କେଶେଷ୍ଵାକୃଷ୍ଯ ଧୁନ୍ଵାନା ନଗ୍ନମାଲିଂଗ୍ଯ ଭାର୍ଗଵମ୍ । ଯୋନୌ ଦଧାର ସା କୃତ୍ଯା ହସଂତୀ ଜଯନଂଦନ
ସେ ଜଣେ ଦୁଷ୍ଟା, ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ କେଶ ଧରି ଟାଣିଲେ, ତାଙ୍କୁ ନିର୍ବସ୍ତ୍ର କରି ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ। ହସି ହସି, ସେ ତାଙ୍କୁ ଗର୍ଭରେ ଧରିଲେ, ହେ ବିଜୟୀଙ୍କ ଆନନ୍ଦ।
ଭଗେ କ୍ଷିପ୍ତଂ ଗୁରୁଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯାଵଜ୍ଜାଲଂଧରୋଽସୁରଃ । ସଂଦଧେ ମାର୍ଗଣାଂସ୍ତାଵତ୍ସା କୃତ୍ଯାଦୃଶ୍ଯତାଂ ଗତା
ଗୁରୁଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଯୋନିରେ ପକେଇ ଦେଖି, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜାଲନ୍ଧର ଦେଖୁଥିଲେ, ସେ ଦୁଷ୍ଟା ତିନି ଧନୁଷ୍ ବାଣ ସହିତ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଶ୍ରୀନାରଦ ଉଵାଚ- ଅଥ ଜାଲଂଧରଃ ପ୍ରାହ ରକ୍ଷାତ୍ମାନମିତଃ ଶିଵମ୍ । ଶିଵାଦ୍ଯ ତ୍ଵାଂ କ୍ଷିପାମ୍ଯାଶୁ ଯତ୍ରାସ୍ତେ ମଧୁସୂଦନଃ
ଶ୍ରୀନାରଦ କହିଲେ—ତାପରେ ଜାଲନ୍ଧର ନିଜକୁ ରକ୍ଷା କରି ଶିବଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଶିବ, ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ତୁରନ୍ତ ମଧୁସୂଦନ ଯେଉଁଠାରେ ଅଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ ଛାଡିଦେବି।'
ପଶ୍ଚାଦ୍ବ୍ରହ୍ମାଣମାକୃଷ୍ଯ ପାତଯିଷ୍ଯାମି ସାଗରେ । ଧୃତେଷୁ ଯୁଷ୍ମାସୁ ଯଦା ତଦା ସର୍ଵେଶ୍ଵରୋ ହ୍ଯହମ୍
'ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଧରି ଏ ଉପରେ ସାଗରକୁ ଛାଡିଦେବି। ତୁମମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହାରିଗଲେ, ତେବେ ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କ ଠାରୁ ବଡ଼ ହେବି।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସୈନ୍ଯସଂଭାରଂ ନ୍ଯସ୍ଯ ଶୁଂଭାସୁରାଦିଷୁ । ଭଟୈର୍ଗୁପ୍ତଂ ନିଶୁଂଭାଦ୍ଯୈଶ୍ଚତୁରଂଗମନଂତକମ୍
ଏଭଳି କହି, ସେ ନିଜ ସେନା ଶୁମ୍ଭ ଓ ଅନ୍ୟ ଦାନବମାନେଙ୍କୁ ଦେଇଲେ। ନିଶୁମ୍ଭ ଓ ଅନ୍ୟ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ସେ ଚାରିପ୍ରକାର ସେନାକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କଲେ।
