ତସ୍ମାତ୍ପଶୁପତିଂ ଜିତ୍ଵା କୃତ୍ଵା ତ୍ଵଂ ଵଶ୍ଯମାତ୍ମନଃ । ପଶ୍ଚାତ୍ପ୍ରଯାହି ଗୋଵିଂଦଂ ଯଦି ଜାନାସି ତତ୍ପଦମ୍
ସେଥିପାଇଁ, ପ୍ରଥମେ ପଶୁପତିଙ୍କୁ ଜିତି, ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଅଧୀନରେ ଆଣି, ତାପରେ ଯଦି ତୁମେ ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପଦକୁ ଜାଣ, ତେବେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଅ।
ଅଧୁନା ସତ୍ଵରଂ ଵୀର ଯାହି ଦୈତ୍ଯାନ୍ମହାବଲାନ୍ । ରଣଂ କୁରୁ ମହାଘୋରଂ ଯଥା ସ୍ଵର୍ଗେ ସୁପଚ୍ଯତେ
ଏବେ, ବୀର, ତୁମେ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାଇତ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଅ; ଏମିତି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ କର, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗରେ ତୁମର କୀର୍ତି ହେବ।
ଦେଶକାଲୋଚିତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦୁର୍ଵାରଣଵଚସ୍ତଦା । ଯଯୌ ଜାଲଂଧରୋ ଯୋଦ୍ଧୁଂ ସହ ରୁଦ୍ରେଣ ଯୋଗିନା
ସେହି ସମୟର ଉପଯୁକ୍ତ ଏବଂ ଅପରାଜେୟ କଥାଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣି, ଜାଲନ୍ଧର ରୁଦ୍ର ଯୋଗୀଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଅଥ ଜାଲଂଧରୋଽପଶ୍ଯତ୍କବଂଧଚଯଭୀଷଣମ୍ । ରଣଂ ରୁଧିରମାଂସୌଘ ମଜ୍ଜା ମେଦୋଽସ୍ଥିଦୁର୍ଗମମ୍
ନାରଦ କହିଲେ—ତାପରେ ଜାଲନ୍ଧର ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧଭୂମି ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ମୃତଦେହର ଗଛ, ରକ୍ତ ଓ ମାଂସର ନଦୀ, ମଜ୍ଜା, ଚର୍ବି ଓ ହାଡ଼ର ଦୁର୍ଗ ଥିଲା।
ତତ୍ର ଜାଲଂଧରୋ ଦୈତ୍ଯଃ ପ୍ରିଯାହରଣଦୁଃଖିତଃ । ରଣେ ଵିଲୋକଯାମାସ ଵୃଷସ୍ଥଂ ପାର୍ଵତୀପତିମ୍
ସେଠାରେ, ଜାଲନ୍ଧର ଦାଇତ୍ୟ, ନିଜ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ହରାଇ ଦୁଃଖିତ, ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ବୃଷଭ ଉପରେ ବସିଥିବା ପାର୍ବତୀଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଘୋରାହିଭୋଗେନଵିଭୂଷିତାଂଗଂ ଜଟାକଲାପେ ଶଶିଭୂଷଣାଂକିତମ୍ । ନେତ୍ରାଗ୍ନିକୀଲୋପରିଶୋଭିତାଂଗଂ ଵିନା ରଣଂ ସଂପ୍ରଦଦର୍ଶ ସିଂଧୁଜଃ
ଭୟଙ୍କର ସର୍ପ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ ଦେହ, ଜଟାରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଅଲଙ୍କାର, ଚକ୍ଷୁର ଅଗ୍ନିରେ ଦେହ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ—ସିନ୍ଧୁପୁତ୍ର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଶୀଘ୍ରଂ ସ୍ଵରଥମାରୁହ୍ଯ ସମୁଦ୍ରତନଯସ୍ତଦା । ସଂରୁଷ୍ଟଃ ପ୍ରାହ ତଂ ଶୁଂଭଂ ତାପସୋ ନ ହତସ୍ତ୍ଵଯା
