ଶୁଷ୍କକାଷ୍ଠଚଯଂ କୃତ୍ଵା ତତ୍ର ଵୃଂଦାକଲେଵରମ୍ । ନିଧାଯାଗ୍ନିଂ ଚ ପ୍ରଜ୍ଵାଲ୍ଯ ସ୍ମରଦୂତୀ ଵିଵେଶ ତମ୍
ସେଠାରେ ଶୁଖିଲା କାଠ ଜମା କରି, ବୃନ୍ଦାଙ୍କ ଦେହକୁ ତାହାରେ ରଖିଲେ; ଅଗ୍ନି ଜଳାଇ, ସ୍ନେହଦୂତୀ ତାହାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଦଗ୍ଧଂ ଵୃଂଦାଂଗରଜସାଂ ବିଂବଂ ତଦ୍ଗୋଲକାତ୍ମକମ୍ । କୃତ୍ଵା ତଦ୍ଭସ୍ମନଃ ଶେଷଂ ମଂଦାକିନ୍ଯାଂ ଵିଚିକ୍ଷିପୁଃ
ବୃନ୍ଦାଙ୍କ ଦେହ ଦାହ ହେବା ପରେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଅସ୍ଥିରୁ ଗୋଲାକାର ଏକ ମୂର୍ତ୍ତି ତିଆରି କରି, ଅଗ୍ନିର ଅବଶିଷ୍ଟକୁ ମନ୍ଦାକିନୀ ନଦୀରେ ପକେଇଦେଲେ।
ଯତ୍ର ଵୃଂଦା ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଦେହଂ ବ୍ରହ୍ମପଥଂ ଗତା । ଆସୀଦ୍ଵୃଂଦାଵନଂ ତତ୍ର ଗୋଵର୍ଦ୍ଧନସମୀପତଃ
ଯେଉଁଠି ବୃନ୍ଦା ଦେହ ଛାଡ଼ି ବ୍ରହ୍ମପଥକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ସେଠି, ଗୋବର୍ଧନ ପାଖରେ, ବୃନ୍ଦାବନ ଥିଲା।
ଦେଵ୍ଯୋଽଥ ସ୍ଵର୍ଗମେତ୍ଯ ତ୍ରିଦଶପତିଵଧୂସତ୍ତ୍ଵସଂପତ୍ତିମାହୁର୍ଦେଵୀଭ୍ଯସ୍ତନ୍ନିଶମ୍ଯ ପ୍ରମୁଦିତମନସୋ ନିର୍ଜରାଦ୍ଯାଶ୍ଚ ସର୍ଵେ । ଶତ୍ରୋର୍ଦୈତ୍ଯସ୍ଯ ହିତ୍ଵା ପ୍ରବଲତରଭଯଂ ଭୀମଭେର୍ଯୋ ନିଜଘ୍ନୁଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତତ୍ରାସନସ୍ଥଃ । ପରିଜନନିଵହୋଵାପଶୋଭାଂ ଶୁଭସ୍ଯ
ତାପରେ ଦେବୀମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇ, ଦେବତାଙ୍କର ବଧୂମାନେର ଗୁଣ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା ବିଷୟରେ କହିଲେ; ଏହା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦାନବ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଭୟକୁ ଦୂର କଲେ, ଏବଂ ସେଠାରେ ବସି, ତାଙ୍କର ପରିଚାରକମାନେ ଶୁଭ ରୂପରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ। କଥଂ ଜାଲଂଧରୋ ଗୌରୀଂ ହରରୂପଧରୋ ମୁନେ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚକାର କିଂ ତତ୍ର ତନ୍ମେ କଥଯ ଵିସ୍ତରାତ୍
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ: ମୁନି, ଜାଲନ୍ଧର କିପରି ହରଙ୍କ ରୂପ ଧରି ଗୌରୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ? ସେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି କଣ କଲେ? ଦୟାକରି ଏହା ସବୁ ମୋତେ ଖୁବ୍ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହନ୍ତୁ।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଯଦା ମାଯାଶିଵସ୍ତତ୍ର ପ୍ରାର୍ଥଯଦ୍ଗିରିଜାଂ ପ୍ରତି । ତତଃ ସା ଚୁକ୍ଷୁଭେ ରାଜନ୍କିଂଚିନ୍ନୋଵାଚ ତଂ ପ୍ରତି