ଶୁଂଭୋ ନିଶୁଂଭଃ ଫେଂକାରୋ ଫେରୁଂଡୋ ଧୂମ୍ରଲୋଚନଃ । କେତୁର୍ବିଡାଲଜଂଘଶ୍ଚ ରାହୁର୍ଦୁର୍ଵାରଣୋ ଯମଃ
ଶୁମ୍ଭ, ନିଶୁମ୍ଭ, ଫେଂକାର, ଫେରୁଣ୍ଡ, ଧୂମ୍ରଲୋଚନ, କେତୁ, ବିଡାଳଜଂଘ, ରାହୁ, ଦୁର୍ବାରଣ ଓ ଯମ—
କାଲାସୁରୋଽଥ ଲଵଣୋ ଭୂମିରେତୋଂଧକାସୁରଃ । ରକ୍ତଵୀର୍ଯାଦଯଶ୍ଚଂଡୀ ଚାମୁଂଡୀ ଦୈତ୍ଯପୁଂଗଵାଃ
କାଳାସୁର, ଲବଣ, ଭୂମିରେତସ, ଅନ୍ଧକାସୁର, ରକ୍ତବୀର୍ୟ, ଚଣ୍ଡୀ, ଚାମୁଣ୍ଡୀ ଓ ଦୈତ୍ୟମାନେ—
ସର୍ଵାନେଵୋଦ୍ଯତାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସଂଖ୍ଯେ ଦାନଵପୁଂଗଵାନ୍ । ରୁରୁଧୁଃ ସମରେ ରାଜନ୍ଵୀରଭଦ୍ରାଦଯୋ ଗଣାଃ
ଏମିତି ସମସ୍ତ ପ୍ରବଳ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ତୟାରି ହେଉଥିବାକୁ ଦେଖି, ରାଜନ୍, ବୀରଭଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଗଣମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ କ୍ରନ୍ଦନ କଲେ।
ତତୋ ଯୁଦ୍ଧମଭୂଦ୍ଧୋରଂ ତୁମୁଲଂ ଲୋମହର୍ଷଣମ୍ । ପତଂତି ପ୍ରଥମା ଯତ୍ର ଦୈତ୍ଯାଶ୍ଚାପି କ୍ଷତାତୁରାଃ
ତାପରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର, ଭୀଷଣ ଓ ରୋମାଞ୍ଚକର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯେଉଁଠି ଦୈତ୍ୟମାନେ ଆଘାତ ପାଇ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ପ୍ରଥମେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଅଥ ଶୁଂଭାଦିଭିର୍ଦୈତ୍ଯୈଃ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରୈର୍ମହାମୃଧେ । ହତାଃ ପେତୁର୍ଗଣାଶ୍ଚାନ୍ଯେ ପଲାଯାଂଚକ୍ରିରେ ନୃପ
ତାପରେ ଶୁମ୍ଭ ଓ ଅନ୍ୟ ଦୈତ୍ୟମାନେ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ନେଇ ମହାସଂଗ୍ରାମରେ କିଛି ଗଣମାନେକୁ ମାରିଦେଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ଭୟରେ ପଳାଇଗଲେ, ରାଜନ୍।
ଗଣାନ୍ଵିଜିତ୍ଯ ସମରେ ରୁରୁଧୁର୍ଦାନଵାଃ ଶିଵମ୍ । ଵର୍ଷଂତଃ ଶରଧାରାଭିର୍ଘନା ମେରୁଗିରିଂ ଯଥା
ଯୁଦ୍ଧରେ ଗଣମାନେକୁ ହରାଇ, ଦାନବମାନେ ଶିବଙ୍କୁ ଘେରି ଧରିଲେ, ମେଘ ଯେପରି ମେରୁପର୍ବତ ଉପରେ ବର୍ଷା କରେ, ସେପରି ତୀର ଝରଣା ବର୍ଷାଇଲେ।
ତତଃ ପିନାକମାକୃଷ୍ଯ ଵୃଷଭୋପରି ଭୈରଵଃ । ଜଘାନ ବାଣନିଵହୈର୍ଦାନଵାନ୍ସମରାଂଗଣେ । ତୀକ୍ଷ୍ଣାଗ୍ରୈସ୍ତୁ କ୍ଷୁରପ୍ରୌଘୈର୍ଦାନଵାନହନଦ୍ବଲୀ
