ତତ୍ର ପୁତ୍ରୋ ହ୍ଯଭୂତ୍ତସ୍ଯ ସଗରୋ ନାମ ଵୈ ଦ୍ଵିଜ । ଵଵୃଧେ ଚାଶ୍ରମେ ପୁଣ୍ଯେ ଭାର୍ଗଵେଣାଭିରକ୍ଷିତଃ
ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ନାମ ସଗର; ସେ ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମରେ ଭାର୍ଗବଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ବଡ଼ ହେଲେ।
ଉପଵୀତାଦିକଂ ସର୍ଵଂ କ୍ଷତ୍ରିଯସ୍ଯ ତଦା କୃତମ୍ । ଶସ୍ତ୍ରାଣାଂ ଚ ତଥାଭ୍ଯାସୋ ଵେଦାନାଂ ତୁ ତଥୈଵ ଚ
ସେ ସମୟରେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ପାଇଁ ଉପବୀତ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସଂସ୍କାର କରାଯାଇଥିଲା; ଏହାସହିତ ଶସ୍ତ୍ର ଅଭ୍ୟାସ ଓ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ ମଧ୍ୟ କରିଥିଲେ।
ଆଗ୍ନେଯାସ୍ତ୍ରଂ ତତୋ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଭାର୍ଗଵାତ୍ସଗରୋ ନୃପଃ । ଜଘାନ ପୃଥିଵୀଂ ଗତ୍ଵା ତାଲଜଂଘାନ୍ସହୈହଯାନ୍
ତାପରେ ସଗର ଭାର୍ଗବଙ୍କଠାରୁ ଅଗ୍ନିଆସ୍ତ୍ର ପାଇ ରାଜା ହୋଇ, ପୃଥିବୀରେ ଯାଇ ତାଳଜଂଘ ଓ ହୈହୟମାନେ ଙ୍କୁ ବଧ କଲେ।
ସଶକାନ୍ ପାରଦାଂଶ୍ଚୈଵ ଜଘାନ ସ ମହାତପାଃ । ନାରଦ ଉଵାଚ- ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ସଗରସ୍ଯାଥ ଵଦ ଶଂକର ଵିସ୍ତରାତ୍
ସେ ମହାତପସ୍ବୀ ଶକ ଓ ପାରଦମାନେ ଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବଧ କଲେ। ନାରଦ କହିଲେ— ହେ ଶଙ୍କର, ସଗରଙ୍କର ମହିମା ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କୁହ।
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ- ସୂର୍ଯଵଂଶୀ ମହାରାଜୋ ଵିଖ୍ଯାତଃ ସ ମହାବଲୀ । ଗରସ୍ଯ ଵ୍ଯସନେ ତାତ ହୃତଂ ରାଜ୍ଯମଭୂତ୍କିଲ
ମହାଦେବ କହିଲେ— ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶୀ ମହାରାଜା, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ବଳଶାଳୀ, ହେ ପୁତ୍ର, ଗରଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ହରାଇଯାଇଥିଲା।
ହୈହଯୈସ୍ତାଲଜଂଘାଦ୍ଯୈଃ ଶକୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଚ ନାରଦ । ଯଵନାଃ ପାରଦାଶ୍ଚୈଵ କାଂବୋଜାଃ ପହ୍ଲଵାସ୍ତଥା
ହୈହୟ, ତାଳଜଂଘ, ଶକ, ଏହା ସହିତ ଯବନ, ପାରଦ, କାମ୍ବୋଜ ଓ ପହ୍ଲବମାନେ, ହେ ନାରଦ—
ଏତେ ପଂଚଗଣା ବ୍ରହ୍ମନ୍ହୈହଯାର୍ଥେ ପରାକ୍ରମାନ୍ । ହୃତରାଜ୍ଯସ୍ତତୋ ରାଜା ସଗରୋଽଥ ଵନଂ ଯଯୌ