ନାରଦ କହିଲେ: ରାଜା, ଯେତେବେଳେ ମାୟାଶିବ ଗିରିଜାଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କ ମନ ଅସ୍ଥିର ହେଲା ଏବଂ ସେ କିଛି କଥା କହିଲେ।
ଅନାତୁରସ୍ଯ ଦେଵସ୍ଯ ପ୍ରାପ୍ତସ୍ଯ ତପସା ମଯା । ନ ଯୁକ୍ତମିତି ନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ପାର୍ଵତୀ ନାହ ତଂ ନୃପ
ଏହି ଭାବେ ଚିନ୍ତା କରି, 'ଯିଏ ମୋର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ମିଳିଛନ୍ତି ଏବଂ ଯିଏ କୌଣସି ଦୁଃଖରେ ନାହାନ୍ତି, ସେ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଉଚିତ ନୁହେଁ', ପାର୍ବତୀ ତାଙ୍କୁ କିଛି ଉତ୍ତର ଦେଲେ ନାହିଁ, ରାଜା।
ସା ନ ତତ୍ର ପ୍ରତୀକାରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତସ୍ଯ ଚ ପଶ୍ଯତଃ । ନିର୍ଗତା ତତ ଉତ୍ଥାଯ ଦଦର୍ଶାକାଶଵାହିନୀମ୍
ସେଠାରେ କୌଣସି ଉପାୟ ନ ଦେଖି, ଓ ସେ ଲୋକଟିଏ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ସେ ଉଠି ଚାଲିଗଲେ ଏବଂ ଆକାଶରେ ଚଳିଥିବା ଜଣେକୁ ଦେଖିଲେ।
ଗଂଗାଂ ଵାସୋଚିତାଂ ମତ୍ଵା ଭଵାନୀ ତପସେ ଯଯୌ । ପୁରାପି ତପସା ଲବ୍ଧୋ ମଯେଶଃ ସାଂପ୍ରତଂ ତଥା
ଭବାନୀ ଭାବିଲେ ଯେ, ଏହିଏ ଗଙ୍ଗା ଯେଉଁଠି ଉପଯୁକ୍ତ ଭାବେ ଶୃଙ୍ଗାରିତ, ତେଣୁ ସେ ପୁନି ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଗଲେ, ଯେପରି ପୂର୍ବରୁ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପାଇଥିଲେ, ସେଭଳି ଏବେ ମଧ୍ୟ।
ଇତ୍ଯଵ୍ରଜଚ୍ଚିଂତଯତୀ ସଖୀଭିଃ ସହିତା ତତଃ । ପୁରଃ କ୍ଷୀରନିଭାଂ ରାଜନ୍ପାର୍ଵତୀ ଗଗନାତ୍ପରମ୍
ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କରି, ସଖୀମାନଙ୍କ ସହିତ ପାର୍ବତୀ ଦୁଧ ପରି ଧଳା ଆଭାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ, ଆକାଶକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରି ଚାଲିଗଲେ, ରାଜା।
ମଂଦାକିନୀଂ ଦଦର୍ଶାଥ ପତଂତୀଂ ମାନସୋତ୍ତରେ । ହାରମାଲାମିଵାଯାଂତୀଂ ଵିଵିକ୍ତାଂ ଗଗନସ୍ରଜଃ
ତାପରେ ସେ ମାନସ ସରୋବରର ଉତ୍ତରେ ପଡ଼ୁଥିବା ମନ୍ଦାକିନୀକୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହା ମଣିମାଳା ପରି ତଳକୁ ଝରୁଥିଲା, ଆକାଶର ମାଳାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ମଂଦାକିନ୍ଯାଃ ପଯଃପୂରୋ ହ୍ଯାକୃଷ୍ଟଃ ସ୍ଵର୍ଗତୋ ଯଥା । ଶ୍ରୁତୀନାଂ ପୂରଧାରେଵ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଵଦନଚ୍ଯୁତା
