ମୁହୂର୍ତଂ ପରମାତ୍ମାନଂ ତମେକାକିନମଵ୍ଯଯମ୍ । ଅବୁଦ୍ଧ୍ଵା ତ୍ଯଜସେ ମୂର୍ଖ କଥଂ ତ୍ଵଂ ମୁକ୍ତିମିଚ୍ଛସି
'ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ, ସେ ଏକା ଅବିନାଶୀ ପରମାତ୍ମାକୁ ନ ଜାଣି, ତୁମେ ତାକୁ ତ୍ୟାଗ କରୁଛ; ହେ ମୂର୍ଖ, ଏପରି କିପରି ତୁମେ ମୁକ୍ତି ଆଶା କରୁଛ?'
ଵୃଂଦା ତଵ ପ୍ରିଯା ରାଜ୍ଞୀ ହୃତା ସା ଯୋଗମାଯଯା । ବ୍ରହ୍ମସ୍ଵରୂପଂ ଵିଜ୍ଞାଯ ପ୍ରାପ୍ତା ତତ୍ପରମଂ ପଦମ୍
'ଭୃନ୍ଦା, ତୁମ ପ୍ରିୟ ରାଣୀ, ଯୋଗମାୟାରେ ହରାଗଲେ; ସେ ବ୍ରହ୍ମ ରୂପକୁ ଜାଣି, ସେଇ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।'
ଇଦାନୀଂ ଦୁର୍ଲ୍ଲଭା ସା ଚ ତତ୍ପଦଂ ଚୈଵ ଦୁର୍ଲ୍ଲଭମ୍ । ସ୍ଵର୍ଗାପଵର୍ଗଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ସଂସାରେ ଵରମାପ୍ନୁହି
ଏବେ ସେ ଅବସ୍ଥା ପାଇବା ବହୁତ କଠିନ, ଏବଂ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଦବି ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ। ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ମଧ୍ୟରେ, ଏହି ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁର ଚକ୍ର ଭିତରେ ତୁମେ ଯାହା ଭଲ ଭାବ, ତାହା ବାଛ।
ଜାଲଂଧର ଉଵାଚ- ଦେଵମୁକ୍ତପଦଂ ଲଭ୍ଯଂ କୃତକୃତ୍ଯେନ କେନଚିତ୍ । ଇଦାନୀଂ କୃତକୃତ୍ଯୋଽସ୍ମି ଯତ୍ତ୍ଵାଂ ପଶ୍ଯେ ତ୍ଵଯା ହତଃ
ଜାଲନ୍ଧର କହିଲେ — ଦେବତା ଓ ମୁକ୍ତିପ୍ରାପ୍ତ ଲୋକମାନେ ଯେଉଁ ପଦବିକୁ ପାଆନ୍ତି, ସେହି ପଦବି କେବଳ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଥିବା ଲୋକ ପାଇପାରେ। ଏବେ ମୁଁ ମୋର କାମ ସଫଳ କରିଛି, କାରଣ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖୁଛି, ତୁମ ହାତରେ ମୁଁ ବଧ ହେଇଛି।
ଶିଵ ଉଵାଚ- ମତ୍ସ୍ଥାନଂ ପରମଂ କ୍ଷେତ୍ରଂ ଯଦି ତ୍ଵଂ ଗଂତୁମୁତ୍ସୁକଃ । ତର୍ହି ମାଂ କୋପଯସ୍ଵାଶୁ ଦୈତ୍ଯଂ ହତ୍ଵା ଦୃଢୈଃ ଶରୈଃ
ଶିବ କହିଲେ — ଯଦି ତୁମେ ମୋର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧାମକୁ ଯିବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ, ତେବେ ତୁରନ୍ତ ମୋତେ କ୍ରୋଧିତ କର, ଦୃଢ଼ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଦାନବକୁ ବଧ କର।
ତତୋଽହଂ ତ୍ଵାଂ ହନିଷ୍ଯାମି ମତ୍ସ୍ଥାନଂ ଯାସ୍ଯସେଽନଘ । ମହେଶ୍ଵରଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରାହ ଜାଲଂଧରଃ ଶିଵମ୍
ତାପରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ବଧ କରିବି, ଏବଂ ତୁମେ, ନିର୍ମଳ ଜନ, ମୋର ଧାମକୁ ଯିବ। ମହେଶ୍ୱରଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଜାଲନ୍ଧର ଶିବଙ୍କୁ କହିଲେ।
ତ୍ଵଯି ସର୍ଵଜଗତ୍ପୂଜ୍ଯେ ପୂର୍ଵଂ ନ ପ୍ରହରାମ୍ଯହମ୍
ତୁମେ ଯେହେତୁ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱରେ ପୂଜିତ, ମୁଁ ପ୍ରଥମେ ଆକ୍ରମଣ କରିବି ନାହିଁ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଏଵମୁକ୍ତୋ ଜଘାନାଶୁ ସିଂଧୁଜଂ ଵିଶିଖୈଃ ଶିଵଃ । ତେ ଶରାଃ ସିଂଧୁପୁତ୍ରସ୍ଯ ଦେହଲଗ୍ନା ଵିଭାଂତି ଚ
ନାରଦ କହିଲେ — ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଶିବ ତୁରନ୍ତ ସମୁଦ୍ରପୁତ୍ରଙ୍କୁ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ସେହି ବାଣଗୁଡିକ ସମୁଦ୍ରପୁତ୍ରଙ୍କ ଦେହରେ ଲାଗି ଚମକୁଥିଲା।
ଯଥା ଲୋହଗିରିପ୍ରାଂତେ ଵେଣଵୋ ଵହ୍ନିଦୀପିତାଃ । ଜାଲଂଧରୋ ହରସ୍ଯାଂଗଂ ପୂରଯାମାସ ମାର୍ଗଣୈଃ
ଯେପରି ଲୋହା ପାହାଡ଼ର କୂଳରେ ଗଛବାଁଶ ଆଗରେ ଜଳିଉଠେ, ସେହିପରି ଜାଲନ୍ଧର ହରଙ୍କ ଦେହକୁ ବାଣରେ ଭରିଦେଲେ।
ତୈଃ ଶରୈଃ ଶୁଶୁଭେ ରୁଦ୍ରୋ ଯଥା ଖଂ ଖେଚରାକୁଲମ୍ । ଜାଲଂଧରେଶଯୋର୍ଯୁଦ୍ଧଂ ତଥା ଦ୍ଵଂଦ୍ଵମଭୂନ୍ନୃପ
ସେହି ବାଣଗୁଡିକ ଦ୍ୱାରା ରୁଦ୍ର ଏପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଯେପରି ଆକାଶ ଦେବମାନେ ଭରିଥିବା ବେଳେ ଚମକୁଥାଏ। ଏହିପରି ଭାବେ, ରାଜା, ଜାଲନ୍ଧର ଓ ହରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ହରାଦନ୍ଯେନ ହଂତାସ୍ତି ନ ସୋଢାନ୍ଯୋଽର୍ଣଵାତ୍ମଜାତ୍ । ଗିରିକୋଟିସହସ୍ରୈସ୍ତୁ ତଦା ପୃଥ୍ଵୀପୁଟୋଦ୍ଧୃତୈଃ
ହର ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କେହି ସମୁଦ୍ରପୁତ୍ରଙ୍କୁ ସହିପାରିବେ ନାହିଁ। ସେତେବେଳେ, ଭୂମିରୁ ଉଖଣି ନେଇଥିବା ହଜାର ହଜାର ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଦ୍ୱାରା,
ପୂରଯାମାସ ସମରେ ସିଂଧୁଜଃ ପାର୍ଵତୀପତିମ୍ । ତତଃ ଶୂଲେନ ନିହତୋ ରୁଦ୍ରେଣୋରସି ଦାନଵଃ
ସମରରେ ସମୁଦ୍ରପୁତ୍ର ପାର୍ବତୀପତିଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ତାପରେ ଦାନବ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ତ୍ରିଶୂଳ ଦ୍ୱାରା ଛାତିରେ ଘାତ ଖାଇଲେ।
ନିଃସସାର ମୁଖାତ୍ତସ୍ଯ ଜ୍ଵରୋ ଜଂଭୋ ଭଯଂକରଃ । ସ ଚ ଵୀରଜ୍ଵରୋନାମ ସିଂହଵକ୍ତ୍ରୋ ନରାକୃତିଃ
ତାଙ୍କ ମୁଁହରୁ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଜ୍ୱର ବାହାରିଲା, ଯାହା ଜମ୍ଭ ପରି ଭୟଜନକ। ସେ ଜ୍ୱରଟିର ନାମ ଥିଲା ବୀରଜ୍ୱର, ଶିଂହମୁଖ ଓ ମଣିଷ ଆକୃତି।
ଦୈତ୍ଯଦେହାଦ୍ଵିନିଷ୍କ୍ରାଂତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସିଂହମୁଖଂ ଜ୍ଵରମ୍ । ହୁଂକାରମକରୋଦ୍ଘୋରଂ ଶରଭସ୍ତତ୍ର ନିର୍ଯଯୌ
ଦାନବଙ୍କ ଦେହରୁ ଶିଂହମୁଖ ଜ୍ୱର ବାହାରିଯିବାକୁ ଦେଖି, ଶରଭ ଭୟଙ୍କର ହୁଂକାର ଦେଇ ସେଠାରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
ଶିଵସ୍ଯ ନିଃସୃତେନାସୌ ଶରଭେଣ ନିପାତିତଃ । ଅଜେଯଂ ଶଂକରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵୃଷଭେଂଦ୍ରେଣ ସଂଯୁତମ୍
ଶିବଙ୍କୁ ଯାହାଠାରୁ ଜ୍ୱର ବାହାରିଥିଲା, ଶରଭ ତାହାକୁ ପତିତ କଲେ। ଅଜୟ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ବୃଷଭରାଜ ସହିତ ଦେଖି,
ଆଯଯୌ ଵୃଷଭାଭ୍ଯାଶେ ତରସା ସାଗରାତ୍ମଜଃ । ଵୃଷଂ ପୁଚ୍ଛେ ଗୃହୀତ୍ଵା ଚ ଭ୍ରାମଯାମାସ ଚାଂବରେ
ସାଗରପୁତ୍ର ତୁରନ୍ତ ବୃଷଭ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ। ବୃଷଭଙ୍କ ପୁଛ ଧରି, ତାକୁ ଆକାଶରେ ଘୁରାଇଲେ।
ଜାଲଂଧରୋ ମହାବାହୁଶ୍ଚିକ୍ଷେପ ହିମଵଦ୍ଗିରୌ । ତତସ୍ତ୍ରିଶୂଲମତ୍ଯୁଗ୍ରଂ ମୁମୋଚ ଗିରିଜାପତିଃ
ମହାବାହୁ ଜାଲନ୍ଧର ବୃଷଭକୁ ହିମାଳୟ ପାହାଡ଼ରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ତାପରେ ଗିରିଜାପତି ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ତ୍ରିଶୂଳ ଛାଡ଼ିଲେ।
ତଦ୍ଧସ୍ତେନ ଗୃହୀତ୍ଵା ଚ ଦୈତ୍ଯେଶଃ ଶିଵସନ୍ନିଧୌ । ରଥାରୂଢୋ ଧନୁର୍ଗୃହ୍ଯ କାଲକେଦାରମବ୍ଧିଜଃ
ସେହି ତ୍ରିଶୂଳକୁ ହାତରେ ଧରି, ଦାନବପତି ଶିବଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ଧନୁଷ ନେଇ, ସାଗରପୁତ୍ର କାଳକେଦାର ମାଇଦାନକୁ ଗଲେ।
ପୂରଯାମାସ ଵିଶିଖୈଃ ଶିଵମୁର୍ଵୀତଲେ ସ୍ଥିତମ୍ । ଉଗ୍ରଃ ଶସ୍ତ୍ରାଞ୍ଛରାନ୍ଛିତ୍ଵା ବାଣୈ ରଥମଚୂର୍ଣଯତ୍
ସେ ଶିବଙ୍କୁ, ଯିଏ ଭୂମିରେ ଦଢ଼ିଥିଲେ, ବାଣରେ ଭରିଦେଲେ। ଭୟଙ୍କର ଦାନବ ଶସ୍ତ୍ର ଓ ବାଣ କାଟିଦେଲେ, ଏବଂ ନିଜ ବାଣରେ ରଥକୁ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ।
ଦଶଯୋଜନଵିସ୍ତୀର୍ଣଂ ସାରଥ୍ଯଶ୍ଵ ସମନ୍ଵିତମ୍ । ଜାଲଂରୋଽପି ଵିରଥୋ ଅଭ୍ଯଧାଵନ୍ମୃଧେ ଶିଵମ୍
ଦଶ ଯୋଜନ ଚଉଡ଼ା, ସାରଥି ଓ ଘୋଡ଼ା ସହିତ, ରଥ ନଷ୍ଟ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ଜାଲନ୍ଧର ଯୁଦ୍ଧରେ ଶିବଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରି ଦୌଡ଼ିଆସିଲେ।
ତଯୋର୍ଯୁଦ୍ଧମଭୂଦ୍ଘୋରମଦ୍ଭୁତଂ ଲୋମହର୍ଷଣମ୍ । ତଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଽକାଂଡକଲ୍ପାଂତ ଶଂକଯା ତତ୍ର ସୁଃସୁରାଃ
ସେମାନଙ୍କ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯାହା ଦେଖିଲେ ଚମ୍ମ ଉଠିଯାଏ । ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ସେଠାରେ ଥିବା ଦେବତାମାନେ ଅଚାନକ ବିଶ୍ୱର ସେଷ ଆସିଗଲା ବୋଲି ଭାବିଲେ ।
ସର୍ଵାସ୍ତ୍ରୈସ୍ତାଵଦନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଜଘ୍ନତୁର୍ଭୀମଵିକ୍ରମୌ । ପଦ୍ଭିଃ ପୃଥ୍ଵୀଂ ଚାଲଯଂତୌ କଂପଯଂତୌ ନଭଃ ସ୍ଵନୈଃ
ସେ ଦୁଇଜଣ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ମହାବୀର, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପରସ୍ପରକୁ ଆକ୍ରମଣ କରିଲେ । ସେମାନେ ପାଦରେ ପୃଥିବୀକୁ କମ୍ପିତ କରିଦେଲେ ଓ ଗର୍ଜନରେ ଆକାଶକୁ ହଲାଇଦେଲେ ।
ଅଥୋତ୍କଟଂ ବଲଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦାନଵେଂଦ୍ରସ୍ଯ ଶଂକରଃ । ଶସ୍ତ୍ରଜାଲଂ ଜହାରାଶୁ ଯୋଗମାଯାବଲେନ ସଃ
ତାପରେ ଦାନବନାୟକଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦେଖି, ଶଙ୍କର ତାଙ୍କର ଯୋଗମାୟାର ଶକ୍ତିରେ ତୁରନ୍ତ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରର ଜାଲକୁ ଅପସାରଣ କରିଦେଲେ ।
ତତଃ କୋଟିଭୁଜୋ ଦୈତ୍ଯୋ ଦଂଷ୍ଟ୍ରା ଭୀଷଣଲୋଚନଃ । ଶସ୍ତ୍ରହୀନୋଽପି ତରସା ଧାଵମାନୋ ହରଂ ଯଯୌ
ତାପରେ ଅସଂଖ୍ୟ ବାହୁ, ଭୟଙ୍କର ଦାଁତ ଓ ଭୟଭୀତ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା ଦାନବ, ଅସ୍ତ୍ର ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବେଗରେ ହରଙ୍କ ଉପରେ ଧାଉଥିଲେ ।
ଵିଶାଲକରବଂଧେନ ବବଂଧ ସମରେ ଶିଵମ୍ । ତତସ୍ତସ୍ଯ କୃପାଣେନ ଚିଚ୍ଛେଦ କରକାନନମ୍
ସେ ଦାନବ ତାଙ୍କର ବିଶାଳ ହାତରେ ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ଶିବଙ୍କୁ ଧରିନେଲେ । ଏହାପରେ ଶିବ ତାଙ୍କର ତଳୱାରରେ ସେହି ବାହୁମାଳାକୁ କାଟିଦେଲେ ।
ସିଂଧୁଜେନ ଭୁଜାକ୍ରାଂତୋ ରୁଦ୍ରୋଭୂନ୍ନୀଲଲୋହିତଃ । ଲୀଲଯା ଯୋଧଯାମାସ ରଣେଽସୌ ସିଂଧୁନଂଦନଃ
ସିନ୍ଧୁର ପୁଅଙ୍କର ବାହୁରେ ଧରାଯାଇ, ରୁଦ୍ର ନୀଳ ଓ ଲାଲ ରଙ୍ଗରେ ଦେଖାଦେଲେ । ସେ ମଜାରେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ ।
ଛିନ୍ନହସ୍ତୋଽପି ଯୁଯୁଧେ ସ୍ଵର୍ଭାନୁଃ ଶିରସା ଯଥା । ନିଯୁଦ୍ଧେନ ନଦୀସୂନୁସ୍ତୋଷଯାମାସ ଶଂକରମ୍
ହାତ କଟିଯିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ନଦୀପୁତ୍ର ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ, ଯେପରି ସ୍ୱରଭାନୁ ମୁଣ୍ଡ ଛିନି ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ । ଏହି ମୁସ୍ତିଯୁଦ୍ଧରେ ସେ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଦେଲେ ।
ପରିତୁଷ୍ଟୋଽବ୍ରଵୀଚ୍ଛଂଭୁର୍ଵରଂ ଵରଯ ଦୁର୍ଲଭମ୍ । ଜାଲଂଧରେଣସୋଽପ୍ଯୁକ୍ତସ୍ତ୍ଵଂ ମେ ଦେହ୍ଯାତ୍ମନଃ ପଦମ୍
ତାହା ଦେଖି ଶମ୍ଭୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଯେକୌଣସି ଦୁର୍ଲଭ ଵର ଚାହିଁପାର ।' ତେବେ ଜାଲନ୍ଧର କହିଲେ, 'ମୋତେ ଆପଣଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦ ଦିଅନ୍ତୁ ।'
ମମ ଦୋଃଶସ୍ତ୍ରହୀନସ୍ଯ ନାଵଜ୍ଞାଂ କର୍ତୁମର୍ହସି । ଶୀଘ୍ରଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛ ମେ ସିଦ୍ଧିଂ ନୋଚେତ୍ତ୍ଵାଂ ସଂହରାମ୍ଯହମ୍
'ମୋର ହାତ ନଥିବାକୁ ଦେଖି ଆପଣ ମୋତେ ଅବହେଳା କରିବେ ନାହିଁ । ତୁରନ୍ତ ମୋତେ ସିଦ୍ଧି ଦିଅନ୍ତୁ, ନହେଲେ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ନଶ୍ଚିନ୍ନ କରିଦେବି,' ବୋଲି ଜାଲନ୍ଧର କହିଲେ ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସଭୁଜୋ ଭୂତ୍ଵା ଜଘ୍ନେ ତଂ ମୁଷ୍ଟିନୋରସି । ତତଃ ସୁଦର୍ଶନଂ ଚକ୍ରଂ ପୁରା ଯନ୍ନିର୍ମିତଂ ସ୍ଵଯମ୍
ଏପରି କହି ସେ ପୁଣି ବହୁ ବାହୁ ହୋଇ, ମୁଷ୍ଟିରେ ହରଙ୍କ ଛାତିକୁ ଆଘାତ କଲେ । ତାପରେ, ଯାହାକି ପୂର୍ବରୁ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିଲା, ସେହି ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର ପ୍ରକଟ ହେଲା ।