ତତ୍ର ଚ ସ୍ନାନମାତ୍ରେଣ ମହାପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ । ଶ୍ରୀଶୈଲଶିଖରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ମୃତୌ ଧ୍ରୁଵମ୍
ଏଠାରେ କେବଳ ସ୍ନାନ କରିଲେ ବଡ଼ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ଶ୍ରୀଶୈଳ ଶିଖର ଦେଖିଲେ, ବାରାଣସୀରେ ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ।
କେଦାରେ ହ୍ଯୁଦକଂ ପୀତ୍ଵା ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନ ଵିଦ୍ଯତେ । ତାପସାନାଂ ମହତ୍ସ୍ଥାନଂ ଯୋଗିନାଂ ଚ ତଥୈଵ ଚ
କେଦାରରେ ଜଳ ପିଇଲେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନାହିଁ; ଏହା ତାପସମାନେ ଓ ଯୋଗୀମାନେ ପାଇଁ ମହା ସ୍ଥାନ।
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ ଦର୍ଶନଂ ତସ୍ଯ କାରଯେତ୍ । ଅଯଂ ଵିଜ୍ଞାନଦେଵୋଽସୌ ମହାପାତକନାଶନଃ
ତେଣୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ଏହାର ଦର୍ଶନ କରିବା ଉଚିତ; ଏହିଜଣେ ଜ୍ଞାନର ଦେବତା, ବଡ଼ ପାପ ନାଶ କରନ୍ତି।
ସିଦ୍ଧପୁରଂ ଚ ନଗରଂ ରମ୍ଯଂ ସ୍ଵର୍ଗସୁଖାଵହମ୍ । ନିତ୍ଯମପ୍ସରସୋ ଯତ୍ର ଗାଯଂତି ଚ ରମଂତି ଚ
ଏଠାରେ ସିଦ୍ଧପୁର ନାମକ ରମ୍ୟ ନଗର ଅଛି, ଯାହା ସ୍ୱର୍ଗ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ; ଏଠାରେ ଅପ୍ସରାମାନେ ସଦା ଗାନ କରନ୍ତି ଓ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି।
ଅତଃ ପର୍ଵତାରାଜୋଽଯଂ ଦର୍ଶନେ ସୌଖ୍ଯକାରକଃ । ତସ୍ଯ ତୈର୍ଦର୍ଶନଂ କାର୍ଯଂ ମୁକ୍ତିମିଚ୍ଛଂତି ଯେ ନରାଃ
ଏହି ପାହାଡ଼ରାଜ ଦର୍ଶନରେ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ; ଯେମାନେ ମୁକ୍ତି ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହାର ଦର୍ଶନ କରିବା ଉଚିତ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ପଂଚପଂଚାଶତସହସ୍ରସଂହିତାଯାଂ ଉତ୍ତରଖଂଡେ ଶ୍ରୀଶୈଲୋପାଖ୍ଯାନେ ଏକୋନଵିଂଶୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ମହାପୁରାଣର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡରେ ଶ୍ରୀଶୈଳ ଉପାଖ୍ୟାନ ନାମକ ଏକୋନେଉଁଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା, ଯାହା ପଚାପଞ୍ଚାଶ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ରହିଛି।
ଶ୍ରୀମହାଦେଵଉଵାଚ- ହରିଦ୍ଵାରଂ ମହାପୁଣ୍ଯଂ ଶୃଣୁ ଦେଵର୍ଷିସତ୍ତମ । ଯତ୍ର ଗଂଗା ଵହତ୍ଯେଵ ତତ୍ରୋକ୍ତଂ ତୀର୍ଥମୁତ୍ତମମ୍
ଶ୍ରୀମହାଦେବ କହିଲେ— ଦେବଋଷିମାନେ, ହରିଦ୍ୱାର ମହାପୁନ୍ୟ ସ୍ଥାନ ବିଷୟରେ ଶୁଣ; ଏଠାରେ ଗଙ୍ଗା ପ୍ରବାହିତ ହେଉଛି, ଏଠାରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ତୀର୍ଥ ବର୍ଣ୍ନିତ ହୋଇଛି।
ଯତ୍ର ଦେଵା ଵସଂତୀହ ଋଷଯୋ ମନଵସ୍ତଥା । ଯତ୍ର ଦେଵଃ ସ୍ଵଯଂ ସାକ୍ଷାତ୍କେଶଵୋ ନିତ୍ଯମାଶ୍ରିତଃ
