ଅଚିଂତ୍ଯୈଵ ଗଦାପାତଂ ସୋଽସୁରୋ ଭୃଶଦାରୁଣଃ । ପ୍ରହତ୍ଯ ମୁଷ୍ଟିନା ଚଂଡଂ ପାତଯାମାସ ଭୂତଲେ
ଅପୂର୍ବ ଗଦା ଆଘାତରେ ସେ ଭୟଙ୍କର ଦାନବ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ପରେ ମୁଷ୍ଟିରେ ଚଣ୍ଡକୁ ଆଘାତ କରି, ଭୂମିରେ ପକାଇଦେଲେ।
ଚଂଡୀଶଶସ୍ତ୍ରାଭିହତୋ ରୋମକଂଠୋ ମହାସୁରଃ । ଚଂଡୀଶଂ ପାଦଯୋର୍ଧୃତ୍ଵା ରଥମୂର୍ଧ୍ନି ନ୍ଯପାତଯତ୍
ଚଣ୍ଡୀଶଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଆଘାତରେ ରୋମକଣ୍ଠ ମହାସୁର ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ହେଲେ। ସେ ଚଣ୍ଡୀଶଙ୍କୁ ପାଦ ଧରି ରଥର ଛାଦରେ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ।
ପପାତ ସହସା ଭୂମୌ ଯଯୌ ତଂ ଭୀଷଣେକ୍ଷଣଃ । ଉରୁନେତ୍ରେଣ ସମରେ ହତୋ ଲଂବୋଦରଃ ଶରୈଃ 6.17.
ସେ ହଠାତ୍ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ଭୟଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା ଜଣେ ତାଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ। ଯୁଦ୍ଧରେ ଉରୁନେତ୍ରଙ୍କର ବାଣରେ ଲମ୍ବୋଦର ହତ ହେଲେ।
ଦଂତେନୋରସି ତଂ ହତ୍ଵା ପାତଯାମାସ ଭୂତଲେ । ଊରୁନେତ୍ରଃ କ୍ଷଣାଚ୍ଛାଂତିମାଗତ୍ଯାଶୁ ରଥଂ କ୍ଷଣାତ୍
ଦାନ୍ତରେ ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ଆଘାତ କରି ତାଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ପକାଇଦେଲେ। ଉରୁନେତ୍ର ତୁରନ୍ତ ଶାନ୍ତି ଫେରି, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ନିଜ ରଥକୁ ଚଢ଼ିଲେ।
ଜଘାନ ମୁଦ୍ଗରେଣାସୌ ମୂର୍ଧ୍ନି ସିଂଦୂରମଂଡିତେ । ଗଣେଶ୍ଵରଃ ପଟ୍ଟିଶେନ ଜଘାନୋରସି ଦାନଵମ୍
ଗଣେଶ୍ୱର ତାଳବର୍ଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ସିନ୍ଦୂର ଲାଗିଥିବା ଦାନବର ମୁଣ୍ଡରେ ଘାତ କଲେ; ପୁନି ଗଣେଶ୍ୱର ତାଙ୍କୁ ପଟିଶ ଦ୍ୱାରା ଛାତିରେ ବେଧିଦେଲେ।
ତନ୍ମୁଖାଦଥ ନିଷ୍କ୍ରାଂତୋ ନଵଶୀର୍ଷୋଽସୁରୋ ମହାନ୍ । ଅଷ୍ଟାଦଶଭୁଜୋ ରାଜନ୍ସୋଽପ୍ଯଧାଵତ ଶାଂକରିମ୍
ତାହା ପରେ, ସେ ଦାନବର ମୁଖରୁ ଏକ ବଡ଼ ଦାନବ ବାହାରିଲା, ଯାହାର ନଉଟି ମୁଣ୍ଡ ଓ ଅଠାରୋଟି ହାତ ଥିଲା; ରାଜା, ସେ ଶିଂକରଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଧାଉଥିଲା।
