ଗଣାନ୍ଵିଜିତ୍ଯ ସମରେ ରୁରୁଧୁର୍ଦାନଵାଃ ଶିଵମ୍ । ଵର୍ଷଂତଃ ଶରଧାରାଭିର୍ଘନା ମେରୁଗିରିଂ ଯଥା
ଯୁଦ୍ଧରେ ଗଣମାନେକୁ ହରାଇ, ଦାନବମାନେ ଶିବଙ୍କୁ ଘେରି ଧରିଲେ, ମେଘ ଯେପରି ମେରୁପର୍ବତ ଉପରେ ବର୍ଷା କରେ, ସେପରି ତୀର ଝରଣା ବର୍ଷାଇଲେ।
ତତଃ ପିନାକମାକୃଷ୍ଯ ଵୃଷଭୋପରି ଭୈରଵଃ । ଜଘାନ ବାଣନିଵହୈର୍ଦାନଵାନ୍ସମରାଂଗଣେ । ତୀକ୍ଷ୍ଣାଗ୍ରୈସ୍ତୁ କ୍ଷୁରପ୍ରୌଘୈର୍ଦାନଵାନହନଦ୍ବଲୀ
ତାପରେ ଭୈରବ, ବୃଷଭ ଉପରେ ବସି ପିଣାକ ଧନୁଷ ଟାଣି, ଯୁଦ୍ଧମାଞ୍ଚରେ ଦାନବମାନେକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ଧାରାଳା ବାଣରେ ମାରିଦେଲେ।
କେଚିନ୍ନଂଦିପ୍ରହାରେଣ ପେତୁଃ ସଂଗ୍ରାମମୂର୍ଧନି । ବାଣୈଶ୍ଚ ଜର୍ଜରାନ୍କୃତ୍ଵା ଶୁଂଭାଦୀନ୍ଵୃଷଭଧ୍ଵଜଃ
ଯୁଦ୍ଧର ମଧ୍ୟଭାଗରେ କିଛି ଗଣ ଗଦା ଆଘାତରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ବୃଷଭଧ୍ୱଜ ଶୁମ୍ଭ ଓ ଅନ୍ୟମାନେକୁ ବାଣରେ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ।
ଶେଷଂ ସୈନ୍ଯଂ ଜଘାନାଶୁ ଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରୈଃ ସମରାଂଗଣେ । ଗଜୈର୍ନରୈର୍ହଯୈର୍ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ପତିତୈଃ ସମରାଂଗଣମ୍
ଅନ୍ୟ ଅବଶିଷ୍ଟ ସେନାକୁ ସେ ତୁରନ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଶସ୍ତ୍ରରେ ମାରିଦେଲେ; ଯୁଦ୍ଧମାଞ୍ଚ ଗଜ, ମଣିଷ ଓ ଘୋଡ଼ା ମୃତଦେହରେ ଭରିଗଲା।
ବଭୂଵ ଵଜ୍ରନିର୍ଭିନ୍ନୈଃ ପର୍ଵତୈରିଵ ଭୂତଲମ୍ । ଅଥ ମାଯାମଯୀଂ ଗୌରୀଂ ଵିଦଧେ ସିଂଧୁନଂଦନଃ
ପୃଥିବୀ ବଜ୍ର ଫାଟିଥିବା ପର୍ବତ ପରି ଦେଖାଯିବାକୁ ଲାଗିଲା। ଏବେ ସମୁଦ୍ରପୁତ୍ର ମାୟାରେ ଗୌରୀଙ୍କ ଏକ ରୂପ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ସୌଂଦର୍ଯଗୁଣସଂପନ୍ନାଂ ସର୍ଵାଲଂକାରଭୂଷିତାମ୍ । ଜଯାଂ ମାଯାମଯୀଂ କୃତ୍ଵା ସମୁଵାଚାବ୍ଧିନଂଦନଃ
ସମସ୍ତ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ଅପୂର୍ବ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଓ ଗୁଣରେ ଭରିଥିବା, ସେ ମାୟାମୟ ଜୟାକୁ ସୃଷ୍ଟି କରି, ସମୁଦ୍ରପୁତ୍ର ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ପୁରତୋ ରୁଦ୍ରଂ ଵିମୋହଯ ରଣେ ଦ୍ରୁତମ୍ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଦୈତ୍ଯପତିନା ଯଯୌ ମାଯାମଯୀ ଜଯା
'ତୁମେ ଯାଅ, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କୁ ମୋହିତ କର।' ଦୈତ୍ୟପତି ଏଭଳି କହିବା ସହିତ, ମାୟାମୟ ଜୟା ଚାଲିଗଲେ।
ରଣେ ଗତ୍ଵା ଶିଵସ୍ଯାଗ୍ରେ ମୁକ୍ତକେଶୀ ରୁରୋଦ ହ । ପୃଷ୍ଟା ହରେଣ ସା ପ୍ରାହ ମାନସୋତ୍ତରପର୍ଵତାତ୍
ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଯାଇ, ଶିବଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଖୋଲା କେଶରେ ଦାଁଡି ରୋଇଲେ; ହରି ପଚାରିଲେ, ସେ କହିଲେ, 'ମାନସୋତ୍ତର ପର୍ବତରୁ...'
ହୃତା ତଵ ପ୍ରିଯା ଦେଵ ପାର୍ଵତୀ ସିଂଧୁସୂନୁନା । ଶ୍ରୁତ୍ଵେତି ଵଚନଂ ତସ୍ଯାସ୍ତାମୁଵାଚ ଵୃଷଧ୍ଵଜଃ
ହେ ଦେବ, ତୁମର ପ୍ରିୟ ପାର୍ବତୀକୁ ସମୁଦ୍ରପୁତ୍ର ହରି ନେଇଛନ୍ତି—ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବୃଷଧ୍ୱଜ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଜଯେ ତ୍ଵମେହି ଵୃଷଭଂ ତ୍ଵାଂ ହରିଷ୍ଯଂତି ଦାନଵାଃ । ତତୋ ଵୃଷଭମାରୁହ୍ଯ ଜଯା ଚାଲିଂଗ୍ଯ ଶଂକରମ୍
ଜୟେ, ଏଠିକୁ ଆସ, ବୃଷ ଉପରେ ଚଢ଼; ଦାନବମାନେ ତୁମକୁ ଧରିବେ—ତେଣୁ, ବୃଷ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ଜୟା ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଆଲିଂଗନ କଲେ।
ପ୍ରାହ ପ୍ରଯାମି ପାର୍ଵତ୍ଯା ନ ଜୀଵାମି ଵିନା ହର । ଚଂଦ୍ରଂ ଶଂଭୁଜଟାଵିଷ୍ଟଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ଵୃଷଭାଦ୍ଦ୍ରୁତମ୍
ସେ କହିଲେ, 'ମୁଁ ପାର୍ବତୀ ସହିତ ଯିବି; ହର, ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ମୁଁ ବଞ୍ଚିପାରିବି ନାହିଁ।' ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଜଟାରୁ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଧରି, ସେ ବୃଷ ଉପରୁ ତୁରନ୍ତ ଅବତରିଲେ।
ଅଵାରୋହତ ସା ମାଯା ମାଯାଷ୍ଵକ୍ତୋ ରଣଂ ଯଯୌ । ତତୋ ଗୌରୀଂ ହୃତାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚିଂତଯାମାସ ଶଂକରଃ
ସେ ମାୟା, ମାୟାରେ ଲୀନ ହୋଇ, ଚଢ଼ିଥିବାଠାରୁ ଅବତରିଲେ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଗଲେ। ଏପରେ, ଗୌରୀ ହରାଇଯିବା କଥା ଶୁଣି, ଶଙ୍କର ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଦୈତ୍ଯମାଯାପରିଷ୍ଵକ୍ତୋ ନାତ୍ମାନଂ ବୁବୁଧେ ନୃପ । ଏତସ୍ମିନ୍ନଂତରେ ପ୍ରାପ୍ତଃ ସୈନ୍ଯେନ ମହତା ଵୃତଃ
ଦେତ୍ୟମାୟାରେ ଆବୃତ ହୋଇ, ରାଜା, ସେ ନିଜକୁ ଚିହ୍ନିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ଏକ ବ୍ୟକ୍ତି ବଡ଼ ସେନା ସହିତ ଆସିଲେ।
ମାଯାମୃଡାନୀଂ ସ୍ଵରଥେ ନିଧାଯାର୍ଣଵଜଃ ଶିଵମ୍ । ଜାଲଂଧରଜଯେ ତଦ୍ଵଦାସୀଦ୍ଵାଦିତ୍ରନିସ୍ଵନଃ
ସମୁଦ୍ରପୁତ୍ର ତାଙ୍କ ରଥରେ ମାୟା ମୃଡାନୀକୁ ବସାଇ ଶିବଙ୍କ ଦିଗକୁ ଚଲିଲେ। ଜାଲନ୍ଧରଙ୍କ ପରାଜୟ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଭିନ୍ନ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ରର ଶବ୍ଦ ଉଠିଲା।
ଚଚାଲ ଵସୁଧା ଯେନ ପ୍ରତିନେଦୁର୍ମହୀଧରାଃ । ହରସ୍ଯ ଦର୍ଶଯାମାସ ପାର୍ଵତୀଂ ସିଂଧୁନଂଦନଃ
ପୃଥିବୀ କମ୍ପିଗଲା, ପାହାଡ଼ମାନେ ଗଞ୍ଜିଲେ; ସମୁଦ୍ରନନ୍ଦନ ହରଙ୍କୁ ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ।
ରୁଦ୍ରୋଽପ୍ଯରିରଥସ୍ଥାଂ ତାଂ ଦଦର୍ଶ ନିଜଵଲ୍ଲଭାମ୍ । ଵିଯୋଗଵିଧୁରାଂ ଦୀନାଂ ତନ୍ଵୀମାତୁରଲୋଚନାମ୍
ରୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ରଥରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ନିଜ ପ୍ରିୟାକୁ ଦେଖିଲେ—ବିୟୋଗରେ ଦୁଃଖିତ, ଦୁର୍ବଳ ଏବଂ ଚିନ୍ତିତ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା।
ହା ନାଥ ପ୍ରିଯ ରୁଦ୍ରେତି ପ୍ରଜଲ୍ପଂତୀଂ ପୁନଃ ପୁନଃ । ପ୍ରୌଢଵୈରିରଥେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପାଖଂଡିସ୍ଥାଂ ଯଥା ଶ୍ରୁତିମ୍
ସେ ପୁନିପୁନି 'ହା ନାଥ, ପ୍ରିୟ ରୁଦ୍ର' ବୋଲି କାନ୍ଦୁଥିଲେ। ଶତ୍ରୁଙ୍କ ରଥରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଏମିତି ଲାଗୁଥିଲା ଯେ ଯେମିତି ପାଖଣ୍ଡୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବେଦ।
ଗୌରୀଂ ଦଧ୍ଯୌ ତଥା ସ୍ଥାଣୁଃ କଥଂ ପ୍ରାପ୍ଯା ପ୍ରିଯା ମଯା । ଵିଲଲାପ ତତଃ ଶଂଭୁର୍ଦୈତ୍ଯମାଯାଵିମୋହିତଃ
ଏଭଳି ଥାଣୁ ଗୌରୀଙ୍କୁ ଭାବିଲେ—'ମୋ ପ୍ରିୟା କିପରି ମୋ ପାଖକୁ ଆସିବେ?' ତାପରେ ଦେତ୍ୟମାୟାରେ ମୁଗ୍ଧ ଶମ୍ଭୁ ବିଳାପ କଲେ।
ମୋହୋ ମେ ଦାନଵୈଃ କାଂତେ ହୃତାସି ତ୍ଵାଂ କଥଂ ପ୍ରିଯେ । ଶୋକମୋହପ୍ଲୁତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶଂକରଂ ସାଗରାତ୍ମଜଃ
'ମୋତେ ଦାନବମାନେ ମୁହଁ ଘୋରାଇଛନ୍ତି, କାନ୍ତେ; କିପରି ତୁମେ ହରାଇଗଲା, ପ୍ରିୟେ?' ଶୋକ ଓ ମୋହରେ ଡୁବିଯାଇଥିବା ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଦେଖି, ସମୁଦ୍ରପୁତ୍ର—
ଜଗାଦ ପ୍ରହସନ୍ଵାକ୍ଯଂ କଶ୍ଚିତ୍କାରୁଣ୍ଯଵାନ୍ଯଥା । ସର୍ଵପ୍ରମାଣଶୂନ୍ଯୋଽସି ସ୍ମର ଶୃଂଗାରଵର୍ଜିତଃ
—ହସି ହସି କିଛି କରୁଣା ସହିତ କହିଲେ: 'ତୁମେ ସମସ୍ତ ବୁଝିବା ଶକ୍ତି ହରାଇଛ; ମନେ ପକା, ତୁମେ ରତିର ଅଭାବରେ ଅଛ।'
ଈଶ୍ଵରୋଽପି ଵରାକସ୍ତ୍ଵଂ ସଂଜାତୋଂବିକଯା ଵିନା । ମା ରୋଦୀର୍ହି ଵିରୂପାକ୍ଷ ଦଦାମି ତଵ ଵଲ୍ଲଭାମ୍
'ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଈଶ୍ୱର ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଅମ୍ବିକା ବିନା ଦୟନୀୟ ହୋଇପଡ଼ିଛ; ରୋଦନ କରନି, ବିରୂପାକ୍ଷ, ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରିୟାକୁ ଫେରାଇଦେବି।'
ରକ୍ଷିତୋଽସି ମଯା ରୁଦ୍ର ଗୃହୀତ୍ଵା ପାର୍ଵତୀଂ ରଣାତ୍ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଗିରିଶଂ ତୂର୍ଣମୁତ୍ତାର୍ଯ ସ୍ଵରଥାଦୁମାମ୍
'ମୁଁ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରିଛି, ରୁଦ୍ର; ମୁଁ ପାର୍ବତୀକୁ ଯୁଦ୍ଧରୁ ନେଇଛି।' ଏହିପରି କହି, ସେ ତୁରନ୍ତ ଗିରିଶଙ୍କ ପାଇଁ ତାଙ୍କ ରଥରୁ ଉମାଙ୍କୁ ଉଠାଇଲେ।
ସୈନ୍ଯଂ ସଂପ୍ରେଷଯାମାସ ଶଂକରାଭିମୁଖଂ କିଲ । ହରୋଽପି ଵୃଷଭେଣାଶୁ ତତ୍ସୈନ୍ଯଂ ସମଧାଵତ
ସେ ତାଙ୍କ ସେନାକୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଶଙ୍କରଙ୍କ ପ୍ରତି ଦିଗରେ ପଠାଇଲେ; ହର ମଧ୍ୟ ବୃଷ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ସେ ସେନାକୁ ତୁରନ୍ତ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଗୃହୀତୁଂ ପାର୍ଵତୀଂ ପାହି ତ୍ରାହିତ୍ରାହୀତି ଜଲ୍ପତୀମ୍ । ଯାଵଦ୍ଗୃହ୍ଣାତି ତାଂ ଗୌରୀଂ କରେଣ ଵୃଷଭଧ୍ଵଜଃ
ପାର୍ବତୀ 'ମୋତେ ରକ୍ଷା କର, ବଞ୍ଚାଅ, ବଞ୍ଚାଅ' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଧରିବାକୁ ଯେତେବେଳେ ଚେଷ୍ଟା ହେଉଥିଲା—ଏହି ସମୟରେ ବୃଷଧ୍ୱଜ ତାଙ୍କ ହାତ ଦେଇ ଗୌରୀଙ୍କୁ ଧରିବାକୁ ଆସିଲେ—
ତାଵଚ୍ଛୁଂଭାସୁରଃ ଶୀଘ୍ରଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ଚାଂବରେ ସ୍ଥିତଃ । ଶୂଲଂ ମୁମୋଚ ବଲଵାନ୍ହଂତୁଂ ଶୁଂଭାସୁରଂ ହରଃ
ଏହି ସମୟରେ ଶୁମ୍ଭ ଦେତ୍ୟ ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କୁ ଧରି, ଆକାଶରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ; ଶୁମ୍ଭାସୁରଙ୍କୁ ମାରିବା ପାଇଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହର ତ୍ରିଶୂଳ ଛାଡ଼ିଲେ, କିନ୍ତୁ—
ଶୁଂଭେନ ସା ପରିତ୍ଯକ୍ତା ଶୂଲୋପରି ପପାତ ହ । ରୁଦଂତୀ ଚାରୁସର୍ଵାଂଗୀ ତ୍ଯକ୍ତା ଶୂଲେନ ସଂଯୁତା
ଶୁମ୍ଭ ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ଏବଂ ସେ ତ୍ରିଶୂଳ ଉପରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ସୁନ୍ଦର ଦେହ ଥିବା ସେ, କାନ୍ଦୁଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ, ତ୍ରିଶୂଳରେ ବିଧ୍ଧ ହେଲେ।
ପତିତା ଶଂକରସ୍ଯାଗ୍ରେ ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ମମାର ଚ । ମାଯାଗୌରୀଂ ମୃତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶୋକମୋହପରିପ୍ଲୁତଃ
ସେ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଆଗରେ ପଡ଼ି, 'ଏହିପରି ହେଉ' ବୋଲି କହି, ପରଲୋକକୁ ଗଲେ। ମୁଁ ମାୟାଗୌରୀଙ୍କୁ ମୃତ ଦେଖି ଦୁଃଖ ଓ ମୋହରେ ଡୁବିଗଲି।
ହା ପ୍ରିଯେତି ରୁଦନ୍ରୁଦ୍ରଃ ପପାତ ଭୁଵି ମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ । କ୍ଷଣଂ ସଂଜ୍ଞାମଵାପ୍ଯାଥ ରଣଭୂମାଵୁମାପତିଃ । ଶଶାପ ଶୁଂଭପ୍ରମୁଖାନ୍ଗୌରୀ ଯୁଷ୍ମାନ୍ହନିଷ୍ଯତି
'ହା, ପ୍ରିୟା!' ବୋଲି କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ରୁଦ୍ର ଭୂମିରେ ଅଚେତନ ହେଇ ପଡ଼ିଗଲେ। କିଛି ସମୟ ପରେ ସେ ରଣଭୂମିରେ ସ୍ଥିର ହେଲେ ଓ ଉମାପତି ଶୁମ୍ଭ ଓ ଅନ୍ୟମାନେଠାରେ ଶାପ ଦେଲେ: 'ଗୌରୀ ତୁମମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବଧ କରିବେ।'
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଅଥ ଶୁଂଭାଦଯୋ ଦୈତ୍ଯା ରଣେ ଦେଵ୍ଯା ନିପାତିତାଃ । ମହେଶ୍ଵରସ୍ଯ ଶାପେନ ଗତେ ମଂନ୍ଵତରେ ନୃପ
ନାରଦ କହିଲେ— ରାଜା, ତାପରେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଶାପରେ ଦେବୀ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶୁମ୍ଭ ଓ ଅନ୍ୟ ଦାନବମାନେଠାରେ ପଡ଼ିଗଲେ ଓ ଚାଲିଗଲେ।
ଶପିତ୍ଵା ତାନ୍ରୁରୋଦାଥ ଜଲ୍ପନ୍ନିର୍ଗତ୍ଯ ଶଂକରଃ । କ୍ଵ ଗତାସି ପ୍ରିଯେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଦୁଃଖିତଂ ମାଂ ରଣାଂଗଣେ
ସେମାନେଠାରେ ଶାପ ଦେଇ, ଶଙ୍କର କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି କହିଲେ, 'ତୁମେ କେଉଁଠି ଚାଲିଗଲା, ପ୍ରିୟା?' ଏଭଳି କହି, ରଣଭୂମିରେ ଦୁଃଖିତ ମୋତେ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।