ପାଣିଃପ୍ରଦାନରହିତୋଽନୃତଭାଷିଵକ୍ତ୍ରଂ କର୍ଣୌ ଚ ପାପଶ୍ରଵଣାଯ ସଦୈଵ ଦକ୍ଷୌ । ଦୋଷାନିମାନ୍ମମ ହରେ ହର ସେଵକସ୍ଯ ଯସ୍ମାନ୍ନୁ ନାଥ ଶରଣାଗତଦୋଷହଂତା
ମୋ ହାତ ଦାନ ଦେବାରେ ଅସମର୍ଥ, ମୋ ମୁଁଠି ସଦା ଅସତ୍ୟ କହେ, ମୋ କାନ ସଦା ଦୁଷ୍ଟ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେ। ହେ ହରି, ଏହି ଦୋଷଗୁଡ଼ିକୁ ମୋ ସେବକରୁ ଦୂର କର, କାରଣ ତୁମେ ଶରଣାଗତଙ୍କର ଦୋଷ ଦୂର କରିଥିବା।
ସଂସାରଘୋରଜଲଧୌ ନୃହରେ କଦାଚିତ୍ତ୍ଵଦ୍ଭକ୍ତିନୌରିହ ମଯା ସୁଦୃଢା ଚ ଲବ୍ଧା । ତତ୍ରାପି ଦୈଵଵଶଗୋଽହମହୋ ଦୁରାତ୍ମା ଵର୍ତେତ ଏଵ ସତତଂ ମମଦୁଃଖକାଲଃ
ହେ ନରକାସୁର ନାଶକ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ସଂସାର ସାଗରରେ ମୁଁ ତୁମ ଭକ୍ତିର ଦୃଢ଼ ନୌକା ପାଇଛି, ତଥାପି ମୁଁ ଦୈବ ଅଧୀନ ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟ ମନ ରହିଛି, ମୋ ଦୁଃଖର ସମୟ ସଦା ଚାଲିଥାଏ।
ସଂସାରପାରଗମନାଯ ଲସତ୍ପଥୋଽସ୍ତି କିଂ ସର୍ଵଦୁଃଖରହିତଃ ସଦଯଃ ପ୍ରସନ୍ନଃ । ଅଂଧୀକୃତସ୍ଯ ମମ ମୋହମହତ୍ତମିସ୍ରୈର୍ଦୃଷ୍ଟିସ୍ତ୍ଵଯୀହ ନ କଦାପି ଚ ଯାତି ଵିଷ୍ଣୋ
ସଂସାର ସାଗର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ପାଇଁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପଥ କି ଅଛି, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ, ଦୟାଳୁ ଏବଂ ଉଲ୍ଲାସିତ? ମୋ ଦୃଷ୍ଟି ମହା ମୋହର ଅନ୍ଧାରରେ ଅନ୍ଧା ହୋଇଛି, ଏଠାରେ ମୋ ଦୃଷ୍ଟି କେବେ ତୁମେ, ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ଉପରେ ଯାଏ ନାହିଁ।
ପାପାତ୍ମନୋଽପି ମମ ଚିତ୍ତମିଦଂ ମୁରାରେ ନଷ୍ଟଂ ଵିନଷ୍ଟଜନକଷ୍ଟଵିନଷ୍ଟିକାରି । ଯସ୍ତ୍ଵାଂ ସମସ୍ତସୁରଵଂଦିତପାଦପଦ୍ମ ସ୍ଵପ୍ନେଽପି କେଶିମଥନାଦ୍ଯ ଵିଭୋ ସମୀକ୍ଷେ
ମୁଁ ପାପୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋ ଚିତ୍ତ ହରାଇ ଗଲା, ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା, ନିଜ ଦୁଃଖର କାରଣ ହେଲା; ତଥାପି, ହେ କେଶି ନାଶକ, ଆଜି ସ୍ଵପ୍ନରେ ମୁଁ ତୁମେ, ଯାହାଙ୍କର ପଦ୍ମପଦ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ଦେଖୁଛି, ହେ ପ୍ରଭୁ।
ଵ୍ଯାସ ଉଵାଚ- ଇତି ତେନ ସ୍ତୁତୋ ଦେଵୋ ଭଗଵାନ୍କମଲାପତିଃ । ଉଵାଚ ଵାକ୍ଯଂ ଵାକ୍ଯଜ୍ଞଃ ସଂସାରାର୍ଣଵତାରକଃ
ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ଏପରି ଭାବେ ସେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିବା ପରେ, ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କର ସାଥୀ, ଭାଗ୍ୟବାନ୍ତ, ସଂସାର ସାଗର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରିବାରେ ସକ୍ଷମ, ଶବ୍ଦର ଜ୍ଞାତା, ଏହି ଭାବରେ କଥା କହିଲେ।