ନଵଶୀର୍ଷୋରୁନେତ୍ରାଭ୍ଯାଂ ରଣେ ରୁଦ୍ଧୋ ଵିନାଯକଃ । ଜର୍ଜରୀକୃତଦେହୋଽପି ଜଗ୍ରାହ ପରଶୁଂ ରୁଷା
ନଉମୁଣ୍ଡିଆ ଓ ବଡ଼ ଆଖିଆ ଦୁଇଜଣ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିନାୟକଙ୍କୁ ରୋକିଦେଲେ; ଦେହ ଅତି କ୍ଷତବିକ୍ଷତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ବିନାୟକ କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କର କୁହାଡ଼ି ଧରିଲେ।
ତେନ ଚିଚ୍ଛେଦ ଶସ୍ତ୍ରାଣି ତଯୋରାଜୌ ଗଣେଶ୍ଵରଃ । ରୁଦ୍ଧଂ ଗଣେଶ୍ଵରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାଭ୍ଯାଂ ସଂଖ୍ଯେଽଥ ଷଣ୍ମୁଖଃ
ଗଣେଶ୍ୱର ସେଇ କୁହାଡ଼ି ଦ୍ୱାରା ସେ ଦୁଇ ରାଜାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ; ଯୁଦ୍ଧରେ ଗଣେଶ୍ୱରକୁ ସେମାନେ ଅଟକାଇ ରଖିଛନ୍ତି ଦେଖି, ଷଣ୍ମୁଖ—
ଶୀଘ୍ରମାଗତ୍ଯ ସେନାନୀର୍ଜଘାନ ନଵଶୀର୍ଷକମ୍ । ନଵଶୀର୍ଷଂ ରଣେ ହତ୍ଵା ଉରୁନେତ୍ରମଧାଵତ
ସେନାପତି ତୁରନ୍ତ ଆସି, ନଉମୁଣ୍ଡିଆକୁ ମାରିଦେଲେ; ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କୁ ହତ କରି, ସେ ବଡ଼ ଆଖିଆ ଦାନବକୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଧାଉଥିଲେ।
ସ୍କଂଦଃ ସ୍ଵଶକ୍ତିଘାତେନ ପାତଯାମାସ ତଂ ନୃପ । ପଶ୍ଯଞ୍ଜାଲଂଧରଃ ସ୍କଂଦଂ ଯଯୌ ସୈନ୍ଯେନ ସଂଵୃତଃ
ସ୍କନ୍ଦ ନିଜ ଶକ୍ତିର ଘାତରେ ସେଇ ଦାନବକୁ ପଡ଼ିଦେଲେ, ରାଜନ; ଏହା ଦେଖି, ଜାଲନ୍ଧର ତାଙ୍କର ସେନା ସହିତ ସ୍କନ୍ଦଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବାକୁ ଆଗେଇଲେ।
ପୁତ୍ରପ୍ରୀତ୍ଯାସୁରାନ୍ହଂତୁଂ ସଗଣଃ ଶଂକରୋଽପି ଚ । ତତୋ ଘୋରତରଂ ଯୁଦ୍ଧମଭୂଦଦ୍ଭୁତସୈନ୍ଯଯୋଃ
ପୁଅ ପ୍ରେମରେ ଶିଂକର ତାଙ୍କର ସହଚରମାନେ ସହିତ ଦାନବମାନେକୁ ନଶ୍ଟ କରିବାକୁ ଆଗେଇଲେ; ଏହାପରେ ଦୁଇଟି ଅଦ୍ଭୁତ ସେନାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ହରସିଂଧୁଜଯୋର୍ଯୁଦ୍ଧେ ଗତପ୍ରାଣେଵ ରୋଦସୀ । ଅଥ ଜାଲଂଧରଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ବାଣଂ ସଂଧାଯ ଦାରୁଣମ୍
ହରା ଓ ସିନ୍ଧୁଜଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧରେ ପୃଥିବୀ ଓ ଆକାଶ ମୃତ ଭଳି ଲାଗୁଥିଲା; ଏହି ସମୟରେ, ଜାଲନ୍ଧର କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଏକ ଭୟଙ୍କର ବାଣ ଧନୁରେ ଧରିଲେ।