ଏହି ପାଞ୍ଚ ଦଳ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ହୈହୟମାନେ ପାଇଁ ଶକ୍ତି ଦେଖାଇଥିଲେ; ଏଭଳି ରାଜା ସଗର ରାଜ୍ୟ ହରାଇ ଅବଶେଷେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ।
ପତ୍ନ୍ଯାଚାନୁଗତୋ ଦୁଃଖୀ ସ ଵୈ ପ୍ରାଣାନଵାସୃଜତ୍ । ତସ୍ଯ ପତ୍ନୀ ତୁ କଲ୍ଯାଣୀ ସଗର୍ଭା ଚ ଵ୍ରତାନ୍ଵିତା
ତାଙ୍କର ଜଣେ ଦୁଃଖିତ ସ୍ତ୍ରୀ ସହ ତିନି ଜଣ ଚାଲିଗଲେ, ସେ ନିଜ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କଲେ; ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀ ଶୁଭ ଓ ଗର୍ଭବତୀ ଥିଲେ, ବ୍ରତରେ ନିଷ୍ଠା ଥିଲେ।
ସପତ୍ନ୍ଯା ଭାର୍ଗଵସ୍ତସ୍ଯ ଵୃତଃ ପୂର୍ଵଂ ସୁତେପ୍ସଯା । ସା ତୁ ଭର୍ତୃଚିତାଂ କୃତ୍ଵା ଵନେ ତଂ ପ୍ରରୁରୋଦ ହ
ଭାର୍ଗବ ଜଣେ ପୁଅ ପାଇବାକୁ ଆଗରୁ ତାଙ୍କର ଦ୍ୱିତୀୟ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ଚୟନ କରିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ସେ ସ୍ତ୍ରୀ, ପତିଙ୍କର ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି, ଜଙ୍ଗଲରେ ବସି ତାଙ୍କୁ ବହୁତ କାନ୍ଦିଲେ।
ଔର୍ଵସ୍ତାଂ ଵାରଯିତ୍ଵା ଚ ଗରପତ୍ନୀଂ ତୁ ନାରଦ । ନ୍ଯଵେଦଯତ ତତ୍ପୁତ୍ରଂ ଧର୍ମିଷ୍ଠଂ ସାତ୍ଵିକଂ ପ୍ରିଯମ୍
ଔର୍ବ, ନାରଦ, ସେଇ ଗରଭବତୀ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ରୋକି ରଖିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ସେଇ ପୁଅ ବିଷୟରେ କହିଲେ—ଏହି ପୁଅ ଧର୍ମିକ, ସତ୍ୱଗୁଣୀ ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ।
ନିଵେଦିତେ ତତୋ ବାଲେ ମରଣାତ୍ସା ନ୍ଯଵର୍ତ୍ତତ । ତତୋ ମାସଦ୍ଵଯେ ଜାତେ ଵଵର୍ଦ୍ଧୌର୍ଵସ୍ଯ ଚାଶ୍ରମେ
ସେଇ ଶିଶୁ ବିଷୟରେ ଶୁଣିବା ପରେ, ସେ ସ୍ତ୍ରୀ ମୃତ୍ୟୁରୁ ବଞ୍ଚିଗଲେ। ଦୁଇ ମାସ ପରେ, ସେ ଶିଶୁ ଔର୍ବଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ବଢ଼ିବା ଲାଗିଲେ।
ଜାତକର୍ମାଦିଯୋଗଶ୍ଚ ଔର୍ଵେଣ ଚ ତଥା କୃତଃ । ଉପଵୀତାଦିକଂ ସର୍ଵଂ ଜାତଂ ତତ୍ର ମହାମୁନେଃ
ଜନ୍ମ ଦିନର ନିୟମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମସ୍ତ ସଂସ୍କାର ଔର୍ବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଇଥିଲା। ଉପନୟନ ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା ବଡ଼ ଋଷିଙ୍କ ପାଇଁ ସେଠାରେ ହେଲା।