ତାକୁରେ ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ନିଜ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ସମୁଦ୍ରପୁତ୍ର କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଶୁମ୍ଭଙ୍କୁ କହିଲେ—'ତୁମେ ତାପସଙ୍କୁ ମାରିପାରିନାହା।'
ପ୍ରାହ ଜାଲଂଧରଂ ଶୁଂଭସ୍ତପସ୍ତେନ ମହତ୍କୃତମ୍ । ହଂତୁଂ ନ ଶକ୍ଯତେଽସ୍ମାଭିର୍ହରଃ ସଂଗ୍ରାମଦୁର୍ଜଯଃ
ଶୁମ୍ଭ ଜାଲନ୍ଧରଙ୍କୁ କହିଲେ—'ବଡ଼ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସେ ଅଜୟ ହୋଇଛନ୍ତି; ଆମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ ହରାଙ୍କୁ ମାରିପାରିବୁ ନାହିଁ।'
ଇତିଶୁଂଭୋକ୍ତମାକର୍ଣ୍ଯସିଂଧୁଜଃକ୍ରୋଧମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ । ହରଂ ପଦ୍ମସହସ୍ରେଣ ଦୈତ୍ଯସୈନ୍ଯେନ ସଂଵୃତମ୍
ଶୁମ୍ଭଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସିନ୍ଧୁପୁତ୍ର କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ଧା ହୋଇ, ହଜାରଟି ପଦ୍ମ ଓ ଦାଇତ୍ୟ ସେନା ସହିତ ହରାଙ୍କୁ ଘେରିଦେଲେ।
ଗୃହୀତ୍ଵା କାଲକେଦାରଂ ଧନୁର୍ଜାଲଂଧରୋ ଯଯୌ । ବାଣାଂସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣାନତିସ୍ଥୂଲାନ୍ଲୋହସ୍ତଂଭାନ୍ତଥା ବହୂନ୍
ଜାଲନ୍ଧର କାଳକେଦାର ଧନୁଷ୍ୟ ନେଇ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ଭାରି ବାଣ, ଏବଂ ଅନେକ ଲୋହାର ଖୁଟି ନେଇ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ମୁମୋଚ ଯୁଧି ଦୁର୍ଧର୍ଷୋ ଵର୍ଷନ୍ମେଘ ଇଵାଗମେ । ଆଯାଂତଂ ରୁରୁଧୁଃ ସିଂଧୁସୂନୁଂ ଶଂଭୁଗଣା ଯୁଧି
ଯୁଦ୍ଧରେ ସେ ଅପରାଜିତ ଜଣେ ବର୍ଷା ମେଘ ପରି ବାଣ ବର୍ଷା କଲେ; ଶମ୍ଭୁଙ୍କର ଗଣମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆଗେ ବଢ଼ୁଥିବା ସିନ୍ଧୁପୁତ୍ରଙ୍କୁ ରୋକିଲେ।
ତତୋ ରୁଦ୍ରେଣ ରୌଦ୍ରୈଶ୍ଚ ଶରୌଘୈସ୍ତାଡିତୋ ରୁଷା । ରୁଦ୍ରବାଣୈସ୍ତଦା ତସ୍ଯ କଵଚଂ ଭୁଵି ପାତିତମ୍
ତାପରେ, ରୁଦ୍ର ଓ ତାଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ବାଣ ବର୍ଷାରେ କ୍ରୋଧରେ ଆଘାତ ପାଇ, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ବାଣରେ ଜାଲନ୍ଧରଙ୍କ କବଚ ଭୂମିକୁ ପଡ଼ିଗଲା।
ଵିଵର୍ମାପି ବଭୌ ସୋଽଥ ମେଘମୁକ୍ତୋ ଯଥାଚଲଃ । ପୁନର୍ଜାଲଂଧରସ୍ଯାଂଗଂ ଶଂଭୁନା କୀଲିତଂ ଶରୈଃ
କବଚ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ମେଘ ହଟିଥିବା ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ; ପୁଣିଥରେ ଜାଲନ୍ଧରଙ୍କ ଦେହ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ବାଣରେ ବିଧ୍ଧ ହେଲା।
ରୁଧିରଂ ବହୁ ସୁସ୍ରାଵ ଜାଲଂଧରଶରୀରତଃ । ତେନାଶୁ ରୁଧିରୌଘେଣ ପ୍ଲାଵିତା ସକଲା ମହୀ
ଜାଲନ୍ଧରଙ୍କ ଶରୀରରୁ ବହୁତ ରକ୍ତ ବହିଲା; ସେଇ ରକ୍ତର ଧାରାରେ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ତୁରନ୍ତ ଭରିଗଲା।
ତତୋ ଦେଵା ଭଯଂ ଜଗ୍ମୁର୍ଦାନଵାଶ୍ଚ ଚକଂପିରେ । ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ତେ ପ୍ରମଥା ଵୀରା ରଣଭୂମିଂ ପ୍ରଦୁଦ୍ରୁଵୁଃ
