ନିଵେଦିତେ ତତୋ ବାଲେ ମରଣାତ୍ସା ନ୍ଯଵର୍ତ୍ତତ । ତତୋ ମାସଦ୍ଵଯେ ଜାତେ ଵଵର୍ଦ୍ଧୌର୍ଵସ୍ଯ ଚାଶ୍ରମେ
ସେଇ ଶିଶୁ ବିଷୟରେ ଶୁଣିବା ପରେ, ସେ ସ୍ତ୍ରୀ ମୃତ୍ୟୁରୁ ବଞ୍ଚିଗଲେ। ଦୁଇ ମାସ ପରେ, ସେ ଶିଶୁ ଔର୍ବଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ବଢ଼ିବା ଲାଗିଲେ।
ଜାତକର୍ମାଦିଯୋଗଶ୍ଚ ଔର୍ଵେଣ ଚ ତଥା କୃତଃ । ଉପଵୀତାଦିକଂ ସର୍ଵଂ ଜାତଂ ତତ୍ର ମହାମୁନେଃ
ଜନ୍ମ ଦିନର ନିୟମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମସ୍ତ ସଂସ୍କାର ଔର୍ବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଇଥିଲା। ଉପନୟନ ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା ବଡ଼ ଋଷିଙ୍କ ପାଇଁ ସେଠାରେ ହେଲା।
ତତ୍ର ଵେଦାଦିକଂ ସର୍ଵଂ ପଠିତଂ ଚୌର୍ଵଯୋଗତଃ । ଅଧ୍ଯାପ୍ଯ ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରାଣି ତତୋଽସ୍ତ୍ରଂ ପ୍ରତ୍ଯପାଦଯତ୍
ସେଠାରେ, ସମସ୍ତ ବେଦ ଓ ବେଦସାହିତ୍ୟ ଔର୍ବଙ୍କ ଶିକ୍ଷାରେ ପଢ଼ାଯାଇଲା। ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ପଢ଼ାଇବା ପରେ, ସେ ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଶିଖାଇଲେ।
ଆଗ୍ନେଯଂ ତଂ ମହାଭାଗ ଅମରୈରପି ଦୁଃସହମ୍ । ସ ତେନାସୁବଲେନାଜୌ ବଲେନ ଚ ସମନ୍ଵିତଃ
ସେ ଅଗ୍ନିଅସ୍ତ୍ର ପାଇଲେ, ଯାହାକୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସହିପାରନ୍ତିନାହିଁ। ଏହିପରି, ସେ ଦେହର ଶକ୍ତି ଓ ଯୁଦ୍ଧଶକ୍ତି ଦୁହିଁଥିରେ ପ୍ରବଳ ହେଲେ।
ହୈହଯାନ୍ଵୈ ଜଘାନାଶୁ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସ୍ଵବଲେନ ଚ । ଆଜହାର ଚ ଲୋକେଷୁ ସ ଚ କୀର୍ତିମଵାପ ସଃ
କ୍ରୋଧରେ, ସେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ହୈହୟ ଓ ଅନ୍ୟମାନେକୁ ତୁରନ୍ତ ମାରିଦେଲେ। ଏହିପରି, ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଖ୍ୟାତି ଲାଗିଲେ।
ତତଃ ଶକାଃ ସଯଵନାଃ କାଂବୋଜାଃ ପଲ୍ଲଵାସ୍ତଥା । ହନ୍ଯମାନାସ୍ତଦା ତେ ତୁ ଵସିଷ୍ଠଂ ଶରଣଂ ଯଯୁଃ
ତାପରେ, ଶକ, ଯବନ, କାମ୍ବୋଜ ଓ ପଲ୍ଲବମାନେ ସେତେବେଳେ ମରୁଥିବାବେଳେ, ରକ୍ଷା ପାଇଁ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ଵସିଷ୍ଠୋଽପି ଚ ତାନ୍କୃତ୍ଵା ସମଯେନ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ । ସଗରଂ ଵାରଯାମାସ ତେଷାଂ ଦତ୍ତ୍ଵାଽଭଯଂ ନୃପଃ
ବସିଷ୍ଠ, ତାଙ୍କୁ ଏକ ଚୁକ୍ତିରେ ରଖି, ସଗରଙ୍କୁ ତାଙ୍କୁ ରୋକିବାକୁ କହିଲେ। ସେ ରାଜା ତାଙ୍କୁ ନିରାପଦ ଦେଲେ।
ସଗରଃ ସ୍ଵାଂ ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂତୁ ଗୁରୋର୍ଵାକ୍ଯଂ ନିଶମ୍ଯ ଚ । ଧର୍ମୈର୍ଜଘାନ ତାଂଶ୍ଚୈଷାଂ ଵିକୃତତ୍ଵଂ ଚକାର ହ