ସହସ୍ରଶତସଂଖ୍ଯାକୈଃ ପତ୍ରୈଃ ସର୍ଵତ୍ର ଭୂଷିତମ୍ । ଦୈତ୍ଯେଂଦ୍ରସ୍ତେନ ବାଣେନ ଲଲାଟେତାଡଯଚ୍ଛିଵମ୍
ଶତଶହସ୍ର ପଖିଲା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଏହି ବାଣ ଦେଇ, ଦାନବମୁକ୍ତି ଶିରୋମଣି ଶିବଙ୍କ ଲଳାଟରେ ଘାତ କଲେ।
ମମଜ୍ଜାପୁଂଖମର୍ଯାଦଂ ଲଲାଟେ ଶଂକରସ୍ଯ ଚ । ଭାଲେ ଶଶାଂକଵଚ୍ଛଂଭୋଃ ସ ରରାଜ ମହାପ୍ରଭଃ
ଏହି ବାଣର ଶଳ୍ୟ ଶିଂକରଙ୍କ ଲଳାଟର ସୀମାକୁ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା; ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଭୃକୁଟିରେ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି, ଏହା ବଡ଼ ଉଜ୍ୱଳତାରେ ଚମକୁଥିଲା।
ଯଥାଦିତ୍ଯୋ ହି ଘର୍ମାଂତେ ସଂଧ୍ଯାକାଲେଂବୁଦାଗମେ । ଅଥ ରୁଦ୍ରୋ ମହାବାଣଂ ଜଗ୍ରାହ ଜ୍ଵଲନୋପମମ୍
ଯେପରି ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଶେଷରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସଞ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ମେଘ ମଧ୍ୟରେ ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ରୁଦ୍ର ଏହି ସମୟରେ ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଏକ ବଡ଼ ବାଣ ଧରିଲେ।
ଯସ୍ଯ ଵେଗେ ତୁ ପଵନଃ ଫଲେ ଯସ୍ଯାଗ୍ନିଭାସ୍କରୌ । କାଲୋ ଗ୍ରଂଥିଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ଶରେ ଦେଵୀ ଧରା ସ୍ଥିତା
ଏହି ବାଣର ଗତି ପବନ ପରି, ଶିରା ଅଗ୍ନି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି; ଏହାର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗଠିରେ କାଳ ବସିଥିଲେ, ଏବଂ ଧରା ଦେବୀ ଏହି ବାଣରେ ବିଦ୍ୟମାନ ଥିଲେ।
ହରସ୍ତେନ ଶରେଣାଶୁ ଵିଵ୍ଯାଧ ହୃଦି ସିଂଧୁଜମ୍ । ତେନ ବାଣପ୍ରହାରେଣ ରୁଧିରୌଘପରିପ୍ଲୁତଃ
ହରା ସେଇ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ତୁରନ୍ତ ସିନ୍ଧୁଜଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ବେଧିଦେଲେ; ଏହି ବାଣର ଘାତରେ ସେ ରକ୍ତର ଧାରାରେ ଭିଜିଗଲେ।
ପପାତ ଶରଭିନ୍ନାଂଗୋ ଵଜ୍ରାହତ ଇଵାଚଲଃ । ତଦା ଦୈତ୍ଯାଃ ସମାକ୍ରଂଦନ୍ଜଗର୍ଜୁଃ ପ୍ରମଥାସ୍ତଥା
ବାଣରେ ବେଧିତ ଅଙ୍ଗ ନେଇ ସେ ପଡ଼ିଗଲେ, ବଜ୍ର ଘାତରେ ପଡ଼ିଥିବା ପାହାଡ଼ ପରି; ଏହାପରେ ଦାନବମାନେ ଚିତ୍କାର କଲେ, ପ୍ରମଥମାନେ ମଧ୍ୟ ତେଣିଁକୁ ଅନୁସରଣ କଲେ।
ସିଂଧୁଜଂ ମୂର୍ଛିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରୁରୁଧୁର୍ଦାନଵାଃ ଶିଵମ୍ । ରକ୍ଷାର୍ଥମୁଦ୍ଯତାଃ କେଚିତ୍କେଚିତ୍ତଂ ପରିତଃ ସ୍ଥିତାଃ
ସିନ୍ଧୁଜଙ୍କୁ ଅଚେତନ ଦେଖି, ଦାନବମାନେ ଶିବଙ୍କୁ ଘେରି ରଖିଲେ; କିଛି ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ, କିଛି ତାଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ଯାଵଜ୍ଜାଲଂଧରୋ ମୂର୍ଛାଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଵାରିଧିନଂଦନଃ । ତାଵଦ୍ରୁଦ୍ରେଣ ନାରାଚୈର୍ହତା ଜାଲଂଧରୀ ଚମୂଃ
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜାଲନ୍ଧର, ସମୁଦ୍ରପୁତ୍ର, ଅଚେତନ ଥିଲେ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରୁଦ୍ର ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଜାଲନ୍ଧରଙ୍କ ସେନାକୁ ନଶ୍ଟ କରିଦେଲେ।
ଚିରାଜ୍ଜାଲଂଧରସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ମୂର୍ଛାଂ ସୈନ୍ଯଂ ହତଂ ନୃପ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭଯାନ୍ଵିତଃ ସେନାଂ ଵିକୀର୍ଣାଂ ଚ ତଥା ରଣେ
ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ଜାଲନ୍ଧର ଅଚେତନା ଛାଡ଼ି ଆସିଲେ; ସେ ତାଙ୍କ ସେନାକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ନଶ୍ଟ ଓ ଚିତ୍ରାଢ଼ି ଦେଖି, ଭୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।
ତତଃ କାଵ୍ଯଂ ସ ସସ୍ମାର ମନସା ପରମଂ ଗୁରୁମ୍ । ସ୍ମୃତସ୍ତେନ ତ୍ଵରନ୍ପ୍ରାପ୍ତଃ କଵିର୍ଜାଲଂଧରଂ ପ୍ରତି
ତାପରେ ସେ ମନରେ ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁରୁ କବିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ; ସ୍ମରଣ କରାଯିବା ସହିତ, ମହାର୍ଷି କବି ତୁରନ୍ତ ଜାଲନ୍ଧରଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ।
ସ୍ଵସ୍ତି କୃତ୍ଵା ଜଗାଦାଥ ଭାର୍ଗଵଃ ସିଂଧୁନଂଦନମ୍ । କିଂ କରୋମି ମହାରାଜ ତଵ କାର୍ଯଂ ମହାବଲ
ଶୁଭକାମନା ଦେଇ, ଭାର୍ଗବ ତାପରେ ସମୁଦ୍ରପୁତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମହାବଳଶାଳୀ ରାଜା, ଆପଣଙ୍କର କିଛି ଇଚ୍ଛା ଅଛି କି? ମୁଁ କଣ କରିବି?"
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଇତି କାଵ୍ଯଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭାର୍ଗଵଂ ବହୁ ମାନଯନ୍ । ନତ୍ଵା ଗୁରୁମୁଵାଚାଥ ରାଜା ଜାଲଂଧରସ୍ତଥା
ନାରଦ କହିଲେ— କାବ୍ୟଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଭାର୍ଗବଙ୍କୁ ବହୁତ ସମ୍ମାନ କରି, ରାଜା ଜାଲନ୍ଧର ଗୁରୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି କହିଲେ।
ରାଜୋଵାଚ- ଜୀଵଯୈତାନ୍ମୃତାଞ୍ଛୁକ୍ର ଦୈତ୍ଯାନ୍ସର୍ଵାନ୍ସମଂତତଃ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ସିଂଧୁଜେନାଜୌ ସୈନ୍ଯଂ ତତ୍ର ଵ୍ଯଲୋକଯତ୍
ରାଜା କହିଲେ— "ଶୁକ୍ର, ସମସ୍ତ ମୃତ ଦୈତ୍ୟମାନେଂକୁ ପୁଣି ଜୀବନ୍ତ କର।" ସମୁଦ୍ରପୁତ୍ର ଏହିପରି କହିବା ପରେ, ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଶୁକ୍ର ସେ ସେନାକୁ ଦେଖିଲେ।
ପଂଚଵିଂଶତ୍ସହସ୍ରାଣି ଯୋଜନାନାଂ ପ୍ରମାଣତଃ । ଦୈତ୍ଯାଂଗରଥସଂକୀର୍ଣମୁପର୍ଯୁପରି ପାର୍ଥିଵ
ହେ ରାଜନ୍, ସେଠାରେ ପଚିଶ ହଜାର ଯୋଜନା ଦୂର ଯାଏଁ ଭୂମି ଦୈତ୍ୟ, ରଥ ଓ ଦେହ ଦ୍ୱାରା ଏମିତି ଢାକିଯାଇଥିଲା, ଯେଉଁଠି ଏକ ଉପରେ ଏକ ରହିଥିଲେ।
ଉଚ୍ଛ୍ରଯେ ପଂଚନଵତିଯୋଜନାନାଂ ମହୀଂ ଚିତାମ୍ । ଯୋଧଵାହନଦେହାଦ୍ଯୈରିଵ ପୂର୍ଣାଂ ଧରାଂ ତତଃ
ପଚାନବେ ଯୋଜନା ଦୂର ଯାଏଁ ଏହି ମହା ମାଇଦାନରେ ଯୋଦ୍ଧା, ଯାନବାହନ ଓ ପଶୁମାନେର ଦେହ ଦ୍ୱାରା ଭୂମି ଶବବାହାନ ପରି ଭରିଯାଇଥିଲା।
ମଂତ୍ରୋଦକେନ ଚାଭ୍ଯୁକ୍ଷ୍ଯ ଦୈତ୍ଯାନୁତ୍ଥାପଯତ୍କଵିଃ । ଯାଵଦ୍ରୁଦ୍ରୋ ଜଟାଜୂଟଂ ବବଂଧ ଭୁଜଗୈର୍ଦୃଢମ୍
ମନ୍ତ୍ରଜଳ ଛିଟି ଦେଇ, କବି ଦୈତ୍ୟମାନେଂକୁ ପୁଣି ଜୀବନ୍ତ କରିଦେଲେ, ଯେପରି ରୁଦ୍ର ତାଙ୍କର ଯଟାକୁ ସାପ ଦ୍ୱାରା ଭଲଭାବେ ବାନ୍ଧୁଥିଲେ।
ତାଵତ୍କାଵ୍ଯେନ ତତ୍ସୈନ୍ଯଂ ମଂତ୍ରେଣୋତ୍ଥାପିତଂ ନୃପ । ଵ୍ଯାଘ୍ରାନ୍ଯଥା କେସରିଣୋ ଗଜେଂଦ୍ରାଃ ଶୂକରାନ୍ଯଥା
ସେଇ ସମୟରେ, କାବ୍ୟଙ୍କର ମନ୍ତ୍ରବଳରେ ସେ ସେନା ପୁଣି ଜୀବନ୍ତ ହେଲା, ଯେପରି ସିଂହ ଦ୍ୱାରା ବାଘ, ମହାରାଜା ଦ୍ୱାରା ହାତୀ, କିମ୍ବା ନିଜ ଦଳରେ ଶୁଅ ଉତ୍ସାହିତ ହୁଏ।
ଆଗତାନ୍ଦାନଵାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚିଂତଯାମାସ ଶଂକରଃ । କିମେତଦିହ ସଂଜାତଂ ମୃତାନ୍ସୃଜତି କୁତ୍ରଚିତ୍
ଦାନବମାନେ ପୁଣି ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ଶଙ୍କର ଭାବିଲେ— "ଏଠାରେ କ'ଣ ଘଟିଲା? କିଏ ମୃତମାନେଂକୁ ପୁଣି ଜୀବନ୍ତ କରୁଛି?"