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ- ଭକ୍ତିଭିସ୍ତଵ ଵିପ୍ରେଂଦ୍ର ତୁଷ୍ଟୋଽହଂ ନିତ୍ଯମେଵ ଚ । ତସ୍ମାତ୍ତଵାଚିରେଣୈଵ ସର୍ଵଂ ଭଦ୍ରଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ—ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମର ଭକ୍ତିରେ ମୁଁ ସଦା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ। ତେଣୁ ଶୀଘ୍ର ତୁମ ପାଖରେ ସମସ୍ତ ଭଲ କଥା ଘଟିବ।
ପାପିନୋଽପି ତଵୋଦ୍ଧାରୋ ମଯା ପୂର୍ଵଂ କୃତୋ ଦ୍ଵିଜ । ଅଧୁନା ମମ ଭକ୍ତୋଽସି ନ ଵିପତ୍ତିର୍ଭଵିଷ୍ଯତି
ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ପାପରୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥିଲି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ। ଏବେ ତୁମେ ମୋ ଭକ୍ତ; କୌଣସି ଦୁଃଖ ତୁମେ ପାଇବେ ନାହିଁ।
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଵାଚ। କୋଽହଂ ତସ୍ଥୌ ପୁରା ଵିଷ୍ଣୋ କିଂ ଵା ପାପଂ ମଯା କୃତମ୍ । ପାପିନୋଽପି ମମୋଦ୍ଧାରଃ କଥଂ ପୂର୍ଵଂ ତ୍ଵଯା କୃତଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ—ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ କିଏ ଥିଲି? କେଉଁ ପାପ କରିଥିଲି? ପୂର୍ବରୁ ମୋତେ କିପରି ତୁମେ ପାପରୁ ଉଦ୍ଧାର କଲା?
ସଂସାରେଽସ୍ମିନ୍କଥଂ ଜାତୋ ଜନିତୋଽହଂ କଥଂ ତ୍ଵଯା । ଏତତ୍ସର୍ଵଂ ଵିଭୋ ବ୍ରୂହି ଯତସ୍ତ୍ଵଂ ସଦଯଃ ସଦା
ଏହି ସଂସାରରେ, ମୁଁ କିପରି ଜନ୍ମ ନେଲି, ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କିପରି ପ୍ରକଟ ହେଲି? ମହାପ୍ରଭୁ, ଏ ସବୁ କଥା ଦୟାକରି କହିଦିଅ, କାରଣ ଆପଣ ସଦା ଦୟାଳୁ।
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ- ଅପ୍ରକାଶ୍ଯମିଦଂ ଗୁହ୍ଯଂ ଯଦ୍ଯପି ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ । ତଥାପି ତଵ ଵାତ୍ସଲ୍ଯାନ୍ନିଗଦାମି ନିଶାମଯ
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ— ଏହି କଥା ଗୁପ୍ତ ଓ ଅପ୍ରକାଶ୍ୟ, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତଥାପି ତୁମ ପ୍ରତି ମୋର ମମତା ଦେଖି, ମୁଁ କହୁଛି, ଶୁଣ।
ପୁରା ତ୍ଵଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ ପକ୍ଷିଵଂଶସମୁଦ୍ଭଵଃ । ଭୂତୋଽସି ଭୂମିଭାଗେଷୁ ନିଜକର୍ମଵିପାକତଃ
ପୂର୍ବେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ପକ୍ଷୀବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲା, ନିଜ କର୍ମର ଫଳରେ ପୃଥିବୀରେ ପକ୍ଷୀ ଭାବେ ଆସିଥିଲା।
କ୍ଷୁଧଯା ତୃଷଯା ଵାପି ସତତଂ ଵ୍ଯାକୁଲୋ ଭଵାନ୍ । ବଭ୍ରାମ ଭକ୍ଷଯନ୍କୀଟାନ୍ନିର୍ଝରୋଷ୍ଣୋଦକଂ ତଥା