ସଗର, ଗୁରୁଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଏବଂ ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ମନେପକାଇ, ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ତାଙ୍କୁ ମାରିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ରୂପ ପରିବର୍ତ୍ତନ କଲେ।
ଅର୍ଦ୍ଧଂଶକନାଂଶିରସୋ ମୁଂଡଂ କୃତ୍ଵା ଵିସର୍ଜଯତ୍ । ଯଵନାନାଂ ଶିରଃ ସର୍ଵଂ କାଂବୋଜାନାଂ ତଥୈଵ ଚ
ସେ ଶକମାନେଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଅର୍ଧ କାଟି ଛାଡ଼ିଦେଲେ; ଯବନ ଓ କାମ୍ବୋଜମାନେଙ୍କ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ।
ପାରଦା ମୁଂଡକେଶାଶ୍ଚ ପଲ୍ଲ୍ଵାଃ ଶ୍ମଶ୍ରୁରକ୍ଷକାଃ । ଏଵଂ ଵିଜିତ୍ଯ ସର୍ଵାନ୍ଵୈ କୃତଵାନ୍ଧର୍ମସଂଗ୍ରହମ୍
ପାରଦମାନେ ମୁଣ୍ଡ କାଟି ରହିଲେ, ପଲ୍ଲବମାନେ ଦାଢ଼ି ରଖିଲେ। ଏଭଳି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜିତି, ସେ ଧର୍ମର ସଂଗ୍ରହ କଲେ।
ସର୍ଵଧର୍ମଜଯୀ ରାଜା ଵିଜିତ୍ଯେମାଂ ଵସୁଂଧରାମ୍ । ଆଶୁ ସଂସ୍କାରଯାମାସ ଵାଜିମେଧାଯ ପାର୍ଥିଵଃ
ସମସ୍ତ ଧର୍ମରେ ବିଜୟୀ ହୋଇ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଜିତି, ସେ ରାଜା ଶୀଘ୍ର ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଲେ।
ତସ୍ଯ ଚାରଯତଃସୋଽଶ୍ଵଃ ସମୁଦ୍ରେ ପୂର୍ଵଦକ୍ଷିଣେ । ଵେଲା ସମୀପେଽପହୃତୋ ଭୂମିଂ ଚୈଵ ପ୍ରଵେଶିତଃ
ଯଜ୍ଞ ଚାଲିଥିବା ବେଳେ, ତାଙ୍କର ଘୋଡ଼ା ପୂର୍ବ-ଦକ୍ଷିଣ ସାମୁଦ୍ରିକ ତଟରେ ହରାଇଗଲା ଏବଂ ଭୂମି ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା।
ସ ତଂ ଦେଶଂ ତଦା ପୁତ୍ରୈଃ ଖାନଯାମାସ ସର୍ଵତଃ । ନାଶ୍ଵଂ ପ୍ରାପୁସ୍ତଦାତେଵୈ ଖନ୍ଯମାନେ ମହାର୍ଣଵେ
ତାପରେ, ସେ ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ସହିତ ସେଇ ଦେଶରେ ସବୁଠାରେ ଖୋଦିଲେ; ବଡ଼ ସାଗର ଖୋଦାଯାଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ଘୋଡ଼ାକୁ ମିଳାଇପାରିଲେନାହିଁ।
ତତ୍ରୈକମାଦିପୁରୁଷଂ ଦଦୃଶୁସ୍ତେ ତ୍ଵରାନ୍ଵିତାଃ । ତମାଦିପୁରୁଷଂ ଦେଵଂ କପିଲଂ ଜଗତାଂ ପ୍ରଭୁମ୍
ସେଠାରେ, ଉତ୍ସାହରେ, ସେମାନେ ଏକ ଆଦିପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ସେ ଆଦିଦେବ କପିଳ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ପ୍ରଭୁ।
ତସ୍ଯ ଚକ୍ଷୁଃ ସମୁତ୍ପନ୍ନ ଵହ୍ନିନା ପ୍ରତିବୁଧ୍ଯତଃ । ଦଗ୍ଧାଃ ଷଷ୍ଟି ସହସ୍ରାଣି ଚତ୍ଵାରସ୍ତେଽଵଶେଷିତାଃ
ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଅଗ୍ନିରେ ଜାଗ୍ରତ ହେଲା; ଏହାରେ ସାଠି ହଜାର ପୁଅ ଦହିଗଲେ, କେବଳ ଚାରିଜଣ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଲେ।
ହୃଷୀକେତୁଃ ସୁକେତୁଶ୍ଚ ତଥା ଧର୍ମରଥୋପରଃ । ଶୂରଃ ପଂଚଜନଶ୍ଚୈଵ ତସ୍ଯ ଵଂଶକରା ଦ୍ଵିଜ
ହୃଷୀକେତୁ, ସୁକେତୁ, ଧର୍ମରଥ, ଶୂର ଓ ପଞ୍ଚଜନ—ଏହିମାନେ ତାଙ୍କର ବଂଶର ପ୍ରଥମ ପୁରୁଷ ହେଲେ, ହେ ଦ୍ୱିଜ!
