ପୁରା ତ୍ଵଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ ପକ୍ଷିଵଂଶସମୁଦ୍ଭଵଃ । ଭୂତୋଽସି ଭୂମିଭାଗେଷୁ ନିଜକର୍ମଵିପାକତଃ
ପୂର୍ବେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ପକ୍ଷୀବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲା, ନିଜ କର୍ମର ଫଳରେ ପୃଥିବୀରେ ପକ୍ଷୀ ଭାବେ ଆସିଥିଲା।
କ୍ଷୁଧଯା ତୃଷଯା ଵାପି ସତତଂ ଵ୍ଯାକୁଲୋ ଭଵାନ୍ । ବଭ୍ରାମ ଭକ୍ଷଯନ୍କୀଟାନ୍ନିର୍ଝରୋଷ୍ଣୋଦକଂ ତଥା
ତୁମେ ସଦା ଖାଇବା ଓ ପିବା ପାଇଁ ଭୋକ ଓ ତିଆରେ ଅଶାନ୍ତ ଥିଲା, ପ୍ରାୟତଃ କୀଟ ଖାଇଥିଲା ଓ ଜଳପ୍ରବାହର ଗରମ ପାଣି ପିଥିଲା।
ନାନାଦୁଃଖଂ ସଦା ଭୁଂଜନ୍ପକ୍ଷିଯୋନୌ ସମୁଦ୍ଭଵଃ । ଚତୁର୍ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ସ୍ଥିତୋଽସି ତ୍ଵଂ ପୁରା କ୍ଷିତୌ
ପକ୍ଷୀ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ବିଭିନ୍ନ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରି, ଚାରି ହଜାର ବର୍ଷ ପୃଥିବୀରେ ରହିଥିଲା।
ଏକଦା କୁଲଭଦ୍ରାଖ୍ଯୋ ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ସର୍ଵତତ୍ଵଵିତ୍ । ପୂଜଯାମାସ ମାଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ନୈଵେଦ୍ଯାଦ୍ଯୈର୍ନଦୀତଟେ
ଏକଦିନ, କୁଳଭଦ୍ର ନାମକ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱର ଜ୍ଞାନୀ, ନଦୀକୂଳରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ମୋତେ ନୈବେଦ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପଚାର ଦେଇ ପୂଜା କଲେ।
ସମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ସ ଵିପ୍ରେଂଦ୍ରୋ ମମ ନୈଵେଦ୍ଯତଂଦୁଲମ୍ । ଯଯୌ ତତ୍ରୈଵ ନିକ୍ଷିପ୍ଯ ଭୂଯ ଏଵ ନିଜଂ ଗୃହମ୍
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୋତେ ପୂଜା କରି, ନୈବେଦ୍ୟ ତାଣ୍ଡୁଳ ଏଠାରେ ଛାଡି, ପୁନି ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ତତୋ ଵୃକ୍ଷାତ୍ସମାଗତ୍ଯ କ୍ଷୁଧିନା ପକ୍ଷିଣା ତ୍ଵଯା । ମମ ନୈଵେଦ୍ଯସଂବଂଧି ଭକ୍ଷିତଂ ସର୍ଵତଂଦୁଲମ୍
ତାପରେ, ଏକ ଗଛରୁ ଆସି, ଭୋକରେ ତୁମେ ପକ୍ଷୀ ଭାବେ ମୋର ନୈବେଦ୍ୟ ସଂପୃକ୍ତ ସମସ୍ତ ତାଣ୍ଡୁଳ ଖାଇ ଦେଲା।
ଭୁକ୍ତ୍ଵୈଵ ସଦ୍ଯୋ ମୁକ୍ତୋଽସି ପାତକୈରତିଦାରୁଣୈଃ । କଦାଚିତ୍ପ୍ରାପ୍ତକାଲସ୍ତ୍ଵଂ କାଲଧର୍ମଗତୋ ଦ୍ଵିଜ
ଏପରି ଖାଇବା ପରେ, ତୁମେ ତୁରନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲା; ଏବଂ ତୁମର ସମୟ ଆସିଲାପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ କାଳଧର୍ମରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।
ତ୍ଵାମାନେତୁଂ ମଯା ଦୂତାଃ ପ୍ରେଷିତାଃ ସର୍ଵଥା ନିଜାଃ । ତତୋ ରଥେ ସମାରୋପ୍ଯ ଭଵଂତଂ ନଷ୍ଟକଲ୍ମଷମ୍
ତୁମକୁ ଆଣିବା ପାଇଁ, ମୁଁ ମୋର ଦୂତମାନେ ଦିଆ, ସେମାନେ ତୁମକୁ ଅପରାଧମୁକ୍ତ କରି ରଥରେ ବସାଇଲେ।
ସଦ୍ଯୋ ଦୂତଗଣାଃ ସର୍ଵେ ସମାଯାତାଃ ପରଂ ପଦମ୍ । ଯୁଗକୋଟିସହସ୍ରାଣି ସ୍ଥିତୋଽସି ମମ ସନ୍ନିଧୌ
ସମସ୍ତ ଦୂତମାନେ ତୁମକୁ ତୁରନ୍ତ ପରମ ପଦକୁ ଆଣିଲେ; ଯେଉଁଠାରେ ତୁମେ ଯୁଗକୋଟି ହଜାର ମୋର ସାନିଧ୍ୟରେ ରହିଲା।
ଭୁଂଜନ୍ସୁଖାନି ସର୍ଵାଣି ଦୁର୍ଲ୍ଲଭାନି ସୁରୈରପି । ତତୋ ଯାତୋଽସି ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର ଵିଶୁଦ୍ଧେ ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଵଯେ
ସମସ୍ତ ସୁଖ ଭୋଗ କଲା, ଯାହା ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ପାଇବାରେ ଅସମ୍ଭବ; ତାପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶୁଧ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣ କୁଳରେ ତୁମେ ଜନ୍ମ ନେଲା।
ତତ୍ରାପି ମଯି ଭକ୍ତିସ୍ତେ ଜାତାତିସୁଦୃଢା ପୁନଃ । କ୍ରିଯାଯୋଗେନ ମାଂ ନିତ୍ଯଂ ସମାରାଧ୍ଯ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ସେଠି ମଧ୍ୟ, ମୋ ପ୍ରତି ତୁମର ଭକ୍ତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୃଢ ହେଲା; କ୍ରିୟା ଓ ଯୋଗରେ ନିତ୍ୟ ମୋତେ ଆରାଧନା କରିଥିଲା, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଆଯୁଷୋଂତେ ମତ୍ପ୍ରସାଦାନ୍ମାମକଂ ପଦମାପ୍ସ୍ଯସି । ଯଦା ତୁଷ୍ଟୋଽସ୍ମ୍ଯହଂ ଵିପ୍ର ସପାପାତ୍ମାପି ମୁକ୍ତିଭାକ୍
ଆୟୁଷ୍ୟ ଶେଷରେ, ମୋର କୃପାରେ, ତୁମେ ମୋର ପରମ ପଦକୁ ପାଇବା; ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉଛି, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପାପୀ ଆତ୍ମା ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ପାଇଥାଏ।
କଦାଚିଦ୍ଯସ୍ଯ ରୁଷ୍ଟୋସ୍ମି ପୁଣ୍ଯାତ୍ମାପି ଚ ପାପଭାକ୍ । ତସ୍ମାଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଭକ୍ତୋଽସି ମମ ସୁଵ୍ରତ
ଯଦି କେବେ ମୁଁ କୌଣସି ଜଣେ ଉପରେ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେଉଛି, ସେ ପୁଣ୍ୟାତ୍ମା ମଧ୍ୟ ପାପୀ ହେଇଯାଏ; ତେଣୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ, ତୁମେ ମୋର ଭକ୍ତ ଓ ସୁନିଶ୍ଚିତ ବ୍ରତରେ ଅଟୁଟ।
ଦାସ୍ଯାମି ତେ ପରଂ ସ୍ଥାନଂ ଯଦଲଭ୍ଯଂ ସୁରୈରପି । ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଵାଚ- ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାଚ୍ଛ୍ରୁତଂ ନାଥ ପୂର୍ଵଵୃତ୍ତାଂତମାତ୍ମନଃ
ମୁଁ ତୁମକୁ ସେହି ପରମ ସ୍ଥାନ ଦେବି, ଯାହା ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ପାଇପାରିନାହାନ୍ତି। ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ— ନାଥ, ଆପଣଙ୍କ କୃପାରେ, ମୁଁ ନିଜ ପୂର୍ବ ଜୀବନର କଥା ଶୁଣିପାରିଲି।
ଇଦାନୀଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ଯତ୍କିଞ୍ଚିଦ୍ବ୍ରୂହି ତତ୍ପ୍ରଭୋ । କସ୍ଯ ତୁଷ୍ଟୋଽସି ଦେଵେନ୍ଦ୍ର କସ୍ଯ ରୁଷ୍ଟୋଽସି ଵା ପ୍ରଭୋ
ଏବେ ମୁଁ ଆଉ କିଛି ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ— ଦୟାକରି ସେ କଥା କହିଦିଅ, ପ୍ରଭୁ। ଦେବମହାନ, କେଉଁଠି ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ, କେଉଁଠି କ୍ରୁଧ୍ଧ?
ମହତ୍ଯା କୃପଯା ସର୍ଵମେତନ୍ମେ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି । ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ- କର୍ମଣା ଯେନଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର ତୁଷ୍ଟିର୍ମେ ହୃଦି ଜାଯତେ
ବଡ ଦୟାରେ, ଏ ସବୁ କଥା ମୋତେ କହିବା ଉଚିତ। ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ— ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, କେଉଁ କର୍ମରେ ମୋର ହୃଦୟରେ ପ୍ରସନ୍ନତା ଆସେ—
କ୍ରୋଧଶ୍ଚ ତତ୍ସମସ୍ତଂ ଚ କଥଯାମି ସମାସତଃ । ଯୋ ଦଯାଵାନ୍ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ସର୍ଵଦା
ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ କ୍ରୋଧ ଓ ଏହା ସହିତ ସମ୍ପୃକ୍ତ ସମସ୍ତ କଥାକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ କହୁଛି। ଯିଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀପ୍ରତି ସଦା କରୁଣାଶୀଳ ଥାଏ—
ଅହଂକାରଵିହୀନଶ୍ଚ ତସ୍ଯ ତୁଷ୍ଟୋଽସ୍ମ୍ଯହଂ ସଦା । କର୍ମ କୁର୍ଯାନ୍ମଦର୍ଥଂ ଯୋ ଧର୍ମଭକ୍ତିସମନ୍ଵିତଃ
ଏବଂ ଯିଏ ଅହଂକାର ଛାଡ଼ିଛି, ସେଠାରେ ମୁଁ ସଦା ପ୍ରସନ୍ନ। ଯିଏ ଧର୍ମ ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ମୋ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ—
ବ୍ରୂତେ ମଦର୍ଥଂ ଯଃ ଶାଂତଂ ତସ୍ଯ ତୁଷ୍ଟୋଽସ୍ମ୍ଯହଂ ସଦା । ମିଷ୍ଟଂ ଵସ୍ତୁ ସମାସାଦ୍ଯ ଦତ୍ଵା ମେ ଯଶ୍ଚ ମାନଵଃ
ଏବଂ ଯିଏ ମୋ ପାଇଁ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ କଥା କହେ, ସେଠାରେ ମୁଁ ସଦା ପ୍ରସନ୍ନ। ଏବଂ ଯେଉଁ ମଣିଷ ଆକାଙ୍କ୍ଷିତ ଜିନିଷ ପାଇଁ, ତାହାକୁ ମୋତେ ଦାନ କରେ—
ମାନାପମାନେ ସଦୃଶସ୍ତସ୍ଯ ତୁଷ୍ଟୋଽସ୍ମ୍ଯହଂ ସଦା । ସର୍ଵଭୂତଶରୀରସ୍ଥଂ ଯୋ ମାଂ ଜାନାତି ମାନଵଃ
ଏବଂ ଯିଏ ମାନ ଓ ଅପମାନରେ ସମଭାବ ରଖେ, ସେଠାରେ ମୁଁ ସଦା ପ୍ରସନ୍ନ। ଏବଂ ଯିଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଦେହରେ ମୋତେ ଅନୁଭବ କରେ—
ପରହିଂସାଵିହୀନୋ ଯସ୍ତସ୍ଯ ତୁଷ୍ଟୋଽସ୍ମ୍ଯହଂ ସଦା । କର୍ମାଣି କୁରୁତେ ଯସ୍ତୁ ସୁଵିଚାର୍ଯ ପୁନଃ ପୁନଃ
ଏବଂ ଯିଏ ଅନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ କେବେ ହାନି କରେନାହିଁ, ସେଠାରେ ମୁଁ ସଦା ପ୍ରସନ୍ନ। ଯିଏ ପୁନିପୁନି ଭାବି ଭଲଭାବେ କାମ କରେ—
ଗୋବ୍ରାହ୍ମଣହିତୈଷୀ ଯସ୍ତସ୍ଯ ତୁଷ୍ଟୋଽସ୍ମ୍ଯହଂ ସଦା । ସ୍ଵଯଂ ନିରୁକ୍ତଂ ଵଚନଂ ଯତ୍ନାଦ୍ଯଃ ପରିପାଲଯେତ୍
ଏବଂ ଯିଏ ଗାଈ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଭଲ ଚାହେ, ସେଠାରେ ମୁଁ ସଦା ପ୍ରସନ୍ନ। ଏବଂ ଯିଏ ନିଜେ କହିଥିବା କଥାକୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ପାଳନ କରେ—
ପ୍ରପନ୍ନଂ ଯାତି ଯତ୍ନାଦ୍ଯସ୍ତସ୍ଯ ତୁଷ୍ଟୋଽସ୍ମ୍ଯହଂ ସଦା । ଦଦାତ୍ଯନୁପକାରିଭ୍ଯୋ ଦାନାନି ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ
ଏବଂ ଯିଏ ଶରଣାଗତଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହରେ ସହଯୋଗ କରେ, ସେଠାରେ ମୁଁ ସଦା ପ୍ରସନ୍ନ। ଏବଂ ଯିଏ ଉପକାର କରିପାରିବା ନଥିବାକୁ ଦାନ ଦେଇଥାଏ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ—
ମଯି ଚିତ୍ତଂ ସଦା ଯସ୍ଯ ତସ୍ଯ ତୁଷ୍ଟୋଽସ୍ମ୍ଯହଂ ସଦା । କର୍ମଣା ଯେନତୁଷ୍ଟୋଽସ୍ମି ନିରୁକ୍ତଂ ତତ୍ସମାସତଃ
ଏବଂ ଯାହାର ମନ ସଦା ମୋ ଉପରେ ଲାଗିଥାଏ, ସେଠାରେ ମୁଁ ସଦା ପ୍ରସନ୍ନ। ସଂକ୍ଷେପରେ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଏ।
ରୁଷ୍ଟୋଽସ୍ମି କର୍ମଣା ଯେନ ଵିପ୍ର ଵଚ୍ମି ଶୃଣୁଷ୍ଵତମ୍ । ପରହିଂସାରତୋ ଯସ୍ତୁ ନିର୍ଦ୍ଦଯଃ ସର୍ଵଜଂତୁଷୁ
ଏବେ ମୁଁ କହୁଛି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୁଏ। ଯିଏ ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ହାନି କରିବାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଏ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀପ୍ରତି ନିର୍ଦ୍ଦୟ—
ଅହଂଯୁଃ ସର୍ଵଦା କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସମାଂ ନଯତି ଶତ୍ରୁତାମ୍ । ଅସତ୍ଯଭାଷୀକ୍ରୂରଶ୍ଚ ପରନିଂଦାପରସ୍ତୁ ଯଃ
ମୁଁ ସେମାନେ ଉପରେ ସଦା କ୍ରୁଧ୍ଧ ଓ ଶତ୍ରୁ ସମାନ ବ୍ୟବହାର କରେ। ଯିଏ ମିଥ୍ୟା କହେ, କ୍ରୂର ଓ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରେ—
କଵିଵର୍ତନଵିଧ୍ଵଂସୀ ସମାଂ ନଯତି ଶତ୍ରୁତାମ୍ । ଅଦୃଷ୍ଟଦୋଷୌ ପିତରୌ ସ୍ତ୍ରୀଭ୍ରାତୃଭଗିନୀ ତଥା
ଯିଏ କବିମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ନଷ୍ଟ କରେ, ମୁଁ ସେମାନେ ଉପରେ ଶତ୍ରୁ ସମାନ ବ୍ୟବହାର କରେ। ଯିଏ କାରଣ ବିନା ଜଣେ ମୂଢ଼ ମନୁଷ୍ୟ ପିତାମାତା, ଜନନୀ, ଭାଇ, ବୋନ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦିଏ—
ମୋହାତ୍ତ୍ଯଜତି ଯୋ ମୂଢଃ ସମାଂ ନଯତି ଶତ୍ରୁତାମ୍ । ପିତୃଭିର୍ଭର୍ତ୍ସନଂ ଯସ୍ତୁ କୁରୁତେ ମୂଢଧୀର୍ନରଃ
ମୂଢ଼ତାରେ ଯିଏ ସେମାନେ ଛାଡ଼ିଦିଏ, ମୁଁ ସେମାନେ ଉପରେ ଶତ୍ରୁ ସମାନ ବ୍ୟବହାର କରେ। ଏବଂ ଯିଏ ମୂଢ଼ ମନୁଷ୍ୟ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ଗାଳି ଦିଏ—
ଗୁର୍ଵଵଜ୍ଞାକରୋ ଵିପ୍ର ସମାଂ ନଯତି ଶତ୍ରୁତାମ୍ । ଆରାମଚ୍ଛେଦିନୋ ଯେ ଚ ଜଲାଶଯଵିଲାଯିନଃ
ଯିଏ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଅବମାନ କରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ସେମାନେ ଉପରେ ଶତ୍ରୁ ସମାନ ବ୍ୟବହାର କରେ। ଯେଉଁମାନେ ଉଦ୍ୟାନ କାଟିଦିଅନ୍ତି କିମ୍ବା ପୋଖରୀ ନଷ୍ଟ କରନ୍ତି—
ଗ୍ରାମନାଶକରାଯେଚତେମାଂନଯଂତିଶତ୍ରୁତାମ୍ । ପରସ୍ତ୍ରିଯଂ ସମାଲୋକ୍ଯ ଵିଷାଦଂ ଯାନ୍ତି ଯେ ଜନାଃ ୧୦୦ 7.19.
ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ଗ୍ରାମ ନଷ୍ଟ କରନ୍ତି, ମୁଁ ସେମାନେ ଉପରେ ଶତ୍ରୁ ସମାନ ବ୍ୟବହାର କରେ। ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ୟର ଜନନୀକୁ ଦେଖି ଦୁଃଖିତ ହୁଅନ୍ତି—