ତୁମେ ସଦା ଖାଇବା ଓ ପିବା ପାଇଁ ଭୋକ ଓ ତିଆରେ ଅଶାନ୍ତ ଥିଲା, ପ୍ରାୟତଃ କୀଟ ଖାଇଥିଲା ଓ ଜଳପ୍ରବାହର ଗରମ ପାଣି ପିଥିଲା।
ନାନାଦୁଃଖଂ ସଦା ଭୁଂଜନ୍ପକ୍ଷିଯୋନୌ ସମୁଦ୍ଭଵଃ । ଚତୁର୍ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ସ୍ଥିତୋଽସି ତ୍ଵଂ ପୁରା କ୍ଷିତୌ
ପକ୍ଷୀ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ବିଭିନ୍ନ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରି, ଚାରି ହଜାର ବର୍ଷ ପୃଥିବୀରେ ରହିଥିଲା।
ଏକଦା କୁଲଭଦ୍ରାଖ୍ଯୋ ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ସର୍ଵତତ୍ଵଵିତ୍ । ପୂଜଯାମାସ ମାଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ନୈଵେଦ୍ଯାଦ୍ଯୈର୍ନଦୀତଟେ
ଏକଦିନ, କୁଳଭଦ୍ର ନାମକ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱର ଜ୍ଞାନୀ, ନଦୀକୂଳରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ମୋତେ ନୈବେଦ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପଚାର ଦେଇ ପୂଜା କଲେ।
ସମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ସ ଵିପ୍ରେଂଦ୍ରୋ ମମ ନୈଵେଦ୍ଯତଂଦୁଲମ୍ । ଯଯୌ ତତ୍ରୈଵ ନିକ୍ଷିପ୍ଯ ଭୂଯ ଏଵ ନିଜଂ ଗୃହମ୍
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୋତେ ପୂଜା କରି, ନୈବେଦ୍ୟ ତାଣ୍ଡୁଳ ଏଠାରେ ଛାଡି, ପୁନି ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ତତୋ ଵୃକ୍ଷାତ୍ସମାଗତ୍ଯ କ୍ଷୁଧିନା ପକ୍ଷିଣା ତ୍ଵଯା । ମମ ନୈଵେଦ୍ଯସଂବଂଧି ଭକ୍ଷିତଂ ସର୍ଵତଂଦୁଲମ୍
ତାପରେ, ଏକ ଗଛରୁ ଆସି, ଭୋକରେ ତୁମେ ପକ୍ଷୀ ଭାବେ ମୋର ନୈବେଦ୍ୟ ସଂପୃକ୍ତ ସମସ୍ତ ତାଣ୍ଡୁଳ ଖାଇ ଦେଲା।
ଭୁକ୍ତ୍ଵୈଵ ସଦ୍ଯୋ ମୁକ୍ତୋଽସି ପାତକୈରତିଦାରୁଣୈଃ । କଦାଚିତ୍ପ୍ରାପ୍ତକାଲସ୍ତ୍ଵଂ କାଲଧର୍ମଗତୋ ଦ୍ଵିଜ
ଏପରି ଖାଇବା ପରେ, ତୁମେ ତୁରନ୍ତ ଭୟଙ୍କର ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲା; ଏବଂ ତୁମର ସମୟ ଆସିଲାପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ କାଳଧର୍ମରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।
ତ୍ଵାମାନେତୁଂ ମଯା ଦୂତାଃ ପ୍ରେଷିତାଃ ସର୍ଵଥା ନିଜାଃ । ତତୋ ରଥେ ସମାରୋପ୍ଯ ଭଵଂତଂ ନଷ୍ଟକଲ୍ମଷମ୍
ତୁମକୁ ଆଣିବା ପାଇଁ, ମୁଁ ମୋର ଦୂତମାନେ ଦିଆ, ସେମାନେ ତୁମକୁ ଅପରାଧମୁକ୍ତ କରି ରଥରେ ବସାଇଲେ।
ସଦ୍ଯୋ ଦୂତଗଣାଃ ସର୍ଵେ ସମାଯାତାଃ ପରଂ ପଦମ୍ । ଯୁଗକୋଟିସହସ୍ରାଣି ସ୍ଥିତୋଽସି ମମ ସନ୍ନିଧୌ
ସମସ୍ତ ଦୂତମାନେ ତୁମକୁ ତୁରନ୍ତ ପରମ ପଦକୁ ଆଣିଲେ; ଯେଉଁଠାରେ ତୁମେ ଯୁଗକୋଟି ହଜାର ମୋର ସାନିଧ୍ୟରେ ରହିଲା।
ଭୁଂଜନ୍ସୁଖାନି ସର୍ଵାଣି ଦୁର୍ଲ୍ଲଭାନି ସୁରୈରପି । ତତୋ ଯାତୋଽସି ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର ଵିଶୁଦ୍ଧେ ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଵଯେ
ସମସ୍ତ ସୁଖ ଭୋଗ କଲା, ଯାହା ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ପାଇବାରେ ଅସମ୍ଭବ; ତାପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶୁଧ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣ କୁଳରେ ତୁମେ ଜନ୍ମ ନେଲା।
ତତ୍ରାପି ମଯି ଭକ୍ତିସ୍ତେ ଜାତାତିସୁଦୃଢା ପୁନଃ । କ୍ରିଯାଯୋଗେନ ମାଂ ନିତ୍ଯଂ ସମାରାଧ୍ଯ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ସେଠି ମଧ୍ୟ, ମୋ ପ୍ରତି ତୁମର ଭକ୍ତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୃଢ ହେଲା; କ୍ରିୟା ଓ ଯୋଗରେ ନିତ୍ୟ ମୋତେ ଆରାଧନା କରିଥିଲା, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଆଯୁଷୋଂତେ ମତ୍ପ୍ରସାଦାନ୍ମାମକଂ ପଦମାପ୍ସ୍ଯସି । ଯଦା ତୁଷ୍ଟୋଽସ୍ମ୍ଯହଂ ଵିପ୍ର ସପାପାତ୍ମାପି ମୁକ୍ତିଭାକ୍
ଆୟୁଷ୍ୟ ଶେଷରେ, ମୋର କୃପାରେ, ତୁମେ ମୋର ପରମ ପଦକୁ ପାଇବା; ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉଛି, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପାପୀ ଆତ୍ମା ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ପାଇଥାଏ।
କଦାଚିଦ୍ଯସ୍ଯ ରୁଷ୍ଟୋସ୍ମି ପୁଣ୍ଯାତ୍ମାପି ଚ ପାପଭାକ୍ । ତସ୍ମାଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଭକ୍ତୋଽସି ମମ ସୁଵ୍ରତ
ଯଦି କେବେ ମୁଁ କୌଣସି ଜଣେ ଉପରେ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହେଉଛି, ସେ ପୁଣ୍ୟାତ୍ମା ମଧ୍ୟ ପାପୀ ହେଇଯାଏ; ତେଣୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ, ତୁମେ ମୋର ଭକ୍ତ ଓ ସୁନିଶ୍ଚିତ ବ୍ରତରେ ଅଟୁଟ।
ଦାସ୍ଯାମି ତେ ପରଂ ସ୍ଥାନଂ ଯଦଲଭ୍ଯଂ ସୁରୈରପି । ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଵାଚ- ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାଚ୍ଛ୍ରୁତଂ ନାଥ ପୂର୍ଵଵୃତ୍ତାଂତମାତ୍ମନଃ
ମୁଁ ତୁମକୁ ସେହି ପରମ ସ୍ଥାନ ଦେବି, ଯାହା ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ପାଇପାରିନାହାନ୍ତି। ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ— ନାଥ, ଆପଣଙ୍କ କୃପାରେ, ମୁଁ ନିଜ ପୂର୍ବ ଜୀବନର କଥା ଶୁଣିପାରିଲି।
ଇଦାନୀଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ଯତ୍କିଞ୍ଚିଦ୍ବ୍ରୂହି ତତ୍ପ୍ରଭୋ । କସ୍ଯ ତୁଷ୍ଟୋଽସି ଦେଵେନ୍ଦ୍ର କସ୍ଯ ରୁଷ୍ଟୋଽସି ଵା ପ୍ରଭୋ
ଏବେ ମୁଁ ଆଉ କିଛି ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ— ଦୟାକରି ସେ କଥା କହିଦିଅ, ପ୍ରଭୁ। ଦେବମହାନ, କେଉଁଠି ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ, କେଉଁଠି କ୍ରୁଧ୍ଧ?
ମହତ୍ଯା କୃପଯା ସର୍ଵମେତନ୍ମେ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି । ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ- କର୍ମଣା ଯେନଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର ତୁଷ୍ଟିର୍ମେ ହୃଦି ଜାଯତେ
ବଡ ଦୟାରେ, ଏ ସବୁ କଥା ମୋତେ କହିବା ଉଚିତ। ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ— ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, କେଉଁ କର୍ମରେ ମୋର ହୃଦୟରେ ପ୍ରସନ୍ନତା ଆସେ—
କ୍ରୋଧଶ୍ଚ ତତ୍ସମସ୍ତଂ ଚ କଥଯାମି ସମାସତଃ । ଯୋ ଦଯାଵାନ୍ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ସର୍ଵଦା
ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ କ୍ରୋଧ ଓ ଏହା ସହିତ ସମ୍ପୃକ୍ତ ସମସ୍ତ କଥାକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ କହୁଛି। ଯିଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀପ୍ରତି ସଦା କରୁଣାଶୀଳ ଥାଏ—
ଅହଂକାରଵିହୀନଶ୍ଚ ତସ୍ଯ ତୁଷ୍ଟୋଽସ୍ମ୍ଯହଂ ସଦା । କର୍ମ କୁର୍ଯାନ୍ମଦର୍ଥଂ ଯୋ ଧର୍ମଭକ୍ତିସମନ୍ଵିତଃ
ଏବଂ ଯିଏ ଅହଂକାର ଛାଡ଼ିଛି, ସେଠାରେ ମୁଁ ସଦା ପ୍ରସନ୍ନ। ଯିଏ ଧର୍ମ ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ମୋ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ—
ବ୍ରୂତେ ମଦର୍ଥଂ ଯଃ ଶାଂତଂ ତସ୍ଯ ତୁଷ୍ଟୋଽସ୍ମ୍ଯହଂ ସଦା । ମିଷ୍ଟଂ ଵସ୍ତୁ ସମାସାଦ୍ଯ ଦତ୍ଵା ମେ ଯଶ୍ଚ ମାନଵଃ
ଏବଂ ଯିଏ ମୋ ପାଇଁ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ କଥା କହେ, ସେଠାରେ ମୁଁ ସଦା ପ୍ରସନ୍ନ। ଏବଂ ଯେଉଁ ମଣିଷ ଆକାଙ୍କ୍ଷିତ ଜିନିଷ ପାଇଁ, ତାହାକୁ ମୋତେ ଦାନ କରେ—
ମାନାପମାନେ ସଦୃଶସ୍ତସ୍ଯ ତୁଷ୍ଟୋଽସ୍ମ୍ଯହଂ ସଦା । ସର୍ଵଭୂତଶରୀରସ୍ଥଂ ଯୋ ମାଂ ଜାନାତି ମାନଵଃ
ଏବଂ ଯିଏ ମାନ ଓ ଅପମାନରେ ସମଭାବ ରଖେ, ସେଠାରେ ମୁଁ ସଦା ପ୍ରସନ୍ନ। ଏବଂ ଯିଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଦେହରେ ମୋତେ ଅନୁଭବ କରେ—