ପ୍ରାଦାଚ୍ଚ ତସ୍ମୈ ଭଗଵାନ୍ହରିଃ ପଂଚଵରାନ୍ସ୍ଵଯମ୍ । ଵଂଶଂ ମୋକ୍ଷଂ ସୁକୀର୍ତିଞ୍ଚ ସମୁଦ୍ରଂ ତନଯଂ ଵିଭୁଃ
ତାପରେ ଭଗବାନ ହରି ସ୍ୱୟଂ ତାଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚଟି ଦାୟିତ୍ୱ ଦେଲେ — ତାଙ୍କ ବଂଶର ମୁକ୍ତି, ନିଜର ମୋକ୍ଷ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କୀର୍ତି, ସାଗର, ଏବଂ ଏକ ପୁଅ।
ସାଗରତ୍ଵଂ ଚ ଲେଭେଥ କର୍ମଣା ତେନ ତସ୍ଯ ଵୈ । ତମାଶ୍ଵମେଧିକଂ ସୋଽଶ୍ଵଂ ସମୁଦ୍ରାଦୁପଲବ୍ଧଵାନ୍ । ଆଜହାରାଶ୍ଵମେଧାନାଂ ଶତଂ ସ ଚ ମହାଯଶାଃ
ସେ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସାଗର ହେବାର ସମ୍ମାନ ପାଇଲେ; ସାଗରରୁ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଘୋଡା ପାଇଲେ; ଏବଂ ସେ ମହାକୀର୍ତିବାନ ଏକ ସଂଖ୍ୟା ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କଲେ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ସଗରସ୍ଯାତ୍ମଜା ଵୀରାଃ କଥଂ ଜାତା ମହାବଲାଃ । ଵିକ୍ରାଂତାଃ ଷଷ୍ଟିସାହସ୍ରା ଵିଜ୍ଞାନେଶ୍ଵର ତଦ୍ଵଦ
ନାରଦ ପଚ୍ଛାଲେ — ସାଗରଙ୍କ ପୁଅମାନେ କିପରି ଜନ୍ମିଲେ? ସେମାନେ କେମିତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ସାହସୀ ହେଲେ? ବୁଦ୍ଧିର ମହାପ୍ରଭୁ, ଷଠି ହଜାର ପୁଅମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ମୋତେ କହନ୍ତୁ।
ଶ୍ରୀପାର୍ଵତୀପତିରୁଵାଚ- ଦ୍ଵେ ପତ୍ନ୍ଯୌ ସଗରସ୍ଯାସ୍ତାଂ ତପସା ଦଗ୍ଧକିଲ୍ବିଷେ । ଔର୍ଵସ୍ତାଭ୍ଯାଂ ଵରଂ ପ୍ରାଦାତ୍ତୋଷିତୋ ମୁନିସତ୍ତମଃ
ଶ୍ରୀ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ କହିଲେ — ସାଗରଙ୍କ ଦୁଇ ଜଣେ ଜନା ଥିଲେ, ଯେଉଁମାନଙ୍କର ପାପ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଦହିଯାଇଥିଲା; ମହାମୁନି ଔର୍ବ, ସେମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଇ, ଦୁଇ ଜଣେ ଜନାକୁ ଏକ ଦାୟିତ୍ୱ ଦେଲେ।
ଷଷ୍ଟିଂପୁତ୍ରସହସ୍ରାଣି ଏକା ଵଵ୍ରେ ତରସ୍ଵିନାମ୍ । ଏକା ଵଂଶଧରଂ ତ୍ଵେକଂ ଯଥେଷ୍ଟଂ ଵରଶାଲିନୀ
ଏକ ଜନା ଷଠି ହଜାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ପାଇବାକୁ ଚାହିଲେ; ଅନ୍ୟ ଜନା ଏକ ପୁଅ ପାଇବାକୁ ଚାହିଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ବଂଶ ଚାଲିବ।
ତତ୍ରୈକା ସୁଷୁଵେ ତୁଂବ୍ଯାଂ ପୁତ୍ରାନ୍ଶୂରାନ୍ବହୂନଥ । ତେ ତୁ ସର୍ଵେଽପି ଧାତ୍ରୀଭିର୍ଵର୍ଦ୍ଧିତାସ୍ତୁ ଯଥାକ୍ରମମ୍
ଏଠାରେ ଏକ ଜନା କୁମ୍ବରେ ଅନେକ ସାହସୀ ପୁଅ ପ୍ରସବ କଲେ; ସେମାନେ ସମୟ ଅନୁସାରେ ଧାତ୍ରୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ପାଳିତ ହେଲେ।
କପିଲାନାଂ ତୁ ଦୁଗ୍ଧାନାଂ ତେଷାଂ ତତ୍ର ମହାତ୍ମନାମ୍
ସେ ମହାତ୍ମାମାନେ କପିଳା ଗାଁର ଦୁଧରେ ପୋଷିତ ହେଲେ।