ତାପରେ ଭୈରବ, ବୃଷଭ ଉପରେ ବସି ପିଣାକ ଧନୁଷ ଟାଣି, ଯୁଦ୍ଧମାଞ୍ଚରେ ଦାନବମାନେକୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ଧାରାଳା ବାଣରେ ମାରିଦେଲେ।
କେଚିନ୍ନଂଦିପ୍ରହାରେଣ ପେତୁଃ ସଂଗ୍ରାମମୂର୍ଧନି । ବାଣୈଶ୍ଚ ଜର୍ଜରାନ୍କୃତ୍ଵା ଶୁଂଭାଦୀନ୍ଵୃଷଭଧ୍ଵଜଃ
ଯୁଦ୍ଧର ମଧ୍ୟଭାଗରେ କିଛି ଗଣ ଗଦା ଆଘାତରେ ପଡ଼ିଗଲେ; ବୃଷଭଧ୍ୱଜ ଶୁମ୍ଭ ଓ ଅନ୍ୟମାନେକୁ ବାଣରେ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ।
ଶେଷଂ ସୈନ୍ଯଂ ଜଘାନାଶୁ ଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରୈଃ ସମରାଂଗଣେ । ଗଜୈର୍ନରୈର୍ହଯୈର୍ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ପତିତୈଃ ସମରାଂଗଣମ୍
ଅନ୍ୟ ଅବଶିଷ୍ଟ ସେନାକୁ ସେ ତୁରନ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଶସ୍ତ୍ରରେ ମାରିଦେଲେ; ଯୁଦ୍ଧମାଞ୍ଚ ଗଜ, ମଣିଷ ଓ ଘୋଡ଼ା ମୃତଦେହରେ ଭରିଗଲା।
ବଭୂଵ ଵଜ୍ରନିର୍ଭିନ୍ନୈଃ ପର୍ଵତୈରିଵ ଭୂତଲମ୍ । ଅଥ ମାଯାମଯୀଂ ଗୌରୀଂ ଵିଦଧେ ସିଂଧୁନଂଦନଃ
ପୃଥିବୀ ବଜ୍ର ଫାଟିଥିବା ପର୍ବତ ପରି ଦେଖାଯିବାକୁ ଲାଗିଲା। ଏବେ ସମୁଦ୍ରପୁତ୍ର ମାୟାରେ ଗୌରୀଙ୍କ ଏକ ରୂପ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
ସୌଂଦର୍ଯଗୁଣସଂପନ୍ନାଂ ସର୍ଵାଲଂକାରଭୂଷିତାମ୍ । ଜଯାଂ ମାଯାମଯୀଂ କୃତ୍ଵା ସମୁଵାଚାବ୍ଧିନଂଦନଃ
ସମସ୍ତ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ଅପୂର୍ବ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଓ ଗୁଣରେ ଭରିଥିବା, ସେ ମାୟାମୟ ଜୟାକୁ ସୃଷ୍ଟି କରି, ସମୁଦ୍ରପୁତ୍ର ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ପୁରତୋ ରୁଦ୍ରଂ ଵିମୋହଯ ରଣେ ଦ୍ରୁତମ୍ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଦୈତ୍ଯପତିନା ଯଯୌ ମାଯାମଯୀ ଜଯା
'ତୁମେ ଯାଅ, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କୁ ମୋହିତ କର।' ଦୈତ୍ୟପତି ଏଭଳି କହିବା ସହିତ, ମାୟାମୟ ଜୟା ଚାଲିଗଲେ।
ରଣେ ଗତ୍ଵା ଶିଵସ୍ଯାଗ୍ରେ ମୁକ୍ତକେଶୀ ରୁରୋଦ ହ । ପୃଷ୍ଟା ହରେଣ ସା ପ୍ରାହ ମାନସୋତ୍ତରପର୍ଵତାତ୍
ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଯାଇ, ଶିବଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଖୋଲା କେଶରେ ଦାଁଡି ରୋଇଲେ; ହରି ପଚାରିଲେ, ସେ କହିଲେ, 'ମାନସୋତ୍ତର ପର୍ବତରୁ...'