ମନ୍ଦାକିନୀର ଜଳଧାରା ଏମିତି ଝରୁଥିଲା, ଯେପରି ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଆଣାଯାଇଛି, ଏବଂ ଯେପରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମୁଖରୁ ଶ୍ରୁତିର ଧାରା ପଡ଼େ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୁମୋଦ ତାଂ ଗଂଗାଂ ସ୍ନାତ୍ଵା ଚାଲିସମନ୍ଵିତା । ସଂପୂଜ୍ଯ ସ୍ଵତନୁଂ ପଶ୍ଚାନ୍ନିଵିଷ୍ଟା ସ୍ଵର୍ଣଦୀତଟେ
ସେ ଗଙ୍ଗାକୁ ଦେଖି ଖୁସି ହେଲେ, ସଖୀମାନଙ୍କ ସହିତ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ନିଜ ଦେହକୁ ପୂଜିଲେ, ତାପରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ନଦୀର କୂଳରେ ବସିଲେ।
ପରସ୍ପରମଥାଲୋକ୍ଯ ଗୌରୀ ପ୍ରାହ ସଖୀଂ ଜଯାମ୍ । ତ୍ଵଂ ଗଚ୍ଛ ମଦ୍ଵପୁଃ କୃତ୍ଵା ତତ୍ସମୀପଂ ସଖୀ ତ୍ଵରା
ତାପରେ ଗୌରୀ ତାଙ୍କ ସଖୀ ଜୟାଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ: 'ସଖୀ, ତୁମେ ମୋର ରୂପ ଧରି ଶୀଘ୍ର ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଅ।'
ଜାନୀହି ତତ୍ଵଂ କିଂ ଶଂଭୁର୍ଯଦି ଵାନ୍ଯୋ ଭଵିଷ୍ଯତି । ଯଦ୍ଯସୌ ତ୍ଵାଂ ସମାଲିଂଗ୍ଯ କୁରୁତେ ଚୁଂବନାଦିକମ୍
'ଏହା ଠିକ୍ ଜାଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର—ସେ ଶମ୍ଭୁ କି ଅନ୍ୟ କେହି। ଯଦି ସେ ତୁମକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିବା କିମ୍ବା ଚୁମ୍ବନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ,'
ତଦା ମାଯାଂ ସମାସ୍ଥାଯ ଜାନୀହ୍ଯସୁରମାଗତମ୍ । ଯଦି ଚେତ୍ତ୍ଵାଂ ପ୍ରତିବ୍ରୂଯାନ୍ମନ୍ନିମିତ୍ତଂ ଶୁଭାଶୁଭମ୍
'ତେବେ ମାୟା ରୂପ ଧରି ଜାଣିବା ଯେ, ଏହା ଅସୁର ଆସିଛି। ଏବଂ ଯଦି ସେ ମୋ ସମ୍ପର୍କରେ ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ କିଛି କହିଥାଏ,'
ଅସଂଶଯଂ ପିନାକୀ ସ୍ଯାଦତ୍ରାଗତ୍ଯ ବ୍ରଵୀହି ମାମ୍ । ଇତ୍ଯାଦିଷ୍ଟା ଜଯା ଦେଵ୍ଯା ଗତା ଗଂଗାଧରାଂତିକମ୍
'ତେବେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଏହା ପିନାକୀ। ତୁମେ ଯାଇ ମୋତେ ଏହା କୁହ।' ଏଭଳି ଦେବୀଙ୍କ ଆଦେଶ ପାଇ ଜୟା ଗଙ୍ଗାଧରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ତାମାଯାଂତୀଂ ସ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ଭୃଶଂ ମନ୍ମଥପୀଡିତଃ । ଚକାରାଲିଂଗନଂ ତସ୍ଯା ଗୌରୀରୂପେଣ ଭାଵଯନ୍
ସେ ଆସୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ମନେ ଅତି ଅନୁରାଗ ଜନିତ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ପିଡ଼ିତ ଜାଲନ୍ଧର, ତାଙ୍କୁ ଗୌରୀ ଭାବି ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ।
ତତୋ ଜାଲଂଧରଃ ସଦ୍ଯୋ ଵୀର୍ଯଂ ସ୍ଵଂ ପ୍ରମୁମୋଚହ । ଅଲ୍ପେଂଦ୍ରିଯଶ୍ଚ ସଂଜାତୋ ଵେଗତଃ କୁରୁନଂଦନ
ତାପରେ ଜାଲନ୍ଧର ସହସା ନିଜ ବୀର୍ୟ ତ୍ୟାଗ କଲେ, ହେ କୁରୁନନ୍ଦନ, ଏବଂ ଆସକ୍ତିରେ ତାଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଶକ୍ତି କମିଗଲା।
ତଯା ସପ୍ରୋଦିତୋ ଦୈତ୍ଯ ନ ତ୍ଵଂ ରୁଦ୍ରୋ ଭଵିଷ୍ଯସି । ଅଲ୍ପଵୀର୍ଯୋଽଧମାଚାରୋ ନାହଂ ଗୌରୀ ହି ତତ୍ସଖୀ
ତାଙ୍କୁ ତାଡ଼ନା ଦେଇ ସେ କହିଲେ: 'ତୁମେ ରୁଦ୍ର ନୁହଁ, ତୁମେ ଦୁର୍ବଳ ଏବଂ ଖରାପ ଆଚରଣର। ମୁଁ ଗୌରୀ ନୁହଁ, ମୁଁ ତାଙ୍କ ସଖୀ।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ନିଜମାସ୍ଥାଯ ରୂପଂ ସା ପ୍ରାହ ତଂ ପୁନଃ । ଅନେନ ବତ ପାପେନ ହତସ୍ତ୍ଵଂ ହି ପିନାକିନା
ଏଭଳି କହି, ସେ ନିଜ ରୂପ ଧରି ପୁନି କହିଲେ: 'ଏହି ପାପ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପିନାକୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିନଶ୍ଟ ହେଲା।'
ଇତି ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଚ ସା ପ୍ରାପ୍ତା ତତ୍ର ଗତ୍ଵାବ୍ରଵୀଦୁମାମ୍ । ଦେଵି ଜାଲଂଧରୋ ହ୍ଯେଷ ନ ଶଂଭୁସ୍ତଵ ଵଲ୍ଲଭଃ
ଏହି କଥା ଜାଣି, ସେ ଯାଇ ଉମାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଦେବୀ, ଏହା ଜାଲନ୍ଧର, ତୁମର ପ୍ରିୟ ଶମ୍ଭୁ ନୁହଁ।'
ତତୋ ଭଯାର୍ତା ହରଵଲ୍ଲଭାଭୂଦ୍ଦ୍ରୁତଂ ଵିଵେଶାଥ ସରୋଜମଧ୍ଯେ । ସଖ୍ଯୋ ଭ୍ରମର୍ଯଃ କମଲେଷୁ ଜାତା ଭଯେନ ଜାଲଂଧରଜେନ ରାଜନ୍
ତାପରେ, ଭୟରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ହରଙ୍କ ପ୍ରିୟା ବେଗେ ଗୋଲାପ ଫୁଲର ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତାଙ୍କ ସହେଳୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ମଧୁମକ୍ଷୀ ଥିଲେ, ଜାଲନ୍ଧରଙ୍କ ଭୟରେ ଗୋଲାପ ଫୁଲରେ ପରିଣତ ହେଲେ, ରାଜା।
ଅତ୍ରାଂତରେ ଵନଗତାମଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାଂ ନୃପାଂଗନାମ୍ । ଭୀତାସ୍ତୁ ରକ୍ଷକାସ୍ତସ୍ଯାଃ ସତ୍ଵରଂ ରଣମାଯଯୁଃ
ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ଅରଣ୍ୟରେ ରହୁଥିବା ରାଜପୁତ୍ରୀଙ୍କ ରକ୍ଷକମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ। ସେମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ତୁରନ୍ତ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଦୌଡ଼ିଗଲେ।
ତତଃ ଶୁଂଭେନ ତେ ପୃଷ୍ଟାସ୍ତଂ ନତ୍ଵୋଚୁଃ ସସାଧ୍ଵସାଃ । ଆତ୍ମନଃ ପରିହାରାର୍ଥୋ ଵିଷ୍ଣୁମିତ୍ଯସୁରେଶ୍ଵରମ୍
ତାପରେ ଶୁମ୍ଭ ସେମାନଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ। ସେମାନେ ଭୟରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ଦାନବରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ—'ଆମ ପ୍ରାଣର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ସେମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ।'
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵୃଂଦାଂ ହୃତାଂ ତ୍ରସ୍ତୋ ରୁଦ୍ରାତ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵାଥ ସଂଗରମ୍ । ଶୁଂଭେନ ପ୍ରେଷିତୌ ଚଂଡମୁଂଡୌ ଜାଲଂଧରଂ ପ୍ରତି
ବୃନ୍ଦା ହରାଗଲେ ବୋଲି ଶୁଣି, ରୁଦ୍ର ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧ ଛାଡ଼ିଦେଲେ। ଶୁମ୍ଭ ତାପରେ ଚଣ୍ଡ ଓ ମୁଣ୍ଡଙ୍କୁ ଜାଲନ୍ଧରଙ୍କ ପାଖକୁ ପଠାଇଲେ।
ମାନସୋତ୍ତରମାଗତ୍ଯ ଦାନଵୌ ଵେଗଵତ୍ତରୌ । ହରରୂପଧରଂ ଦୈତ୍ଯଂ ଊଚତୁର୍ଵିଟପାନ୍ତରେ
ସେ ଦୁଇ ଦାନବ ତୀବ୍ର ବେଗରେ ମାନସ ସରୋବରର ଉତ୍ତର ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ହରଙ୍କ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଦାନବଙ୍କୁ ଗଛର ଛାୟାରୁ କହିଲେ।
କିଂ ତଯା ନୃପଶାର୍ଦୂଲ ଵିଦେଶଗତଯା ଶ୍ରିଯା । ଅରଯୋ ଯାଂ ନ ପଶ୍ଯଂତି ବଂଧୁଭିର୍ଯା ନ ଭୁଜ୍ଯତେ
ହେ ରାଜା, ଅନ୍ୟ ଦେଶକୁ ଚାଲିଗଲା ଯେଉଁ ଧନ, ଶତ୍ରୁମାନେ ଯାହାକୁ ଦେଖିପାରନ୍ତିନାହିଁ, ବା ପରିବାର ଭୋଗ କରନ୍ତିନାହିଁ—ସେଉଁଠି ଧନର କଣ ଉପକାର?
ଜିତଃ ଶୁଂଭୋ ହତଂ ସୈନ୍ଯଂ ଦେଵ ରୁଦ୍ରେଣ ତେ ରଣେ । ଏହ୍ଯେହି କୁରୁ ସଂଗ୍ରାମଂ ନ ତ୍ଵଂ ପ୍ରାପ୍ନୋଷି ପାର୍ଵତୀମ୍
ଶୁମ୍ଭ ପରାଜିତ ହୋଇଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ସେନାକୁ ରୁଦ୍ର ଯୁଦ୍ଧରେ ନଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି। ଆସ, ଏବେ ଯୁଦ୍ଧ କର—ତୁମେ ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ପାଇପାରିବେନାହିଁ।
ପଂଚାନନସ୍ଯ ମହିଷୀଂ କଥଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ଜଂବୁକଃ । ଅଂଧକାରଃ କଥଂ ରାଜନ୍ପ୍ରାପ୍ନୋତି ସଵିତୁଃ ପ୍ରଭାମ୍
ପଞ୍ଚମୁଖୀଙ୍କ ରାଣୀକୁ କେମିତି ଏକ ଶିଆଳ ପାଇପାରିବ? ରାଜା, କେମିତି ଅନ୍ଧକାର ସୂର୍ଯ୍ୟର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାକୁ ଛୁଇଁପାରିବ?