ଏଠାରେ ଦେବତାମାନେ, ଋଷିମାନେ ଓ ମନୁମାନେ ବସିଥାନ୍ତି; ଏଠାରେ ଦେବତା କେଶବ ସ୍ୱୟଂ ସଦା ବସିଛନ୍ତି।
ପୁରା ପୂର୍ଵଂ ତୁ ଭୋ ଵତ୍ସ ତୀର୍ଥଂ ଜାତଂ ମହତ୍ତଦା । ଯସ୍ଯ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେଣ ଦୂରତୋ ଯାତି ପାତକମ୍
ପୂର୍ବେ, ହେ ପ୍ରିୟ, ଏହି ମହାତୀର୍ଥ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା; ଏହାକୁ କେବଳ ଦେଖିଲେ ଦୂରରୁ ପାପ ଚାଲିଯାଏ।
ଯତ୍ର ଗଂଗା ମହାରମ୍ଯା ଜାତା ପୁଣ୍ଯ ଵିଶେଷତଃ । ଵିଷ୍ଣୁପାଦୋଦକୀ ଜାତା ତଚ୍ଚରଣସ୍ପର୍ଶନାତ୍ତତଃ
ଏଠାରେ ମହା ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ଗଙ୍ଗା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ବିଶେଷ ପବିତ୍ର; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଦର ଜଳ ଏଠାରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ତାଙ୍କର ପାଦ ସ୍ପର୍ଶରୁ।
ଭଗୀରଥେନ ଭୋ ଵିଦ୍ଵନ୍ନାନୀତା ତତ୍ର ମାର୍ଗତଃ । ଉଦ୍ଧାରଃ ପୂର୍ଵଜାନାଂ ତୁ କୃତସ୍ତେନ ମହାତ୍ମନା
ହେ ପଣ୍ଡିତ, ଭଗୀରଥ ଏଠାକୁ ମାର୍ଗ ସଫା କରି ନେଇଆସିଥିଲେ; ସେ ମହାନ ଆତ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବଜମାନେ ଉଦ୍ଧାର ହୋଇଥିଲେ।
ନାରଦଉଵାଚ- କୋଽଯଂ ଦେଵ ସମାଖ୍ଯାତୋ ଭଗୀରଥ ମହାତପାଃ । ଯେନ ତୀର୍ଥଂ ସମାନୀତଂ ଲୋକାନାଂ ହିତକାରଣାତ୍
ନାରଦ ପଚାରିଲେ— ହେ ଦେବ, ଏହି ଭଗୀରଥ କିଏ, ଯିଏ ତାଙ୍କର ମହା ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ? କିଏ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ନେଇଆସିଛନ୍ତି?
ଗଂଗାତୀର୍ଥଂ ମହତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ସର୍ଵପାପପ୍ରଣାଶନମ୍ । ଲୋକାଃ ସର୍ଵେ ଵଦଂତ୍ଯେଵମେତତ୍ତୀର୍ଥୋତ୍ତମୋତ୍ତମମ୍
ଗଙ୍ଗା ତୀର ଅତି ପୁଣ୍ୟମୟ, ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନଶ୍ଟ କରେ; ସମସ୍ତ ଲୋକ ଏହାକୁ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ ତୀର୍ଥ ବୋଲି କହନ୍ତି।
ଗଂଗାଗଂଗେତି ଯୋ ବ୍ରୂଯାଦ୍ଯୋଜନାନାଂ ଶତୈରପି । ମୁଚ୍ଯତେ ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯୋ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଂ ସ ଗଚ୍ଛତି
ଯେଉଁଠି ଥିବା ଲୋକ ଶତ ଯୋଜନ ଦୂରରୁ 'ଗଙ୍ଗା, ଗଙ୍ଗା' ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ ଅବଶ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି।
କଥଂ ତେନ ସମାନୀତା କିଂ କାର୍ଯଂ ଵଦ ସୁଵ୍ରତ । ମହାଦେଵ ଉଵାଚ- ଯେନ ଗଂଗା ଯଥାନୀତା ଗଂଗାଦ୍ଵାରେଽତିଶୋଭନେ
ସେ ତାଙ୍କୁ କିପରି ନେଇଆସିଲେ? କଣ କାମ କରିଲେ? ମୋତେ କୁହ, ହେ ସୁବ୍ରତ। ମହାଦେବ କହିଲେ— କିଏ ଏବଂ କିପରି ଗଙ୍ଗାକୁ ଏହି ଶୋଭାମୟ ଗଙ୍ଗାଦ୍ୱାରକୁ ନେଇଆସିଥିଲେ—