ତେନୈଵ ଦୁଗ୍ଧଯୋଗେନ ଵଵୃଧୁସ୍ତେ ମହାତ୍ମନଃ । ଏକଃ ପଂଚଜନୋ ନାମ ପୁତ୍ରୋ ରାଜା ବଭୂଵ ହ
ସେ ଦୁଧର ନିର୍ମଳ ପୋଷଣରେ ସେମାନେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲେ; ଏକ ପୁଅ, ନାମ ପଞ୍ଚଜନ, ରାଜା ହେଲେ।
ତତଃ ପଂଚଜନସ୍ଯାସୀଦଂଶୁମାନ୍ନାମ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ । ଦିଲୀପସ୍ତନଯସ୍ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ଯସ୍ଯ ଭଗୀରଥଃ
ପଞ୍ଚଜନଙ୍କ ପୁଅ ଅଂଶୁମାନ ନାମର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ; ତାଙ୍କ ପୁଅ ଦିଲୀପ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ଭାଗୀରଥ।
ଯସ୍ତୁ ଗଂଗାସରିଚ୍ଛ୍ରେଷ୍ଠାମାନଯାମାସ ସୁଵ୍ରତଃ । ସମୁଦ୍ର ମାନଯିତ୍ଵୈନାଂ ଦୁହିତୃତ୍ଵମକଲ୍ପଯତ୍
ସେ, ନିଜ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗଙ୍ଗା ନଦୀକୁ ଭୂମିକୁ ଆଣିଲେ; ସାଗରଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ତାଙ୍କୁ ଜନା ଭାବରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କଲେ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- କଥଂ ଗଂଗା ସମାନୀତା କିଂ ତପସ୍ତେନ ଵୈ କୃତମ୍ । ତତ୍ସର୍ଵଂ ମେ ସମାଚକ୍ଷ୍ଵ ସୁଵ୍ରତୋଽସି ଦଯାନିଧେ
ନାରଦ ପଚ୍ଛାଲେ — ଗଙ୍ଗା କିପରି ଆଣିଯାଇଲେ? ସେ କେଉଁ ତପସ୍ୟା କଲେ? ଏହା ସବୁ ମୋତେ କହନ୍ତୁ, କାରଣ ଆପଣ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ ଏବଂ ଦୟାର ଧାମ।
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ- ପୂର୍ଵଜାନାଂ ହିତାର୍ଥାଯ ଗତୋଽସୌ ହୈମକେ ଗିରୌ । ତତ୍ର ଗତ୍ଵା ତପସ୍ତପ୍ତଂ ଵର୍ଷାଣାମଯୁତଂ ତଦା
ମହାଦେବ କହିଲେ — ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ସେ ସୁନା ପାହାଡକୁ ଗଲେ; ସେଠି ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ତପସ୍ୟା କଲେ।
ଆଦିଦେଵଃ ପ୍ରସନ୍ନୋଽଭୂଦ୍ଯୋଽସୌ ଦେଵୋ ନିରଂଜନଃ । ତେନ ଦତ୍ତା ଇଯଂ ଗଂଗା ଆକାଶାତ୍ସମୁପସ୍ଥିତା
ଆଦିଦେବ, ନିର୍ମଳ ଏବଂ ପ୍ରସନ୍ନ, ସେଠି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଗଙ୍ଗା ଦିଆଯାଇଲା, ଯିଏ ଆକାଶରୁ ଅବତରିଲେ।
ତତ୍ର ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵରୋ ଦେଵୋ ଯତ୍ର ତିଷ୍ଠତି ନିତ୍ଯଶଃ । ଗଂଗାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଽଗତାଂ ତେନ ଗୃହୀତା ଜାହ୍ନଵୀ ତଦା
ଯେଉଁଠି ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱର ଦେବ ସଦା ବସିଥାନ୍ତି, ଗଙ୍ଗାକୁ ଆସିବା ଦେଖି, ସେ ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ତାହା ପରେ ଜାହ୍ନବୀ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ।