ଭଗୀରଥେନ ଭୋ ଵିଦ୍ଵନ୍ନାନୀତା ତତ୍ର ମାର୍ଗତଃ । ଉଦ୍ଧାରଃ ପୂର୍ଵଜାନାଂ ତୁ କୃତସ୍ତେନ ମହାତ୍ମନା
ହେ ପଣ୍ଡିତ, ଭଗୀରଥ ଏଠାକୁ ମାର୍ଗ ସଫା କରି ନେଇଆସିଥିଲେ; ସେ ମହାନ ଆତ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବଜମାନେ ଉଦ୍ଧାର ହୋଇଥିଲେ।
ନାରଦଉଵାଚ- କୋଽଯଂ ଦେଵ ସମାଖ୍ଯାତୋ ଭଗୀରଥ ମହାତପାଃ । ଯେନ ତୀର୍ଥଂ ସମାନୀତଂ ଲୋକାନାଂ ହିତକାରଣାତ୍
ନାରଦ ପଚାରିଲେ— ହେ ଦେବ, ଏହି ଭଗୀରଥ କିଏ, ଯିଏ ତାଙ୍କର ମହା ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ? କିଏ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ନେଇଆସିଛନ୍ତି?
ଗଂଗାତୀର୍ଥଂ ମହତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ସର୍ଵପାପପ୍ରଣାଶନମ୍ । ଲୋକାଃ ସର୍ଵେ ଵଦଂତ୍ଯେଵମେତତ୍ତୀର୍ଥୋତ୍ତମୋତ୍ତମମ୍
ଗଙ୍ଗା ତୀର ଅତି ପୁଣ୍ୟମୟ, ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନଶ୍ଟ କରେ; ସମସ୍ତ ଲୋକ ଏହାକୁ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ ତୀର୍ଥ ବୋଲି କହନ୍ତି।
ଗଂଗାଗଂଗେତି ଯୋ ବ୍ରୂଯାଦ୍ଯୋଜନାନାଂ ଶତୈରପି । ମୁଚ୍ଯତେ ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯୋ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଂ ସ ଗଚ୍ଛତି
ଯେଉଁଠି ଥିବା ଲୋକ ଶତ ଯୋଜନ ଦୂରରୁ 'ଗଙ୍ଗା, ଗଙ୍ଗା' ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ ଅବଶ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି।
କଥଂ ତେନ ସମାନୀତା କିଂ କାର୍ଯଂ ଵଦ ସୁଵ୍ରତ । ମହାଦେଵ ଉଵାଚ- ଯେନ ଗଂଗା ଯଥାନୀତା ଗଂଗାଦ୍ଵାରେଽତିଶୋଭନେ
ସେ ତାଙ୍କୁ କିପରି ନେଇଆସିଲେ? କଣ କାମ କରିଲେ? ମୋତେ କୁହ, ହେ ସୁବ୍ରତ। ମହାଦେବ କହିଲେ— କିଏ ଏବଂ କିପରି ଗଙ୍ଗାକୁ ଏହି ଶୋଭାମୟ ଗଙ୍ଗାଦ୍ୱାରକୁ ନେଇଆସିଥିଲେ—
ତତ୍ସର୍ଵଂ ସଂପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି କ୍ରମାନୁକ୍ରମଯୋଗତଃ । ପୂର୍ଵମାସୀଦ୍ଧରିଶ୍ଚଂଦ୍ରସ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ସତ୍ଯପାଲକଃ
ମୁଁ ସବୁ କଥା କ୍ରମକ୍ରମେ କୁହିବି; ପ୍ରଥମେ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଥିଲେ, ତିନି ଲୋକରେ ସତ୍ୟର ରକ୍ଷକ।
ରୋହିତସ୍ତସ୍ଯପୁତ୍ରୋଽଭୂଦେକୋ ଵିଷ୍ଣୁପରାଯଣଃ । ତସ୍ଯାପି ଚ ଵୃକଃ ପୁତ୍ରୋ ଧର୍ମିଷ୍ଠଃ ସତ୍ପଥିସ୍ଥିତଃ
ତାଙ୍କର ପୁଅ ରୋହିତ ଥିଲେ, ଯିଏ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ; ରୋହିତଙ୍କର ପୁଅ ଭଲ ଓ ଧର୍ମପଥରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ବୃକ ଥିଲେ।
ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରଃ ସୁବାହୁଶ୍ଚ ଜାତୋସ୍ମିନ୍ଵୈ କୁଲେ ତଦା । ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ଗରୋ ନାମ ନାତ୍ଯଂତଂ ଧାର୍ମିକୋଽଭଵତ୍