ତତ୍ସର୍ଵଂ ସଂପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି କ୍ରମାନୁକ୍ରମଯୋଗତଃ । ପୂର୍ଵମାସୀଦ୍ଧରିଶ୍ଚଂଦ୍ରସ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ସତ୍ଯପାଲକଃ
ମୁଁ ସବୁ କଥା କ୍ରମକ୍ରମେ କୁହିବି; ପ୍ରଥମେ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଥିଲେ, ତିନି ଲୋକରେ ସତ୍ୟର ରକ୍ଷକ।
ରୋହିତସ୍ତସ୍ଯପୁତ୍ରୋଽଭୂଦେକୋ ଵିଷ୍ଣୁପରାଯଣଃ । ତସ୍ଯାପି ଚ ଵୃକଃ ପୁତ୍ରୋ ଧର୍ମିଷ୍ଠଃ ସତ୍ପଥିସ୍ଥିତଃ
ତାଙ୍କର ପୁଅ ରୋହିତ ଥିଲେ, ଯିଏ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ; ରୋହିତଙ୍କର ପୁଅ ଭଲ ଓ ଧର୍ମପଥରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ବୃକ ଥିଲେ।
ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରଃ ସୁବାହୁଶ୍ଚ ଜାତୋସ୍ମିନ୍ଵୈ କୁଲେ ତଦା । ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋ ଗରୋ ନାମ ନାତ୍ଯଂତଂ ଧାର୍ମିକୋଽଭଵତ୍
ସେଇ ବଂଶରେ ସେଇ ସମୟରେ ତାଙ୍କର ପୁଅ ସୁବାହୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ସୁବାହୁଙ୍କର ପୁଅ ଗର ନାମକ, ଅତିଧିକ ଧର୍ମିକ ନଥିଲେ।
କଦାଚିତ୍କାଲଯୋଗେନ ଦୁଃଖୀ ଜାତୋଽତ୍ର କାରଣାତ୍ । ରାଜା ତୁ ତତ୍ର ଦେଶେନ ତର୍ଜିତୋ ଧର୍ମକାରଣାତ୍
କେତେବେଳେ ଦୁଃଖର କାରଣରୁ ସମୟର ଚକ୍ରରେ ସେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ; ଧର୍ମ ପାଇଁ ସେ ଦେଶରେ ରାଜା ଭୟଭୀତ ହେଲେ।
ସ୍ଵକୁଟୁଂବଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ତୁ ଗତୋଽସୌ ଭାର୍ଗଵାଶ୍ରମେ । ରକ୍ଷିତୋ ଭାର୍ଗଵେଣାଥ କୃପଯା ତତ୍ର ଵୈ ତଦା
ସେ ନିଜ ପରିବାରକୁ ନେଇ ଭାର୍ଗବ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ; ସେଠାରେ ଭାର୍ଗବଙ୍କ ଦୟାରେ ସେ ସମୟରେ ସେ ରକ୍ଷା ପାଇଲେ।
ତତ୍ର ପୁତ୍ରୋ ହ୍ଯଭୂତ୍ତସ୍ଯ ସଗରୋ ନାମ ଵୈ ଦ୍ଵିଜ । ଵଵୃଧେ ଚାଶ୍ରମେ ପୁଣ୍ଯେ ଭାର୍ଗଵେଣାଭିରକ୍ଷିତଃ
ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ନାମ ସଗର; ସେ ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମରେ ଭାର୍ଗବଙ୍କ ରକ୍ଷାରେ ବଡ଼ ହେଲେ।
ଉପଵୀତାଦିକଂ ସର୍ଵଂ କ୍ଷତ୍ରିଯସ୍ଯ ତଦା କୃତମ୍ । ଶସ୍ତ୍ରାଣାଂ ଚ ତଥାଭ୍ଯାସୋ ଵେଦାନାଂ ତୁ ତଥୈଵ ଚ
ସେ ସମୟରେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ପାଇଁ ଉପବୀତ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସଂସ୍କାର କରାଯାଇଥିଲା; ଏହାସହିତ ଶସ୍ତ୍ର ଅଭ୍ୟାସ ଓ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ ମଧ୍ୟ କରିଥିଲେ।
ଆଗ୍ନେଯାସ୍ତ୍ରଂ ତତୋ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଭାର୍ଗଵାତ୍ସଗରୋ ନୃପଃ । ଜଘାନ ପୃଥିଵୀଂ ଗତ୍ଵା ତାଲଜଂଘାନ୍ସହୈହଯାନ୍
ତାପରେ ସଗର ଭାର୍ଗବଙ୍କଠାରୁ ଅଗ୍ନିଆସ୍ତ୍ର ପାଇ ରାଜା ହୋଇ, ପୃଥିବୀରେ ଯାଇ ତାଳଜଂଘ ଓ ହୈହୟମାନେ ଙ୍କୁ ବଧ କଲେ।
ସଶକାନ୍ ପାରଦାଂଶ୍ଚୈଵ ଜଘାନ ସ ମହାତପାଃ । ନାରଦ ଉଵାଚ- ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ସଗରସ୍ଯାଥ ଵଦ ଶଂକର ଵିସ୍ତରାତ୍
ସେ ମହାତପସ୍ବୀ ଶକ ଓ ପାରଦମାନେ ଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବଧ କଲେ। ନାରଦ କହିଲେ— ହେ ଶଙ୍କର, ସଗରଙ୍କର ମହିମା ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କୁହ।
ମହାଦେଵ ଉଵାଚ- ସୂର୍ଯଵଂଶୀ ମହାରାଜୋ ଵିଖ୍ଯାତଃ ସ ମହାବଲୀ । ଗରସ୍ଯ ଵ୍ଯସନେ ତାତ ହୃତଂ ରାଜ୍ଯମଭୂତ୍କିଲ
ମହାଦେବ କହିଲେ— ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶୀ ମହାରାଜା, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ବଳଶାଳୀ, ହେ ପୁତ୍ର, ଗରଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ହରାଇଯାଇଥିଲା।
ହୈହଯୈସ୍ତାଲଜଂଘାଦ୍ଯୈଃ ଶକୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଚ ନାରଦ । ଯଵନାଃ ପାରଦାଶ୍ଚୈଵ କାଂବୋଜାଃ ପହ୍ଲଵାସ୍ତଥା
ହୈହୟ, ତାଳଜଂଘ, ଶକ, ଏହା ସହିତ ଯବନ, ପାରଦ, କାମ୍ବୋଜ ଓ ପହ୍ଲବମାନେ, ହେ ନାରଦ—
ଏତେ ପଂଚଗଣା ବ୍ରହ୍ମନ୍ହୈହଯାର୍ଥେ ପରାକ୍ରମାନ୍ । ହୃତରାଜ୍ଯସ୍ତତୋ ରାଜା ସଗରୋଽଥ ଵନଂ ଯଯୌ
ଏହି ପାଞ୍ଚ ଦଳ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ହୈହୟମାନେ ପାଇଁ ଶକ୍ତି ଦେଖାଇଥିଲେ; ଏଭଳି ରାଜା ସଗର ରାଜ୍ୟ ହରାଇ ଅବଶେଷେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ।
ପତ୍ନ୍ଯାଚାନୁଗତୋ ଦୁଃଖୀ ସ ଵୈ ପ୍ରାଣାନଵାସୃଜତ୍ । ତସ୍ଯ ପତ୍ନୀ ତୁ କଲ୍ଯାଣୀ ସଗର୍ଭା ଚ ଵ୍ରତାନ୍ଵିତା
ତାଙ୍କର ଜଣେ ଦୁଃଖିତ ସ୍ତ୍ରୀ ସହ ତିନି ଜଣ ଚାଲିଗଲେ, ସେ ନିଜ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କଲେ; ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀ ଶୁଭ ଓ ଗର୍ଭବତୀ ଥିଲେ, ବ୍ରତରେ ନିଷ୍ଠା ଥିଲେ।
ସପତ୍ନ୍ଯା ଭାର୍ଗଵସ୍ତସ୍ଯ ଵୃତଃ ପୂର୍ଵଂ ସୁତେପ୍ସଯା । ସା ତୁ ଭର୍ତୃଚିତାଂ କୃତ୍ଵା ଵନେ ତଂ ପ୍ରରୁରୋଦ ହ
ଭାର୍ଗବ ଜଣେ ପୁଅ ପାଇବାକୁ ଆଗରୁ ତାଙ୍କର ଦ୍ୱିତୀୟ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ଚୟନ କରିଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ସେ ସ୍ତ୍ରୀ, ପତିଙ୍କର ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି, ଜଙ୍ଗଲରେ ବସି ତାଙ୍କୁ ବହୁତ କାନ୍ଦିଲେ।
ଔର୍ଵସ୍ତାଂ ଵାରଯିତ୍ଵା ଚ ଗରପତ୍ନୀଂ ତୁ ନାରଦ । ନ୍ଯଵେଦଯତ ତତ୍ପୁତ୍ରଂ ଧର୍ମିଷ୍ଠଂ ସାତ୍ଵିକଂ ପ୍ରିଯମ୍
ଔର୍ବ, ନାରଦ, ସେଇ ଗରଭବତୀ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ରୋକି ରଖିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ସେଇ ପୁଅ ବିଷୟରେ କହିଲେ—ଏହି ପୁଅ ଧର୍ମିକ, ସତ୍ୱଗୁଣୀ ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ।