ଇତ୍ଯୁକ୍ତମାତ୍ରେ ଵଚନେ ମାଧଵେନ କ୍ରୁଧେକ୍ଷିତଃ । ପପାତ ଭସ୍ମସାଦ୍ଭୂତସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଵୃଂଦାଂ ସୁଦୂରତଃ
ମାଧବ ଏହି କଥା କହିବା ସହିତ, କ୍ରୋଧିତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିଲେ, ରାକ୍ଷସ ବୃନ୍ଦାଠାରୁ ଦୂରକୁ ପଡ଼ିଗଲା ଏବଂ ତୁରନ୍ତ ଭସ୍ମ ହେଇଗଲା।
ଅଥୋଵାଚ ପ୍ରମୁଗ୍ଧା ସା ମାଯଯା ଜଗଦୀଶିତୁଃ । କସ୍ତ୍ଵଂ କାରୁଣ୍ଯଜଲଧିର୍ଯେନାହମିହ ରକ୍ଷିତା
ତାପରେ, ଜଗତ୍ନାଥଙ୍କର ମାୟାରେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ସେ କହିଲେ — ଆପଣ କିଏ, ଦୟାର ସାଗର, ଯିଏ ମୋତେ ଏଠାରେ ରକ୍ଷା କଲେ?
ଶାରୀରଂ ମାନସଂ ଦୁଃଖଂ ସତାପଂ ତପସାଂ ନିଧେ । ତ୍ଵଯା ମଧୁରଯା ଵାଚା ହୃତଂ ରାକ୍ଷସନାଶନାତ୍
ମୋ ଦେହ ଓ ମନର ଦୁଃଖ, ତାପ ଓ ଯନ୍ତ୍ରଣା, ହେ ତପସ୍ୱୀ, ଆପଣଙ୍କର ମଧୁର କଥା ଓ ରାକ୍ଷସ ନାଶ ଦ୍ୱାରା ଦୂର ହୋଇଗଲା।
ତଵାଶ୍ରମେ ତପଃ ସୌମ୍ଯ କରିଷ୍ଯାମି ତପୋଧନ
ହେ ଶାନ୍ତ ମନ୍ତ୍ରୀ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ତପସ୍ୟା କରିବି, ହେ ତପସ୍ୱୀ।
ତାପସ ଉଵାଚ- ଭରଦ୍ଵାଜାତ୍ମଜଶ୍ଚାହଂ ଦେଵଶର୍ମେତି ଵିଶ୍ରୁତଃ । ଵିହାଯ ଭୋଗାନଖିଲାନ୍ଵନଂ ଘୋରମୁପାଗତଃ
ତପସ୍ୱୀ କହିଲେ — ମୁଁ ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ପୁଅ ଦେବଶର୍ମା, ଏହି ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଛାଡ଼ି, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଜଙ୍ଗଲକୁ ଆସିଛି।
ଅନେନ ବଟୁନାସାର୍ଧଂ ମମ ଶିଷ୍ଯେଣ କାମଗାଃ । ବହୁଶଃ ସଂତି ଚାନ୍ଯେଽପି ମଚ୍ଛିଷ୍ଯାଃ କାମରୂପିଣଃ
ଏହି ବଟୁନାକୁ ସହ ମୋ ଶିଷ୍ୟ ଭାବେ ନେଇ ଆସିଛି; ଏଠାରେ ଆଉ ବହୁତ ଶିଷ୍ୟ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଇଚ୍ଛାମତେ ରୂପ ନେଇପାରନ୍ତି।
ତ୍ଵଂ ଚେନ୍ମମାଶ୍ରମେ ସ୍ଥିତ୍ଵା ଚିକୀର୍ଷସି ତପଃ ଶୁଭେ । ଏହି ରାଜ୍ଞ୍ଯପରଂ ଯାମୋ ଵନଂ ଦୂରସ୍ଥିତଂ ଯତଃ
ଯଦି ତୁମେ ମୋ ଆଶ୍ରମରେ ରହି ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ରାଜପତ୍ନୀ, ଆସ; ଆମେ ଆଉ ଏକ ଦୂର ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବା, କାରଣ ଏହା ବହୁତ ଦୂର।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ରାଜପତ୍ନୀଂ ତାଂ ଯଯୌ ପ୍ରାଚୀଂ ଦିଶଂ ହରିଃ । ଵନଂ ପ୍ରେତପିଶାଚାଢ୍ଯଂ ମଂଦଗତ୍ଯା ନରାଧିପ
ଏହିପରି କହି, ହରି ରାଜପତ୍ନୀଙ୍କୁ ନେଇ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଯାଇଲେ, ହେ ରାଜା, ଧୀରେ ଧୀରେ ଭୂତ-ପିଶାଚ ଭରିଥିବା ଜଙ୍ଗଲକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଵୃଂଦାରିକାଶ୍ରୁପୂର୍ଣାକ୍ଷୀ ତସ୍ଯ ପୃଷ୍ଠାନୁଗା ଯଯୌ । ସ୍ମରଦୂତୀ ଚ ତତ୍ପୃଷ୍ଠେ ମାଂ ପ୍ରତୀକ୍ଷେତି ଵାଦିନୀ
ବୃନ୍ଦା, ତାଙ୍କ ଆଖି ଲୁହାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଗଲେ; ଏବଂ କାମଦୂତୀ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଯାଇ, 'ମୋତେ ଅପେକ୍ଷା କର' ବୋଲି କହିଲେ।
ଅତ୍ରାଂତରେ ଦୁରାଚାରଃ କୋପି ପାପାକୃତିର୍ଵନେ । ଜାଲଂ ପ୍ରସାରଯାମାସ ତଦ୍ଯଦା ଜୀଵପୂରିତମ୍
ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ଜଙ୍ଗଲରେ କେହି ଦୁଷ୍ଟ ଓ ପାପୀ ଲୋକ ଜାଲ ପତିଲେ, ଯାହା ଶୀଘ୍ର ଜୀବଜନ୍ତୁ ଭରିଗଲା।
ତତଃ ସଂକୋଚଯାମାସ ତଜ୍ଜାଲଂ ପାପନାଯକଃ । ଜାଲସ୍ଥାଂସ୍ତୁ ତଦା ଜୀଵାନୁପାହୃତ୍ଯ ମୁମୋଚ ହ
ତାପରେ ସେ ପାପୀ ନାୟକ ତାହାଁର ଜାଲକୁ ଟାଣିଲେ ଏବଂ ଜାଲରେ ଧରାପଡ଼ିଥିବା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେକୁ ଧରି ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ସ ଚ ଵ୍ଯାଧଃ ସ୍ତ୍ରିଯୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ୍ମରଦୂତୀ ଜଗାଦ ତାମ୍ । ଦେଵି ମାମତ୍ତୁମାଯାତି କରେ ଗୃହ୍ଣାତୁ ମାଂ ସଖୀ
ସେ ବ୍ୟାଧ, ଦୁଇଜଣ ନାରୀକୁ ଦେଖି, କାମଦୂତୀଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଦେବୀ, ସେ ମୋତେ ଧରିବାକୁ ଆସୁଛନ୍ତି—ତୁମର ସଖୀ ମୋତେ ହାତରେ ଧରନ୍ତୁ।'
ଵୃଂଦା ତଯୋକ୍ତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵୈନଂ ଵିକୃତାସ୍ଯଂ ଵ୍ଯଲୋକଯତ୍ । ଵୀକ୍ଷ୍ଯତଂ ଭଯଵାତେନ ନିର୍ଧୂତା ସିଂଧୁଜପ୍ରିଯା
ଏହି କଥା ଶୁଣି ବୃନ୍ଦା ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯାହାଙ୍କ ମୁହଁ ବିକୃତ ଥିଲା; ଭୟର ପବନରେ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ, ସମୁଦ୍ରର ପ୍ରିୟା ଦେଖାଗଲେ।
ଦୁଦ୍ରାଵ ଵିକଲଂ ଶୁଭ୍ରଂ ସ୍ମରଦୂତ୍ଯା ସମଂ ଵନେ । ଵିଦ୍ରଵଂତୀ ସମଂ ସଖ୍ଯା ତାପସାଶ୍ରମମାଗତା
ସେ ଭୟଭୀତ ଓ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, କାମଦୂତୀ ସହିତ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପଳାଇଗଲେ; ସଖୀ ସହିତ ପଳାଇ, ସେ ତାପସଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ସା ତାପସଵନେ ତସ୍ମିନ୍ଦଦର୍ଶାତ୍ଯଂତମଦ୍ଭୁତମ୍ । ପକ୍ଷିଣଃ କାଂଚନୀଯାଂଗାନ୍ନାନାଶବ୍ଦସମାକୁଲାନ୍
ସେ ତାପସଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ: ସୁନା ଦେହ ଥିବା ପକ୍ଷୀମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଧ୍ୱନିରେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ।
ସାପଶ୍ଯଦ୍ଧେମପଦ୍ମାଢ୍ଯାଂ ଵାପୀଂ ତୁ ସ୍ଵର୍ଣଭୂମିକାମ୍ । କ୍ଷୀରଂ ଵହଂତି ସରିତଃ ସ୍ରଵଂତି ମଧୁ ଭୂରୁହଃ
ସେ ସୁନା ପଦ୍ମରେ ଭରିଥିବା ଏକ ସୁନା ତଳା ଥିବା ପୋଖରୀ ଦେଖିଲେ; ନଦୀମାନେ ଦୁଧ ବହାଉଥିଲେ, ଗଛମାନେ ମଧୁ ଝରାଉଥିଲେ।
ଶର୍କରାରାଶଯସ୍ତତ୍ର ମୋଦକାନାଂ ଚ ସଂଚଯାଃ । ଭକ୍ଷ୍ଯାଣି ସ୍ଵାଦୁସର୍ଵାଣି ବହୂନ୍ଯାଭରଣାନି ଚ
ସେଠାରେ ଚିନିର ଗଡ଼ି, ମିଠା ଲଡୁଅର ଢେର, ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ମଧୁର ଖାଦ୍ୟ ଓ ବହୁତ ଗହଣା ଥିଲା।
ବହୁଶସ୍ତ୍ରାଣି ଦିଵ୍ଯାନି ନଭସଃ ସଂପତଂତି ଚ । କ୍ରୀଡଂତି ହରଯସ୍ତୃପ୍ତା ଉତ୍ପତଂତି ପତଂତି ଚ
ଅନେକ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଆକାଶରେ ଉଡ଼ୁଥିଲା; ତୃପ୍ତ ବାନରମାନେ ଖେଳୁଥିଲେ, ଏଠାରୁ ସେଠାକୁ ଲାଫିବା ଓ ପଡ଼ିବା କରୁଥିଲେ।
ମଠେତି ସୁଂଦରଂ ଵୃଂଦା ତଂ ଦଦର୍ଶ ତପସ୍ଵିନମ୍ । ଵ୍ଯାଘ୍ରଚର୍ମାସନଗତଂ ଭାସଯଂତଂ ଜଗତ୍ତ୍ରଯମ୍
ସୁନ୍ଦର ଏକ ମଠରେ ବୃନ୍ଦା ତାପସଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ସେ ବାଘ ଚର୍ମ ଉପରେ ବସିଥିଲେ ଏବଂ ତିନି ଜଗତକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରୁଥିଲେ।
ତମୁଵାଚ ଵିଭୋ ପାହି ପାହି ପାପର୍ଦ୍ଧିକାଦଥ । ତପସା କିଂ ଚ ଧର୍ମେଣ ମୌନେନ ଚ ଜପେନ ଚ
ସେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ପ୍ରଭୁ, ଧର୍ମ ନାଶକୁ ଠାରୁ ମୋତେ ବଞ୍ଚାନ୍ତୁ; ତପ, ଧର୍ମ, ମୌନ କିମ୍ବା ଜପର କଣ ଉପକାର?'
ଭୀତତ୍ରାଣାତ୍ପରଂ ନାନ୍ଯତ୍ପୁଣ୍ଯମସ୍ତି ତପୋଧନ । ଏଵମୁକ୍ତଵତୀ ଭୀତା ସାଲସାଂଗୀ ତପସ୍ଵିନମ୍
ଭୟଭୀତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାଠାରୁ ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ, ହେ ତପସ୍ଵୀ; ଏଭଳି କହି, ସେ ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହୋଇ ତାପସଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ।
ତାଵତ୍ପ୍ରାପ୍ତଃ ସଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ସର୍ଵଜୀଵପ୍ରବଂଧକଃ । ଵୃଂଦାଦେଵୀ ଭଯତ୍ରସ୍ତା ହରିକଂଠେ ସମାଶ୍ଲିଷତ୍
ଏହି ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ବନ୍ଧିଥିବା ଦୁଷ୍ଟମନ ଆସିଗଲା; ବୃନ୍ଦାଦେବୀ ଭୟରେ ତରସି, ହରିଙ୍କ ଗଳାକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ।
ସୁଖସ୍ପର୍ଶଂ ଭୁଜାଭ୍ଯାଂ ସା ଶୋକଵଲ୍ଲୀଵ ଲିଂଗିତା । ତଵାଲିଂଗନଭାଵେନ ପୁନରେଵ ଭଵିଷ୍ଯତି
ସେ ତାଙ୍କର କୋମଳ ବାହୁରେ ଆଲିଙ୍ଗିତ, ଦୁଃଖର ଲତା ପରି ଲଗିଥିଲେ; ତୁମ ଆଲିଙ୍ଗନରେ ସେ ପୁଣି ଏଭଳି ହେବେ।
ଶିରଃ ସର୍ଵାଂଗସଂପନ୍ନଂ ତ୍ଵଦ୍ଭର୍ତୁରଧିକଂ ଗୁଣୈଃ । ଅଥ ତ୍ଵଂ ପ୍ରମଦେ ଗଚ୍ଛ ପତ୍ଯର୍ଥେ ଚିତ୍ରଶାଲିକାମ୍
ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଥିବା ମୁଣ୍ଡ, ତୁମ ପତିଠାରୁ ଗୁଣରେ ଅଧିକ; ଏବେ, ହେ ନାରୀ, ପତି ପାଇଁ ଚମତ୍କାର ଶାଳିକୁ ଯାଅ।
ସା ଚିତ୍ରଶାଲାମିତ୍ଯୁକ୍ତା ଵିଵେଶ ମୁନିନା ତଦା । ଦିଵ୍ଯପର୍ଯଂକମାରୂଢା ଗୃହ୍ଯ କାଂତସ୍ଯ ତଚ୍ଛିରଃ
ମୁନିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ଚମତ୍କାର ଶାଳିକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଦିବ୍ୟ ଶଯ୍ୟାରେ ବସି, ସେ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଧରିଲେ।
ଚକାରାଧରପାନଂ ସା ମୀଲିତାକ୍ଷ୍ଯତିଲୋଲୁପା । ଯାଵତ୍ତାଵଦଭୂଦ୍ରାଜନ୍ରୂପଂ ଜାଲଂଧରାକୃତି
ସେ ଚକ୍ଷୁ ମୁଦି, ଆସକ୍ତିରେ ତାଙ୍କ ଅଧରରୁ ପାନ କଲେ; ଏହି ସମୟରେ, ରାଜନ, ଜାଲନ୍ଧରଙ୍କ ଆକୃତି ପ୍ରକାଶିତ ହେଲା।
ତତ୍କାଂତସଦୃଶାକାରସ୍ତଦ୍ଵକ୍ଷସ୍ତଦ୍ଵଦୁନ୍ନତିଃ । ତଦ୍ଵାକ୍ଯସ୍ତନ୍ମନୋଭାଵସ୍ତଦାସୀଜ୍ଜଗଦୀଶ୍ଵରଃ
ସେ ଆକୃତି ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟଙ୍କ ପରି, ସେହି ଛାତି, ସେହି ଉଚ୍ଚତା, ସେହି କଥା, ସେହି ମନ ଓ ଭାବ; ସେ ସମୟରେ, ସେ ଜଗତ୍ ସ୍ୱାମୀ ଥିଲେ।
ଅଥ ସଂପୂର୍ଣକାଯଂ ତଂ ପ୍ରିଯଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଜଗାଦ ସା । ତଵ କୁର୍ଵେ ପ୍ରିଯଂ ସ୍ଵାମିନ୍ବ୍ରୂହି ତ୍ଵଂ ସ୍ଵରଣଂ ଚ ମେ
ତାପରେ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେହ ସହିତ ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ କହିଲେ: 'ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବି, ପ୍ରଭୁ; ତୁମ ଇଚ୍ଛା କହ, ମୋତେ ମଧ୍ୟ ଜଣା।'
ଵୃଂଦାଵଚନମାକର୍ଣ୍ଯ ପ୍ରାହ ମାଯାସମୁଦ୍ରଜଃ । ଶୃଣୁ ଦେଵି ଯଥା ଯୁଦ୍ଧଂ ଵୃତ୍ତଂ ଶଂଭୋର୍ମଯା ସହ
ବୃନ୍ଦାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ମାୟା ସମୁଦ୍ରର ପୁତ୍ର କହିଲେ, "ଦେବୀ, ଶୁଣ, ଶିବ ଓ ମୋ ମଧ୍ୟରେ ଯେମିତି ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା, ସେ କଥା ତୋତେ କହୁଛି।"
ପ୍ରିଯେ ରୁଦ୍ରେଣ ରୌଦ୍ରେଣ ଛିନ୍ନଂ ଚକ୍ରେଣ ମେ ଶିରଃ । ତାଵତ୍ଵତ୍ସିଦ୍ଧିଯୋଗାଚ୍ଚ ତ୍ଵଦ୍ଗତେନ ମମାତ୍ମନା
ପ୍ରିୟା, ରୌଦ୍ର ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୋ ମୁଣ୍ଡ ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା କଟାଯାଇଥିଲା; କିନ୍ତୁ, ତୋର ସିଦ୍ଧିର ଶକ୍ତି ଓ ମୋର ମନ ତୋପାଇଁ ଲଗିଥିବାରୁ—