ସେଇ ବଂଶରେ ସେଇ ସମୟରେ ତାଙ୍କର ପୁଅ ସୁବାହୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ସୁବାହୁଙ୍କର ପୁଅ ଗର ନାମକ, ଅତିଧିକ ଧର୍ମିକ ନଥିଲେ।
କଦାଚିତ୍କାଲଯୋଗେନ ଦୁଃଖୀ ଜାତୋଽତ୍ର କାରଣାତ୍ । ରାଜା ତୁ ତତ୍ର ଦେଶେନ ତର୍ଜିତୋ ଧର୍ମକାରଣାତ୍
କେତେବେଳେ ଦୁଃଖର କାରଣରୁ ସମୟର ଚକ୍ରରେ ସେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ; ଧର୍ମ ପାଇଁ ସେ ଦେଶରେ ରାଜା ଭୟଭୀତ ହେଲେ।
ସ୍ଵକୁଟୁଂବଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ତୁ ଗତୋଽସୌ ଭାର୍ଗଵାଶ୍ରମେ । ରକ୍ଷିତୋ ଭାର୍ଗଵେଣାଥ କୃପଯା ତତ୍ର ଵୈ ତଦା
ସେ ନିଜ ପରିବାରକୁ ନେଇ ଭାର୍ଗବ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ; ସେଠାରେ ଭାର୍ଗବଙ୍କ ଦୟାରେ ସେ ସମୟରେ ସେ ରକ୍ଷା ପାଇଲେ।
ତତ୍ର ପୁତ୍ରୋ ହ୍ଯଭୂତ୍ତସ୍ଯ ସଗରୋ ନାମ ଵୈ ଦ୍ଵିଜ । ଵଵୃଧେ ଚାଶ୍ରମେ ପୁଣ୍ଯେ ଭାର୍ଗଵେଣାଭିରକ୍ଷିତଃ
ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ନାମ ସଗର; ସେ ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମରେ ଭାର୍ଗବଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ବଡ଼ ହେଲେ।
ଉପଵୀତାଦିକଂ ସର୍ଵଂ କ୍ଷତ୍ରିଯସ୍ଯ ତଦା କୃତମ୍ । ଶସ୍ତ୍ରାଣାଂ ଚ ତଥାଭ୍ଯାସୋ ଵେଦାନାଂ ତୁ ତଥୈଵ ଚ
ସେ ସମୟରେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ପାଇଁ ଉପବୀତ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସଂସ୍କାର କରାଯାଇଥିଲା; ଏହାସହିତ ଶସ୍ତ୍ର ଅଭ୍ୟାସ ଓ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ ମଧ୍ୟ କରିଥିଲେ।
ଆଗ୍ନେଯାସ୍ତ୍ରଂ ତତୋ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଭାର୍ଗଵାତ୍ସଗରୋ ନୃପଃ । ଜଘାନ ପୃଥିଵୀଂ ଗତ୍ଵା ତାଲଜଂଘାନ୍ସହୈହଯାନ୍
ତାପରେ ସଗର ଭାର୍ଗବଙ୍କଠାରୁ ଅଗ୍ନିଆସ୍ତ୍ର ପାଇ ରାଜା ହୋଇ, ପୃଥିବୀରେ ଯାଇ ତାଳଜଂଘ ଓ ହୈହୟମାନେ ଙ୍କୁ ବଧ କଲେ।
ସଶକାନ୍ ପାରଦାଂଶ୍ଚୈଵ ଜଘାନ ସ ମହାତପାଃ । ନାରଦ ଉଵାଚ- ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ସଗରସ୍ଯାଥ ଵଦ ଶଂକର ଵିସ୍ତରାତ୍
ସେ ମହାତପସ୍ବୀ ଶକ ଓ ପାରଦମାନେ ଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବଧ କଲେ। ନାରଦ କହିଲେ— ହେ ଶଙ୍କର, ସଗରଙ୍କର ମହିମା ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କୁହ।
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ- ସୂର୍ଯଵଂଶୀ ମହାରାଜୋ ଵିଖ୍ଯାତଃ ସ ମହାବଲୀ । ଗରସ୍ଯ ଵ୍ଯସନେ ତାତ ହୃତଂ ରାଜ୍ଯମଭୂତ୍କିଲ
ମହାଦେବ କହିଲେ— ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶୀ ମହାରାଜା, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ବଳଶାଳୀ, ହେ ପୁତ୍ର, ଗରଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ହରାଇଯାଇଥିଲା।
ହୈହଯୈସ୍ତାଲଜଂଘାଦ୍ଯୈଃ ଶକୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଚ ନାରଦ । ଯଵନାଃ ପାରଦାଶ୍ଚୈଵ କାଂବୋଜାଃ ପହ୍ଲଵାସ୍ତଥା
ହୈହୟ, ତାଳଜଂଘ, ଶକ, ଏହା ସହିତ ଯବନ, ପାରଦ, କାମ୍ବୋଜ ଓ ପହ୍ଲବମାନେ, ହେ ନାରଦ—
ଏତେ ପଂଚଗଣା ବ୍ରହ୍ମନ୍ହୈହଯାର୍ଥେ ପରାକ୍ରମାନ୍ । ହୃତରାଜ୍ଯସ୍ତତୋ ରାଜା ସଗରୋଽଥ ଵନଂ ଯଯୌ
ଏହି ପାଞ୍ଚ ଦଳ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ହୈହୟମାନେ ପାଇଁ ଶକ୍ତି ଦେଖାଇଥିଲେ; ଏଭଳି ରାଜା ସଗର ରାଜ୍ୟ ହରାଇ ଅବଶେଷେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ।
ପତ୍ନ୍ଯାଚାନୁଗତୋ ଦୁଃଖୀ ସ ଵୈ ପ୍ରାଣାନଵାସୃଜତ୍ । ତସ୍ଯ ପତ୍ନୀ ତୁ କଲ୍ଯାଣୀ ସଗର୍ଭା ଚ ଵ୍ରତାନ୍ଵିତା
ତାଙ୍କର ଜଣେ ଦୁଃଖିତ ସ୍ତ୍ରୀ ସହ ତିନି ଜଣ ଚାଲିଗଲେ, ସେ ନିଜ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କଲେ; ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀ ଶୁଭ ଓ ଗର୍ଭବତୀ ଥିଲେ, ବ୍ରତରେ ନିଷ୍ଠା ଥିଲେ।
ସପତ୍ନ୍ଯା ଭାର୍ଗଵସ୍ତସ୍ଯ ଵୃତଃ ପୂର୍ଵଂ ସୁତେପ୍ସଯା । ସା ତୁ ଭର୍ତୃଚିତାଂ କୃତ୍ଵା ଵନେ ତଂ ପ୍ରରୁରୋଦ ହ
ଭାର୍ଗବ ଜଣେ ପୁଅ ପାଇବାକୁ ଆଗରୁ ତାଙ୍କର ଦ୍ୱିତୀୟ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ଚୟନ କରିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ସେ ସ୍ତ୍ରୀ, ପତିଙ୍କର ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି, ଜଙ୍ଗଲରେ ବସି ତାଙ୍କୁ ବହୁତ କାନ୍ଦିଲେ।
ଔର୍ଵସ୍ତାଂ ଵାରଯିତ୍ଵା ଚ ଗରପତ୍ନୀଂ ତୁ ନାରଦ । ନ୍ଯଵେଦଯତ ତତ୍ପୁତ୍ରଂ ଧର୍ମିଷ୍ଠଂ ସାତ୍ଵିକଂ ପ୍ରିଯମ୍
ଔର୍ବ, ନାରଦ, ସେଇ ଗରଭବତୀ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ରୋକି ରଖିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ସେଇ ପୁଅ ବିଷୟରେ କହିଲେ—ଏହି ପୁଅ ଧର୍ମିକ, ସତ୍ୱଗୁଣୀ ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ।
ନିଵେଦିତେ ତତୋ ବାଲେ ମରଣାତ୍ସା ନ୍ଯଵର୍ତ୍ତତ । ତତୋ ମାସଦ୍ଵଯେ ଜାତେ ଵଵର୍ଦ୍ଧୌର୍ଵସ୍ଯ ଚାଶ୍ରମେ
ସେଇ ଶିଶୁ ବିଷୟରେ ଶୁଣିବା ପରେ, ସେ ସ୍ତ୍ରୀ ମୃତ୍ୟୁରୁ ବଞ୍ଚିଗଲେ। ଦୁଇ ମାସ ପରେ, ସେ ଶିଶୁ ଔର୍ବଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ବଢ଼ିବା ଲାଗିଲେ।
ଜାତକର୍ମାଦିଯୋଗଶ୍ଚ ଔର୍ଵେଣ ଚ ତଥା କୃତଃ । ଉପଵୀତାଦିକଂ ସର୍ଵଂ ଜାତଂ ତତ୍ର ମହାମୁନେଃ
ଜନ୍ମ ଦିନର ନିୟମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମସ୍ତ ସଂସ୍କାର ଔର୍ବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଇଥିଲା। ଉପନୟନ ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ କ୍ରିୟା ବଡ଼ ଋଷିଙ୍କ ପାଇଁ ସେଠାରେ ହେଲା।
ତତ୍ର ଵେଦାଦିକଂ ସର୍ଵଂ ପଠିତଂ ଚୌର୍ଵଯୋଗତଃ । ଅଧ୍ଯାପ୍ଯ ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରାଣି ତତୋଽସ୍ତ୍ରଂ ପ୍ରତ୍ଯପାଦଯତ୍
ସେଠାରେ, ସମସ୍ତ ବେଦ ଓ ବେଦସାହିତ୍ୟ ଔର୍ବଙ୍କ ଶିକ୍ଷାରେ ପଢ଼ାଯାଇଲା। ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ପଢ଼ାଇବା ପରେ, ସେ ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଶିଖାଇଲେ।
ଆଗ୍ନେଯଂ ତଂ ମହାଭାଗ ଅମରୈରପି ଦୁଃସହମ୍ । ସ ତେନାସୁବଲେନାଜୌ ବଲେନ ଚ ସମନ୍ଵିତଃ
ସେ ଅଗ୍ନିଅସ୍ତ୍ର ପାଇଲେ, ଯାହାକୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସହିପାରନ୍ତିନାହିଁ। ଏହିପରି, ସେ ଦେହର ଶକ୍ତି ଓ ଯୁଦ୍ଧଶକ୍ତି ଦୁହିଁଥିରେ ପ୍ରବଳ ହେଲେ।
ହୈହଯାନ୍ଵୈ ଜଘାନାଶୁ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସ୍ଵବଲେନ ଚ । ଆଜହାର ଚ ଲୋକେଷୁ ସ ଚ କୀର୍ତିମଵାପ ସଃ
କ୍ରୋଧରେ, ସେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ହୈହୟ ଓ ଅନ୍ୟମାନେକୁ ତୁରନ୍ତ ମାରିଦେଲେ। ଏହିପରି, ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଖ୍ୟାତି ଲାଗିଲେ।
ତତଃ ଶକାଃ ସଯଵନାଃ କାଂବୋଜାଃ ପଲ୍ଲଵାସ୍ତଥା । ହନ୍ଯମାନାସ୍ତଦା ତେ ତୁ ଵସିଷ୍ଠଂ ଶରଣଂ ଯଯୁଃ
ତାପରେ, ଶକ, ଯବନ, କାମ୍ବୋଜ ଓ ପଲ୍ଲବମାନେ ସେତେବେଳେ ମରୁଥିବାବେଳେ, ରକ୍ଷା ପାଇଁ ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ଵସିଷ୍ଠୋଽପି ଚ ତାନ୍କୃତ୍ଵା ସମଯେନ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ । ସଗରଂ ଵାରଯାମାସ ତେଷାଂ ଦତ୍ତ୍ଵାଽଭଯଂ ନୃପଃ
ବସିଷ୍ଠ, ତାଙ୍କୁ ଏକ ଚୁକ୍ତିରେ ରଖି, ସଗରଙ୍କୁ ତାଙ୍କୁ ରୋକିବାକୁ କହିଲେ। ସେ ରାଜା ତାଙ୍କୁ ନିରାପଦ ଦେଲେ।
ସଗରଃ ସ୍ଵାଂ ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂତୁ ଗୁରୋର୍ଵାକ୍ଯଂ ନିଶମ୍ଯ ଚ । ଧର୍ମୈର୍ଜଘାନ ତାଂଶ୍ଚୈଷାଂ ଵିକୃତତ୍ଵଂ ଚକାର ହ
ସଗର, ଗୁରୁଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଏବଂ ନିଜ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ମନେପକାଇ, ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ତାଙ୍କୁ ମାରିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ରୂପ ପରିବର୍ତ୍ତନ କଲେ।
ଅର୍ଦ୍ଧଂଶକନାଂଶିରସୋ ମୁଂଡଂ କୃତ୍ଵା ଵିସର୍ଜଯତ୍ । ଯଵନାନାଂ ଶିରଃ ସର୍ଵଂ କାଂବୋଜାନାଂ ତଥୈଵ ଚ
ସେ ଶକମାନେଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଅର୍ଧ କାଟି ଛାଡ଼ିଦେଲେ; ଯବନ ଓ କାମ୍ବୋଜମାନେଙ୍କ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ।
ପାରଦା ମୁଂଡକେଶାଶ୍ଚ ପଲ୍ଲ୍ଵାଃ ଶ୍ମଶ୍ରୁରକ୍ଷକାଃ । ଏଵଂ ଵିଜିତ୍ଯ ସର୍ଵାନ୍ଵୈ କୃତଵାନ୍ଧର୍ମସଂଗ୍ରହମ୍
ପାରଦମାନେ ମୁଣ୍ଡ କାଟି ରହିଲେ, ପଲ୍ଲବମାନେ ଦାଢ଼ି ରଖିଲେ। ଏଭଳି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜିତି, ସେ ଧର୍ମର ସଂଗ୍ରହ କଲେ।