ତାପରେ ଦେବତାମାନେ ଭୟଭିତ ହେଲେ, ଦାନବମାନେ କମ୍ପିଗଲେ; ପ୍ରମଥ ନାମକ ବୀରମାନେ ଯୁଦ୍ଧଭୂମି ଛାଡ଼ି ପଳାଇଗଲେ।
ନଦ୍ଯା ଇଵ ପରା ମୂର୍ତ୍ତିଃ ପ୍ରସୃତା ସର୍ଵତୋଽପି ଚ । ଅଥାହାର୍ଣଵଜୋ ରୁଦ୍ରଂ ଧନୁର୍ଧର ଵରୋ ହ୍ଯସି
ନଦୀ ପରି ତାଙ୍କ ଦେହ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପ୍ରସାରିତ ହେଲା; ତାପରେ ସମୁଦ୍ରପୁତ୍ର ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ—'ଧନୁର୍ଧର, ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।'
ଇଦାନୀଂ ତତ୍କରିଷ୍ଯାମି ଯେନ ଗଚ୍ଛସି ସଂକ୍ଷଯମ୍ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା କାଲକେଦାରଂ ସଶରଂ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ତତ୍
'ଏବେ ମୁଁ ସେ କାମ କରିବି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ସଂହାର ପାଇବ।' ଏମି କହି, ସେ କାଳକେଦାର ଧନୁଷ୍ୟ ସହ ବାଣ ଧରିଲେ।
ଶୀଘ୍ରଂ ସଂପୂରଯାମାସ ଶରୈର୍ନାନାଵିଧୈଃ ଶିଵମ୍ । ଶିଵଃ ସହସ୍ରକୋଟୀଭିଃ ପୂରିତାଂଗୋ ରଣେ ବଭୌ
ସେ ତୁରନ୍ତ ନାନା ପ୍ରକାରର ବାଣରେ ଶିବଙ୍କୁ ଭରିଦେଲେ; ଶିବ, କୋଟି କୋଟି ବାଣରେ ଦେହ ଭରି ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ।
ଵିହଂଗମୈର୍ଯଥାକାଶଂ ଵୃକ୍ଷୈରିଵ ମହାଗିରିଃ । ଦୈତ୍ଯମୁକ୍ତୈସ୍ତୁତୈର୍ବାଣୈର୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ମହେଶ୍ଵରମ୍
ଯେପରି ଆକାଶ ପକ୍ଷୀମାନେ ଭରିଦିଅନ୍ତି, କିମ୍ବା ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଗଛମାନେ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ, ସେପରି ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦାନବମାନେ, ସେମାନଙ୍କର ସ୍ତୁତି ଓ ବାଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘେରି ରହିଥିଲେ।
ଵୀରଭଦ୍ରସ୍ତଥା କୋପାଜ୍ଜାଲଂଧରମଧାଵତ । ଅପୀଡଯଦମେଯାତ୍ମା ସମୁଦ୍ରତନଯଂ ବଲୀ
ତାପରେ ବିରଭଦ୍ର କ୍ରୋଧରେ ଜାଲନ୍ଧରଙ୍କୁ ଧାଇଗଲେ ଏବଂ ଅଜୟ ମନୋଭାବ ଧାରଣ କରି, ସମୁଦ୍ରପୁତ୍ର ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ।
ଜାଲଂଧରୋଽଥ ସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଵିଧ୍ଯନ୍ବାଣୈଃ ସହସ୍ରଶଃ । ଧନୁଃ ଶରାନ୍ରଥଂ ଛତ୍ରଂ ସାରଥିଂ ତିଲଶଃ ଶରୈଃ
ଏହିପରେ ଜାଲନ୍ଧର ବହୁତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ବିରଭଦ୍ରଙ୍କ ଧନୁଷ, ବାଣ, ରଥ, ଛତା ଓ ସାରଥିକୁ ହଜାର ହଜାର ବାଣରେ ଭେଦି, ଛିଣ୍ଡି ଦେଲେ।
ଚକାର ଵୀରଭଦ୍ରସ୍ଯ ସିଂଧୁସୂନୁଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ଵୀରଭଦ୍ରୋଽଥ ଵିରଥୋ ହତଵାନ୍ଗଦଯାବ୍ଧିଜମ୍