ତତ୍ର ଵେଦାଦିକଂ ସର୍ଵଂ ପଠିତଂ ଚୌର୍ଵଯୋଗତଃ । ଅଧ୍ଯାପ୍ଯ ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରାଣି ତତୋଽସ୍ତ୍ରଂ ପ୍ରତ୍ଯପାଦଯତ୍
ସେଠାରେ, ସମସ୍ତ ବେଦ ଓ ବେଦସାହିତ୍ୟ ଔର୍ବଙ୍କ ଶିକ୍ଷାରେ ପଢ଼ାଯାଇଲା। ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ପଢ଼ାଇବା ପରେ, ସେ ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଶିଖାଇଲେ।
ଆଗ୍ନେଯଂ ତଂ ମହାଭାଗ ଅମରୈରପି ଦୁଃସହମ୍ । ସ ତେନାସୁବଲେନାଜୌ ବଲେନ ଚ ସମନ୍ଵିତଃ
ସେ ଅଗ୍ନିଅସ୍ତ୍ର ପାଇଲେ, ଯାହାକୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସହିପାରନ୍ତିନାହିଁ। ଏହିପରି, ସେ ଦେହର ଶକ୍ତି ଓ ଯୁଦ୍ଧଶକ୍ତି ଦୁହିଁଥିରେ ପ୍ରବଳ ହେଲେ।
ହୈହଯାନ୍ଵୈ ଜଘାନାଶୁ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସ୍ଵବଲେନ ଚ । ଆଜହାର ଚ ଲୋକେଷୁ ସ ଚ କୀର୍ତିମଵାପ ସଃ
କ୍ରୋଧରେ, ସେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ହୈହୟ ଓ ଅନ୍ୟମାନେକୁ ତୁରନ୍ତ ମାରିଦେଲେ। ଏହିପରି, ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଖ୍ୟାତି ଲାଗିଲେ।
ତତଃ ଶକାଃ ସଯଵନାଃ କାଂବୋଜାଃ ପଲ୍ଲଵାସ୍ତଥା । ହନ୍ଯମାନାସ୍ତଦା ତେ ତୁ ଵସିଷ୍ଠଂ ଶରଣଂ ଯଯୁଃ
ତାପରେ, ଶକ, ଯବନ, କାମ୍ବୋଜ ଓ ପଲ୍ଲବମାନେ ସେତେବେଳେ ମରୁଥିବାବେଳେ, ରକ୍ଷା ପାଇଁ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ଵସିଷ୍ଠୋଽପି ଚ ତାନ୍କୃତ୍ଵା ସମଯେନ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ । ସଗରଂ ଵାରଯାମାସ ତେଷାଂ ଦତ୍ତ୍ଵାଽଭଯଂ ନୃପଃ
ବସିଷ୍ଠ, ତାଙ୍କୁ ଏକ ଚୁକ୍ତିରେ ରଖି, ସଗରଙ୍କୁ ତାଙ୍କୁ ରୋକିବାକୁ କହିଲେ। ସେ ରାଜା ତାଙ୍କୁ ନିରାପଦ ଦେଲେ।
ସଗରଃ ସ୍ଵାଂ ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂତୁ ଗୁରୋର୍ଵାକ୍ଯଂ ନିଶମ୍ଯ ଚ । ଧର୍ମୈର୍ଜଘାନ ତାଂଶ୍ଚୈଷାଂ ଵିକୃତତ୍ଵଂ ଚକାର ହ
ସଗର, ଗୁରୁଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଏବଂ ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ମନେପକାଇ, ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ତାଙ୍କୁ ମାରିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ରୂପ ପରିବର୍ତ୍ତନ କଲେ।
ଅର୍ଦ୍ଧଂଶକନାଂଶିରସୋ ମୁଂଡଂ କୃତ୍ଵା ଵିସର୍ଜଯତ୍ । ଯଵନାନାଂ ଶିରଃ ସର୍ଵଂ କାଂବୋଜାନାଂ ତଥୈଵ ଚ
ସେ ଶକମାନେଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଅର୍ଧ କାଟି ଛାଡ଼ିଦେଲେ; ଯବନ ଓ କାମ୍ବୋଜମାନେଙ୍କ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ।
ପାରଦା ମୁଂଡକେଶାଶ୍ଚ ପଲ୍ଲ୍ଵାଃ ଶ୍ମଶ୍ରୁରକ୍ଷକାଃ । ଏଵଂ ଵିଜିତ୍ଯ ସର୍ଵାନ୍ଵୈ କୃତଵାନ୍ଧର୍ମସଂଗ୍ରହମ୍
ପାରଦମାନେ ମୁଣ୍ଡ କାଟି ରହିଲେ, ପଲ୍ଲବମାନେ ଦାଢ଼ି ରଖିଲେ। ଏଭଳି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜିତି, ସେ ଧର୍ମର ସଂଗ୍ରହ କଲେ।
ସର୍ଵଧର୍ମଜଯୀ ରାଜା ଵିଜିତ୍ଯେମାଂ ଵସୁଂଧରାମ୍ । ଆଶୁ ସଂସ୍କାରଯାମାସ ଵାଜିମେଧାଯ ପାର୍ଥିଵଃ
ସମସ୍ତ ଧର୍ମରେ ବିଜୟୀ ହୋଇ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଜିତି, ସେ ରାଜା ଶୀଘ୍ର ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ନେଲେ।
ତସ୍ଯ ଚାରଯତଃସୋଽଶ୍ଵଃ ସମୁଦ୍ରେ ପୂର୍ଵଦକ୍ଷିଣେ । ଵେଲା ସମୀପେଽପହୃତୋ ଭୂମିଂ ଚୈଵ ପ୍ରଵେଶିତଃ
ଯଜ୍ଞ ଚାଲିଥିବା ବେଳେ, ତାଙ୍କର ଘୋଡ଼ା ପୂର୍ବ-ଦକ୍ଷିଣ ସାମୁଦ୍ରିକ ତଟରେ ହରାଇଗଲା ଏବଂ ଭୂମି ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା।
ସ ତଂ ଦେଶଂ ତଦା ପୁତ୍ରୈଃ ଖାନଯାମାସ ସର୍ଵତଃ । ନାଶ୍ଵଂ ପ୍ରାପୁସ୍ତଦାତେଵୈ ଖନ୍ଯମାନେ ମହାର୍ଣଵେ
ତାପରେ, ସେ ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ସହିତ ସେଇ ଦେଶରେ ସବୁଠାରେ ଖୋଦିଲେ; ବଡ଼ ସାଗର ଖୋଦାଯାଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ଘୋଡ଼ାକୁ ମିଳାଇପାରିଲେନାହିଁ।
ତତ୍ରୈକମାଦିପୁରୁଷଂ ଦଦୃଶୁସ୍ତେ ତ୍ଵରାନ୍ଵିତାଃ । ତମାଦିପୁରୁଷଂ ଦେଵଂ କପିଲଂ ଜଗତାଂ ପ୍ରଭୁମ୍
ସେଠାରେ, ଉତ୍ସାହରେ, ସେମାନେ ଏକ ଆଦିପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ସେ ଆଦିଦେବ କପିଳ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ପ୍ରଭୁ।
ତସ୍ଯ ଚକ୍ଷୁଃ ସମୁତ୍ପନ୍ନ ଵହ୍ନିନା ପ୍ରତିବୁଧ୍ଯତଃ । ଦଗ୍ଧାଃ ଷଷ୍ଟି ସହସ୍ରାଣି ଚତ୍ଵାରସ୍ତେଽଵଶେଷିତାଃ
ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଅଗ୍ନିରେ ଜାଗ୍ରତ ହେଲା; ଏହାରେ ସାଠି ହଜାର ପୁଅ ଦହିଗଲେ, କେବଳ ଚାରିଜଣ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଲେ।
ହୃଷୀକେତୁଃ ସୁକେତୁଶ୍ଚ ତଥା ଧର୍ମରଥୋପରଃ । ଶୂରଃ ପଂଚଜନଶ୍ଚୈଵ ତସ୍ଯ ଵଂଶକରା ଦ୍ଵିଜ
ହୃଷୀକେତୁ, ସୁକେତୁ, ଧର୍ମରଥ, ଶୂର ଓ ପଞ୍ଚଜନ—ଏହିମାନେ ତାଙ୍କର ବଂଶର ପ୍ରଥମ ପୁରୁଷ ହେଲେ, ହେ ଦ୍ୱିଜ!
ପ୍ରାଦାଚ୍ଚ ତସ୍ମୈ ଭଗଵାନ୍ହରିଃ ପଂଚଵରାନ୍ସ୍ଵଯମ୍ । ଵଂଶଂ ମୋକ୍ଷଂ ସୁକୀର୍ତିଞ୍ଚ ସମୁଦ୍ରଂ ତନଯଂ ଵିଭୁଃ
ତାପରେ ଭଗବାନ ହରି ସ୍ୱୟଂ ତାଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚଟି ଦାୟିତ୍ୱ ଦେଲେ — ତାଙ୍କ ବଂଶର ମୁକ୍ତି, ନିଜର ମୋକ୍ଷ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କୀର୍ତି, ସାଗର, ଏବଂ ଏକ ପୁଅ।
ସାଗରତ୍ଵଂ ଚ ଲେଭେଥ କର୍ମଣା ତେନ ତସ୍ଯ ଵୈ । ତମାଶ୍ଵମେଧିକଂ ସୋଽଶ୍ଵଂ ସମୁଦ୍ରାଦୁପଲବ୍ଧଵାନ୍ । ଆଜହାରାଶ୍ଵମେଧାନାଂ ଶତଂ ସ ଚ ମହାଯଶାଃ
ସେ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସାଗର ହେବାର ସମ୍ମାନ ପାଇଲେ; ସାଗରରୁ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଘୋଡା ପାଇଲେ; ଏବଂ ସେ ମହାକୀର୍ତିବାନ ଏକ ସଂଖ୍ୟା ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କଲେ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ସଗରସ୍ଯାତ୍ମଜା ଵୀରାଃ କଥଂ ଜାତା ମହାବଲାଃ । ଵିକ୍ରାଂତାଃ ଷଷ୍ଟିସାହସ୍ରା ଵିଜ୍ଞାନେଶ୍ଵର ତଦ୍ଵଦ
ନାରଦ ପଚ୍ଛାଲେ — ସାଗରଙ୍କ ପୁଅମାନେ କିପରି ଜନ୍ମିଲେ? ସେମାନେ କେମିତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ସାହସୀ ହେଲେ? ବୁଦ୍ଧିର ମହାପ୍ରଭୁ, ଷଠି ହଜାର ପୁଅମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ମୋତେ କହନ୍ତୁ।
ଶ୍ରୀପାର୍ଵତୀପତିରୁଵାଚ- ଦ୍ଵେ ପତ୍ନ୍ଯୌ ସଗରସ୍ଯାସ୍ତାଂ ତପସା ଦଗ୍ଧକିଲ୍ବିଷେ । ଔର୍ଵସ୍ତାଭ୍ଯାଂ ଵରଂ ପ୍ରାଦାତ୍ତୋଷିତୋ ମୁନିସତ୍ତମଃ
ଶ୍ରୀ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ କହିଲେ — ସାଗରଙ୍କ ଦୁଇ ଜଣେ ଜନା ଥିଲେ, ଯେଉଁମାନଙ୍କର ପାପ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଦହିଯାଇଥିଲା; ମହାମୁନି ଔର୍ବ, ସେମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଇ, ଦୁଇ ଜଣେ ଜନାକୁ ଏକ ଦାୟିତ୍ୱ ଦେଲେ।