶବଙ୍କ ସ୍ଥାନ, ହରିଦ୍ୱାରକୁ ଗଲି; ଏହି ତୀର୍ଥର ଶକ୍ତିରେ, ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁର ରୂପରେ ଜନ୍ମ ନେଲି।
ଯେ ଗଚ୍ଛଂତି ନରଶ୍ରେଷ୍ଠାସ୍ତେ ଵୈ ଯାଂତି ହ୍ଯନାମଯମ୍ । ଚତୁର୍ଭୁଜାସ୍ତୁ ତେ ଲୋକାଃ ନରା ନାର୍ଯଶ୍ଚ ସର୍ଵଶଃ
ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଏଠାକୁ ଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଦୁଃଖମୁକ୍ତ ହୋଇଯାନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କର ଲୋକ ଚାରି ହାତ ଥାଏ, ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ।