ଭୀତତ୍ରାଣାତ୍ପରଂ ନାନ୍ଯତ୍ପୁଣ୍ଯମସ୍ତି ତପୋଧନ । ଏଵମୁକ୍ତଵତୀ ଭୀତା ସାଲସାଂଗୀ ତପସ୍ଵିନମ୍
ଭୟଭୀତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାଠାରୁ ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ, ହେ ତପସ୍ଵୀ; ଏଭଳି କହି, ସେ ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହୋଇ ତାପସଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ।
ତାଵତ୍ପ୍ରାପ୍ତଃ ସଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ସର୍ଵଜୀଵପ୍ରବଂଧକଃ । ଵୃଂଦାଦେଵୀ ଭଯତ୍ରସ୍ତା ହରିକଂଠେ ସମାଶ୍ଲିଷତ୍
ଏହି ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ବନ୍ଧିଥିବା ଦୁଷ୍ଟମନ ଆସିଗଲା; ବୃନ୍ଦାଦେବୀ ଭୟରେ ତରସି, ହରିଙ୍କ ଗଳାକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ।
ସୁଖସ୍ପର୍ଶଂ ଭୁଜାଭ୍ଯାଂ ସା ଶୋକଵଲ୍ଲୀଵ ଲିଂଗିତା । ତଵାଲିଂଗନଭାଵେନ ପୁନରେଵ ଭଵିଷ୍ଯତି
ସେ ତାଙ୍କର କୋମଳ ବାହୁରେ ଆଲିଙ୍ଗିତ, ଦୁଃଖର ଲତା ପରି ଲଗିଥିଲେ; ତୁମ ଆଲିଙ୍ଗନରେ ସେ ପୁଣି ଏଭଳି ହେବେ।
ଶିରଃ ସର୍ଵାଂଗସଂପନ୍ନଂ ତ୍ଵଦ୍ଭର୍ତୁରଧିକଂ ଗୁଣୈଃ । ଅଥ ତ୍ଵଂ ପ୍ରମଦେ ଗଚ୍ଛ ପତ୍ଯର୍ଥେ ଚିତ୍ରଶାଲିକାମ୍
ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଥିବା ମୁଣ୍ଡ, ତୁମ ପତିଠାରୁ ଗୁଣରେ ଅଧିକ; ଏବେ, ହେ ନାରୀ, ପତି ପାଇଁ ଚମତ୍କାର ଶାଳିକୁ ଯାଅ।
ସା ଚିତ୍ରଶାଲାମିତ୍ଯୁକ୍ତା ଵିଵେଶ ମୁନିନା ତଦା । ଦିଵ୍ଯପର୍ଯଂକମାରୂଢା ଗୃହ୍ଯ କାଂତସ୍ଯ ତଚ୍ଛିରଃ
ମୁନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ଚମତ୍କାର ଶାଳିକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଦିବ୍ୟ ଶଯ୍ୟାରେ ବସି, ସେ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଧରିଲେ।
ଚକାରାଧରପାନଂ ସା ମୀଲିତାକ୍ଷ୍ଯତିଲୋଲୁପା । ଯାଵତ୍ତାଵଦଭୂଦ୍ରାଜନ୍ରୂପଂ ଜାଲଂଧରାକୃତି
ସେ ଚକ୍ଷୁ ମୁଦି, ଆସକ୍ତିରେ ତାଙ୍କ ଅଧରରୁ ପାନ କଲେ; ଏହି ସମୟରେ, ରାଜନ, ଜାଲନ୍ଧରଙ୍କ ଆକୃତି ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା।
ତତ୍କାଂତସଦୃଶାକାରସ୍ତଦ୍ଵକ୍ଷସ୍ତଦ୍ଵଦୁନ୍ନତିଃ । ତଦ୍ଵାକ୍ଯସ୍ତନ୍ମନୋଭାଵସ୍ତଦାସୀଜ୍ଜଗଦୀଶ୍ଵରଃ
ସେ ଆକୃତି ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟଙ୍କ ପରି, ସେହି ଛାତି, ସେହି ଉଚ୍ଚତା, ସେହି କଥା, ସେହି ମନ ଓ ଭାବ; ସେ ସମୟରେ, ସେ ଜଗତ୍ ସ୍ୱାମୀ ଥିଲେ।
ଅଥ ସଂପୂର୍ଣକାଯଂ ତଂ ପ୍ରିଯଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଜଗାଦ ସା । ତଵ କୁର୍ଵେ ପ୍ରିଯଂ ସ୍ଵାମିନ୍ବ୍ରୂହି ତ୍ଵଂ ସ୍ଵରଣଂ ଚ ମେ
ତାପରେ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେହ ସହିତ ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ କହିଲେ: 'ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବି, ପ୍ରଭୁ; ତୁମ ଇଚ୍ଛା କହ, ମୋତେ ମଧ୍ୟ ଜଣା।'
ଵୃଂଦାଵଚନମାକର୍ଣ୍ଯ ପ୍ରାହ ମାଯାସମୁଦ୍ରଜଃ । ଶୃଣୁ ଦେଵି ଯଥା ଯୁଦ୍ଧଂ ଵୃତ୍ତଂ ଶଂଭୋର୍ମଯା ସହ
ବୃନ୍ଦାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ମାୟା ସମୁଦ୍ରର ପୁତ୍ର କହିଲେ, "ଦେବୀ, ଶୁଣ, ଶିବ ଓ ମୋ ମଧ୍ୟରେ ଯେମିତି ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା, ସେ କଥା ତୋତେ କହୁଛି।"
ପ୍ରିଯେ ରୁଦ୍ରେଣ ରୌଦ୍ରେଣ ଛିନ୍ନଂ ଚକ୍ରେଣ ମେ ଶିରଃ । ତାଵତ୍ଵତ୍ସିଦ୍ଧିଯୋଗାଚ୍ଚ ତ୍ଵଦ୍ଗତେନ ମମାତ୍ମନା
ପ୍ରିୟା, ରୌଦ୍ର ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୋ ମୁଣ୍ଡ ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା କଟାଯାଇଥିଲା; କିନ୍ତୁ, ତୋର ସିଦ୍ଧିର ଶକ୍ତି ଓ ମୋର ମନ ତୋପାଇଁ ଲଗିଥିବାରୁ—
ଛିନ୍ନଂ ତଦତ୍ର ଚାନୀତଂ ଜୀଵିତଂ ତେଂଗସଂଗତଃ । ପ୍ରିଯେ ତ୍ଵଂ ମଦ୍ଵିଯୋଗେନ ବାଲେ ଜାତାସି ଦୁଃଖିତା
ସେ କଟା ମୁଣ୍ଡ ଏଠାକୁ ଆଣାଯାଇଥିଲା, ଓ ତୋର ସଂଯୋଗରେ ମୋ ଜୀବନ ଫେରିଥିଲା; ପ୍ରିୟେ, ମୋ ଦୂରେ ଥିବାରୁ ତୁମେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇଥିଲୁ, ଶିଶୁ।
କ୍ଷଂତଵ୍ଯଂ ଵିପ୍ରିଯଂ ମହ୍ଯଂ ଯତ୍ତ୍ଵାଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ରଣଂ ଗତଃ । ଇତ୍ଯାଦି ଵଚନୈସ୍ତେନ ଵୃଂଦା ସଂସ୍ମାରିତା ତଦା
ମୋତେ ଦୟା କର, ଯେଉଁ ଅପରାଧ ହେଲା—ତୋତେ ଛାଡ଼ି ଯୁଦ୍ଧକୁ ଗଲିଥିଲି; ଏପରି ମଧୁର କଥାରେ ସେ ବେଳେ ବୃନ୍ଦାଙ୍କୁ ସେ ସମ୍ମରଣ କରାଇଲେ।
ତାଂବୂଲୈଶ୍ଚ ଵିନୋଦୈଶ୍ଚ ଵସ୍ତ୍ରାଲଂକରଣୈଃ ଶୁଭୈଃ । ଅଥ ଵୃଂଦାରିକା ଦେଵୀ ସର୍ଵଭୋଗସମନ୍ଵିତା
ତାଳପତ୍ର, ବିନୋଦ, ଶୁଭ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅଳଙ୍କାର ଦ୍ୱାରା, ବୃନ୍ଦାରିକା ଦେବୀ ସମସ୍ତ ଭୋଗରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।
ପ୍ରିଯଂ ଗାଢଂ ସମାଲିଂଗ୍ଯ ଚୁଚୁଂବ ରତିଲୋଲୁପା । ମୋକ୍ଷାଦପ୍ଯଧିକଂ ସୌଖ୍ଯଂ ଵୃଂଦା ମୋହନସଂଭଵମ୍
ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ରତିରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇ, ସେ ଚୁମ୍ବନ କଲେ; ବୃନ୍ଦା ମୋହନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ମୁକ୍ତିଠାରୁ ଅଧିକ ସୁଖ ଅନୁଭବ କଲେ।
ମେନେ ନାରାଯଣୋ ଦେଵୋ ଲକ୍ଷ୍ମୀପ୍ରେମରସାଧିକମ୍ । ଵୃଂଦାଂ ଵିଯୋଗଜଂ ଦୁଃଖଂ ଵିନୋଦଯତି ମାଧଵେ
ନାରାୟଣ ଦେବ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ପ୍ରେମରସକୁ ବୃନ୍ଦାଙ୍କ ସଂଯୋଗର ସୁଖ ଠାରୁ କମ୍ ମନେ କଲେ; ମାଧବ ବୃନ୍ଦାଙ୍କ ବିୟୋଗର ଦୁଃଖକୁ ଦୂର କଲେ।
ତତ୍କ୍ରୀଡାଚାରୁଵିଲସଦ୍ଵାପିକା ରାଜହଂସକେ । ତଦ୍ରୂପଭାଵାତ୍କୃଷ୍ଣୋଽସୌ ପଦ୍ମାଯାଂ ଵିଗତସ୍ପୃହଃ
ସେ ଶୋଭାମୟ ଖେଳନା ପୋଖରୀରେ, ରାଜହଂସ ଘେରିଥିବା, ବୃନ୍ଦାଙ୍କ ରୂପ ଓ ସ୍ୱଭାବ ଦେଖି, କୃଷ୍ଣ ପଦ୍ମା ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷା ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ଅଭୂଦ୍ଵୃଂଦାଵନେ ତସ୍ମିଂସ୍ତୁଲସୀରୂପ ଧାରିଣୀ । ଵୃଂଦାଂଗସ୍ଵେଦତୋ ଭୂମ୍ଯାଂ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତାତି ପାଵନୀ
ସେଇ ବୃନ୍ଦାବନରେ, ବୃନ୍ଦା ତୁଳସୀ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ; ବୃନ୍ଦାଙ୍କ ଦେହର ଘମରୁ ଭୂମିରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ସେ ଅତି ପବିତ୍ର ହେଲେ।
ଵୃଂଦାଂଗ ସଂଗଜଂ ଚେଦମନୁଭୂଯ ସୁଂଖଂ ହରିଃ । ଦିନାନି କତିଚିନ୍ମେନେ ଶିଵକାର୍ଯଂ ଜଗତ୍ପତିଃ
ବୃନ୍ଦାଙ୍କ ଦେହ ସଂଯୋଗରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ସୁଖ ଅନୁଭବ କରି, ହରି, ଜଗତ୍ପତି, କିଛି ଦିନ ଶିବଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ଏକଦା ସୁରତସ୍ଯାଂତେ ସା ସ୍ଵକଂଠେ ତପସ୍ଵିନମ୍ । ଵୃଂଦା ଦଦର୍ଶ ସଂଲଗ୍ନଂ ଦ୍ଵିଭୁଜଂ ପୁରୁଷୋତ୍ତମମ୍
ଏକଦିନ, ସେମାନଙ୍କର ମିଳନ ଶେଷରେ, ବୃନ୍ଦା ଦେଖିଲେ—ତାଙ୍କ ଗଳାକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଛନ୍ତି, ଦୁଇ ହାତ ଥିବା, ତପସ୍ବୀ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରାହ ସା କଂଠାଦ୍ଵିମୁଚ୍ଯ ଭୁଜବଂଧନମ୍ । କଥଂ ତାପସରୂପେଣ ତ୍ଵଂ ମାଂ ମୋହିତୁମାଗତଃ
ସେଉଁଠି ଦେଖି, ବୃନ୍ଦା ତାଙ୍କ ଗଳାରୁ ଆଲିଙ୍ଗନ ଛାଡ଼ି, କହିଲେ, "ତୁମେ କିପରି ତପସ୍ବୀ ରୂପ ଧାରଣ କରି ମୋତେ ମୋହିତ କଲା?"
ନିଶମ୍ଯ ଵଚନଂ ତସ୍ଯାଃ ସାଂତ୍ଵଯନ୍ପ୍ରାହ ତାଂ ହରିଃ । ଶୃଣୁ ଵୃଂଦାରିକେ ତ୍ଵଂ ମାଂ ଵିଦ୍ଧି ଲକ୍ଷ୍ମୀମନୋହରମ୍
ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ହରି ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେଇ କହିଲେ, "ବୃନ୍ଦାରିକା, ଶୁଣ, ମୁଁ ହେଉଛି ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ମୋହିତ କରିଥିବା।"
ତଵ ଭର୍ତା ହରଂ ଜେତୁଂ ଗୌରୀମାନଯିତୁଂ ଗତଃ । ଅହଂ ଶିଵଃ ଶିଵଶ୍ଚାହଂ ପୃଥକ୍ତ୍ଵେ ନ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତୌ 6.15.
"ତୋର ସ୍୵ାମୀ ହରଙ୍କୁ ଜିତିବାକୁ ଓ ଗୌରୀଙ୍କୁ ଆଣିବାକୁ ଗଲେ; ମୁଁ ଶିବ ଓ ଶିବ ମୁଁ—ଆମେ ଦୁଇଁଜଣ ଭିନ୍ନ ନୁହେଁ।"
ଜାଲଂଧରୋ ହତଃ ସଂଖ୍ଯେ ଭଜ ମାମଧୁନାନଘେ । ନାରଦ ଉଵାଚ- ଇତି ଵିଷ୍ଣୋର୍ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵିଷଣ୍ଣଵଦନାଭଵତ୍ । ତତୋ ଵୃଂଦାରିକା ରାଜନ୍କୁପିତା ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହ
"ଜାଲନ୍ଧର ଯୁଦ୍ଧରେ ବଧ ହୋଇଛି; ଏବେ, ନିର୍ମଳେ, ମୋର ଶରଣ ନିଅ।" ନାରଦ କହିଲେ—ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ବୃନ୍ଦାରିକାଙ୍କ ମୁହଁ ମନ୍ଦ ହେଲା; ତାପରେ ବୃନ୍ଦାରିକା, ରାଜା, କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ରଣେ ବଦ୍ଧୋଽସି ଯେନ ତ୍ଵଂ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତଃ ପିତୁର୍ଗିରା । ଵିଵିଧୈଃ ସତ୍କୃତୋ ରତ୍ନୈର୍ଯୁକ୍ତଂ ତସ୍ଯ ହୃତା ଵଧୂଃ
"ଯେଉଁଠାରେ ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବନ୍ଧି ଥିଲ, ବାପାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଜୀବନ୍ତ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିଲ; ବିଭିନ୍ନ ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଦେଇ ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ, ତଥାପି ତାଙ୍କର ବଧୂକୁ ଛିନି ନେଉଛ।"
ପତିର୍ଧର୍ମସ୍ଯ ଯୋ ନିତ୍ଯଂ ପରଦାରରତଃ କଥମ୍ । ଈଶ୍ଵରୋଽପି କୃତଂ ଭୁଂକ୍ତେ କର୍ମେତ୍ଯାହୁର୍ମନୀଷିଣଃ
"ଯିଏ ସଦା ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖେ, ସେ କିପରି ଅନ୍ୟର ଜନାନୀରେ ଆସକ୍ତ ହେବ? ଭଳି ଦେବତା ମଧ୍ୟ କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗ କରନ୍ତି, ଏହିପରି ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହନ୍ତି।"
ଅହଂ ମୋହଂ ଯଥାନୀତା ତ୍ଵଯା ମାଯା ତପସ୍ଵିନା । ତଥା ତଵ ଵଧୂଂ ମାଯା ତପସ୍ଵୀକୋଽପି ନେଷ୍ଯତି
"ମୁଁ ଯେପରି ତୁମର ମାୟା ତପସ୍ବୀ ରୂପରେ ମୋହିତ ହୋଇଥିଲି, ସେପରି ତୁମର ବଧୂକୁ ମଧ୍ୟ ଏକ ମାୟାବୀ ତପସ୍ବୀ ନେଇଯିବ।"
ଇତି ଶପ୍ତସ୍ତଥା ଵିଷ୍ଣୁର୍ଜଗାମାଦୃଶ୍ଯତାଂ କ୍ଷଣାତ୍ । ସା ଚିତ୍ରଶାଲାପର୍ଯଂକଃ ସ ଚ ତେଽଥପ୍ଲଵଂଗମାଃ
ଏଭଳି ଶାପ ପାଇବା ସହିତ, ବିଷ୍ଣୁ ଏକ କ୍ଷଣରେ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; ସେ ଚିତ୍ରଶାଳା, ତାହାର ଶୟନାସନ ଏବଂ ସେଇ ପକ୍ଷୀମାନେ ସମେତ ସବୁଠିଏ ହେଲା।
ନଷ୍ଟଂ ସର୍ଵଂ ହରୌ ଯାତେ ଵନଂ ଶୂନ୍ଯଂ ଵିଲୋକ୍ଯ ସା । ଵୃଂଦା ପ୍ରାହ ସଖୀଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଜିହ୍ମଂ ତଦ୍ଵିଷ୍ଣୁନା କୃତମ୍
ହରି ଚାଲିଯିବା ପରେ ସବୁ କିଛି ହରାଇଗଲା; ଜଙ୍ଗଲକୁ ଶୂନ୍ୟ ଦେଖି, ବୃନ୍ଦା ତାଙ୍କର ସଖୀକୁ ମିଳି କହିଲେ, 'ଏହି ସବୁ ବିଷ୍ଣୁ ଦ୍ୱାରା ଚତୁରତାରେ ହେଲା।'
ତ୍ଯକ୍ତଂ ପୁରଂ ଗତଂ ରାଜ୍ଯଂ କାଂତଃ ସଂଦେହତାଂ ଗତଃ । ଅହଂ ଵନେ ଵିଦିତ୍ଵୈତତ୍କ୍ଵ ଯାମି ଵିଧିନିର୍ମିତା
ନଗର ଛାଡ଼ାଯାଇଛି, ରାଜ୍ୟ ମିଶିଗଲା, ମୋ ପ୍ରିୟ ଅନିଶ୍ଚିତ; ଏହି ସବୁ ଜଙ୍ଗଲରେ ଜାଣି, ମୁଁ କେଉଁଠି ଯିବି, ଭାଗ୍ୟ ଯେପରି ଗଢ଼ିଛି?
ମନୋରଥାନାଂ ଵିଷଯମଭୂନ୍ମେ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନମ୍ । ପ୍ରାହ ନିଃଶ୍ଵସ୍ଯ ଚୈଵୋଷ୍ଣଂ ରାଜ୍ଞୀ ଵୃଂଦାତିଦୁଃଖିତା
ମୋ ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଏବେ କେବଳ ଆଶାର ବିଷୟ ହୋଇଯାଇଛି; ଗଭୀର ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି, ରାଣୀ ବୃନ୍ଦା ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ କହିଲେ।