ହୃତା ତଵ ପ୍ରିଯା ଦେଵ ପାର୍ଵତୀ ସିଂଧୁସୂନୁନା । ଶ୍ରୁତ୍ଵେତି ଵଚନଂ ତସ୍ଯାସ୍ତାମୁଵାଚ ଵୃଷଧ୍ଵଜଃ
ହେ ଦେବ, ତୁମର ପ୍ରିୟ ପାର୍ବତୀକୁ ସମୁଦ୍ରପୁତ୍ର ହରି ନେଇଛନ୍ତି—ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବୃଷଧ୍ୱଜ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଜଯେ ତ୍ଵମେହି ଵୃଷଭଂ ତ୍ଵାଂ ହରିଷ୍ଯଂତି ଦାନଵାଃ । ତତୋ ଵୃଷଭମାରୁହ୍ଯ ଜଯା ଚାଲିଂଗ୍ଯ ଶଂକରମ୍
ଜୟେ, ଏଠିକୁ ଆସ, ବୃଷ ଉପରେ ଚଢ଼; ଦାନବମାନେ ତୁମକୁ ଧରିବେ—ତେଣୁ, ବୃଷ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ଜୟା ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଆଲିଂଗନ କଲେ।
ପ୍ରାହ ପ୍ରଯାମି ପାର୍ଵତ୍ଯା ନ ଜୀଵାମି ଵିନା ହର । ଚଂଦ୍ରଂ ଶଂଭୁଜଟାଵିଷ୍ଟଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ଵୃଷଭାଦ୍ଦ୍ରୁତମ୍
ସେ କହିଲେ, 'ମୁଁ ପାର୍ବତୀ ସହିତ ଯିବି; ହର, ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ମୁଁ ବଞ୍ଚିପାରିବି ନାହିଁ।' ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଜଟାରୁ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଧରି, ସେ ବୃଷ ଉପରୁ ତୁରନ୍ତ ଅବତରିଲେ।
ଅଵାରୋହତ ସା ମାଯା ମାଯାଷ୍ଵକ୍ତୋ ରଣଂ ଯଯୌ । ତତୋ ଗୌରୀଂ ହୃତାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚିଂତଯାମାସ ଶଂକରଃ
ସେ ମାୟା, ମାୟାରେ ଲୀନ ହୋଇ, ଚଢ଼ିଥିବାଠାରୁ ଅବତରିଲେ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଗଲେ। ଏପରେ, ଗୌରୀ ହରାଇଯିବା କଥା ଶୁଣି, ଶଙ୍କର ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଦୈତ୍ଯମାଯାପରିଷ୍ଵକ୍ତୋ ନାତ୍ମାନଂ ବୁବୁଧେ ନୃପ । ଏତସ୍ମିନ୍ନଂତରେ ପ୍ରାପ୍ତଃ ସୈନ୍ଯେନ ମହତା ଵୃତଃ
ଦେତ୍ୟମାୟାରେ ଆବୃତ ହୋଇ, ରାଜା, ସେ ନିଜକୁ ଚିହ୍ନିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ଏକ ବ୍ୟକ୍ତି ବଡ଼ ସେନା ସହିତ ଆସିଲେ।
ମାଯାମୃଡାନୀଂ ସ୍ଵରଥେ ନିଧାଯାର୍ଣଵଜଃ ଶିଵମ୍ । ଜାଲଂଧରଜଯେ ତଦ୍ଵଦାସୀଦ୍ଵାଦିତ୍ରନିସ୍ଵନଃ
ସମୁଦ୍ରପୁତ୍ର ତାଙ୍କ ରଥରେ ମାୟା ମୃଡାନୀକୁ ବସାଇ ଶିବଙ୍କ ଦିଗକୁ ଚଲିଲେ। ଜାଲନ୍ଧରଙ୍କ ପରାଜୟ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଭିନ୍ନ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ରର ଶବ୍ଦ ଉଠିଲା।
ଚଚାଲ ଵସୁଧା ଯେନ ପ୍ରତିନେଦୁର୍ମହୀଧରାଃ । ହରସ୍ଯ ଦର୍ଶଯାମାସ ପାର୍ଵତୀଂ ସିଂଧୁନଂଦନଃ
ପୃଥିବୀ କମ୍ପିଗଲା, ପାହାଡ଼ମାନେ ଗଞ୍ଜିଲେ; ସମୁଦ୍ରନନ୍ଦନ ହରଙ୍କୁ ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ।
ରୁଦ୍ରୋଽପ୍ଯରିରଥସ୍ଥାଂ ତାଂ ଦଦର୍ଶ ନିଜଵଲ୍ଲଭାମ୍ । ଵିଯୋଗଵିଧୁରାଂ ଦୀନାଂ ତନ୍ଵୀମାତୁରଲୋଚନାମ୍
ରୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ରଥରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ନିଜ ପ୍ରିୟାକୁ ଦେଖିଲେ—ବିୟୋଗରେ ଦୁଃଖିତ, ଦୁର୍ବଳ ଏବଂ ଚିନ୍ତିତ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା।
ହା ନାଥ ପ୍ରିଯ ରୁଦ୍ରେତି ପ୍ରଜଲ୍ପଂତୀଂ ପୁନଃ ପୁନଃ । ପ୍ରୌଢଵୈରିରଥେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପାଖଂଡିସ୍ଥାଂ ଯଥା ଶ୍ରୁତିମ୍
ସେ ପୁନିପୁନି 'ହା ନାଥ, ପ୍ରିୟ ରୁଦ୍ର' ବୋଲି କାନ୍ଦୁଥିଲେ। ଶତ୍ରୁଙ୍କ ରଥରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଏମିତି ଲାଗୁଥିଲା ଯେ ଯେମିତି ପାଖଣ୍ଡୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବେଦ।
ଗୌରୀଂ ଦଧ୍ଯୌ ତଥା ସ୍ଥାଣୁଃ କଥଂ ପ୍ରାପ୍ଯା ପ୍ରିଯା ମଯା । ଵିଲଲାପ ତତଃ ଶଂଭୁର୍ଦୈତ୍ଯମାଯାଵିମୋହିତଃ
ଏଭଳି ଥାଣୁ ଗୌରୀଙ୍କୁ ଭାବିଲେ—'ମୋ ପ୍ରିୟା କିପରି ମୋ ପାଖକୁ ଆସିବେ?' ତାପରେ ଦେତ୍ୟମାୟାରେ ମୁଗ୍ଧ ଶମ୍ଭୁ ବିଳାପ କଲେ।
ମୋହୋ ମେ ଦାନଵୈଃ କାଂତେ ହୃତାସି ତ୍ଵାଂ କଥଂ ପ୍ରିଯେ । ଶୋକମୋହପ୍ଲୁତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶଂକରଂ ସାଗରାତ୍ମଜଃ
'ମୋତେ ଦାନବମାନେ ମୁହଁ ଘୋରାଇଛନ୍ତି, କାନ୍ତେ; କିପରି ତୁମେ ହରାଇଗଲା, ପ୍ରିୟେ?' ଶୋକ ଓ ମୋହରେ ଡୁବିଯାଇଥିବା ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଦେଖି, ସମୁଦ୍ରପୁତ୍ର—
ଜଗାଦ ପ୍ରହସନ୍ଵାକ୍ଯଂ କଶ୍ଚିତ୍କାରୁଣ୍ଯଵାନ୍ଯଥା । ସର୍ଵପ୍ରମାଣଶୂନ୍ଯୋଽସି ସ୍ମର ଶୃଂଗାରଵର୍ଜିତଃ
—ହସି ହସି କିଛି କରୁଣା ସହିତ କହିଲେ: 'ତୁମେ ସମସ୍ତ ବୁଝିବା ଶକ୍ତି ହରାଇଛ; ମନେ ପକା, ତୁମେ ରତିର ଅଭାବରେ ଅଛ।'