ସମୁଦ୍ରପୁତ୍ର ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, କିନ୍ତୁ ବିରଭଦ୍ର ରଥହୀନ ହୋଇ, ଗଦା ଦ୍ୱାରା ସମୁଦ୍ରଜନ୍ମାଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ।
ତଥୈଵ ଗଦଯା ସୋଽପି ତଂ ହତ୍ଵାପାତଯଦ୍ଭୁଵି । ଗଦାପ୍ରହାରପତିତମାଲୋକ୍ଯାତିଵିମୂର୍ଚ୍ଛିତମ୍
ସେମାନେ ଦୁହେଁ ଗଦା ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କରି, ତାଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ାଇଦେଲେ। ଗଦାର ଆଘାତରେ ପଡ଼ିଥିବାକୁ ଦେଖି, ସେ ବହୁତ ଅଚେତନ ହୋଇଗଲେ।
ମଣିଭଦ୍ରୋଽଥ ସମରେ ଜାଲଂଧରମଧାଵତ । ଅତିକ୍ରୁଦ୍ଧଂ ତମାଯାଂତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦୈତ୍ଯୋ ମହାରଣେ
ତାପରେ ମଣିଭଦ୍ର ଯୁଦ୍ଧରେ ଜାଲନ୍ଧରଙ୍କୁ ଧାଇଗଲେ। ସେମାନେ ବହୁତ କ୍ରୋଧରେ ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ଦାନବ ମହାସଂଗ୍ରାମରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ଶରୈର୍ଵ୍ଯସ୍ତୋପକରଣଂ ସ ଚକାର ନଦୀସୁତଃ । ଅଥ ମୂର୍ଚ୍ଛାଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଉତ୍ତସ୍ଥୌ ସିଂହଵନ୍ନଦନ୍
ନଦୀପୁତ୍ର ବାଣମାନେ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ରସଜ୍ଜାକୁ ନଷ୍ଟ କଲେ। ତାପରେ ସେ ମୂର୍ଛା ଛାଡ଼ି, ସିଂହ ଭଳି ଗର୍ଜନ କରି ଉଠିଲେ।
ଵୀରଭଦ୍ରସ୍ତତଃ କୋପାନ୍ମଣିଭଦ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ଜଘ୍ନତୁଃ ପର୍ଵତାଭ୍ଯାଂ ତୌ ଵ୍ଯୋମସ୍ଥଂ ତଟିନୀସୁତମ୍
ଏହିପରେ କ୍ରୋଧରେ ବିରଭଦ୍ର ଓ ମଣିଭଦ୍ର, ଆକାଶରେ ଥିବା ନଦୀପୁତ୍ରଙ୍କୁ ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲେ।
ତଦଂଗେ ପତିତୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପର୍ଵତୌ ଵିନିନଦ୍ଯ ଚ । ଜଘାନ ମୁଷ୍ଟିପାତେନ ଵୀରଭଦ୍ରୋ ନଦୀସୁତମ୍
ତାଙ୍କ ଦେହରେ ପାହାଡ଼ ପଡ଼ିବା ଓ ତାହାର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ବିରଭଦ୍ର ନଦୀପୁତ୍ରଙ୍କୁ ମୁଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲେ।
ମଣିଭଦ୍ରଶ୍ଚରଣଯୋର୍ଧୃତ୍ଵା ସାଗରନଂଦନମ୍ । ସ୍ଯଂଦନାଦ୍ଭ୍ରାମଯାମାସ ତଦଦ୍ଭୁତମିଵାଭଵତ୍
ମଣିଭଦ୍ର ସାଗରନନ୍ଦନଙ୍କୁ ପାଦ ଧରି, ରଥରୁ ଘୁରାଇଦେଲେ; ଏହା ଦେଖି ମନେ ହେଲା ଯେ କିଛି ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟିଛି।
ମଣିଭଦ୍ର ଗୃହୀତୋଽପି ଦୈତ୍ଯରାଟ୍ସ ମହାବଲଃ । ହତ୍ଵା ଚରଣଘାତେନ ମଣିଭଦ୍ରମପାତଯତ୍
ମଣିଭଦ୍ର ଧରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବରାଜ ପାଦ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କରି, ମଣିଭଦ୍ରଙ୍କୁ ପଡ଼ାଇଦେଲେ।
ଜାଲଂଧରୋ ମହାବାହୁର୍ଵୀରଭଦ୍ରଂ ଚ ମୁଷ୍ଟିନା । ଅଥାଗତଃ ପରିଵୃତୋ ଗଣୈର୍ଵୈ ନଂଦିକେଶ୍ଵରଃ
ମହାବାହୁ ଜାଲନ୍ଧର ବିରଭଦ୍ରଙ୍କୁ ମୁଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କଲେ। ଏହିପରେ ନନ୍ଦିକେଶ୍ୱର ତାଙ୍କ ଗଣମାନେ ସହିତ ଆସିଲେ।